phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận án đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng, 9 tiết.nay 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nay Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ VAI TRÕ CỦA VĂN HÓA THẨM MỸ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH SINH VIÊN 1. Văn hóa thẩm mỹ, nhân cách, những nét tƣơng đồng giữa văn hóa thẩm mỹ và nhân cách 1. Văn hoá thẩm mỹ 1. Khái niệm và bản chất của văn hóa thẩm mỹ Khi tìm hiểu về văn hoá thẩm mỹ dƣới các khía cạnh khác nhau, các nhà nghiên cứu nƣớc ngoài và các nhà nghiên cứu Việt Nam đã đƣa ra nhiều quan niệm về văn hoá thẩm mỹ.
Nhƣ trong giáo trình “Cơ sở lý luận văn hoá Mác-Lênin”, tập thể tác giả Liên Xô do A.Ácnônđốp chủ biên đã khẳng định: “Văn hoá thẩm mỹ là một thành tố nằm trong hệ thống văn hoá tinh thần. Chức năng đặc thù của văn hoá thẩm mỹ là đem lại cho chủ thể con ngƣời một biểu tƣợng trực quan một hiện thực nhƣ lý tƣởng mong muốn” [1, tr. Bằng cách liệt kê những lĩnh vực biểu hiện của văn hoá thẩm mỹ, hai tác giả I.Lukin và Scacherơsicốp cho rằng, “văn hoá thẩm mỹ đƣợc hợp thành bởi các giá trị thẩm mỹ (tức là bởi những giá trị thể hiện cái đẹp và cái cao cả trong mọi hoạt động sống của con ngƣời nhƣ trong lĩnh vực lao động, trong các quan hệ xã hội, trong giao tiếp, trong sinh hoạt, trong nghệ thuật); bởi những tập quán, phƣơng thức, phƣơng tiện mà con ngƣời có đƣợc và sử dụng để cảm thụ, nhận thức, chiếm lĩnh các giá trị này; bởi các năng lực tự hoạt động sáng tạo đƣợc thực hiện trong các công trình lao động, khoa học và nghệ thuật mang tính chất và ý nghĩa thẩm mỹ” [77, tr. Các nhà nghiên cứu Việt Nam, nhƣ Đỗ Huy trong cuốn “Mỹ học với tƣ cách là một khoa học” coi văn hoá thẩm mỹ là biểu hiện tập trung của quan hệ thẩm mỹ.
Văn hoá thẩm mỹ chính là trình độ của con ngƣời trong thƣởng (LUAN.nay 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nay thức, đánh giá và sáng tạo thẩm mỹ: “Văn hoá thẩm mỹ là sự thể hiện những năng lực thẩm mỹ của bản chất con ngƣời. Đó là sự thể hiện toàn bộ sức mạnh, khả năng sáng tạo có dự kiến của con ngƣời theo quy luật cái đẹp. Trong quá trình thể hiện các lực lƣợng bản chất theo quy luật cái đẹp, con ngƣời xác lập các quan hệ thẩm mỹ. Hành động lịch sử đầu tiên của con ngƣời là thoả mãn nhu cầu thực dụng.
Bản chất ngƣời là bản chất sáng tạo. Con ngƣời khi sáng tạo ra đời sống xã hội thì nó cần tái sản xuất các thể chất cá nhân. Nó tạo ra các hoạt động sống, kiểu sống nhất định, trạng thái nhất định của hoạt động sống. Đó là quá trình hoàn thiện cuộc sống vƣơn tới giá trị chân thiện mỹ” [55, tr.
Mặc dù có những khác biệt trong chi tiết song các quan niệm trên đều thống nhất ở chỗ cho rằng văn hoá thẩm mỹ là một phƣơng diện đặc thù của văn hoá nói chung. Nó không có lĩnh vực tồn tại riêng mà hoà quyện vào nền văn hoá, làm cho nền văn hoá đạt tới sự vận hành “theo quy luật của cái đẹp”. Nếu văn hóa đƣợc hiểu nhƣ là mức độ biểu hiện và thực hiện các sức mạnh bản chất của con ngƣời nhƣ là phƣơng thức nhân tính của các hoạt động đó thì văn hóa thẩm mỹ chính là sự thể hiện và thực hiện các năng lực thẩm mỹ của con ngƣời trong toàn bộ các hoạt động xã hội của họ, phƣơng thức thẩm mỹ của các hoạt động đó. Tính đặc thù của văn hoá thẩm mỹ thể hiện ở nhân tố thẩm mỹ.
Nó đƣợc hình thành trong hoạt động thẩm mỹ, trong đời sống thẩm mỹ, do các nhu cầu cảm thụ, nhận thức, đánh giá và sáng tạo thẩm mỹ của con ngƣời thôi thúc, quy định và đến lƣợt mình, văn hoá thẩm mỹ lại là công cụ để con ngƣời cảm thụ, nhận thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ. Văn hoá thẩm mỹ là khái niệm dùng để chỉ những giá trị đƣợc mang lại từ những hoạt động của con ngƣời trong thƣởng thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ, nó biểu hiện một loại hình đặc thù, có trình độ tổng hợp phát triển cao của văn hoá xã hội. Văn hóa thẩm mỹ là một bộ phận quan (LUAN.nay 21 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nay trọng hợp thành và là bộ phận hữu cơ của nền văn hóa nhân loại. Văn hoá thẩm mỹ thống nhất với văn hoá từ bản chất, đặc trƣng đến cấu trúc, đồng thời văn hoá thẩm mỹ lại biểu hiện nhƣ một lĩnh vực văn hoá đặc thù – lĩnh vực thẩm mỹ.
Văn hoá thẩm mỹ tồn tại trong mọi hoạt động của con ngƣời. Trong đó, văn hoá nghệ thuật là hạt nhân của văn hoá thẩm mỹ. Bởi, mục đích trực tiếp của sáng tạo nghệ thuật chính là việc thể hiện những năng lực tinh thần, tình cảm, cảm quan, những quan điểm và lý tƣởng thẩm mỹ của con ngƣời. Nói nhƣ vậy, không có nghĩa văn hoá thẩm mỹ chỉ tồn tại trong các hoạt động nghệ thuật mà nó còn tồn tại trong những hoạt động ngoài nghệ thuật của con ngƣời.
Dù trong lĩnh vực sản xuất vật chất hay sản xuất tinh thần thì bản chất của con ngƣời chính là năng lực sáng tạo một cách toàn diện, vƣơn tới cái đẹp, cái hài hoà, hoàn mỹ. Hoạt động của con ngƣời bao giờ cũng là hoạt động có đối tƣợng, kết quả cuối cùng của hoạt động thẩm mỹ là việc tạo nên các giá trị thẩm mỹ. Do đó, ở đâu có hoạt động sống của con ngƣời thì ở đó có văn hoá thẩm mỹ. Kế thừa quan điểm của các nhà nghiên cứu đi trƣớc, tác giả nhận định: văn hóa thẩm mỹ là một thể thống nhất hữu cơ các giá trị thẩm mỹ và hoạt động sáng tạo thẩm mỹ của con ngƣời đang hiện thực hóa những năng lực thẩm mỹ của họ, đồng thời, văn hóa thẩm mỹ còn là một hệ thống độc đáo xuyên suốt tất cả các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội từ kinh tế, chính trị, khoa học… đến các quan hệ, các giao tiếp của con ngƣời.
Văn hoá thẩm mỹ là một hệ thống chỉnh thể bao hàm bên trong nó những năng lực tinh thần - thực tiễn đặc biệt, giúp con ngƣời có khả năng hoạt động theo các quy luật của cái đẹp nhằm cảm thụ, nhận thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ. Nó góp phần to lớn vào việc giáo dục, xây dựng và phát triển nhu cầu (LUAN.nay 22 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nay thẩm mỹ, ý thức thẩm mỹ, năng lực thẩm mỹ và tình cảm thẩm mỹ cho con ngƣời, làm cho con ngƣời và xã hội ngày càng hoàn thiện hơn. Cấu trúc của văn hóa thẩm mỹ Các nhà nghiên cứu đƣa ra nhiều quan niệm về văn hoá thẩm mỹ thì đồng thời cũng có nhiều cách phân chia cấu trúc của văn hoá thẩm mỹ. Các giáo trình thẩm mỹ của các tác giả Liên xô và Việt Nam đều cho rằng văn hoá thẩm mỹ đƣợc thể hiện trong các lĩnh vực chủ yếu, đó là khách thể thẩm mỹ, chủ thể thẩm mỹ và nghệ thuật.
Trong các công trình nghiên cứu của mình, các nhà nghiên cứu mỹ học ở Việt Nam nhƣ: Hoài Lam, Đỗ Huy, Đỗ Văn Khang, Nguyễn Văn Huyên, Lê Ngọc Trà … về cơ bản cũng đồng quan điểm nhƣ trên. Theo Lƣơng Quỳnh Khuê, văn hoá thẩm mỹ bao gồm: năng lực thẩm mỹ, hoạt động thẩm mỹ và các giá trị thẩm mỹ. Kế thừa và phát triển các tƣ tƣởng nêu trên, chúng tôi cho rằng cấu trúc của văn hoá thẩm mỹ bao gồm các yếu tố cơ bản sau: ý thức thẩm mỹ, năng lực thẩm mỹ, hoạt động thẩm mỹ và giá trị thẩm mỹ. Ý thức thẩm mỹ là sự phản ánh hiện thực vào ý thức con người trong quan hệ với nhu cầu thưởng thức thẩm mỹ nói chung và nhu cầu sáng tạo cái đẹp nói riêng.
Ý thức thẩm mỹ phản ánh đời sống hiện thực một cách toàn vẹn, sinh động, đầy sắc thái tình cảm, nhằm đáp ứng nhu cầu thƣởng thức, đánh giá và sáng tạo hiện thực. Tuy mang tính chất cảm tính, nhƣng ý thức thẩm mỹ không đơn thuần chỉ là sự phản ánh các yếu tố thuộc hình thức bề ngoài của sự vật, hiện tƣợng. “Sự độc đáo diệu kỳ của ý thức thẩm mỹ chính là ở chỗ nó vừa giữ đƣợc những ấn tƣợng cảm tính phong phú vừa đồng thời khái quát hoá, thâm nhập vào những mối liên hệ và quan hệ bản chất ẩn kín của các hiện tƣợng” [95, tr. Ý thức thẩm mỹ có vai trò to lớn trong hoạt động thẩm mỹ nói riêng và trong toàn bộ sự nghiệp cải tạo thiên nhiên và xã hội của con ngƣời nói (LUAN.nay 23 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Thiếu đi sự dẫn dắt của nó con ngƣời sẽ không thực hiện đƣợc sự “nhào nặn vật chất theo quy luật của cái đẹp”. Nó phản ánh tồn tại khách quan trong dạng hình tƣợng - tình cảm nhằm đáp ứng nhu cầu sáng tạo hiện thực theo quy luật của cái đẹp. Hoạt động thẩm mỹ gắn liền với một loại năng lực đặc biệt, đó là năng lực thẩm mỹ. Năng lực thẩm mỹ là một tập hợp các khả năng thể hiện tâm lý, tư tưởng, tình cảm cũng như phẩm chất đặc biệt về thể chất và tinh thần giúp cho con người có khả năng cảm thụ, nhận thức, đánh giá và sáng tạo các giá trị thẩm mỹ.
Năng lực thẩm mỹ là năng lực tinh thần, thực tiễn, là phẩm chất bậc cao của con ngƣời và chỉ con ngƣời mới có. Mác viết: “Thông qua sự phong phú đã đƣợc phát triển về mặt vật chất của con ngƣời thì sự phong phú về tính cảm giác chủ quan của con ngƣời mới phát triển và một phần, thậm chí lần đầu tiên mới sản sinh ra lỗ tai thính âm nhạc, con mắt thấy đƣợc cái đẹp của hình thức – nói tóm lại là những cảm giác có khả năng về hƣởng thụ có tính ngƣời và tự khẳng định mình nhƣ một lực lƣợng bản chất của con ngƣời” [82, tr. Sự hình thành và phát triển năng lực thẩm mỹ ở con ngƣời là cả một quá trình học tập và rèn luyện. Ở một khía cạnh khác, năng lực thẩm mỹ còn đƣợc hình thành từ yếu tố năng khiếu bẩm sinh.
Song, nó đƣợc giải thích một cách biện chứng và khoa học.