Luận văn thạc sĩ vai trò của quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế ở việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế tại Việt Nam, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Văn Khá
• Người hướng dẫn: Tiến Sỹ Lê Thanh Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VỀ KINH TẾ
• 1.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế
• 1.1.1. Khái niệm hệ thống pháp luật về kinh tế
• 1.1.2. Cơ sở thực tiễn của việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế
• 1.1.3. Vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế
• 1.1.3.1. Vai trò của Quốc hội trong việc quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.3.2. Vai trò của Quốc hội trong hoạt động giám sát tối cao đối với lĩnh vực kinh tế
• 1.1.3.3. Sự tác động giữa các mặt hoạt động của Quốc hội tới việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế
• 1.1.4. Thẩm quyền lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế
• 1.1.4.1. Khái niệm thẩm quyền lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế
• 1.1.4.2. Nội dung thẩm quyền lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế
• 1.1.4.2.1. Thẩm quyền của Quốc hội quyết định chương trình xây dựng luật, pháp lệnh
• 1.1.4.2.2. Thẩm quyền của Quốc hội trong quá trình soạn thảo, thông qua dự án luật, pháp lệnh thuộc lĩnh vực kinh tế
• 1.1.5. Vai trò của Ủy ban thường vụ Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội trong hoạt động lập pháp đối với lĩnh vực kinh tế
• 1.1.5.1. Vai trò của Ủy ban thường vụ Quốc hội
• 1.1.5.2. Vai trò của Ủy ban Kinh tế
• 1.1.5.3. Vai trò của Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội
• 1.1.6. Vai trò của Quốc hội đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế trong bối cảnh hội nhập và sau tác động suy thoái kinh tế toàn cầu
• 1.1.6.1. Vai trò của Quốc hội đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế trong bối cảnh hội nhập
• 1.1.6.2. Vai trò của Quốc hội đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế sau tác động suy thoái kinh tế toàn cầu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG LẬP PHÁP CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VỀ KINH TẾ
• 2.1. Thực trạng hoạt động lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế
• 2.1.1. Giai đoạn trước thời kỳ đổi mới từ năm 1945 đến 1986
• 2.1.2. Giai đoạn đổi mới toàn diện đất nước từ năm 1986 đến nay
• 2.1.3. Những kết quả đạt được
• 2.1.4. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.2. Đánh giá về chương trình, quy trình lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế
• 2.2.1. Về lập chương trình xây dựng luật, pháp lệnh
• 2.2.1.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.1.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.2.2. Về quy trình thẩm tra dự án luật, pháp lệnh
• 2.2.2.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.2.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.2.3. Về quy trình thông qua luật, pháp lệnh
• 2.2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.3. Vai trò tổ chức hoạt động các cơ quan của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế
• 2.3.1. Vai trò tổ chức các hoạt động của Ủy ban thường vụ Quốc hội
• 2.3.1.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.1.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.3.2. Vai trò phối hợp hoạt động của Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội
• 2.3.3. Vai trò tổ chức hoạt động của Ủy ban Kinh tế của Quốc hội
• 2.3.4. Vai trò của Bộ máy giúp việc
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VỀ KINH TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Các quan điểm chỉ đạo và phương hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.1. Đối với lĩnh vực quản lý, tổ chức và hoạt động của các doanh nghiệp. Đối với lĩnh vực đầu tư
• 3.1.2. Đối với hệ thống pháp luật giao dịch dân sự, kinh tế thương mại, cạnh tranh chống độc quyền, giải quyết tranh chấp về kinh tế
• 3.1.3. Đối với lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai
• 3.1.4. Đối với lĩnh vực tài chính – tiền tệ
• 3.2. Các giải pháp tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng dự báo trong chương trình xây dựng pháp luật về kinh tế
• 3.2.2. Tiếp tục hoàn thiện quy trình lập pháp
• 3.2.3. Đảm bảo tính thống nhất của các văn bản luật, pháp lệnh về kinh tế
• 3.2.4. Đảm bảo tiến độ ban hành luật, pháp lệnh
• 3.2.5. Hoàn thiện về cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội
• 3.2.5.1. Nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội, tăng cường đại biểu chuyên trách
• 3.2.5.2. Tăng cường năng lực tổ chức và hoạt động của Ủy ban thường vụ Quốc hội
• 3.2.5.3. Tăng cường năng lực tổ chức và hoạt động của Ủy ban Kinh tế
• 3.2.5.4. Thực hiện tốt vai trò tổ chức, điều hòa phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội với các cơ quan nhà nước
• 3.2.5.5. Kiện toàn bộ máy tổ chức, tăng cường năng lực của đội ngũ cán bộ, chuyên viên bộ máy giúp việc các cơ quan của Quốc hội
• PHẦN MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Quốc hội trong pháp luật kinh tế

Quốc hội đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế tại Việt Nam. Với tư cách là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, Quốc hội không chỉ có trách nhiệm lập pháp mà còn giám sát việc thực thi pháp luật. Điều này giúp đảm bảo rằng các quy định pháp luật phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

1.1. Khái niệm về hệ thống pháp luật kinh tế

Hệ thống pháp luật kinh tế bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ kinh tế. Nó không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

1.2. Tầm quan trọng của Quốc hội trong việc xây dựng pháp luật

Quốc hội có vai trò quyết định trong việc thông qua các luật và nghị quyết liên quan đến kinh tế, từ đó tạo ra hành lang pháp lý cho các hoạt động kinh tế diễn ra một cách hiệu quả và minh bạch.

II. Những thách thức trong vai trò của Quốc hội đối với pháp luật kinh tế

Mặc dù Quốc hội có vai trò quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc hoàn thiện pháp luật kinh tế. Các vấn đề như sự chậm trễ trong việc ban hành luật, sự phức tạp của các quan hệ kinh tế, và sự thay đổi nhanh chóng của thị trường đều đặt ra áp lực lớn cho Quốc hội.

2.1. Vấn đề chậm trễ trong quy trình lập pháp

Quy trình lập pháp thường kéo dài, dẫn đến việc các quy định pháp luật không kịp thời đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Điều này có thể gây ra những khó khăn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư.

2.2. Sự phức tạp của các quan hệ kinh tế

Các quan hệ kinh tế ngày càng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi Quốc hội phải có những điều chỉnh kịp thời và phù hợp để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của pháp luật.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của Quốc hội trong pháp luật kinh tế

Để nâng cao vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện pháp luật kinh tế, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải tiến quy trình lập pháp, tăng cường sự tham gia của các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải tiến quy trình lập pháp

Cần thiết phải rút ngắn quy trình lập pháp, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và công khai trong các hoạt động của Quốc hội để tăng cường sự tin tưởng của người dân và doanh nghiệp.

3.2. Tăng cường sự tham gia của các bên liên quan

Việc lắng nghe ý kiến từ các chuyên gia, doanh nghiệp và người dân sẽ giúp Quốc hội có cái nhìn toàn diện hơn về thực tiễn, từ đó đưa ra các quyết định lập pháp chính xác và kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn của pháp luật kinh tế do Quốc hội ban hành

Các quy định pháp luật kinh tế do Quốc hội ban hành đã có những tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế của đất nước. Những luật này không chỉ tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi mà còn bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và các nhà đầu tư.

4.1. Tác động đến môi trường kinh doanh

Các quy định pháp luật đã giúp cải thiện môi trường kinh doanh, thu hút đầu tư nước ngoài và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước phát triển.

4.2. Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng

Pháp luật kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, đảm bảo rằng họ được cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về sản phẩm và dịch vụ.

V. Kết luận về vai trò của Quốc hội trong pháp luật kinh tế

Quốc hội có vai trò không thể thiếu trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế. Việc nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động lập pháp sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

5.1. Tương lai của pháp luật kinh tế tại Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc hoàn thiện pháp luật kinh tế sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn, đòi hỏi Quốc hội phải có những bước đi phù hợp để đáp ứng yêu cầu phát triển.

5.2. Đề xuất giải pháp cho Quốc hội

Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện pháp luật kinh tế, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý ổn định và thuận lợi cho sự phát triển kinh tế.

Nội dung chính

Vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế ở Việt Nam hiện nay

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế trở nên đặc biệt quan trọng. Từ năm 1986 đến nay, tổng sản phẩm trong nước đã tăng trưởng với nhịp độ cao, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể, và cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Nghiên cứu này tập trung phân tích vai trò của Quốc hội - cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân và cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất - trong việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh các quan hệ kinh tế. Phạm vi nghiên cứu bao gồm giai đoạn từ năm 1945 đến 2010, với trọng tâm là thời kỳ đổi mới từ năm 1986. Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng, lịch sử, phân tích tổng hợp và khảo sát thực tế để đánh giá toàn diện hoạt động lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế.

Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc đánh giá thực trạng mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động lập pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong đó pháp luật đóng vai trò công cụ quản lý kinh tế quan trọng của nhà nước. Theo quan điểm của Marx, "chính vua chúa phải phục tùng những điều kiện kinh tế, chứ không bao giờ vua chúa lại ra lệnh cho những điều kiện kinh tế được". Điều này khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và kiến trúc thượng tầng pháp luật.

Lý thuyết về phân quyền và kiểm soát quyền lực cũng được vận dụng để phân tích vai trò của Quốc hội trong hệ thống tổ chức nhà nước. Quốc hội với tư cách là "cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp" theo Điều 83 Hiến pháp 1992, thể hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức quyền lực nhà nước.

Khái niệm hệ thống pháp luật về kinh tế được hiểu là tổng thể các văn bản pháp luật có tính quy phạm điều chỉnh các quan hệ kinh tế, bao gồm năm nhóm chính: quản lý doanh nghiệp, đầu tư, giao dịch thương mại, quản lý đất đai, và tài chính tiền tệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng để phân tích mối quan hệ giữa sự phát triển của quan hệ kinh tế và quá trình hoàn thiện pháp luật. Phương pháp lịch sử được áp dụng để khảo sát quá trình phát triển hoạt động lập pháp của Quốc hội qua các giai đoạn từ 1945-1986 và 1986-2010.

Phương pháp phân tích tổng hợp giúp đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động lập pháp, từ việc lập chương trình xây dựng luật đến quy trình thẩm tra và thông qua. Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu hiệu quả hoạt động lập pháp giữa các giai đoạn khác nhau.

Đặc biệt, nghiên cứu thực hiện khảo sát, điều tra ý kiến của các đại biểu Quốc hội và cán bộ các cơ quan của Quốc hội để có cái nhìn thực tế về những thành tựu và hạn chế trong hoạt động lập pháp kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, từ năm 1986 đến 2010, Quốc hội đã ban hành khoảng 80% tổng số luật và pháp lệnh về kinh tế, tăng gấp 10 lần so với giai đoạn 1945-1986. Điều này cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức về vai trò của pháp luật trong quản lý kinh tế.

Thứ hai, hệ thống pháp luật kinh tế đã góp phần hình thành cơ chế quản lý kinh tế mới, chuyển từ quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang quản lý bằng pháp luật. Các đạo luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Bộ luật Dân sự đã tạo khung pháp lý cho sự phát triển của nền kinh tế thị trường.

Thứ ba, hoạt động giám sát của Quốc hội đã phát hiện được nhiều bất cập trong thực thi pháp luật kinh tế. Ví dụ, cuộc giám sát về đầu tư xây dựng cơ bản giai đoạn 2005-2007 đã dẫn đến việc điều chỉnh chương trình xây dựng luật để sửa đổi các luật liên quan.

Thứ tư, trong bối cảnh hội nhập WTO từ năm 2006, Quốc hội đã chủ động sửa đổi, bổ sung nhiều luật để phù hợp với các cam kết quốc tế, đảm bảo nguyên tắc minh bạch, công khai trong hoạt động kinh tế.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy vai trò của Quốc hội trong hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế đã có những chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế này bao gồm: nhận thức về vai trò pháp luật chưa đầy đủ, trình độ đại biểu Quốc hội còn hạn chế, và quy trình lập pháp chưa thực sự khoa học.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn này đã làm rõ hơn mối quan hệ giữa các chức năng của Quốc hội (lập pháp, quyết định, giám sát) trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế. Đặc biệt, nghiên cứu đã chỉ ra rằng hoạt động giám sát không chỉ có ý nghĩa kiểm tra việc thi hành luật mà còn là cơ sở quan trọng để hoàn thiện pháp luật.

Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc đổi mới hoạt động của Quốc hội, nâng cao chất lượng lập pháp để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Nâng cao chất lượng dự báo trong chương trình xây dựng pháp luật: Quốc hội cần xây dựng chương trình xây dựng luật dài hạn 10-15 năm, trung hạn 5 năm và ngắn hạn hàng năm dựa trên dự báo khoa học về xu hướng phát triển kinh tế. Mục tiêu cụ thể là giảm 30% số lượng điều chỉnh chương trình xây dựng luật trong mỗi nhiệm kỳ.

Hoàn thiện quy trình lập pháp: Cần rút ngắn thời gian từ khi có ý tưởng xây dựng luật đến khi luật có hiệu lực từ 3-4 năm xuống còn 2-3 năm. Tăng cường vai trò thẩm tra của các Ủy ban Quốc hội, đảm bảo 100% dự án luật được thẩm tra kỹ lưỡng trước khi trình Quốc hội.

Tăng cường năng lực tổ chức: Nâng tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách lên 40-50% vào năm 2020. Kiện toàn bộ máy giúp việc các cơ quan Quốc hội với đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và pháp luật.

Đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan soạn thảo và thẩm tra để tránh chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản pháp luật. Mục tiêu giảm 50% số lượng văn bản hướng dẫn thi hành luật trong giai đoạn 2015-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ lãnh đạo các cấp: Nghiên cứu cung cấp cái nhìn toàn diện về vai trò của Quốc hội trong hệ thống chính trị, giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của pháp luật trong quản lý kinh tế. Đặc biệt hữu ích cho việc xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội.

Đại biểu Quốc hội và cán bộ các cơ quan Quốc hội: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về quy trình lập pháp, kỹ thuật thẩm tra dự án luật, và phương pháp giám sát hiệu quả. Giúp nâng cao chất lượng hoạt động nghiệp vụ và khả năng thực hiện nhiệm vụ được giao.

Nhà nghiên cứu và giảng viên: Nghiên cứu đóng góp vào kho tàng lý luận về nhà nước và pháp luật Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực lập pháp kinh tế. Có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về chủ đề liên quan.

Doanh nghiệp và tổ chức kinh tế: Hiểu rõ quá trình hình thành pháp luật kinh tế giúp các doanh nghiệp chủ động trong việc tuân thủ pháp luật và tham gia góp ý xây dựng chính sách. Đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Quốc hội được coi là cơ quan duy nhất có quyền lập pháp? Theo Điều 83 Hiến pháp 1992, Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, thể hiện ý chí và nguyện vọng của toàn dân. Quyền lập pháp độc quyền của Quốc hội đảm bảo tính dân chủ và thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng phân tán quyền lực có thể dẫn đến mâu thuẫn trong điều chỉnh các quan hệ xã hội.

Làm thế nào để đảm bảo chất lượng của các đạo luật về kinh tế? Chất lượng luật được đảm bảo thông qua quy trình lập pháp chặt chẽ gồm các khâu: lập chương trình, soạn thảo, thẩm tra, thảo luận và biểu quyết. Đặc biệt, vai trò thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và các cơ quan chuyên môn khác rất quan trọng trong việc đánh giá tính khoa học, thực tiễn và khả thi của dự án luật.

Quốc hội giám sát việc thực hiện pháp luật kinh tế như thế nào? Quốc hội thực hiện giám sát thông qua nhiều hình thức: xem xét báo cáo của Chính phủ, chất vấn các thành viên Chính phủ, thành lập Ủy ban lâm thời điều tra, và tổ chức các đoàn giám sát thực tế. Kết quả giám sát là cơ sở để điều chỉnh, sửa đổi pháp luật cho phù hợp với thực tiễn.

Vai trò của Ủy ban Kinh tế trong hoạt động lập pháp ra sao? Ủy ban Kinh tế là cơ quan chuyên môn chịu trách nhiệm thẩm tra các dự án luật thuộc lĩnh vực kinh tế. Ủy ban tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng nội dung dự án, tổ chức lấy ý kiến chuyên gia, khảo sát thực tế và xây dựng báo cáo thẩm tra để trình Quốc hội, góp phần quan trọng vào việc đảm bảo chất lượng luật.

Hội nhập kinh tế quốc tế ảnh hưởng đến hoạt động lập pháp của Quốc hội như thế nào? Hội nhập kinh tế đòi hỏi hệ thống pháp luật Việt Nam phải tuân thủ các nguyên tắc và chuẩn mực quốc tế. Điều này tạo áp lực tích cực buộc Quốc hội phải nâng cao chất lượng lập pháp, đảm bảo tính minh bạch, công khai và phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2006.

Kết luận

Nghiên cứu đã làm rõ vai trò quan trọng của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế ở Việt Nam hiện nay. Những đóng góp chính của luận văn bao gồm:

• Hệ thống hóa lý luận: Xây dựng khung lý thuyết toàn diện về vai trò lập pháp của Quốc hội trong lĩnh vực kinh tế, làm rõ mối quan hệ giữa các chức năng lập pháp, quyết định và giám sát

• Đánh giá thực trạng: Phân tích chi tiết quá trình phát triển hoạt động lập pháp kinh tế qua hai giai đoạn lịch sử, chỉ ra những thành tựu đạt được và hạn chế cần khắc phục

• Đề xuất giải pháp: Đưa ra hệ thống giải pháp cụ thể, khả thi để nâng cao hiệu quả hoạt động lập pháp của Quốc hội trong giai đoạn mới

• Cơ sở thực tiễn: Cung cấp luận cứ khoa học cho việc đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế

• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở ra những vấn đề mới cần tiếp tục nghiên cứu như vai trò của Quốc hội trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và biến đổi khí hậu

Trong giai đoạn 2015-2020, Quốc hội cần tập trung hoàn thiện khoảng 50 luật và pháp lệnh về kinh tế để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Đây là nhiệm vụ quan trọng đòi hỏi sự nỗ lực của toàn bộ hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế. Chương 2: Thực trạng hoạt động lập pháp của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế. Chương 3: Phương hướng, giải pháp tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế ở Việt Nam hiện nay. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VỀ KINH TẾ 1.

Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế 1. Khái niệm hệ thống pháp luật về kinh tế Theo cách hiểu chung nhất “hệ thống” là một tập hợp các yếu tố vật chất hay phi vật chất, được tổ chức và sắp xếp theo một trật tự logic nhất định để vận hành đồng bộ với mục tiêu đặt ra. Để tiến hành tổ chức và quản lý nền kinh tế quốc dân, nhà nước phải ban hành một hệ thống các văn bản pháp luật để điều chỉnh các quan hệ kinh tế. Pháp luật kinh tế thực chất là các chế độ chính sách kinh tế do nhà nước quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật; các chế độ chính sách này cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển kinh tế trong từng thời kỳ.

Có thể nhận thấy, với tư cách là công cụ quản lý kinh tế quan trọng của nhà nước, pháp luật có vai trò khác nhau trong quản lý kinh tế của nhà nước trong từng thời kỳ phát triển của đất nước. Trong nền kinh tế khép kín trước đây, nhà nước chỉ thừa nhận và cho tồn tại hai thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể là chủ yếu, nhà nước thực hiện việc tác động đến nền kinh tế thông qua các chỉ tiêu pháp lệnh, mang nặng tính bao cấp của nhà nước; ở đó nhà nước can thiệp trực tiếp vào các quan hệ kinh tế; do vậy, pháp luật trở thành công cụ quản lý trực tiếp của nền kinh tế. Bước sang thời kỳ đổi mới đất nước (được bắt đầu từ Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986), nhà nước chuyển đổi nền kinh tế theo hướng thị trường, có sự quản lý của nhà nước với sự tồn tại và phát triển đa dạng các quan hệ kinh tế dựa trên sở hữu nhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân; nhà nước không can thiệp trực tiếp vào các quan hệ kinh tế mà chủ yếu đề ra các chính sách, tạo đòn bẩy cho sự phát triển của kinh tế. Ở đó, pháp luật trở thành công cụ gián tiếp, nhưng không thể thiếu 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong quản lý nền kinh tế của nhà nước.

Thông qua pháp luật, nhà nước bảo hộ sự hình thành, phát triển các quan hệ kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Thông qua việc ban hành chính sách pháp luật, nhà nước tạo hành lang pháp lý cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Bằng chính các quy định của pháp luật, nhà nước thừa nhận và bảo hộ quyền, nghĩa vụ của các chủ thể kinh doanh, giảm bớt gánh nặng ngân sách nhà nước trong đầu tư và tài trợ chính cho nền kinh tế. Đồng thời, với tư cách là chủ thể quản lý, nhà nước thông qua pháp luật – nơi thể hiện ý chí của nhà nước, sẽ định hướng cho sự vận động và phát triển của nền kinh tế vào quỹ đạo xây dựng xã hội chủ nghĩa, đảm bảo sự ổn định chính trị, phát triển văn hóa, giáo dục và thực hiện định hướng dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Mặt khác, thông qua pháp luật, nhà nước điều chỉnh các quan hệ kinh tế và hạn chế, khắc phục được những nhược điểm của kinh tế thị trường tác động đến các lĩnh vực khác của đời sống xã hội. Có thể nói, pháp luật là yếu tố điều chỉnh không thể thiếu trong bất kỳ một xã hội có phân chia giai cấp, nhưng pháp luật không phải là công cụ duy nhất để nhà nước thực hiện chức năng quản lý xã hội nói chung và quản lý nền kinh tế nói riêng. Vì vậy, không nên tuyệt đối hóa vai trò của pháp luật trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội. Vấn đề là ở chỗ phải đánh giá đúng vai trò của nó và biết kết hợp, sử dụng nó với các công cụ quản lý khác.

Nhà nước sử dụng pháp luật trong việc quản lý nền kinh tế được thực hiện thông qua hệ thống pháp luật về kinh tế. Theo đó, hệ thống pháp luật về kinh tế là tổng thể các văn bản pháp luật có tính quy phạm điều chỉnh các quan hệ kinh tế. Xét về thứ bậc, trật tự, hệ thống pháp luật về kinh tế bao gồm các loại văn bản quy phạm pháp luật với những tên gọi sau đây: - Hiến pháp, Luật, Nghị quyết do Quốc hội ban hành; - Pháp lệnh, Nghị quyết của Ủy ban ban thường vụ Quốc hội.; - Các văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ và các cơ quan nhà nước khác ban hành nhằm hướng dẫn, cụ thể những quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội; pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Xét về tính chất, phạm vi điều chỉnh hệ thống pháp luật về kinh tế bao gồm các nhóm sau đây: - Nhóm các văn bản quy định về quản lý, tổ chức và hoạt động của các doanh nghiệp; - Nhóm các văn bản quy định về đầu tư; - Nhóm các văn bản quy định về giao dịch dân sự, kinh tế thương mại, cạnh tranh chống độc quyền, giải quyết tranh chấp về kinh tế; - Nhóm các văn bản quy định về quản lý, sử dụng đất đai; - Nhóm các văn bản quy định về tài chính, tiền tệ; Tuy nhiên, hiện nay về mặt lý luận cũng như thực tế, vẫn thừa nhận hình thức lập quy của Chính phủ.

Đó là hình thức văn bản quy phạm pháp luật nhưng lại điều chỉnh những vấn đề chưa được điều chỉnh bằng luật của Quốc hội, pháp lệnh của Ủy ban thường vụ Quốc hội. Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định: “Những vấn đề cần thiết nhưng chưa đủ điều kiện xây dựng thành luật hoặc pháp lệnh để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội. Việc ban hành nghị định này phải được sự đồng ý của Ủy ban thường vụ Quốc hội” [48, khoản 4, Điều 14]. Về nguyên tắc hình thức văn bản này chỉ được áp dụng trong trường hợp, do yêu cầu bức xúc của quan hệ xã hội đòi hỏi phải được điều chỉnh bằng pháp luật, nhưng Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội chưa có đủ điều kiện ban hành luật, pháp lệnh.

Tuy nhiên, luật cũng quy định Chính phủ phải báo cáo và xin ý kiến Ủy ban thường vụ Quốc hội và sau một thời gian sẽ trình Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội nâng lên thành luật hay pháp lệnh. Trong hệ thống pháp luật về kinh tế, ngoài hiến pháp và các văn bản luật, pháp lệnh do Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành, các nghị quyết về kinh tế - xã hội cũng được coi là một đạo luật, vì các nghị quyết về kinh tế - xã hội do Quốc hội ban hành được thực hiện theo một quy trình, thủ tục như một đạo luật và chiếm vị trí quan trọng, không thể thiếu trong quản lý kinh tế của nhà nước, buộc mọi cơ quan, tổ chức, công dân phải thi hành. Vị trí của các văn bản luật, nghị quyết và pháp lệnh có được quy định bởi chính cơ quan ban hành, bởi tính quy phạm và tính hiệu lực của văn bản luật. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Xét về cơ quan ban hành, luật do Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nhân dân, cơ quan duy nhất có quyền lập hiến, lập pháp, do vậy, văn bản luật bao giờ cũng phải thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân, thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng.

Các văn bản dưới luật được xây dựng phải dựa trên các quy định của luật, không được trái với các quy định đó. Như vậy có thể nói, trong lĩnh vực kinh tế, luật là cơ sở cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác ban hành văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện quản lý kinh tế. Xét về tính quy phạm và hiệu lực của văn bản luật: xuất phát từ vị trí của luật trong hệ thống pháp luật, các văn bản luật được Quốc hội ban hành nhằm cụ thể hóa Hiến pháp, điều chỉnh các quan hệ xã hội, làm căn cứ để ban hành các văn bản pháp quy; do vậy, văn bản luật có phạm vi điều chỉnh rộng lớn, có hiệu lực thi hành đối với mọi cơ quan, tổ chức và công dân, các văn bản pháp quy không được trái với quy định của luật. Việc khẳng định vị trí của các đạo luật, chính là yêu cầu chung của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở thực tiễn của việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế Trên bình diện triết học, pháp luật là một hình thái ý thức thuộc kiến trúc thượng tầng, sự thay đổi các quan hệ kinh tế thuộc cơ sở hạ tầng sẽ tất yếu dẫn đến sự thay đổi về nội dung và phương pháp điều chỉnh của pháp luật về kinh tế - thuộc kiến trúc thượng tầng. Bởi vậy, như Mác đã viết:“Trong thời đại nào cũng thế, chính vua chúa phải phục tùng những điều kiện kinh tế, chứ không bao giờ vua chúa lại ra lệnh cho những điều kiện kinh tế được. Chẳng qua, chế độ pháp luật về chính trị, cũng như về dân sự chỉ là cái việc nói lên sự ghi chép lại quyền lực của những quan hệ kinh tế” [6, tr. Tuy nhiên, pháp luật kinh tế không những được xây dựng với mục đích điều chỉnh các quan hệ kinh tế mà còn có chức năng đón hướng trước sự vận động của các quan hệ kinh tế cần điều chỉnh, nhưng đến một giai đoạn nhất định nào đó, khi các quan hệ kinh tế vận động không còn phù hợp với sự điều chỉnh của pháp luật, thì pháp luật cũng phải được thay đổi cho phù hợp với các quan hệ kinh tế.