Luận văn thạc sĩ về vai trò của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người tại Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Pháp luật về quyền con người

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2014

112

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

1.1. Khái quát về quyền con người

1.2. Khái niệm và đặc điểm của quyền con người

1.3. Yêu cầu bảo vệ quyền con người ở Việt Nam trong tình hình mới

1.4. Khái quát những nét mới về Quốc hội trong Hiến pháp năm 2013

1.5. Địa vị pháp lý của Quốc hội

1.6. Chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội Việt Nam

1.7. Lý luận về vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người

1.8. Khái quát về vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người

1.9. Mối quan hệ giữa Quốc hội với các cơ quan nhà nước khác trong việc bảo vệ quyền con người

1.10. Nội dung vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người

1.11. Bảo vệ quyền con người trong hoạt động lập hiến, lập pháp

1.12. Bảo vệ quyền con người qua hoạt động quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước

1.13. Bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động giám sát tối cao

1.14. Bảo vệ quyền con người qua hoạt động của đại biểu Quốc hội

1.15. Yêu cầu xây dựng cơ quan chuyên trách về quyền con người - Kinh nghiệm của thế giới

1.16. Khái quát chung

1.17. Mô hình Thanh tra Quốc hội (Parliamentary Ombudsman)

1.18. Mô hình Ủy ban Quốc gia về quyền con người (National Human Rights Committee)

2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

2.1. Quyền lập hiến bảo vệ quyền con người

2.2. Yêu cầu đặt ra đối với quy trình lập hiến

2.3. Nội dung quyền con người trong Hiến pháp mới

2.4. Trưng cầu dân ý, lấy ý kiến của nhân dân về sửa đổi Hiến pháp

2.5. Hội đồng bầu cử quốc gia - Thiết chế ra đời đảm bảo quyền bầu cử của công dân

2.6. Thực trạng hoạt động lập pháp bảo vệ quyền con người của Quốc hội

2.7. Thực trạng hoạt động quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước bảo vệ quyền con người của Quốc hội

2.8. Thực trạng hoạt động Giám sát tối cao bảo vệ quyền con người của Quốc hội

3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

3.1. Những quan điểm cơ bản nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong hoạt động thực hiện chức năng của Quốc hội

3.2. Đề xuất, kiến nghị nâng cao vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam

3.3. Tăng cường chất lượng hoạt động lập pháp

3.4. Cải thiện việc thực hiện chức năng "Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước" của Quốc hội

3.5. Nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động giám sát tối cao

3.6. Tăng cường hiệu quả hoạt động của các cơ quan của Quốc hội

3.7. Hoàn thiện bộ máy chuyên trách về quyền con người trong tổ chức của Quốc hội

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người

Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người. Trong bối cảnh hiện nay, việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nhiệm vụ của Quốc hội. Quốc hội có chức năng lập hiến, lập pháp và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, từ đó đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân.

1.1. Khái niệm quyền con người và sự cần thiết bảo vệ

Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của mỗi cá nhân, được ghi nhận và bảo vệ bởi pháp luật. Việc bảo vệ quyền con người là cần thiết để đảm bảo sự công bằng và bình đẳng trong xã hội.

1.2. Địa vị pháp lý của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người

Quốc hội có địa vị pháp lý cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam, có quyền lập hiến và lập pháp, từ đó có khả năng ban hành các văn bản pháp luật nhằm bảo vệ quyền con người.

II. Thách thức trong việc bảo vệ quyền con người tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong việc bảo vệ quyền con người, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, sự hạn chế quyền tự do ngôn luận và quyền tiếp cận thông tin vẫn tồn tại. Quốc hội cần phải có những biện pháp mạnh mẽ hơn để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Những vấn đề còn tồn tại trong việc thực thi quyền con người

Nhiều quyền con người vẫn chưa được thực thi đầy đủ, dẫn đến sự bất bình đẳng trong xã hội. Quốc hội cần phải giám sát và thúc đẩy việc thực hiện các quyền này.

2.2. Sự cần thiết phải cải cách pháp luật về quyền con người

Cần có những cải cách pháp luật để đảm bảo quyền con người được bảo vệ tốt hơn, bao gồm việc sửa đổi các điều luật không còn phù hợp với thực tiễn.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người

Để nâng cao vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ quyền con người, cần có những phương pháp cụ thể. Quốc hội cần tăng cường hoạt động giám sát, cải thiện quy trình lập pháp và tạo ra các cơ chế bảo vệ quyền con người hiệu quả hơn.

3.1. Tăng cường hoạt động giám sát của Quốc hội

Quốc hội cần thực hiện giám sát chặt chẽ hơn đối với các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền con người, đảm bảo rằng các quyền này được tôn trọng và bảo vệ.

3.2. Cải cách quy trình lập pháp để bảo vệ quyền con người

Cần cải cách quy trình lập pháp để đảm bảo rằng các luật mới được ban hành đều có tính đến quyền con người, từ đó tạo ra một khung pháp lý vững chắc hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền con người

Việc nghiên cứu và ứng dụng các kết quả nghiên cứu về quyền con người là rất quan trọng. Quốc hội cần dựa vào các nghiên cứu này để đưa ra các quyết định chính xác và hiệu quả hơn trong việc bảo vệ quyền con người.

4.1. Kinh nghiệm quốc tế trong bảo vệ quyền con người

Nghiên cứu các mô hình bảo vệ quyền con người từ các quốc gia khác có thể giúp Quốc hội Việt Nam áp dụng những biện pháp hiệu quả hơn.

4.2. Đánh giá kết quả thực hiện quyền con người tại Việt Nam

Cần có những đánh giá cụ thể về kết quả thực hiện quyền con người tại Việt Nam để từ đó có những điều chỉnh phù hợp.

V. Kết luận và tương lai của quyền con người tại Việt Nam

Quốc hội có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người. Tương lai của quyền con người tại Việt Nam phụ thuộc vào sự nỗ lực của Quốc hội trong việc cải cách và thực thi các chính sách bảo vệ quyền con người một cách hiệu quả.

5.1. Tầm nhìn tương lai về quyền con người tại Việt Nam

Cần có một tầm nhìn rõ ràng về việc bảo vệ quyền con người trong tương lai, từ đó xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

5.2. Những bước đi cần thiết để nâng cao quyền con người

Quốc hội cần thực hiện những bước đi cụ thể để nâng cao quyền con người, bao gồm việc ban hành các chính sách và luật pháp phù hợp.

19/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ vai trò của quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ở việt nam luận văn ts luật học 62 38 01 01

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền con người là một phạm trù lịch sử và giá trị nhân văn cao quý, được quốc tế công nhận và bảo vệ thông qua các công ước, hiệp định quốc tế. Tại Việt Nam, quyền con người được khẳng định trong Hiến pháp năm 2013 với nhiều điểm mới, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Nhà nước trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người. Việt Nam đã trở thành thành viên Hội đồng Quyền con người Liên Hợp Quốc từ năm 2013 với tỷ lệ phiếu thuận 184/192, đánh dấu bước tiến quan trọng trong cam kết quốc tế về quyền con người. Luận văn tập trung nghiên cứu vai trò của Quốc hội trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ở Việt Nam, giai đoạn từ năm 2007 đến nay, đặc biệt trong bối cảnh Hiến pháp 2013 được thông qua. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả vai trò của Quốc hội trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm hoạt động lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát tối cao của Quốc hội, với dữ liệu thu thập từ các văn bản pháp luật, báo cáo hoạt động của Quốc hội và các cơ quan liên quan. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện về vị trí, chức năng của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người, đồng thời đóng góp các kiến nghị thiết thực cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức bộ máy nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin làm nền tảng phương pháp luận. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

Lý thuyết về quyền con người: Quyền con người được hiểu là những quyền tự nhiên, vốn có, bất khả xâm phạm, phổ quát và liên hệ mật thiết với nhau, được pháp luật quốc tế và quốc gia bảo vệ. Khái niệm này được làm rõ qua các công ước quốc tế và Hiến pháp Việt Nam năm 2013.
Lý thuyết về vai trò của Quốc hội trong nhà nước pháp quyền: Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát tối cao hoạt động của Nhà nước. Lý thuyết này giúp phân tích chức năng, nhiệm vụ và ảnh hưởng của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền con người, quyền công dân, quyền lập hiến, quyền lập pháp, giám sát tối cao, cơ quan chuyên trách về quyền con người, và mô hình Thanh tra Quốc hội (Ombudsman) cùng Ủy ban Quốc gia về quyền con người.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các văn bản pháp luật như Hiến pháp năm 2013, các luật liên quan đến quyền con người, báo cáo hoạt động của Quốc hội khóa XII và XIII, các tài liệu nghiên cứu khoa học, hội thảo chuyên ngành và số liệu thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam. Phương pháp phân tích bao gồm:

Phân tích nội dung: Đánh giá các quy định pháp luật, hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định của Quốc hội liên quan đến quyền con người.
Phương pháp so sánh: So sánh thực trạng hoạt động của Quốc hội với các tiêu chuẩn quốc tế và kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ quyền con người.
Phương pháp thống kê: Sử dụng số liệu về tỷ lệ lao động có trình độ, tỷ lệ thất nghiệp, số lượng ý kiến đóng góp cho Hiến pháp để minh họa thực trạng.
Phương pháp tổng hợp và đối chiếu: Kết hợp các nguồn thông tin để đưa ra đánh giá toàn diện về vai trò của Quốc hội.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2007 đến 2014, bao gồm các nhiệm kỳ Quốc hội khóa XII và XIII, với trọng tâm là phân tích tác động của Hiến pháp năm 2013 và các hoạt động lập pháp, giám sát của Quốc hội trong thời gian này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Vai trò lập hiến của Quốc hội được mở rộng và đổi mới: Hiến pháp năm 2013 không còn quy định Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến mà mở rộng quyền này cho nhân dân thông qua trưng cầu dân ý. Tính đến năm 2013, đã có khoảng 964.349 lượt người tham gia góp ý sửa đổi Hiến pháp, thể hiện sự gia tăng dân chủ trong hoạt động lập hiến.
Hoạt động lập pháp bảo vệ quyền con người được tăng cường: Từ năm 2009 đến 2013, Quốc hội đã ban hành nhiều luật quan trọng như Luật Người cao tuổi (2010), Luật Người khuyết tật (2010), Luật Khiếu nại (2011), Luật Tố cáo (2011), Luật Phòng chống Mua bán người (2011), Luật Công đoàn (2012), góp phần tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho bảo vệ quyền con người. Tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật đạt khoảng 46%, tỉ lệ thất nghiệp giảm từ 2,9% năm 2009 xuống còn 1,99% năm 2012.
Quốc hội thực hiện giám sát tối cao hiệu quả hơn: Quốc hội đã sử dụng các phương thức giám sát như xem xét báo cáo công tác của các cơ quan nhà nước, kiểm tra việc ban hành văn bản pháp luật, chất vấn và bỏ phiếu tín nhiệm các chức danh do Quốc hội bầu. Phạm vi giám sát được thu hẹp nhưng tập trung vào các hoạt động trọng yếu, góp phần phát hiện và xử lý các vi phạm về quyền con người.
Thiết chế Hội đồng bầu cử quốc gia được hiến định nhằm bảo đảm quyền bầu cử: Hội đồng bầu cử quốc gia do Quốc hội thành lập, có tính độc lập tương đối, chịu sự giám sát tối cao của Quốc hội, giúp tổ chức các cuộc bầu cử minh bạch, dân chủ, bảo đảm quyền bầu cử và ứng cử của công dân.

Thảo luận kết quả

Việc mở rộng quyền lập hiến cho nhân dân thông qua trưng cầu dân ý là bước tiến quan trọng, thể hiện sự dân chủ sâu sắc trong xây dựng pháp luật cơ bản. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân tham gia góp ý còn hạn chế so với tổng dân số, cho thấy cần tăng cường tuyên truyền và nâng cao nhận thức về quyền tham gia của người dân.

Hoạt động lập pháp của Quốc hội đã đáp ứng phần lớn các yêu cầu về bảo vệ quyền con người, thể hiện qua việc ban hành nhiều luật chuyên ngành và sửa đổi các luật hiện hành. Sự giảm tỷ lệ thất nghiệp và tăng tỷ lệ lao động có trình độ kỹ thuật phản ánh tác động tích cực của chính sách pháp luật trong lĩnh vực lao động và phát triển nguồn nhân lực.

Giám sát tối cao của Quốc hội được thực hiện với nhiều hình thức đa dạng, góp phần nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước. Việc bỏ phiếu tín nhiệm các chức danh do Quốc hội bầu là công cụ quan trọng để tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền con người.

Thiết chế Hội đồng bầu cử quốc gia là mô hình phù hợp với xu hướng lập hiến hiện đại, giúp bảo đảm quyền bầu cử công bằng, minh bạch. Tuy nhiên, cần hoàn thiện các quy định về tiêu chuẩn đại biểu và quy trình bầu cử để nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội.

Các kết quả trên có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ lao động có trình độ kỹ thuật, biểu đồ số lượng luật liên quan đến quyền con người được ban hành theo năm, bảng tổng hợp ý kiến đóng góp cho Hiến pháp và sơ đồ tổ chức Hội đồng bầu cử quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

Tăng cường tuyên truyền và giáo dục pháp luật về quyền con người: Đẩy mạnh công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về quyền con người trong các cấp học và cộng đồng dân cư nhằm nâng cao nhận thức và sự tham gia của người dân trong hoạt động lập hiến, lập pháp và giám sát. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư pháp, các cơ quan truyền thông. Thời gian: 1-3 năm.
Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người: Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung các luật liên quan đến quyền con người, đặc biệt là luật bầu cử, luật báo chí, luật lập hội và luật biểu tình để phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và các cam kết quốc tế. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Ủy ban Pháp luật. Thời gian: 2-4 năm.
Nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội: Tăng cường năng lực cho các Ủy ban của Quốc hội, phát triển các công cụ giám sát hiện đại, mở rộng phạm vi giám sát trọng tâm nhằm phát hiện sớm các vi phạm quyền con người và xử lý kịp thời. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Thời gian: 1-3 năm.
Xây dựng cơ quan chuyên trách về quyền con người trong tổ chức của Quốc hội: Học hỏi mô hình Thanh tra Quốc hội và Ủy ban Quốc gia về quyền con người của thế giới để thành lập cơ quan chuyên trách, độc lập, có chức năng giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến quyền con người. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ. Thời gian: 3-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Các nhà lập pháp và đại biểu Quốc hội: Giúp hiểu rõ hơn về vai trò, chức năng của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động lập pháp và giám sát.
Cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước: Nâng cao nhận thức về quyền con người và trách nhiệm trong việc thực thi pháp luật, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực pháp luật và nhân quyền: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về quyền con người và vai trò của các thiết chế nhà nước.
Tổ chức xã hội dân sự và các tổ chức phi chính phủ: Hỗ trợ trong việc vận động, giám sát và thúc đẩy thực hiện quyền con người tại Việt Nam, đồng thời phối hợp với các cơ quan nhà nước trong các hoạt động liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Quốc hội có vai trò gì trong việc bảo vệ quyền con người?
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát tối cao hoạt động của Nhà nước, qua đó bảo vệ và thúc đẩy quyền con người được thực thi hiệu quả.
Hiến pháp năm 2013 có điểm mới nào về quyền con người?
Hiến pháp 2013 lần đầu tiên quy định rõ quyền sống, quyền hưởng thụ các giá trị văn hóa, quyền sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, quyền được sống trong môi trường trong lành và phân biệt rõ quyền con người với quyền công dân, nâng cao vị trí của quyền con người trong hệ thống pháp luật.
Quốc hội thực hiện giám sát tối cao như thế nào?
Quốc hội giám sát thông qua việc xem xét báo cáo công tác của các cơ quan nhà nước, kiểm tra việc ban hành văn bản pháp luật, chất vấn các thành viên Chính phủ và có thể bỏ phiếu tín nhiệm hoặc bãi nhiệm các chức danh do Quốc hội bầu.
Tại sao cần thành lập cơ quan chuyên trách về quyền con người trong Quốc hội?
Cơ quan chuyên trách giúp tăng cường hiệu quả giám sát, giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến quyền con người, phối hợp đồng bộ với các cơ quan nhà nước khác, giảm thiểu vi phạm và nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực thi quyền con người.
Làm thế nào để người dân tham gia nhiều hơn vào hoạt động lập hiến và lập pháp?
Cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật, mở rộng các hình thức lấy ý kiến nhân dân như trưng cầu dân ý, công khai dự thảo luật trên các phương tiện truyền thông để người dân có thể đóng góp ý kiến và giám sát hoạt động của Quốc hội.

Kết luận

Quốc hội giữ vai trò trung tâm trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người thông qua các chức năng lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát tối cao.
Hiến pháp năm 2013 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc nâng cao vị trí và nội dung quyền con người tại Việt Nam.
Hoạt động lập pháp và giám sát của Quốc hội đã có nhiều tiến bộ, góp phần tạo cơ sở pháp lý và thực tiễn cho bảo vệ quyền con người.
Cần thiết lập cơ quan chuyên trách về quyền con người trong tổ chức của Quốc hội để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.
Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện pháp luật, tăng cường giáo dục pháp luật và mở rộng sự tham gia của người dân trong các hoạt động của Quốc hội nhằm xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện đại và dân chủ.

Hãy cùng chung tay thúc đẩy vai trò của Quốc hội trong bảo vệ quyền con người để xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG VIỆC BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƢỜI Ở VIỆT NAM 1. Khái quát về quyền con ngƣời 1. Khái niệm và đặc điểm của quyền con người Những ý tưởng về quyền con người đã ra đời từ rất sớm cùng với sự phân chia giai cấp trong xã hội và hình thành Nhà nước. Ở Nhà nước chiếm hữu nô lệ, tư tưởng về bình đẳng, dân chủ, pháp luật hoá tư tưởng về quyền con người đã được thể hiện dù còn hạn chế, điển hình là trong Bộ luật Hamurabi.

Hay như ở xã hội phong kiến Việt Nam, tính dân tộc, nhân đạo, tiến bộ cũng được thể hiện rõ nét và xuyên suốt qua nhiều triều đại, nổi bật là Quốc triều Hình Luật của nhà Lê được ban hành dưới triều vua Lê Thánh Tông vào thế kỷ XV. Thế kỷ XVII - XVIII ở châu Âu, trường phái pháp luật tự nhiên với các đại diện như: Spinoda, Hobbes, Kant. đã mở ra một trang mới cho sự phát triển tư tưởng bảo vệ quyền cá nhân chống lại sự vi phạm từ phía quyền lực. Tư tưởng này góp phần vào thắng lợi của cách mạng tư sản lật đổ chế độ phong kiến tàn bạo, thiết lập nhà nước mà ở đó phẩm giá con người được nâng lên thành công dân của xã hội chứ không phải thần dân của vua.

Tuyên ngôn độc lập của Hợp chủng Quốc Hoa Kỳ năm 1776 khẳng định: "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền được sống, quyền tự do và quyền được mưu cầu hạnh phúc" [2,tr. Những tuyên bố này đã được tái khẳng định trong Bản Tuyên ngôn Quyền công dân và Quyền con người 1789 của nước Pháp và Bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tư tưởng về quyền con người thực sự trở thành vấn đề mang tính chất toàn cầu và dần được thể chế hóa toàn diện, có tính hệ thống vào pháp luật và đời sống chính trị quốc tế bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX khi các tổ chức quốc tế lớn ra đời như: Hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế (năm 1863), Hội Quốc Liên (1919), Tổ chức lao động Quốc tế (1919).

Đặc biệt, sau khi Liên Hợp Quốc ra đời năm 1945 và ban hành Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm1948 thì vấn đề quyền con người đã trở thành mục tiêu chung và căn bản của 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com toàn nhân loại, là động lực đấu tranh của tất cả nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Lời nói đầu của Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1948 có nhấn mạnh: "Việc thừa nhận phẩm giá vốn có, các quyền bình đẳng và không thể tách rời của mọi thành viên trong gia đình nhân loại là cơ sở cho tự do, công bằng và hòa bình trên thế giới” [3]. Đưa ra khái niệm về quyền con người, Văn phòng Cao ủy Liên hiệp Quốc về quyền con người đã định nghĩa như sau: Những bảo đảm pháp lý toàn cầu (universal legal guarantees) có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động (actions) hoặc sự bỏ mặc (omissions) mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép (entitlements) và tự do cơ bản (fundamental freedoms) của con người" [2,tr. Cách hiểu về quyền con người của các chuyên gia, cơ quan nghiên cứu ở Việt Nam cũng không hoàn toàn đồng nhất, nhưng nhìn chung, đa số đều hiểu rằng quyền con người là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế.

Quyền con người được tiếp cận dưới góc độ là những quyền tự nhiên, vốn có nhưng phải được pháp luật ghi nhận và bảo vệ. Quyền con người được coi là những chuẩn mực được cộng đồng Quốc tế thừa nhận và tuân thủ và được áp dụng cho tất cả mọi người trên thế giới. Quyền con người có những đặc điểm nổi bật sau: - Quyền con người có tính tự nhiên: Đó là những đặc quyền mà con người sinh ra là tự nhiên có, mang tính tự nhiên mà nổi bật là quyền được sống, được bảo vệ, được tự do phát triển. Mặc dù, những đặc quyền đó có trước, song chừng nào chưa được pháp luật công nhận thì chúng không thể được đưa ra áp dụng.

- Quyền con người có tính phổ quát: Quyền con người được hầu hết các Quốc gia trên thế giới công nhận và tuân thủ, được áp dụng bình đẳng cho mọi người, không có sự phân biệt đối xử bởi bất kỳ lý do nào về chủng tộc, màu da, giới tính, tôn giáo, thành phần xuất thân.Như vậy, quyền con người là một giá trị chung của nhân loại, là mục đích vươn tới của nhân loại. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Quyền con người có tính bất khả xâm phạm: Quyền con người là bất khả xâm phạm, không bị tước đoạt, ngoại trừ trong các tình huống cụ thể và theo đúng quy định của pháp luật quốc gia, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Ví dụ, quyền tự do có thể được hạn chế nếu một người bị kết án là phạm một tội theo quy định của pháp luật bởi một bản án có hiệu lực của tòa án có thẩm quyền. - Quyền con người không thể phân chia, tách rời: Đó là các quyền dân sự và chính trị như quyền sống, bình đẳng trước pháp luật và tự do ngôn luận; các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa, như các quyền được làm việc, an sinh xã hội và giáo dục; hoặc quyền của nhóm như quyền phát triển và tự quyết định.

Các quyền này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, việc cải thiện một trong những quyền có thể tạo điều kiện đảm bảo tốt các quyền khác. Trái lại, việc một quyền bị xâm phạm hay tước đoạt cũng có thể ảnh hưởng xấu đến những quyền khác. Các quyền của con người thường được thể hiện và đảm bảo theo quy định của pháp luật quốc gia, các điều ước, cam kết, thỏa thuận hoặc tập quán quốc tế. Luật pháp quốc tế về quyền con người đặt ra nghĩa vụ đối với mỗi quốc gia thành viên nhằm buộc các quốc gia phải hành động theo những cách nhất định hoặc tránh một số hành vi nhất định để thúc đẩy và bảo vệ quyền con người.

- Quyền con người có tính liên hệ và phụ thuộc lẫn nhau: Quyền con người mang tính toàn diện, chúng không tồn tại một cách độc lập, tách rời với nhau mà tồn tại trong một tổng thể có mối liên hệ mật thiết, chúng phụ thuộc, ràng buộc lẫn nhau, trong đó, việc đảm bảo toàn bộ hoặc một phần các quyền này là điều kiện để đảm bảo toàn bộ hoặc một phần các quyền khác và ngược lại. Một xã hội phát triển, đảm bảo tốt các quyền và tự do chính trị, dân sự sẽ có những tác động tích cực trực tiếp và gián tiếp đảm bảo các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội. Và ngược lại, các quyền kinh tế, văn hóa, xã hội được đảm bảo thì các quyền chính trị, dân sự sẽ được thực thi tốt. Yêu cầu bảo vệ quyền con người ở Việt Nam trong tình hình mới Với đường lối đổi mới, tập trung xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, đất nước ta đang từng bước vượt qua mọi khó khăn, thách thức, giành được những thành tựu đáng ghi nhận, trước sự tác động phức tạp của tình hình thế giới, khu vực.

Lĩnh vực 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com kinh tế - xã hội ngày một phát triển, chính trị ổn định, quốc phòng - an ninh được củng cố và tăng cường; đời sống của nhân dân, cán bộ, chiến sĩ không ngừng được cải thiện; uy tín, vị thế của nước ta không ngừng được nâng cao trên trường quốc tế. Ngày 12/11/2013, với tỷ lệ phiếu thuận 184/192, Việt Nam đã lần đầu tiên trở thành thành viên Hội đồng Quyền con người Liên Hợp Quốc. Ngày 28/11/2013, Hiến pháp mới đã được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua, thay thế cho Hiến pháp năm 1992. Đặt những quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân tại Chương II, Hiến pháp đã khẳng định tầm quan trọng của quyền con người, quyền công dân, thể hiện sự nhất quán đường lối của Đảng và Nhà nước ta trong việc công nhận, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên quy định quyền sống; quyền hưởng thụ các giá trị văn hóa, nghiên cứu và thụ hưởng các kết quả khoa học; quyền xác định dân tộc của mình, sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, tự do lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp; quyền được sống trong môi trường trong lành…Đáng chú ý trong Hiến pháp 2013 cũng đã có sự thể hiện rõ sự thống nhất giữa quyền con người và quyền công dân, quyền nào là nhóm quyền được áp dụng đối với mọi cá nhân với tư cách là quyền con người, quyền nào là nhóm quyền chỉ áp dụng đối với công dân Việt Nam với tư cách là các quyền công dân. Quyền con người cũng là quyền công dân, nhưng phải có một sự phân định rạch ròi, những thứ mà mọi người được hưởng thì đó là quyền con người; những gì công dân được hưởng thì đó là quyền công dân. Những thay đổi trên khiến cho chế định này của Hiến pháp phù hợp hơn với nội dung của các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên, cũng như với chế định về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp các nước dân chủ. Phần lớn những thay đổi trên nhằm khắc phục những hạn chế của các Hiến pháp trước đây về quyền con người, quyền công dân.

Hiến pháp năm 2013 về cơ bản đã tiếp thu quy định của Công ước quốc tế về quyền chính trị, dân sự; quyền kinh tế, văn hóa và Tuyên ngôn quyền con người năm 1948. Sự tiếp thu này là phù hợp với thời kỳ toàn cầu hóa, và để những quy định về quyền con người, quyền công dân trong Hiến pháp được đầy đủ hơn. Đây 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cũng là điều kiện để Việt Nam thực hiện tốt các nghĩ vụ và cam kết của một Quốc gia thành viên Hội đồng Quyền con người và thành viên Liên Hợp Quốc trong nhiệm kỳ 2014 – 2016.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ