Khóa luận vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ tại xã Huổi Một, Sơn La

Luận văn thạc sĩ khám phá vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ tại xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La.

• Tác giả: Giàng A Đại
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Thị Hải Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ tại xã Huổi Một, Sông Mã, Sơn La
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết thực hiện nội dung thực tập
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa về mặt thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2.1. Khái niệm về phụ nữ, giới, giới tính
• 2.2.1.1. Khái niệm phụ nữ
• 2.2.1.2. Khái niệm về giới
• 2.2.1.3. Khái niệm về giới tính
• 2.2.1.4. Phân biệt giữa giới và giới tính
• 2.2.2. Đặc trưng, nguồn gốc, sự khác biệt về giới
• 2.2.3. Vai trò của giới
• 2.2.4. Lồng ghép giới trong các chương trình, dự án
• 2.2.4.1. Đối tượng để thực hiện lồng ghép giới
• 2.2.4.2. Tại sao lồng ghép giới lại quan trọng?
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra chọn mẫu
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.4.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.2. Điều kiện tự nhiên
• 4.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội xã Huổi Một
• 4.4. Thực trạng vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình xã Huổi Một
• 4.4.1. Thông tin chung về các hộ điều tra
• 4.4.2. Phụ nữ dân tộc Mông trong các hoạt động sản xuất
• 4.4.3. Nguồn vay vốn của các hộ điều tra
• 4.4.4. Phụ nữ dân tộc Mông đối với vai trò tái sản xuất
• 4.4.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 4.4.5.1. Những yếu tố khách quan
• 4.4.5.2. Những yếu tố thuộc về bản thân phụ nữ
• 4.4.6. Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình
• 4.4.6.1. Đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại xã Huổi Một
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Đảng và Nhà nước
• 5.2. Đối với các cấp chính quyền và đoàn thể địa phương
• 5.3. Đối với bản thân người phụ nữ dân tộc Mông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ

Phụ nữ dân tộc Mông đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế hộ tại xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. Họ không chỉ là những người sản xuất chính trong gia đình mà còn là những người giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Sự tham gia của họ trong các hoạt động kinh tế đã góp phần nâng cao đời sống và cải thiện điều kiện sống cho gia đình và cộng đồng.

1.1. Đặc điểm văn hóa và kinh tế của phụ nữ dân tộc Mông

Phụ nữ dân tộc Mông thường tham gia vào các hoạt động nông nghiệp như trồng trọt và chăn nuôi. Họ cũng giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì các phong tục tập quán và truyền thống văn hóa của dân tộc mình.

1.2. Tác động của phụ nữ Mông đến kinh tế hộ gia đình

Sự tham gia của phụ nữ Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống. Họ thường xuyên tham gia vào các hoạt động sản xuất và kinh doanh nhỏ lẻ, từ đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.

II. Những thách thức đối với phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ

Mặc dù có vai trò quan trọng, phụ nữ dân tộc Mông vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển kinh tế hộ. Những khó khăn này bao gồm thiếu nguồn lực, hạn chế về kiến thức và kỹ năng, cũng như sự phân biệt giới trong xã hội.

2.1. Thiếu nguồn lực và hỗ trợ từ chính sách

Nhiều phụ nữ Mông gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực như vốn vay, kỹ thuật sản xuất và thông tin thị trường. Điều này hạn chế khả năng phát triển kinh tế hộ của họ.

2.2. Phân biệt giới và ảnh hưởng đến cơ hội phát triển

Phân biệt giới vẫn tồn tại trong nhiều lĩnh vực, khiến phụ nữ Mông khó khăn trong việc tham gia vào các hoạt động kinh tế và xã hội. Họ thường bị ràng buộc bởi các trách nhiệm gia đình và xã hội.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ

Để phát huy vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các chương trình hỗ trợ và đào tạo cần được triển khai để nâng cao năng lực cho phụ nữ.

3.1. Đào tạo và nâng cao kỹ năng cho phụ nữ

Các chương trình đào tạo về kỹ năng sản xuất, quản lý tài chính và kinh doanh sẽ giúp phụ nữ Mông tự tin hơn trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình.

3.2. Tăng cường hỗ trợ từ chính sách và cộng đồng

Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội để tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ Mông trong việc tiếp cận nguồn lực và thông tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vai trò của phụ nữ Mông

Nghiên cứu cho thấy rằng việc phát huy vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ không chỉ mang lại lợi ích cho gia đình mà còn cho toàn xã hội. Những kết quả tích cực từ các mô hình phát triển kinh tế hộ do phụ nữ Mông thực hiện đã được ghi nhận.

4.1. Mô hình phát triển kinh tế hộ thành công

Nhiều mô hình phát triển kinh tế hộ do phụ nữ Mông thực hiện đã thành công trong việc tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Những mô hình này cần được nhân rộng và phát triển.

4.2. Tác động tích cực đến cộng đồng

Sự tham gia của phụ nữ Mông trong phát triển kinh tế hộ đã góp phần nâng cao nhận thức và thay đổi tư duy của cộng đồng về vai trò của phụ nữ trong xã hội.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho phụ nữ dân tộc Mông

Vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ tại xã Huổi Một là rất quan trọng. Để phát huy vai trò này, cần có những chính sách và giải pháp cụ thể nhằm hỗ trợ và tạo điều kiện cho họ.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ phụ nữ

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ phụ nữ Mông trong việc tiếp cận nguồn lực và phát triển kinh tế hộ, từ đó nâng cao vị thế của họ trong xã hội.

5.2. Tương lai phát triển bền vững cho phụ nữ Mông

Với sự hỗ trợ và nỗ lực từ cộng đồng, phụ nữ dân tộc Mông có thể đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu lao động xã hội, phụ nữ giữ vai trò then chốt ở cả hai phương diện: trực tiếp tham gia sản xuất tạo ra của cải vật chất và thực hiện chức năng tái sản xuất sức lao động, duy trì nòi giống cũng như bảo tồn các giá trị văn hóa gia đình. Tại Việt Nam, phụ nữ chiếm khoảng 50% dân số cả nước, tham gia vào lực lượng lao động ở hầu hết các ngành nghề, chiếm tỷ trọng 27,31% trong lĩnh vực chính trị và 74% trong lĩnh vực văn hóa. Ở khu vực nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ là lực lượng lao động nông nghiệp chủ lực, trực tiếp đảm nhiệm phần lớn các khâu canh tác, chăn nuôi và quản lý ngân quỹ gia đình.

Huyện Sông Mã là một huyện vùng cao biên giới nằm ở phía Tây Nam tỉnh Sơn La, cách trung tâm thành phố Sơn La 103 km, gồm 19 xã và thị trấn. Địa bàn nghiên cứu là xã Huổi Một – một xã vùng III thuộc diện đặc biệt khó khăn nằm ở phía Tây của huyện Sông Mã. Xã có diện tích tự nhiên 13.698,31 ha với 24 bản, gồm 5 dân tộc cùng sinh sống là Mông, Thái, Khơ Mú, Sinh Mun và Kinh, trong đó người Mông chiếm trên 53% dân số. Do đặc thù địa hình núi cao hiểm trở, trình độ dân trí còn thấp và tập quán sản xuất nông nghiệp thuần túy, việc tìm hiểu thực trạng đóng góp cũng như các rào cản đối với phụ nữ Mông có ý nghĩa thiết thực trong việc giải phóng sức lao động nữ và thúc đẩy kinh tế hộ phát triển.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Tìm hiểu vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La" do sinh viên Giàng A Đại thực hiện (chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Khoa Kinh tế & Phát triển Nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của ThS. Vũ Thị Hải Anh, năm 2019) tập trung giải quyết các mục tiêu và phạm vi cụ thể sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Nghiên cứu thực trạng vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ nông nghiệp trên địa bàn xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát huy vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong việc tăng thu nhập, cải thiện đời sống gia đình và đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ tại xã Huổi Một.
  2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ gia đình tại địa phương.
  3. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Phụ nữ dân tộc Mông trong các hộ gia đình sinh sống trên địa bàn xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Huổi Một, tập trung khảo sát chuyên sâu tại 3 bản có mật độ dân cư người Mông tập trung cao nhất gồm: bản Hợp Tiến, bản Khua Họ và bản Noong Ke.
• Phạm vi thời gian: Số liệu sơ cấp được điều tra thực địa từ ngày 20/02/2019 đến ngày 20/05/2019; số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2016 – 2018 và cập nhật đến tháng 5 năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý luận và khung khái niệm

Khóa luận vận dụng hệ thống lý luận kinh tế nông nghiệp kết hợp lý thuyết xã hội học giới:

• Khái niệm về Giới và Giới tính: Khóa luận phân định rõ ranh giới giữa yếu tố sinh học (giới tính - sex: mang tính tự nhiên, phổ biến và cố định) và cấu trúc xã hội (giới - gender: vai trò, trách nhiệm, hành vi do xã hội và văn hóa quy định, có thể biến đổi theo thời gian và không gian).
• Hệ thống ba vai trò của giới: Bao gồm Vai trò sản xuất (tạo thu nhập và sản phẩm tiêu dùng), Vai trò tái sản xuất (sinh con, nuôi dưỡng trẻ nhỏ, nội trợ gia đình), và Vai trò cộng đồng (hoạt động tình nguyện phúc lợi và tham gia lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở).
• Nhu cầu giới và bình đẳng giới: Phân tích dựa trên khái niệm Nhu cầu giới thực tế (nhu cầu thường nhật như nước sinh hoạt, chất đốt, lương thực để hoàn thành vai trò truyền thống) và Lợi ích giới chiến lược (nhu cầu cải thiện vị thế, quyền ra quyết định, xóa bỏ định kiến và bất bình đẳng giới).
• Khái niệm Hộ và Kinh tế hộ gia đình: Dựa trên luận điểm của Frank Ellis (1988), xác định kinh tế hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở vận hành dựa trên nguồn lực chung (đất đai, lao động, tư liệu sản xuất, ngân quỹ) phục vụ mục tiêu sinh kế và tham gia một phần vào thị trường.
• Các quan điểm tiếp cận giới trong phát triển:
  • Phụ nữ trong phát triển (WID - Women in Development): Xuất hiện đầu thập niên 1970, nhấn mạnh việc đưa phụ nữ tham gia vào nền sản xuất kinh tế để nâng cao vị thế.
  • Phụ nữ và phát triển (WAD - Women and Development): Xuất hiện nửa sau thập niên 1970, coi phụ nữ là một bộ phận cốt yếu, xem xét mối quan hệ hữu cơ giữa phụ nữ và cấu trúc kinh tế.
  • Giới và phát triển (GAD - Gender and Development): Xuất hiện thập niên 1980, chuyển trọng tâm từ phụ nữ đơn lẻ sang toàn bộ mối quan hệ giới giữa nam và nữ trong tiến trình phân bổ nguồn lực và phát triển bền vững.
• Chủ trương, chính sách và cơ sở pháp lý: Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ; Nghị quyết số 04-NQ/TW (1993), Chỉ thị số 37-CT/TW (1994), Nghị quyết số 11-NQ/TW (2007) của Bộ Chính trị về công tác cán bộ nữ thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH; Quyết định số 19/2000/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam giai đoạn 2001-2010.
• Đặc điểm văn hóa - xã hội người Mông: Tác giả hệ thống hóa các đặc trưng tộc người của người Mông (với 5 ngành chính: Mông Trắng, Mông Hoa, Mông Đỏ, Mông Đen, Mông Xanh), thiết chế phụ hệ, vai trò của trưởng dòng họ, phong tục thờ cúng 4 đời tổ tông, cùng các rào cản truyền thống như tục bắt vợ hay quan niệm trọng nam khinh nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp điều tra kinh tế - xã hội học:

• Phương pháp chọn điểm khảo sát: Lựa chọn 3 bản có số lượng hộ người Mông đông nhất xã Huổi Một, đại diện cho các điều kiện giao thông và địa hình khác nhau:
  • Bản Hợp Tiến (28 hộ Mông, cách trung tâm xã 3 km, có Quốc lộ 4G chạy qua).
  • Bản Khua Họ (60 hộ Mông, cách trung tâm xã 11 km, có Quốc lộ 4G chạy qua).
  • Bản Noong Ke (45 hộ Mông, cách trung tâm xã 15 km, địa hình núi dốc, giao thông mùa mưa khó khăn).
• Phương pháp chọn mẫu điều tra: Chọn ngẫu nhiên phân tầng 40 hộ gia đình người Mông đại diện theo 3 nhóm mức sống (giàu-khá, trung bình, nghèo) và tiêu chí giới tính/độ tuổi (từ 18 đến dưới 50 tuổi và trên 50 tuổi).

Bản điều tra	Giàu - khá (hộ)	Trung bình (hộ)	Nghèo (hộ)	Tổng số hộ điều tra
Hợp Tiến	3	3	5	11
Khua Họ	3	4	5	12
Noong Ke	4	5	8	17
Toàn xã	10	12	18	40

• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo kinh tế - xã hội, số liệu địa chính, thống kê dân số, lao động và sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2016 - 2018 từ Ban Địa chính xã, UBND xã Huổi Một, Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Sông Mã.
  • Dữ liệu sơ cấp: Phỏng vấn trực tiếp 40 chủ hộ và lao động nữ bằng bảng câu hỏi bán cấu trúc (bao gồm câu hỏi đóng và mở) phân chia thành 7 nhóm thông tin: thông tin chung về hộ, ngành nghề và vốn vay, vai trò trong sản xuất nông nghiệp, vai trò trong hoạt động cộng đồng, kênh tiếp cận thông tin, vai trò tái sản xuất - dịch vụ, và các đề xuất nâng cao vị thế phụ nữ.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Nhập liệu và tổng hợp trên bảng tính Microsoft Excel; sử dụng phương pháp thống kê mô tả (tính tỷ lệ phần trăm, số bình quân) và phương pháp so sánh (so sánh chuỗi thời gian 2016 - 2018, so sánh giữa các nhóm hộ và giữa hai giới).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn miền núi và bối cảnh đặc thù của xã vùng III Huổi Một (huyện Sông Mã). Xác định mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu (thời gian từ 20/02/2019 đến 20/05/2019) và ý nghĩa khoa học, thực tiễn của khóa luận.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phụ nữ, giới, phân công lao động theo giới, kinh tế hộ gia đình; phân tích các quan điểm lý thuyết WID, WAD, GAD và chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam về bình đẳng giới. Đánh giá cơ sở thực tiễn quốc tế (kinh nghiệm lao động nữ tại Bangladesh, Trung Quốc) và thực tiễn Việt Nam. Tổng thuật chi tiết các đặc điểm kinh tế, văn hóa, tổ chức xã hội, cấu trúc gia đình phụ hệ của dân tộc Mông tại các vùng miền núi phía Bắc.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết địa bàn nghiên cứu và quy trình thiết kế mẫu khảo sát 40 hộ gia đình dân tộc Mông tại 3 bản (Hợp Tiến, Khua Họ, Noong Ke) phân theo 3 mức sống. Trình bày danh mục chỉ tiêu thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp, phương pháp phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi 7 phần và kỹ thuật phân tích, so sánh số liệu trên phần mềm Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phân tích toàn diện hai nhóm nội dung lớn:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Huổi Một: Đánh giá vị trí địa lý, địa hình núi cao chia cắt (độ cao trung bình 900 m, đỉnh Pu Hua cao 1.737,7 m), khí hậu nhiệt đới gió mùa Tây Bắc, mạng lưới thủy văn (sông Mã, suối Nậm Công, suối Nậm Mằn). Thống kê cơ cấu đất đai (năm 2018: đất nông nghiệp đạt 10.924,08 ha chiếm 79,74%, đất lâm nghiệp đạt 5.828,28 ha chiếm 53,35% tổng diện tích tự nhiên). Đánh giá biến động sản lượng cây trồng chính (lúa, ngô, sắn, lạc, nhãn, xoài) và biến động đàn vật nuôi (trâu, bò, lợn, dê, gia cầm) giai đoạn 2016 – 2018.
2. Thực trạng vai trò và các yếu tố tác động đến phụ nữ dân tộc Mông: Thống kê cơ cấu dân số (người Mông chiếm 53,22% dân số xã) và nguồn lao động (năm 2018 có 6.872 lao động, lao động nữ chiếm 50,25%). Đánh giá mức độ tham gia của phụ nữ vào cấp ủy, HĐND, đoàn thể và chính quyền cơ sở (100% trưởng bản là nam giới; 0% phụ nữ trong ban lãnh đạo cấp ủy/UBND). Phân tích sự tham gia của phụ nữ Mông trong các khâu canh tác nương rẫy, quản lý vốn vay, công việc nội trợ, chăm sóc gia đình, cùng các yếu tố văn hóa, nhận thức cản trở vai trò của họ. Đề xuất các nhóm giải pháp khắc phục.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm lược những kết quả đánh giá thực trạng về kinh tế hộ và vị thế của phụ nữ Mông tại xã Huổi Một; đưa ra các kiến nghị cụ thể phân cấp theo 3 nhóm: đối với Đảng và Nhà nước, đối với cấp ủy/chính quyền/đoàn thể địa phương, và đối với chính bản thân phụ nữ dân tộc Mông.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm chính

Khóa luận đã tập hợp và phân tích hệ thống số liệu kinh tế - xã hội toàn diện của xã Huổi Một giai đoạn 2016 – 2018 và kết quả khảo sát mẫu năm 2019:

1. Hiện trạng phân bố và biến động đất đai xã Huổi Một (2016 - 2018): Tổng diện tích đất tự nhiên của xã duy trì ổn định ở mức 13.698,31 ha. Cơ cấu sử dụng đất có sự chuyển dịch rõ rệt:

Loại đất	Năm 2016 (ha)	Cơ cấu 2016 (%)	Năm 2018 (ha)	Cơ cấu 2018 (%)
Đất nông nghiệp	10.454,94	76,32	10.924,08	79,74
- Đất sản xuất nông nghiệp	1.937,80	14,15	2.547,90	18,60
+ Đất trồng cây hàng năm	1.654,51	12,08	1.937,38	14,14
+ Đất trồng cây lâu năm	283,29	2,07	610,52	4,46
- Đất lâm nghiệp	6.579,34	48,03	5.828,28	42,55
Đất phi nông nghiệp	294,09	2,14	298,30	2,18
Đất chưa sử dụng	2.949,28	21,53	2.466,93	18,00

2. Năng suất và sản lượng các cây trồng nông - lâm nghiệp chủ lực: Sản xuất nông nghiệp là nguồn thu nhập chính của các hộ gia đình. Giai đoạn 2016 - 2018 ghi nhận sự tăng trưởng mạnh của cây ăn quả và cây lương thực:

• Cây lúa: Diện tích năm 2018 đạt 421,7 ha, năng suất 58,7 tạ/ha, sản lượng đạt 2.475,3 tấn (tăng so với mức 2.056,2 tấn năm 2016).
• Cây ngô: Diện tích năm 2018 giảm xuống còn 628,4 ha, sản lượng đạt 2.676,9 tấn do chuyển đổi sang cây trồng khác.
• Cây sắn: Diện tích tăng từ 676,4 ha (2016) lên 880,5 ha (2018), sản lượng đạt 5.564,7 tấn.
• Cây nhãn: Diện tích mở rộng từ 421,28 ha (2016) lên 513,28 ha (2018), sản lượng năm 2018 đạt 2.720,3 tấn với năng suất 53 tạ/ha.
• Cây xoài: Diện tích đạt 30,35 ha, năng suất 60 tạ/ha, sản lượng đạt 182,1 tấn năm 2018.

3. Cơ cấu dân số theo tộc người và sự tham gia chính trị của phụ nữ (tháng 5/2019): Toàn xã có 1.381 hộ với 7.172 nhân khẩu. Phụ nữ chiếm 52,15% dân số toàn xã (3.740 nữ / 3.432 nam). Dân tộc Mông có quy mô lớn nhất với 549 hộ (3.819 khẩu, chiếm 53,22% dân số xã), trong đó nam giới Mông là 1.863 người (25,97%) và nữ giới Mông là 1.956 người (27,27%).

Chức danh / Vị trí	Tổng số (người)	Nữ (người)	Tỷ lệ Nữ (%)	Nữ dân tộc thiểu số (người)
Lãnh đạo Cấp ủy Đảng	2	0	0,00	0
Lãnh đạo UBND xã	3	0	0,00	0
Ban Chấp hành Đảng ủy xã	11	1	9,00	1
Đảng viên toàn xã	281	40	14,23	40
Đại biểu Hội đồng nhân dân xã	28	9	32,14	9
Trưởng bản (24 bản)	24	0	0,00	0

Về trình độ của cán bộ nữ tham gia hội đoàn thể (nhiệm kỳ 2016 – 2018, tổng số 4 người): Trình độ THPT chiếm 50% (2 người), Trung cấp chiếm 25% (1 người), Đại học chiếm 25% (1 người), không có trình độ Cao đẳng.

Các giải pháp tác giả đề xuất

• Đối với Đảng và Nhà nước: Xây dựng, hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đẩy mạnh chương trình mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới gắn với xây dựng nông thôn mới.
• Đối với cấp chính quyền và đoàn thể địa phương (UBND, Hội Phụ nữ, Khuyến nông xã):
  • Mở các lớp tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi (ghép nhãn, xoài, phòng dịch cho gia súc) dành riêng hoặc tạo điều kiện cho phụ nữ Mông tham gia.
  • Hỗ trợ phụ nữ tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội để đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh.
  • Quy hoạch và bồi dưỡng cán bộ nữ người dân tộc thiểu số; tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia vào bộ máy lãnh đạo Đảng, chính quyền cấp xã và ban quản lý thôn bản.
  • Đẩy mạnh công tác tuyên truyền xóa bỏ các tập quán lạc hậu, tư tưởng trọng nam khinh nữ.
• Đối với bản thân người phụ nữ dân tộc Mông: Chủ động học tập nâng cao trình độ học vấn, học tiếng phổ thông, tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật; xóa bỏ tâm lý tự ti, cam chịu, chủ động tham gia các hoạt động cộng đồng và chia sẻ trách nhiệm kinh tế với nam giới trong gia đình.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã cung cấp một bức tranh định lượng chi tiết, phản ánh chân thực vai trò lao động thực tế đối lập với mức độ tham chính hạn chế của phụ nữ dân tộc Mông tại địa bàn xã vùng III Huổi Một, huyện Sông Mã. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo thực tế cho chính quyền xã và các tổ chức đoàn thể trong việc hoạch định chính sách phát triển sinh kế hộ và lồng ghép giới tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Quy mô mẫu khảo sát trực tiếp còn khiêm tốn (40 hộ gia đình tại 3 bản), chưa bao quát toàn bộ 24 bản trong toàn xã.
  • Thời gian điều tra thực địa giới hạn trong 3 tháng (từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2019), chưa theo dõi được trọn vẹn chu kỳ sản xuất nông nghiệp quanh năm của các hộ gia đình.
  • Khóa luận chủ yếu sử dụng công cụ thống kê mô tả và so sánh số học, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp (như hồi quy đa biến hay phân tích tương quan) để đo lường mức độ tác động biên của từng yếu tố đến thu nhập do phụ nữ tạo ra.
• Hướng mở rộng:
  • Mở rộng quy mô khảo sát mẫu trên phạm vi toàn huyện Sông Mã hoặc các xã lân cận có đồng bào Mông sinh sống.
  • Thực hiện nghiên cứu so sánh đối chiếu vai trò giới trong kinh tế hộ giữa các nhóm dân tộc thiểu số khác nhau (Mông, Thái, Khơ Mú, Sinh Mun) trên cùng một địa bàn sinh thái - kinh tế.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Xã hội học, Giới và phát triển; cán bộ làm công tác Hội Phụ nữ, Khuyến nông và cán bộ quản lý chính sách dân tộc cấp cơ sở.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Khung lý thuyết và phương pháp thiết kế phiếu điều tra đánh giá phân công lao động theo giới trong kinh tế hộ nông nghiệp miền núi.
  • Bộ số liệu thực tế về cơ cấu sử dụng đất, năng suất các loại cây trồng chủ lực (lúa, ngô, sắn, nhãn, xoài) và thực trạng cơ cấu cán bộ nữ tại một xã vùng III đặc biệt khó khăn tỉnh Sơn La giai đoạn 2016 – 2019.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu dân số phân theo dân tộc và tỷ lệ phụ nữ Mông tại xã Huổi Một năm 2019 như thế nào?
Theo số liệu thống kê tháng 5/2019, xã Huổi Một có 7.172 nhân khẩu thuộc 5 dân tộc. Dân tộc Mông chiếm tỷ lệ cao nhất với 3.819 người (53,22%), tiếp theo là dân tộc Thái (1.945 người - 27,97%), Khơ Mú (817 người - 11,53%), Sinh Mun (486 người - 7,00%) và Kinh (75 người - 0,80%). Trong đó, nữ giới dân tộc Mông là 1.956 người, chiếm 27,27% tổng dân số toàn xã.

2. Mức độ tham gia của phụ nữ vào bộ máy lãnh đạo Đảng, chính quyền và đoàn thể xã Huổi Một năm 2019 đạt tỷ lệ bao nhiêu?
Khóa luận ghi nhận tỷ lệ tham chính của phụ nữ tại xã còn rất thấp: vị trí lãnh đạo cấp ủy Đảng (0/2 người) và lãnh đạo UBND xã (0/3 người) hoàn toàn không có phụ nữ; phụ nữ tham gia Ban Chấp hành Đảng ủy xã đạt 1/11 người (9%); tỷ lệ nữ Đảng viên đạt 40/281 người (14,23%); đại biểu HĐND xã có 9/28 người là nữ (32,14%). Toàn bộ 24/24 trưởng bản đều là nam giới.

3. Khóa luận chọn mẫu khảo sát thực địa tại những bản nào và theo phương pháp gì?
Tác giả đã chọn 3 bản có người Mông sinh sống tập trung nhất là bản Hợp Tiến (chọn 11 hộ), bản Khua Họ (chọn 12 hộ) và bản Noong Ke (chọn 17 hộ), tổng số mẫu là 40 hộ gia đình. Phương pháp chọn mẫu là chọn ngẫu nhiên phân tầng theo 3 mức sống: 10 hộ giàu - khá, 12 hộ trung bình và 18 hộ nghèo, kết hợp tiêu chí phân nhóm tuổi của nam và nữ (18 đến dưới 50 tuổi và trên 50 tuổi).

4. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng chính tại xã Huổi Một giai đoạn 2016 - 2018 diễn ra như thế nào?
Diện tích cây lâu năm (nhãn, xoài) và cây sắn tăng nhanh: diện tích nhãn tăng từ 421,28 ha lên 513,28 ha (sản lượng năm 2018 đạt 2.720,3 tấn); diện tích sắn tăng từ 676,4 ha lên 880,5 ha (sản lượng năm 2018 đạt 5.564,7 tấn); diện tích xoài tăng từ 18,35 ha lên 30,35 ha. Ngược lại, diện tích trồng ngô có xu hướng giảm từ 870,2 ha (2016) xuống còn 628,4 ha (2018) do người dân chuyển đổi đất dốc sang trồng cây ăn quả và sắn cao sản.

5. Những nguyên nhân chủ yếu nào dẫn đến sự hạn chế về vai trò lãnh đạo của phụ nữ Mông tại địa phương?
Văn bản khóa luận chỉ ra các nguyên nhân chính gồm: nhận thức của cấp ủy, chính quyền địa phương về bình đẳng giới còn hạn chế; gánh nặng từ công việc gia đình và vai trò tái sản xuất quá lớn khiến phụ nữ không có thời gian tham gia công tác xã hội; rào cản từ phong tục tập quán phụ hệ truyền thống; và trình độ học vấn, chuyên môn của cán bộ nữ còn thấp (50% cán bộ nữ đoàn thể mới đạt trình độ THPT, chủ yếu làm việc theo kinh nghiệm).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Giàng A Đại đã phản ánh toàn diện thực trạng vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ tại xã vùng III Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. Kết quả nghiên cứu cho thấy dù phụ nữ Mông là lực lượng lao động trực tiếp quan trọng trong trồng trọt, chăn nuôi và quản lý sinh kế gia đình, vị thế và mức độ tham gia vào các quyết định quản lý cộng đồng của họ vẫn còn nhiều rào cản do định kiến văn hóa và trình độ học vấn. Các giải pháp do tác giả đề xuất tập trung vào đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn tín dụng và bồi dưỡng cán bộ nữ mang tính thực tiễn cao đối với công tác phát triển nông thôn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết thực hiện nội dung thực tập Phụ nữ có vai trò quan trọng trong đội ngũ đông đảo những người lao động trong xã hội. Bằng lao động sáng tạo của mình, họ đã và đang đóng góp phần làm giàu cho xã hội hội, làm phong phú cuộc sống con người. Phụ nữ luôn thể hiện vai trò của mình trên các lĩnh vực đời sống xã hội, cụ thể về lĩnh vực hoạt động vật chất, phụ nữ là lực lượng trực tiếp sản xuất ra của cải để nuôi sống con người.

Không chỉ sản xuất ra của cải vật chất, phụ nữ còn tái sản xuất ra con người để duy trì và phát triển xã hội. Phụ nữ cũng không ngừng làm phong phú nền văn hóa văn hóa nhân loại. Nền văn hóa dân gian của bất cứ nơi nào, dân tộc nào cũng có sự tham gia bằng nhiều hình thức của đông đảo phụ nữ. Ở Việt Nam phụ nữa chiếm 50% dân số cả nước, họ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế chính trị(27,31%), văn hoá(74%), xã hội an ninh quốc phòng và càng ngày càng thể hiện được vị trí vai trò của mình trong xã hội.

Trong suốt chặng đường dựng nước và giữ nước và xây dựng đất nước, lịch sử Việt Nam đã ghi nhận những cống hiến to lớn của phụ nữ. Trong công cuộc đổi mới đất nước của Đảng, họ luôn giữ và phát huy nêu cao tinh thần yêu nướcđoàn kết và lao động sáng tạo, khắc phục mọi khó khăn để vươn lên trong học tập, lao động phấn đấu đạt được những thành tích xuất sắc trên mọi lĩnh vực. Trong gia đình mỗi phụ nữ đều là con dâu, người vợ, người mẹ, người thầy của các con, người thầy của gia đình. Đảng và Nhà nước ta ngày càng quan tâm phát huy vai trò của phụ nữ trong xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia vào tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng.

Ở khu vực nông thôn, cùng với việc tích cực tham gia vào quá trình phát kinh tế gia đình mỗi phụ nữ còn tham gia nhiều hoạt động xã hội, ổn định an ninh quốc phòng địa phương làm thay đổi diện mạo khu vực nông thôn Việt Nam. Sông Mã là huyện vùng cao biên giới nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Sơn Lacách trung tâm Thành phố khoảng 103km. Có 19 xã và thị trấn Sông Mã: Mường LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Sai, Chiềng Cang, Chiềng Khoong, Chiềng Sơ, Nậm Mằn, Chiềng En, Mường Lầm, Bó Sinh, Chiềng Phung, Chiềng Khương, Mường Hung, Nà Nghịu, Huổi Một, Yên Hưng, Đứa Mòn, Pú Bẩu, Mường Cai, Nậm Ty và thị trấn Sông Mã. Huổi Một là xã khu vực III, vùng đặc biệt khó khăn của huyện nằm ở phía Tây huyện Sông Mã, với 4 dân tộc (DT) cùng sinh sống gồm: Thái, mông, Sinh Mun, Khơ Mú,các dân tộc trong xã sốngxen kẽ, đoàn kết, yêu thương, đùm bọc lẫn nhau, thực hiện tốt các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, nhưng trình độ dân trí còn khá thấp, nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp.

Quá trình phát triển kinh tế ở vùng nông thôn nói riêng và nền kinh tế đất nước nói chung nhiều câu hỏi được đặt ra rằng: Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn hiện nay như thế nào? Thực trạng vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn hiện nay ra sao? Giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn trong qua trình phát triển và nâng cao năng lực cho phụ nữ? Vì vậy, nghiên cứu về vai trò của phụ nữ nông thôn xã Huổi Một trong việc phát triển kinh tế hộ (KTH) được đặt ra như một yêu cầu cấp bách, từ đó đề xuất một số giải pháp có tính khả thi nhằm phát huy hơn nữa vai trò của lực lượng này, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế địa phương và nâng cao vị thế của phụ nữ tại địa phương: “Tìm hiểu vai trò của phụ nữ dân tộc Mông trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. Mục tiêu nghiên cứu đề tài 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu được thực trạng vai trò của phụ nữ DT Mông trong phát triển KTH nông nghiệp trên địa bànxã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La. Từ đó, đưa ra những giải pháp nhằm phát huy vai trò của phụ nữ DT Mông trong các hoạt động tăng thu nhập cải thiện đời sống gia đình, đồng thời, góp phần phát triển KTXH của địa phương 1.

Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được thực trạng vai trò của phụ nữ DT Mông trong phát triển KTH ở xã Huổi Một huyện Sông Mã tỉnh Sơn La. - Phân tích được các yếu tố ảnh hường đến vai trò của phụ nữ DT Mông trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 phát triển KTH tại xã Huổi Một huyện Sông Mã tỉnh Sơn La. - Đưa ra được một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ DT Mông trong phát triển KTH gia đình tại xã Huổi Một huyện Sông Mã tỉnh Sơn La. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học - Củng cố kiến thức đã học với thực tiễn trong quá trình đi thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập, xử lý thông tin kỹ năng nghề nghiệp. - Là tài liệu tham khảo cho nhà trường, cho khoa và các sinh viên khóa tiếptheo. Ý nghĩa về mặt thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần nhìn nhận đúng hơn về vai trò của người phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ trên địa bàn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu có thể góp phần là tài liệu tham khảo cho các cán bộ, ban ngành liên quan có thêm những căn cứ để xây dựng các chương trình dự án nhằm thúc đẩy vai trò phụ nữ trong sản xuất phát triển nông nghiệp, nông thôn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số khái niệm cơ bản 2.

Khái niệm về phụ nữ, giới, giới tính * Khái niệm phụ nữ - Phụ nữ là một khái niệm chung để chỉ một người, một nhóm người hay toàn bộ những người trong xã hội mà một cách tự nhiên, mang những đặc điểm giới tính được xã hội thừa nhận về khả năng mang thai và sinh nở khi cơ thể họ hoàn thiện và chức năng giới tính hoạt động bình thường. - Phụ nữ, phân biệt với đàn ông/nam giới, là một trong hai giới tính truyền thống, cơ bản và đặc trưng của loài người. - Phụ nữ chỉ một, một nhóm hay tất cả các nữ giới đã trưởng thành, hoặc được cho là đã trưởng thành về mặt xã hội. Nó cho thấy một cái nhìn ít nhất là trung lập, hoặc thể hiện thiện cảm, sự trân trọng nhất định từ phía ngừời sử dụng.

Nó đề cập đến, hoặc hướng người ta đến những mặt tốt, hoặc ít nhất là không xấu, đến những giá trị, những đóng góp, những ảnh hưởng tích cực từ những nữ giới này [6]. - Phụ nữ xét về mặt sinh học thuộc giống cái (phân biệt đối lập với giống đực) xét về mặt khoa học tự nhiên, nếu ở góc độ khoa học xã hội thì liên quan đến nam giới và nữ giới [6]. *Khái niệm về giới Khái niệm về “Giới” được xuất hiện ban đầu là ở các nước nói tiếng Anh, vào khoảng những năm 60 của thế kỷ XX cho đến những thập kỷ 80 nó được xuất hiện tại Việt Nam. Có nhiều khái niệm về giới, sau đây là khái niệm của một số tác giả khác nhau: Giới trước hết không phải là phụ nữ.

Giới liên hệ đến vai trò của nam và nữ do xã hội hoặc do một nền văn hóa xác lập nên. Giới có thể khác nhau giữa nơi này với nơi khác, giữa nền văn hóa này so với nền văn hóa khác và có thể thay đổi theo thời gian ( Feldstein H. Giới không nói đến nam hay nữ mà chỉ mối quan hệ giữa họ. Giới không phải LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 là sự xác định sinh học - như kết quả của những đặc điểm về giới tính của nam hay nữ, mà giới là do xã hội xác lập nên.

Nó là một nguyên tắc tổ chức xã hội có thể kiểm soát tiến trình sản xuất, tái sản xuất, tiêu thụ và phân phối (FAO,1997)[6]. Giới là sự khác biệt giữa nam và nữ về góc độ xã hội, các đặc điểm khác nhau do xã hội quyết định, các mối quan hệ giữa nam và nữ do xã hội lập nên. Các vai trò của giới được xác định bởi các đặc tính xã hội, văn hóa và kinh tế, được nhận thức bởi các thành viên trong xã hội đó. Do đó, vai trò của giới có sự biến động và thay đổi qua các thời gian và không gian (Trần Thị Quế,1999 và Nancy J.

- Nguồn gốc giới Trong gia đình, từ khi sinh ra đứa trẻ đã được đối xử và dạy dỗ khác nhau tùy theo nó là trai hay gái. Đó là sự khác biệt về trang phục, hành vi, cách ứng xử mà cha mẹ, gia đình, nhà trường và xã hội trông chờ ở con trai và con gái. Đồng thời họ cũng hướng dẫn, dạy dỗ trẻ trai và gái theo những quan điểm riêng và cụ thể. Đứa trẻ phải học để trở thành con trai hay con gái và phải luôn điều chỉnh hành vì sao cho phù hợp với khuôn mẫu cụ thể của mỗi giới đã được quy định.

Sau khi đã hình thành các đặc điểm như vậy, nhà trường và các tập quán xã hội lại tiếp tục củng cố các khuôn mẫu cụ thể của mỗi giới (ví dụ: nam thì học thêm các môn kỹ thuật, xây dựng; nữ thì học thêm các môn nữ công, may thêu. Các thể chế xã hội như: chính sách, pháp luật,.cũng có ý nghĩa làm tăng hoặc giảm sự khác biệt giữa hai giới (ví dụ: ưu tiên nữ trong các nghề y tá, thư ký.,nam trong nghề lái xe, cảnh sát. * Khái niệm về giới tính Giới tính là một thuật ngữ được các nhà khoa học xã hội và các nhà sinh học dùng để chỉ một phạm trù sinh học, trong ý nghĩa đó nam và nữ khác nhau về mặt sinh học, tạo nên hai giới tính: nam giới và nữ giới. Hay nói cách khác: Giới tính là sự khác biệt về mặt sinh học giữa nam giới và phụ nữ.

Giới tính là những đặc điểm đồng nhất mà khi chúng ta sinh ra đã có và không thể thay đổi được. Sự khác biệt này chủ yếu liên quan đến quá trình tái sản xuất con người và di truyền nòi giống.