Luận văn thạc sĩ vai trò của chính phủ trong quá trình xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vai trò của chính phủ trong quá trình xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Hoài Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật
• Đề tài: Vai trò của Chính phủ trong xây dựng văn bản pháp luật
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
• 1.1. Vai trò của Chính phủ Việt Nam trong quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL
• 1.1.1. Khái niệm VBQPPL và quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL
• 1.1.2. Vai trò của Chính phủ trong quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL của Quốc hội
• 1.1.2.1. Xây dựng Chương trình lập pháp của Quốc hội
• 1.1.2.2. Thực hiện Chương trình lập pháp của Quốc hội
• 1.1.2.3. Xây dựng và ban hành VBQPPL thuộc thẩm quyền của Chính phủ
• 1.1.3. Vai trò của Chính phủ ở một số nước trong công tác xây dựng, ban hành pháp luật quốc gia
• 1.1.3.1. Chính phủ Trung Quốc trong công tác xây dựng, ban hành pháp luật
• 1.1.3.2. Chính phủ Thái Lan trong công tác xây dựng, ban hành pháp luật
• 1.1.3.3. Chính phủ Nhật Bản trong công tác xây dựng, ban hành pháp luật
• 1.1.3.4. Chính phủ Hoa Kỳ trong công tác xây dựng, ban hành pháp luật
• 1.1.3.5. Nhận xét chung
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT
• 2.1. Thực trạng vai trò của Chính phủ trong công tác lập pháp của Quốc hội
• 2.1.1. Thực hiện sáng kiến pháp luật
• 2.1.2. Cho ý kiến về các kiến nghị, đề xuất pháp luật của các chủ thể khác
• 2.1.3. Lập dự kiến Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh toàn khóa và hàng năm của Quốc hội
• 2.1.4. Tổ chức soạn thảo các dự án luật, pháp lệnh trình Quốc hội, UBTVQH
• 2.2. Thực trạng công tác xây dựng và ban hành VBQPPL thuộc thẩm quyền của Chính phủ
• 2.2.1. Lập Chương trình xây dựng VBQPPL thuộc thẩm quyền của Chính phủ
• 2.2.2. Tổ chức soạn thảo VBQPPL thuộc thẩm quyền của Chính phủ
• 2.2.3. Ban hành và công bố VBQPPL của Chính phủ
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT HIỆN NAY
• 3.1. Một số yêu cầu đối với việc nâng cao vai trò của Chính phủ trong quá trình xây dựng và ban hành VBQPPL hiện nay
• 3.1.1. Thể chế hoá các quan điểm, định hướng của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của Chính phủ trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật
• 3.1.2. Đáp ứng yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam. Bám sát thực tiễn và yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường, hội nhập thế giới của Việt Nam, đồng thời tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.
• 3.2. Các giải pháp nâng cao vai trò của Chính phủ trong quá trình xây dựng và ban hành VBQPPL
• 3.2.1. Đổi mới phương thức hoạt động của Chính phủ trong việc xem xét, thảo luận các dự án, dự thảo VBQPPL
• 3.2.2. Điều chỉnh chức năng, nâng cao vai trò trách nhiệm của Thành viên Chính phủ trong công tác xây dựng, ban hành VBQPPL
• 3.2.3. Nâng cao vai trò trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ trong công tác xây dựng, ban hành VBQPPL
• 3.2.4. Tăng thẩm quyền của Chính phủ trong công tác xây dựng và ban hành VBQPPL
• 3.2.5. Đổi mới công tác thẩm định VBQPPL
• 3.2.6. Thu hút trí tuệ của nhân dân, của các nhà khoa học, nhà quản lý trong công tác xây dựng VBQPPL
• 3.2.7. Xây dựng và thực hiện chiến lược đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác xây dựng pháp luật
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của Chính phủ trong xây dựng văn bản pháp luật

Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Đây là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, có trách nhiệm thực hiện quyền lập quy và quản lý các hoạt động của nhà nước. Chính phủ không chỉ thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội mà còn đảm bảo việc tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật. Sự tham gia của Chính phủ trong quá trình này giúp tạo ra một hệ thống pháp luật đồng bộ và hiệu quả, đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật

VBQPPL là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, có quy tắc xử sự chung và được nhà nước bảo đảm thực hiện. Đặc điểm của VBQPPL bao gồm tính bắt buộc và áp dụng rộng rãi cho nhiều đối tượng trong xã hội.

1.2. Quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Quy trình này bao gồm các bước từ việc soạn thảo, thẩm định, đến việc trình Quốc hội phê duyệt. Chính phủ có trách nhiệm chủ động trong việc xây dựng các dự án luật và pháp lệnh, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các văn bản này.

II. Những thách thức trong vai trò của Chính phủ trong xây dựng pháp luật

Mặc dù Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng và ban hành VBQPPL, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như chậm trễ trong việc ban hành, mâu thuẫn giữa các văn bản, và thiếu tính khả thi là những khó khăn lớn. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước và sự phát triển kinh tế - xã hội.

2.1. Vấn đề chậm trễ trong ban hành văn bản pháp luật

Chậm trễ trong việc ban hành VBQPPL có thể dẫn đến sự không đồng bộ trong hệ thống pháp luật, gây khó khăn cho việc thực thi và quản lý. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo tính kịp thời và hiệu quả.

2.2. Mâu thuẫn và chồng chéo trong các văn bản pháp luật

Mâu thuẫn giữa các VBQPPL có thể gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Cần có cơ chế kiểm soát và điều chỉnh để giảm thiểu tình trạng này.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của Chính phủ trong xây dựng pháp luật

Để nâng cao vai trò của Chính phủ trong việc xây dựng và ban hành VBQPPL, cần có những phương pháp cụ thể. Việc cải cách quy trình lập pháp, tăng cường sự tham gia của các chuyên gia và người dân là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải cách quy trình lập pháp

Cải cách quy trình lập pháp giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong việc xây dựng pháp luật. Cần có các bước rõ ràng và thời gian cụ thể để đảm bảo tiến độ.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Việc thu hút ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học và người dân sẽ giúp Chính phủ có cái nhìn đa chiều hơn về các vấn đề pháp luật, từ đó xây dựng các văn bản phù hợp hơn với thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vai trò của Chính phủ

Nghiên cứu về vai trò của Chính phủ trong xây dựng VBQPPL đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quan trọng, góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để cải thiện hơn nữa.

4.1. Kết quả đạt được trong công tác xây dựng pháp luật

Chính phủ đã ban hành hàng trăm VBQPPL mỗi năm, tạo ra khung pháp lý cho các hoạt động kinh tế - xã hội. Điều này giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển kinh tế.

4.2. Đánh giá hiệu quả của văn bản pháp luật

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các VBQPPL đã ban hành để xác định những điểm mạnh và điểm yếu, từ đó có những điều chỉnh kịp thời.

V. Kết luận về vai trò của Chính phủ trong xây dựng văn bản pháp luật

Vai trò của Chính phủ trong việc xây dựng và ban hành VBQPPL là rất quan trọng. Chính phủ không chỉ là cơ quan thực thi pháp luật mà còn là người tạo ra khung pháp lý cho sự phát triển của đất nước. Cần tiếp tục cải cách và nâng cao hiệu quả trong công tác này để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội.

5.1. Tương lai của vai trò Chính phủ trong xây dựng pháp luật

Trong tương lai, Chính phủ cần tiếp tục đổi mới phương thức làm việc, tăng cường sự tham gia của các bên liên quan và cải thiện quy trình lập pháp để đáp ứng nhanh chóng và hiệu quả hơn với các yêu cầu của xã hội.

5.2. Đề xuất giải pháp cho Chính phủ

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực và trách nhiệm của Chính phủ trong việc xây dựng và ban hành VBQPPL, từ đó đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của hệ thống pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo quản lý, phát triển đất nước bền vững. Theo báo cáo của Ban xây dựng pháp luật, năm 2006, Chính phủ Việt Nam đã ban hành khoảng 100 nghị định, thể hiện vai trò chủ đạo trong công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Luận văn tập trung nghiên cứu vai trò của Chính phủ trong quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL, làm rõ vị trí, chức năng, những hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này trong giai đoạn hiện nay.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích vai trò của Chính phủ Việt Nam trong hoạt động lập pháp và ban hành VBQPPL, đồng thời so sánh kinh nghiệm quốc tế để đề xuất các giải pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hoạt động xây dựng pháp luật của Chính phủ Việt Nam từ những năm đổi mới đến năm 2009, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản và Hoa Kỳ. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật, góp phần nâng cao chất lượng VBQPPL, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Thuyết phân quyền nhà nước (Tam quyền phân lập): Phân chia quyền lực nhà nước thành lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong đó Chính phủ giữ vai trò cơ quan hành pháp cao nhất, đồng thời có quyền lập quy để ban hành VBQPPL dưới luật nhằm triển khai luật của Quốc hội.
• Lý thuyết quản lý nhà nước theo pháp luật: Nhấn mạnh vai trò của Chính phủ trong việc quản lý, điều hành xã hội thông qua pháp luật, đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.
• Mô hình xây dựng pháp luật hiện đại: Bao gồm các khái niệm chính như sáng kiến pháp luật, chương trình lập pháp, soạn thảo, thẩm định, lấy ý kiến và ban hành VBQPPL, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể tham gia.

Các khái niệm trọng tâm gồm: Văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), sáng kiến pháp luật, chương trình xây dựng luật, pháp lệnh (CTXDL, PL), quyền lập quy của Chính phủ, và vai trò của các cơ quan hành pháp trong xây dựng pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp tổng hợp, hệ thống: Thu thập, phân tích các văn bản pháp luật, báo cáo, tài liệu nghiên cứu liên quan đến công tác xây dựng pháp luật của Chính phủ Việt Nam và một số quốc gia.
• Phân tích, đánh giá, so sánh: So sánh vai trò và quy trình xây dựng pháp luật của Chính phủ Việt Nam với kinh nghiệm quốc tế nhằm rút ra bài học và đề xuất giải pháp.
• Phương pháp lịch sử cụ thể: Nghiên cứu diễn biến, thực trạng và quá trình phát triển vai trò của Chính phủ trong xây dựng VBQPPL qua các thời kỳ.
• Nguồn dữ liệu: Bao gồm Hiến pháp, Luật ban hành VBQPPL các năm 1996, 2002, 2008; báo cáo của Ban xây dựng pháp luật, Văn phòng Chính phủ; các chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội; tài liệu tham khảo từ các quốc gia Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Hoa Kỳ.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung phân tích các văn bản pháp luật và báo cáo trong giai đoạn từ năm 1992 đến 2009, lựa chọn các quốc gia có mô hình xây dựng pháp luật tiêu biểu để so sánh.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu diễn ra trong giai đoạn đổi mới kinh tế xã hội của Việt Nam, đặc biệt từ năm 1992 đến 2009, giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng trong hệ thống pháp luật và vai trò của Chính phủ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính phủ là chủ thể chính trong sáng kiến pháp luật
   Trên 90% các dự án luật, pháp lệnh trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) do Chính phủ đề xuất. Ví dụ, trong 4 khóa Quốc hội gần đây, Chính phủ đã trình hơn 470 dự án luật, pháp lệnh, chiếm tỷ lệ áp đảo so với các chủ thể khác.

2. Chính phủ có quyền lập dự kiến chương trình xây dựng luật, pháp lệnh toàn khóa và hàng năm
   Chính phủ là cơ quan duy nhất lập dự kiến CTXDL, PL trình UBTVQH và Quốc hội xem xét, quyết định. Quy trình lập dự kiến được thực hiện khoa học, đúng tiến độ, bảo đảm tính khả thi và ưu tiên các lĩnh vực trọng điểm.

3. Chính phủ trực tiếp soạn thảo và ban hành trên dưới 100 VBQPPL mỗi năm
   Năm 2006, Chính phủ ban hành khoảng 100 nghị định, trong đó có nhiều nghị định “không đầu” nhằm điều chỉnh các vấn đề chưa được luật quy định chi tiết, tạo cơ sở pháp lý kịp thời cho quản lý nhà nước.

4. Vai trò của Chính phủ trong xây dựng pháp luật được củng cố qua kinh nghiệm quốc tế
   So sánh với Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản và Hoa Kỳ cho thấy Chính phủ các nước này đều giữ vai trò trung tâm trong xây dựng pháp luật, có bộ máy chuyên trách giúp Chính phủ thẩm định, soạn thảo dự án luật, bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân Chính phủ giữ vai trò chủ đạo trong xây dựng pháp luật Việt Nam xuất phát từ vị trí là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, chịu trách nhiệm quản lý, điều hành toàn diện các lĩnh vực kinh tế - xã hội. Chính phủ có đội ngũ cán bộ, chuyên gia, nguồn lực khoa học và tài chính dồi dào, thuận lợi cho việc phát hiện nhu cầu pháp luật và tổ chức soạn thảo dự án luật, pháp lệnh.

So với các chủ thể khác như các cơ quan Quốc hội, đại biểu Quốc hội, vai trò của Chính phủ vượt trội về số lượng và chất lượng dự án luật trình Quốc hội. Điều này phù hợp với thực tiễn quản lý nhà nước và yêu cầu phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc Chính phủ có bộ máy chuyên trách như Tổng cục Pháp chế (Nhật Bản), Hội đồng Pháp luật (Thái Lan), Văn phòng Pháp chế Quốc Vụ viện (Trung Quốc) giúp nâng cao chất lượng dự án luật, giảm thiểu mâu thuẫn, tranh chấp thẩm quyền. Việt Nam có thể học hỏi để hoàn thiện bộ máy giúp Chính phủ trong công tác xây dựng pháp luật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ dự án luật do Chính phủ trình Quốc hội qua các khóa, bảng so sánh vai trò và cơ cấu bộ máy xây dựng pháp luật của Chính phủ các nước, giúp minh họa rõ nét vai trò trung tâm của Chính phủ trong hoạt động lập pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thể chế hóa vai trò của Chính phủ trong xây dựng pháp luật
   Cần hoàn thiện các văn bản pháp luật, quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn của Chính phủ trong xây dựng, ban hành VBQPPL, đảm bảo phù hợp với định hướng phát triển Nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tư pháp.

2. Đổi mới phương thức hoạt động của Chính phủ trong xây dựng pháp luật
   Áp dụng công nghệ thông tin, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao hiệu quả lấy ý kiến rộng rãi từ các chuyên gia, nhà khoa học và nhân dân. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Văn phòng Chính phủ, các Bộ, ngành.

3. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của Thủ tướng và các thành viên Chính phủ
   Tăng cường chỉ đạo, kiểm tra, giám sát công tác xây dựng pháp luật, đảm bảo tiến độ và chất lượng dự án luật, pháp lệnh. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng.

4. Xây dựng bộ máy chuyên trách giúp Chính phủ trong công tác xây dựng pháp luật
   Học tập mô hình quốc tế, thành lập cơ quan pháp chế chuyên sâu, có đội ngũ cán bộ pháp lý, chuyên gia đa ngành để thẩm định, soạn thảo dự án luật. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Chính phủ, Bộ Tư pháp.

5. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ xây dựng pháp luật
   Xây dựng chiến lược đào tạo bài bản, nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng soạn thảo, thẩm định pháp luật cho cán bộ các cấp. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, các trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức làm công tác xây dựng pháp luật tại các cơ quan nhà nước
   Giúp hiểu rõ vai trò, trách nhiệm của Chính phủ trong xây dựng VBQPPL, nâng cao hiệu quả công việc.

2. Các nhà nghiên cứu, giảng viên chuyên ngành luật học, chính trị học
   Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Chính phủ trong hoạt động lập pháp, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

3. Lãnh đạo các cơ quan hành pháp, lập pháp
   Hỗ trợ hoạch định chính sách, cải cách quy trình xây dựng pháp luật, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan.

4. Sinh viên ngành luật, quản lý nhà nước
   Là tài liệu tham khảo quan trọng giúp nắm bắt kiến thức về hệ thống pháp luật và vai trò của Chính phủ trong xây dựng pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

1. Vai trò chính của Chính phủ trong xây dựng pháp luật là gì?
   Chính phủ là chủ thể chính đề xuất sáng kiến pháp luật, lập dự kiến chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và trực tiếp soạn thảo, trình Quốc hội, UBTVQH trên 90% dự án luật, pháp lệnh. Ví dụ, trong 4 khóa Quốc hội gần đây, Chính phủ đã trình hơn 470 dự án.

2. Chính phủ có quyền gì trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật?
   Chính phủ có quyền ban hành nghị định để hướng dẫn thi hành luật, pháp lệnh và ban hành các nghị định quy định những vấn đề cần thiết chưa được luật điều chỉnh chi tiết, tạo cơ sở pháp lý kịp thời cho quản lý nhà nước.

3. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam trong xây dựng pháp luật?
   Các nước như Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc đều có bộ máy pháp chế chuyên trách giúp Chính phủ thẩm định, soạn thảo dự án luật, bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả. Việt Nam có thể học hỏi để thành lập cơ quan tương tự.

4. Tại sao vai trò của Chính phủ trong xây dựng pháp luật lại quan trọng hơn các chủ thể khác?
   Chính phủ quản lý toàn diện các lĩnh vực kinh tế - xã hội, có đội ngũ chuyên gia, nguồn lực khoa học và tài chính dồi dào, thuận lợi cho việc phát hiện nhu cầu pháp luật và tổ chức soạn thảo dự án luật, pháp lệnh.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật của Chính phủ?
   Cần thể chế hóa vai trò, đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao trách nhiệm của Thủ tướng và các thành viên Chính phủ, xây dựng bộ máy chuyên trách, đồng thời tăng cường đào tạo cán bộ pháp luật.

Kết luận

• Chính phủ Việt Nam giữ vai trò trung tâm trong xây dựng và ban hành VBQPPL, chiếm trên 90% sáng kiến pháp luật trình Quốc hội.
• Quyền lập quy của Chính phủ được pháp luật thừa nhận, cho phép ban hành nghị định hướng dẫn thi hành luật và điều chỉnh các vấn đề phát sinh.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự cần thiết của bộ máy pháp chế chuyên trách giúp Chính phủ nâng cao chất lượng dự án luật.
• Thực trạng cho thấy cần đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao trách nhiệm và đào tạo đội ngũ cán bộ xây dựng pháp luật.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện thể chế, xây dựng bộ máy pháp chế, đổi mới quy trình và tăng cường đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng pháp luật của Chính phủ.

Hành động ngay hôm nay để góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam, nâng cao vai trò của Chính phủ trong xây dựng và ban hành VBQPPL!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về vai trò của Chính phủ trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật; - Chương 2: Thực trạng vai trò của Chính phủ Việt Nam trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật; - Chương 3: Một số yêu cầu và giải pháp nâng cao vai trò của Chính phủ Nam trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện nay. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH PHỦ TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG VÀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT Nói chung, trong một nhà nước hiện đại, Chính phủ luôn được coi là cơ quan hành pháp cao nhất - Cơ quan có thẩm quyền chung thực hiện hoạt động quản lý và điều hành bao trùm toàn bộ những vấn đề thuộc về đời sống kinh tế - xã hội của một đất nước. Chính phủ tồn tại ở tất cả mọi quốc gia không phân biệt quốc gia đó thuộc chính thể nào. Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào từng thể chế chính trị, quan niệm về cơ cấu tổ chức quyền lực nhà nước, truyền thống dân tộc và tương quan giữa các lực lượng trong xã hội mà hình thành nên các thiết chế Chính phủ khác nhau tương ứng ở từng quốc gia.

Việt Nam theo nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất và thuộc về nhân dân nên Quốc hội với tư cách là cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, do nhân dân trực tiếp bầu ra là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, do vậy, Quốc hội có quyền thành lập nên các cơ quan nhà nước ở Trung ương, trong đó có Chính phủ. Chính phủ ở Việt Nam được thành lập theo trình tự sau: tại phiên họp đầu tiên của mỗi khóa Quốc hội, Quốc hội bầu Chủ tịch nước. Sau đó, Chủ tịch nước giới thiệu ứng cử viên Thủ tướng trong số các đại biểu Quốc hội để Quốc hội bầu, tiếp theo, Thủ tướng lại trình ra trước Quốc hội danh sách các thành viên Chính phủ theo một nguyên tắc đã được Luật tổ chức Chính phủ xác định để Quốc hội phê chuẩn. Cuối cùng, căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội, Chủ tịch nước bổ nhiệm các chức danh này.

Theo Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi năm 2001) thì Chính phủ được xác định là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam. Với tư cách là cơ quan chấp hành của Quốc hội và là cơ 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan hành chính nhà nước cao nhất của nước CHXHCN Việt Nam, tức là Chính phủ nắm quyền hành pháp trong sự phân công giữa ba quyền, lập pháp, hành pháp và tư pháp. Quyền hành pháp ấy bao gồm hai nội dung cơ bản, quyền lập quy và quyền hành chính [45, tr 295]. - Quyền lập quy là quyền ban hành các văn bản quản lý dưới luật để thực hiện luật, chấp hành luật của Quốc hội.

Tùy theo nội dung, tính chất của công việc mà Chính phủ có thẩm quyền ban hành những loại VBQPPL khác nhau như nghị quyết hay nghị định(*). Văn bản của Chính phủ có hiệu lực trên phạm vi toàn quốc và là cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động của cả hệ thống bộ máy quản lý, là phương tiện chủ yếu bảo đảm việc thi hành các chức năng, nhiệm vụ quản lý trên phạm vi cả nước. - Quyền hành chính là quyền tổ chức, quản lý và điều hành mọi hoạt động kinh tế - xã hội và mọi hành vi của con người trong xã hội theo pháp luật. Tóm lại, với vị trí và vai trò như trên, Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam có nhiệm vụ và quyền hạn: thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của nhà nước từ trung ương đến cơ sở; bảo đảm việc tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, bảo đảm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Để thực hiện các quyền và nhiệm vụ tổng quát trên đây, Chính phủ Việt Nam có những quyền hạn cụ thể như: quyền trình dự án luật, pháp lệnh và các dự án khác ra trước Quốc hội và UBTVQH; quyền ra nghị quyết và nghị định căn cứ vào Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội; pháp lệnh, nghị quyết (*) Theo Luật ban hành VBQPPL năm 2008 có hiệu lực từ ngày 01.2009 thì nghị quyết của Chính phủ không còn là VBQPPL như quy định của Luât năm 1996 sửa đổi năm 2002 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] của UBTVQH, lệnh, quyết định của Chủ tịch nước; quyền xây dựng bộ máy, đào tạo cán bộ và lãnh đạo toàn bộ hệ thống tổ chức hành chính nhà nước; quyền đại diện chủ quyền nhà nước trong quan hệ với các Chính phủ, các tổ chức quốc tế vì lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc; quyền hướng dẫn, kiểm tra hoạt của mọi ngành, mọi cấp, mọi lĩnh vực trong xã hội. Từ những vấn đề nêu trên, và theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, Chính phủ ở Việt Nam có thể được tiếp cận ở những phương diện sau: - Chính phủ là một tập thể các nhà lãnh đạo chính trị gồm Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, do Quốc hội bầu và phê chuẩn. Chính phủ phải chịu trách nhiệm báo cáo công tác với Quốc hội. Ngoài ra, với đặc thù riêng có của Việt Nam, Chính phủ còn phải báo cáo công tác với Ủy ban thường vụ Quốc hội – cơ quan thường trực của Quốc hội, với Chủ tịch nước là những cơ quan, thiết chế do Quốc hội thành lập; - Về cơ cấu tổ chức, hiện nay, Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam gồm có các bộ, cơ quan ngang bộ.

- Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội đồng thời cũng là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của đất nước. Để bảo đảm hai vai trò này Chính phủ có trách nhiệm thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của nhà nước; bảo đảm hiệu lực của bộ máy nhà nước từ trung ương đến cơ sở; bảo đảm việc tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật; phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo đảm ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân [19, tr 129]; 1. Vai trò của Chính phủ Việt Nam trong quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái niệm VBQPPL và quá trình xây dựng, ban hành VBQPPL a, Khái niệm VBQPPL Điều 1 Luật ban hành VBQPPL năm 1996 (sửa đổi năm 2002) quy định về VBQPPL như sau: “VBQPPL là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung, được nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [20].

Cũng tại Điều 1 Luật ban hành VBQPPL mới, được Quốc hội thông qua ngày 03 tháng 6 năm 2008, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2009 quy định: “VBQPPL là văn bản do cơ quan nhà nước ban hành hoặc phối hợp ban hành theo thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục được quy định trong Luật này … trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung được nhà nước bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội” [21, tr 7]. Từ các quy định trên của Luật, qua các thời kỳ khác nhau có thể nhận thấy hai dấu hiệu đặc trưng cơ bản của VBQPPL như sau: Một là, VBQPPL được áp dụng chung mang tính rộng rãi, nhiều lần chứ không chỉ áp dụng cho một đối tượng hay cá nhân cụ thể nào một cách xác định. Hai là, việc áp dụng VBQPPL mang tính bắt buộc. Bên cạnh việc được bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp như tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, các biện pháp về hành chính, kinh tế … thì trong trường hợp cần thiết nhà nước sẽ áp dụng biện pháp cưỡng chế bắt buộc phải thi hành.

Trên thực tế hiện nay, thường có sự lẫn lộn giữa VBQPPL với văn bản có tính chất chủ đạo, là hình thức thể hiện các quyết định pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm đề ra các chủ trương lớn, các đường lối, các nhiệm vụ có tính chiến lược, quyết định những vấn đề chung của cả quốc gia hoặc một địa phương. Về nguyên tắc, chủ trương, chính sách rất 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan trọng nhưng không làm thay đổi được hành vi như pháp luật, chính các quy phạm pháp luật cụ thể mới làm thay đổi được hành vi của con người. Do đó, trước hết cần phải phân biệt giữa chính sách và pháp luật thì mới có thể phân biệt được VBQPPL với các loại văn bản quản lý, điều hành [37, tr 321]. Tóm lại, từ quy định của Luật ban hành VBQPPL năm 1996 và Luật năm 2008 với các dấu hiệu đặc trưng như đã nêu trên, có thể định nghĩa về VBQPPL như sau: VBQPPL là văn bản được áp dụng chung, mang tính cưỡng chế, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành hoặc phối hợp ban hành theo hình thức và trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

Hệ thống và chủ thể ban hành VBQPPL ở nước ta theo luật năm 1996 (sửa đổi năm 2002) bao gồm: Hiến pháp, luật, nghị quyết do Quốc hội ban hành; pháp lệnh, nghị quyết do UBTVQH ban hành; lệnh, quyết định do Chủ tịch nước ban hành; nghị quyết, nghị định do Chính phủ ban hành; quyết định, chỉ thị do Thủ tướng Chính phủ ban hành; quyết định, chỉ thị, thông tư do Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ ban hành; Nghị quyết do Hội đồng Thẩm phán tòa án nhân dân tối cao ban hành; quyết định, chỉ thị, thông tư do Chánh án tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành; nghị quyết, thông tư liên tịch do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành hoặc cùng với các tổ chức chính trị - xã hội ban hành; nghị quyết do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã ban hành; quyết định, chỉ thị do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã ban hành.