phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cấu của Luận án gồm 5 chƣơng, 12 tiết: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chƣơng 2: Sự hình thành và phát triển của Ban An ninh Trung ƣơng Cục miền Nam từ năm 1960 đến năm 1975. Chƣơng 3: Ban An ninh Trung ƣơng Cục tham mƣu cho Trung ƣơng Cục xây dựng và ban hành các chỉ thị, nghị quyết về công tác an ninh ở miền Nam (1960-1975). Chƣơng 4: Ban An ninh Trung ƣơng Cục trực tiếp chỉ đạo và tổ chức công tác an ninh miền Nam (1960-1975). Chƣơng 5: Nhận xét và một số bài học kinh nghiệm.
7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc và chiến tranh Việt Nam Đến nay đã có hàng nghìn cuốn sách, công trình nghiên cứu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc của Việt Nam, sau đây là một số công trình tiêu biểu có liên quan trực tiếp đến đề tài luận án tiến sĩ: Cuốn sách “Tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước - Thắng lợi và bài học” của Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 1996), là công trình tổng kết sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nội dung cuốn sách đã chỉ ra nguồn gốc, nguyên nhân chiến tranh và thắng lợi của quân đội nhân dân Việt Nam qua các giai đoạn của cuộc kháng chiến; khẳng định những ƣu điểm, đồng thời cũng nêu ra các khuyết điểm lớn trong lãnh đạo, chỉ đạo chiến tranh của Đảng.
Tổng kết một cuộc chiến tranh có quy mô và tầm vóc, kéo dài suốt 21 năm với bao tình huống phức tạp, diễn ra trên mọi mặt trận quân sự, chính trị, ngoại giao, có ý nghĩa vƣợt ra khỏi khuôn khổ một nƣớc; nêu bật những thành tựu và bài học kinh nghiệm lớn, nổi bật, xuyên suốt là bài học kinh nghiệm về không ngừng giữ vững và tăng cƣờng sự lãnh đạo của Đảng; bài học về dựa vào dân, lấy dân làm gốc là cội nguồn sức mạnh của chiến tranh nhân dân. Cuốn sách“Chiến tranh cách mạng Việt Nam 1945-1975 - Thắng lợi và bài học” của Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2000), là công trình tổng kết sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với cuộc chiến tranh cách mạng 30 năm từ năm 1945 đến năm 1975 với 02 cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Cuốn sách đã dựng lại một cách khái quát, chân thực cuộc chiến tranh cách mạng 30 năm một cách sống động; đúc rút đƣợc 06 bài học lớn của cuộc chiến đấu khốc liệt, nhƣng rất hào hùng với sự hy sinh vô bờ bến của nhiều thế hệ cách mạng Việt Nam; những bài học lớn đã trở thành kinh nghiệm vô giá cho các thế hệ mai sau. 8 Cuốn sách “Lịch sử Nam Bộ kháng chiến 1954-1975, Tập II” của Hội đồng chỉ đạo biên soạn lịch sử Nam Bộ kháng chiến, Trần Bạch Đằng chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2012).
Cuốn sách phản ánh nhiều hoạt động, những chiến công lừng lẫy của vùng đất Nam Bộ, của những con ngƣời Thành đồng Tổ quốc trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ oanh liệt, hào hùng với những thắng lợi vẻ vang. Bộ sách “Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954-1975” do Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2013), là công trình lịch sử đồ sộ gồm 09 tập, nghiên cứu về cuộc chiến tranh giải phóng vĩ đại của quân và dân ta suốt 21 năm chống Mỹ, cứu nƣớc. Chủ thể xuyên suốt của công trình là bàn những vấn đề cơ bản về đƣờng lối, phƣơng pháp, chiến lƣợc chiến tranh nhân dân, về tổ chức hậu phƣơng, tổ chức lực lƣợng vũ trang. Qua đó đã khẳng định tính đúng đắn của đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng trong việc đánh giá tình hình quốc tế, trong nƣớc, đánh giá đúng địch - ta, giữ vững độc lập tự chủ khi xác định nhiệm vụ của hai miền Nam - Bắc và nhiệm vụ chung của cả nƣớc khi đối phƣơng đƣa ra những thủ đoạn mới; tổ chức cả nƣớc đánh địch trên cả ba vùng chiến lƣợc ở tiền tuyến lớn và chống chiến tranh phá hoại, bảo vệ vững chắc hậu phƣơng miền Bắc, chi viện đầy đủ cho miền Nam đánh thắng và làm nghĩa vụ quốc tế.
Thể hiện nghệ thuật thắng từng bƣớc tiến lên giành thắng lợi cuối cùng để kết thúc chiến tranh vào lúc có lợi nhất cho cách mạng Việt Nam. Luận án Tiến sĩ lịch sử “Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trong giai đoạn 1969-1972 - chống phá bình định nông thôn ở Nam Bộ” của Hà Minh Hồng (Trƣờng ĐH KHXH&NVTP.HCM, bảo vệ năm 1997). Thông qua việc dựng lại thực tế diễn biến cuộc kháng chiến từ góc độ trận tuyến chống phá bình định ở một chiến trƣờng quan trọng là Nam Bộ, để lý giải một số vấn đề về nội dung, vai trò, đặc điểm, cùng những yếu tố ảnh hƣởng lớn của nó đến sự phát triển của cuộc kháng chiến ở Nam Bộ nói riêng, chiến trƣờng miền Nam và cả 3 nƣớc Đông Dƣơng nói chung trong giai đoạn 1969-1972. Trên cơ sở đó, rút ra những bài học lịch sử phục vụ cho nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện hòa bình.
Luận án Tiến sĩ Lịch sử Đảng “Đảng lãnh đạo cuộc đấu tranh chống phá “quốc sách” ấp chiến lược của Mỹ-ngụy ở miền Nam Việt Nam (1961-1965)” của Trần Thị Thu Hƣơng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2000). Với cách tiếp cận dƣới góc độ Lịch sử Đảng, luận án đã làm rõ tính chất gay go, 9 giằng co lâu dài của cuộc đấu tranh chống phá “quốc sách” ấp chiến lƣợc của Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam. Hệ thống, khái quát, phân tích những chủ trƣơng, biện pháp và kế hoạch của các cấp bộ Đảng; làm rõ tính độc lập, sáng tạo của Trung ƣơng Đảng, TƢC, các Khu ủy, Tỉnh ủy trong quá trình đề ra chủ trƣơng, biện pháp và quá trình chỉ đạo tổ chức thực hiện cuộc đấu tranh này. Trên cơ sở đánh giá thắng lợi, rút ra những bài học kinh nghiệm lãnh đạo của Đảng trong cuộc đấu tranh chống phá “quốc sách” ấp chiến lƣợc của địch ở miền Nam Việt Nam.
Luận án Tiến sĩ lịch sử Đảng “Đảng lãnh đạo phong trào đấu tranh chống chương trình bình định của Mỹ và chính quyền Sài Gòn tại miền Đông Nam Bộ từ năm 1961 đến 1965” của Trần Nhƣ Cƣơng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2003). Tác giả đã trình bày khá chi tiết vị trí chiến lƣợc của miền Đông Nam Bộ cùng với âm mƣu, thủ đoạn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn trong việc thực hiện chƣơng trình bình định thâm độc và nham hiểm tại địa bàn chiến lƣợc này. Qua đó làm rõ lịch sử đấu tranh kiên cƣờng, bất khuất của quân dân miền Đông Nam Bộ dƣới sự lãnh đạo của Đảng đƣợc thể hiện cụ thể trong lãnh đạo xây dựng, củng cố và phát triển lực lƣợng, phong trào cách mạng của quần chúng, từ đó rút ra một số kinh nghiệm của Đảng trong quá trình lãnh đạo cuộc đấu tranh chống chƣơng trình bình định của địch trên địa bàn miền Đông Nam Bộ. Luận án Tiến sĩ Lịch sử Đảng “Đảng lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị tại một số đô thị lớn ở miền Nam từ 1961 đến 1968” của Phí Văn Thức (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2006).
Tác giả trình bày và xác định vị trí chiến lƣợc vô cùng quan trọng của vùng chiến lƣợc đô thị ở miền Nam, âm mƣu thủ đoạn của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn; làm rõ sự lãnh đạo của Đảng trong việc hoạch định và tổ chức đƣờng lối chiến tranh cách mạng; lãnh đạo xây dựng, củng cố lực lƣợng chính trị tại các đô thị lớn Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng; tái hiện phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng nhân dân chống các chiến lƣợc “chiến tranh đặc biệt”, “chiến tranh cục bộ” của đế quốc Mỹ; những kinh nghiệm đƣợc rút ra về sự vận dụng sáng tạo, cụ thể hóa đƣờng lối của Đảng và những đóng góp của các cấp ủy Đảng trong việc lãnh đạo đối với phong trào đấu tranh chính trị tại các đô thị lớn ở miền Nam từ năm 1961 đến năm 1968. Luận án Tiến sĩ Lịch sử “Căn cứ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở cực Nam Trung Bộ (1954-1975)” của Chu Đình Lộc (Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, bảo vệ năm 2011). Nội dung luận án đã tái hiện, tổng kết và đánh giá một cách 10 tƣơng đối đầy đủ, toàn diện và hệ thống quá trình hình thành, xây dựng, bảo vệ và phát huy vai trò của căn cứ kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc ở cực Nam Trung Bộ; từ đặc điểm của căn cứ kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc ở cực Nam Trung Bộ, rút ra một số kinh nghiệm để vận dụng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng khu vực phòng thủ cấp tỉnh trên địa bàn cực Nam Trung Bộ trong giai đoạn hiện nay 1. Các công trình nghiên cứu về Công an nhân dân và An ninh miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc Đối với Lịch sử CAND, đến nay đã có nhiều công trình, đề tài đƣợc nghiên cứu, nhiều ấn phẩm đƣợc xuất bản, trong đó có các công trình tiêu biểu sau: Cuốn sách “An ninh miền Nam thời kỳ chống Mỹ 1954-1975”, Thiếu tƣớng Ngô Quang Nghĩa chủ biên (Nhà xuất bản CAND, thành phố Hồ Chí Minh, năm 1995).
Cuốn sách đề cập đến hoạt động của BANTƢC nhƣng cách tiếp cận chủ yếu là làm rõ vai trò đóng góp của lực lƣợng ANMN trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nƣớc.