Chương 1: Quy định pháp luật về KCN và ưu đãi, hỗ trợ đầu tư hạ tầng vào KCN 1. Khái quát chung về KCN 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại KCN 1. Khái niệm KCN Theo Khoản 20 Điều 3 Luật đầu tư năm 2014 “KCN là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định được thành lập theo quy định của Chính phủ”.
Trên cơ sở đó, Nghị định 29/2008/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 14/3/2008 đã xác định: KCN là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và dịch vụ cho sản xuất công nghiệp có ranh giới địa lý xác định được thành lập theo điều kiện, trình tự thủ tục quy định. KCN được thành lập phải phù hợp với quy hoạch tổng thể phát triển KCN; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, KCN mở rộng phải đạt tỷ lệ lấp đầy tối thiểu 60%, và đã xây dựng và đưa vào sử dụng công trình Nhà máy xử lý nước thải tập trung. Như vậy, KCN được hiểu là khu vực do Nhà nước quy hoạch tập trung các nhà máy xí nghiệp xây dựng trên một diện tích đất cụ thể được Nhà nước quy hoạch trên cơ sở dựa vào các yếu tố tự nhiên và kết cấu hạ tầng xã hội, với điều kiện thuận lợi về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội nhằm thu hút vốn đầu tư nhất là vốn nước ngoài, các doanh nghiệp công nghiệp và các doanh nghiệp dịch vụ khác nhằm đạt hiệu quả trong quá trình sản xuất kinh doanh.2 Đặc điểm của KCN Thực tế, các KCN được phát triển ở hầu hết các quốc gia trên th ế giới, nhất là ở các nước đang phát triển. Tùy thuộc vào điều kiện tiềm năng của mỗi vùng, địa bàn và khả năng phát triển mà các KCN có sự khác nhau về qui mô, TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 địa điểm và phương thức xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, song các KCN có một số đặc điểm chung chủ yếu sau: Về không gian địa bàn: Trong KCN không có dân cư sinh sống và được xác định với bên ngoài là khu vực có ranh giới địa lý xác định.
Cụ thể, các KCN đều được xây dựng ranh giới với hàng rào xung quanh, phân biệt với các vùng còn lại thuộc lãnh thổ quốc gia. Mọi hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh bên trong hàng rào đó không chỉ được điều chỉnh bởi quy định của pháp luật hiện hành mà phải tuân thủ quy chế pháp lý riêng và được hưởng ưu đãi. Toàn bộ hạ tầng kỹ thuật KCN này được xây dựng phục vụ chung cho hoạt động sản xuất công nghiệp và kinh doanh dịch vụ phục vụ công nghiệp. Về chức năng hoạt động: KCN là khu tập trung chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp.
Lĩnh vực đầu tư chủ yếu trong KCN là các doanh nghiệp hoạt động sản xuất công nghiệp và dịch vụ phục vụ cho sản xuất công nghiệp. Trong KCN, không có hoạt động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp. Về cơ sở hạ tầng tiện tích: các KCN đều được xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xă hội để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt độn g sản xuất kinh doanh như đường giao thông; điện, cấp nước, thông tin liên lạc; viễn thông, cây xanh, dịch vụ nhà trẻ, thể dục thể thao, nhà ở công nhân … Hiện nay, có 02 loại hình sử dụng vốn đầu tư hạ tầng trong KCN. Trường hợp doanh nghiệp (vốn tư nhân) liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài hoặc doanh nghiệp trong nước thực hiện đầu tư.
Trường hợp thứ hai do Nhà nước thành lập các đơn vị sự nghiệp có thu sử dụng vốn ngân sách đầu tư (trường hợp này tọa lạc tại các tỉnh mà KCN nằm tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, chưa thu hút nhà đầu tư hạ tầng) 1. Các công ty phát triển hạ tầng KCN thực hiện đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, sau đó cho các doanh 1 Điều 20 Nghị định số 118/2015/NĐ-CP của Chính phủ ngày 12/11/2015 của Chính phù hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư năm 2014 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 nghiệp khác thuê lại đất và hạ tầng với khung phí đã đăng ký với Ban Quản lý các KCN. Về quản lý và thủ tục thành lập: các KCN chịu sự quản lý thống nhất chung bởi Ban quản lý KCN cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập để trực tiếp thực hiện các chức năng quản lý Nhà nước đối với hoạt động sản xuất kinh doanh trong KCN.3 Phân loại khu công nghiệp Hiện nay, theo quy định pháp luật hiện hành, mô hình KCN được chia thành 02 loại chính là KCN và KCX. - KCX được xác định là KCN chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục áp dụng theo quy định.
Ngoài KCX ra thì mô hình KCN phát triển đã hình thành như KCN chuyên sâu, KCN sinh thái bền vững, KCN đô thị dịch vụ … - KCN sinh thái là mô hình KCN được nghiên cứu từ đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, được triển khai mạnh mẽ tại các nước phát triển và đã mang lại các lợi ích về kinh tế, xã hội, môi trường. Chuyển đổi từ mô hình KCN theo hướng phát triển KCN sinh thái, bền vững về môi trường và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên, năng lượng đang là xu hướng chung trên thế giới với mục tiêu tăng cường chuyển giao, ứng dụng, phổ biến công nghệ và phương thức sản xuất sạch hơn để giảm thiểu chất thải nguy hại, phát thải khí nhà kính cũng như các chất gây ô nhiễm nước và quản lý tốt hóa chất tại các KCN. Mục đích để đảm bảo hiệu quả hơn về sử dụng năng lượng và bảo vệ môi trường, nâng cao tính cạnh tranh của các KCN. - KCN - đô thị - dịch vụ là mô hình kết hợp giữa phát triển công nghiệp với đô thị hóa, đảm bảo sự phát triển bền vững của KCN.
Trong mô hình nà y, ngoài khu chức năng là khu sản xuất công nghiệp còn có các khu chức năng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 khác như: trung tâm nghiên cứu và phát triển, trung tâm ươm tạo doanh nghiệp, giáo dục, y tế, vui chơi giải trí. để tạo một môi trường sống và làm việc đẳng cấp cho chuyên gia, người lao động trong và ngoài nước. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã phát triển thành công mô hình này như Thái Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đức… Tại Việt Nam, một số chủ đầu tư hạ tầng KCN cũng đầu tư đồng bộ khu đô thị, dịch vụ liền kề KCN, tạo thành tổng thể một KCN - đô thị - dịch vụ như KCN đô thị dịch vụ VSIP tại Bình Dương, Bắc Ninh, Quảng Ngãi,… Việc phát triển mô hình này trước hết sẽ góp phần giải quyết được vấn đề về nhà ở, công trình văn hóa, thể thao đảm bảo cuộc sống của người lao động trong KCN và sau này tiến tới xây dựng môi trường làm việc và sinh sống đẳng cấp quốc tế với các ngành sản xuất công nghệ cao, hiện đại gắn với các trung tâm nghiên cứu và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp trong các lĩnh vực đó. - Mô hình KCN hỗ trợ được xây dựng để góp phần phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp Việt Nam, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Để phát triển mô hình này, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý thành lập KCN chuyên sâu để phát triển cô ng nghiệp hỗ trợ tại TP. Hải Phòng, tinh Bà Rịa - Vũng Tàu, 03 phân KCN hỗ trợ tại tỉnh Đồng Nai. Vai trò của KCN Nhìn chung, các KCN ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng nâng cao tỷ trọng công nghiệp, thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư nước ngoài, thúc đẩy xuất khẩu, tăng thu ngân sách và tạo công ăn việc làm. Đặc biệt, các KCN đã thu hút được một số dự án đầu tư có quy mô lớn và rất lớn trong lĩnh vực công nghiệp nặng, công nghiệp điện tử, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các KCN từng bước khẳng định Việt Nam như là một cứ điểm sản xuất công nghiệp toàn cầu.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Những kết quả này cho thấy vai trò quan trọng của KCN ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đó là thúc đẩy sản xuất công nghiệp, xuất nhập khẩu, thu hút vốn đầu tư; nộp ngân sách Nhà nước; tạo công ăn việc làm cho người lao động; đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế; nâng cao trình độ công nghệ sản xuất; tạo sản phẩm có sức cạnh tranh, v. Như vậy, các KCN thật sự là một động lực mạnh mẽ của sự nghiệp CNH, HĐH; có đóng góp lớn vào tăng trưởng sản xuất công nghiệp, nâng cao kim ngạch xuất khẩu và sức canh tranh của nền kinh tế, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, tạo việc làm với thu nhập ổn định, góp phần thúc đẩy sự phát triển của các loại hình dịch vụ trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là đại bàn lân cận các khu công nghiệp. Các doanh nghiệp đi vào hoạt động đã đóng góp quan trọng vào chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh cụ thể như sau: KCN góp phần thu hút vốn đầu tư nước ngoài: Ở hầu hết các nước phát triển, họ có nền công nghiệp vững mạnh và công nghệ tiên tiến để sản xuất các mặt hàng đủ sức cạnh tranh.
Tuy nhiên, đối với các nước đang phát triển thì họ phải đối mặt với những khó khăn, do thiếu nguồn vốn đầu tư để phát triển kinh tế - xã hội, nhất là đầu tư hạ tầng kỹ thuật. Vì vậy, để khắc phục những yếu kém về cơ sở hạ tầng, trình độ quản lý tay nghề lao động là công việc hàng đầu. Trong khi chưa thể tiến hành cùng một lúc trong phạm vi cả nước thì việc quy hoạch, phát triển KCN tập trung là vấn quan trọng nhằm tập trung vốn đầu tư cho một số khu vực chọn lọc có ưu thế hơn về tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý và những điều kiện kinh tế xã hội khác và áp dụng biện pháp ưu đãi hơn.