MỞ ĐẦU NỘI DUNG - Chƣơng 1: Cơ sở lý luâ ̣n - Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn - Chƣơng 3: Sử dụng phần mềm Geometer’s Sketchpad trong dạy học định lí hình học 8 - Chƣơng 4: Thƣ̣c nghiê ̣m sƣ pha ̣m KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Vấ n đề đổ i mới PPDH môn Toán ở trƣờng THCS 1. Nhu cầ u đổ i mới PPDH môn Toán ở trường THCS Đổi mới PPDH được hiểu là đưa các phương pháp dạy học mới vào nhà trường trên cơ sở phát huy mặt tích cực của các phương pháp dạy học truyền thống, nâng cao hiệu quả đào tạo của giáo dục.
115] Đổi mới PPDH là xu thế của thời đại; là trào lƣu của loài ngƣời; là yêu cầu khách quan của công cuộc xây dựng đất nƣớc ta trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa; là đòi hỏi của sự đáp ứng yêu cầu về đào tạo con em chúng ta thành những ngƣời trƣởng thành có thể tham gia vào thị trƣờng lao động đầy cạnh tranh, nhiều thay đổi, chứ không phải là ý muốn chủ quan của một ngƣời hoặc một nhóm ngƣời nào đó. Khi phân tích về nhu cầu đổi mới PPDH tác giả Nguyễn Bá Kim có viết: “Phƣơng pháp dạy học ở nƣớc ta còn có những nhƣợc điểm phổ biến: - Thầy thuyết trình tràn lan; - Kiến thức đƣợc truyền thụ dƣơi dạng có sẵn, ít yếu tố tìm tòi, phát hiện; - Thầy áp đặt, trò thụ động; - Thiên về dạy, yếu về học, thiếu hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo của ngƣời học; - Không kiểm soát đƣợc việc học. Mâu thuẫn giữa yếu tố đào tạo con ngƣời xây dựng xã hội con nghiệp hóa, hiện đại hóa với thực trạng lạc hậu của PPDH đã làm nảy sinh và thúc đẩy cuộc vận động đổi mới PPDH ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo từ một số năm nay với những tƣ tƣởng chủ đạo nhƣ “Phát huy tính tích cực”, “phƣơng pháp dạy học (hoặc giáo dục) tích cực”v.v… Tuy các cách phát biểu có khác nhau về hình thức, nhƣng đều ngụ ý đòi hỏi phải làm cho HS đảm bảo vai trò chủ thể, tích cực hoạt động trong quá trình học tập. Đòi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hỏi này đã đƣợc phản ánh trong những văn bản pháp quy của nhà nƣớc”.
113] Luâ ̣t Giáo du ̣c sửa đổi năm 2009 (Điều 5.2) đã đặt cơ sở pháp lý để phát triển nền giáo dục Việt Nam một cách bền vững. Yêu cầu cụ thể nhƣ sau: “Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học; bồi dƣỡng cho ngƣời học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên”.[17] Nghị quyết số 29-NQ/TW (ngày 4/11/2013) Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng đã khẳ ng đinh: ̣ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và học theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của ngƣời học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyế n khić h tƣ̣ ho ̣c , tạo cơ sở để ngƣời học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức ho ̣c tâ ̣p đa d ạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa , nghiên cứu khoa học.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học. 5] Đồng thời, qua một vài năm kinh nghiê ̣m d ạy học của bản thân, có thăm dự các tiết dạy học của đồng nghiệp cho thấy: GV thƣờng cung cấ p cho HS nhƣ̃ng tri thƣ́c dƣới da ̣ng có sẵn , hạn chế yếu tố tìm tòi , phát hiện; HS còn tƣơng đối thụ động, chƣa đƣợc hoạt động nhiều, chƣa thật sự tích cực và sáng tạo trong quá trình họ c tâ ̣p trên lớp. Đây là mô ̣t vấ n đề nan giải luôn mâu thuẫn với yêu cầ u , đào ta ̣o con ngƣời. Điề u đó đã phản ánh nhu cầ u cấ p thiế t phải đổi mới PPDH ở nƣớc ta hiện nay.
Mă ̣t khác, Toán học là một môn khoa học cơ bản, rấ t quan trọng nên cần phải đổi mới PPDH Toán một cách căn bản và nhanh chóng. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đinh ̣ hướng đổ i mới PPDH môn Toán ở trường THCS Trong chiến lƣợc phát triển giáo dục 2011 – 2020 của Bộ giáo dục và Đào tạo yêu cầu ngành giáo dục phải từng bƣớc phát triển giáo dục dựa trên CNTT, vì “CNTT và đa phƣơng tiện sẽ tạo ra những thay đổi lớn trong quản lí hệ thống giáo dục, trong chuyển tải nội dung đến chƣơng trình đến ngƣời học, thúc đẩy cuộc cách mạng đến phƣơng pháp dạy và học”. Nhƣ vậy ứng dụng CNTT là một xu thế của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay và trong tƣơng lai lâu dài. Định hƣớng đổi mới PPDH cũng đã đƣợc đề ra và thực hiện trong nhiều chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó có chỉ thị số 3131/CT – BGDĐT năm 2015 yêu cầu: “Đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy học đồng bộ với đổi mới thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện theo hƣớng phát triển năng lực HS”.
3] Quy định và nghị quyết về Giáo dục đã trở thành định hƣớng cho việc đổi mới PPDH ở nƣớc ta hiện nay, có thể gọi tắt là “Định hƣớng hoạt động” mà tinh thần cơ bản là: “PPDH cần tạo cơ hội cho ngƣời học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo”. 114] Trong mỗi hoa ̣t đô ̣ng của ngƣời GV phải xác đinh ̣ đƣơ ̣c v ai trò chủ thể của HS, luôn đảm bảo tính tƣ̣ giác, tích cực và sáng tạo của các em. Trong quá trình dạy học , GV cầ n phải vƣ̀a da ̣y HS viê ̣c ho ̣c , dạy tự học , đồ ng thời phải biế t sƣ̉ du ̣ng và khai thác nhƣ̃ng phƣơng tiê ̣n phù hơ ̣p để phu ̣c vu ̣ cho quá trình lĩnh hội và khám phá ra tri thức của HS. Mỗi hoa ̣t đô ̣ng phải ta ̣o ra đƣơ ̣c sƣ̣ phấ n khởi, hƣ́ng thú ho ̣c tâ ̣p cho các em HS.
Có nhiều cách tạo ra sự hứng thú và động cơ học tập cho HS nhƣng quan t rọng nhất vẫn phải dựa trên sự lao đô ̣ng trong ho ̣c tâ ̣p và thành quả ho ̣c tâ ̣p của bản thân mỗi HS. Điề u đó có nghĩa là vai trò của ngƣời GV không phải là ngƣời ra lệnh , truyề n thông tin mô ̣t cách khiên cƣỡng mà phải là ngƣờ i có vai trò thiế t kế , ủy thác, điề u khiể n và thể chế hóa để trong đó các em đƣợc hoạt động và giao lƣu. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bấ t kỳ mô ̣t PPDH nào nế u biế t cách sƣ̉ du ̣ng mô ̣t cách phù hơ ̣p , đúng lúc, đúng cách đề u có thể phát huy tiń h tić h cƣ̣c ho ̣c tâ ̣p của HS. “Phương pháp dạy và học tích cực luôn hướng tới mục đích phát triển năng lực giải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực sáng tạo từ người học.
Phương pháp này đề cao vai trò người học bằng hoạt động cụ thể thông qua sự động não để tự chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức” [1,tr. Tƣ́c là PPDH tić h cƣ̣c hƣớng tới viê ̣c hoạt động hóa, tích cực hóa HS , tập trung vào phát huy tính tích cực của HS trong ho ̣c tâ ̣p. GV cầ n phải áp du ̣ng PPDH tić h cƣ̣c trong quá triǹ h giảng da ̣y trên lớp. Không có mô ̣t phƣơng pháp da ̣y ho ̣c nào là tố i ƣu nế u chỉ sƣ̉ du ̣ng mô ̣t min ̀ h nó , điề u đó đòi hỏ i mỗi ngƣời GV phải kế t hơ ̣p các phƣơng pháp mô ̣t cách phù hơ ̣p với mỗi nô ̣i dung , mỗi đố i tƣơ ̣ng HS khác nhau .TSKH Nguyễn Bá Kim có đ ề cập tới mô ̣t số PPDH hi ện đại hay chính là xu hƣớng dạy học không truyền thống: - Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.
- Dạy học theo lí thuyết tình huống. - Dạy học chƣơng trình hóa. - Dạy học phân hóa. - Sƣ̉ du ̣ng CNTT trong da ̣y ho ̣c.
Tuy nhiên , dù là những PPDH truyền thống , không truyề n thố ng hay dùng CNTT trong dạy học mà không kết hợp một cách hợp lí thì cũng không thể trở thành mô ̣t PPDH tích cƣ̣c đƣơ ̣c. Dạy học định lí 1. Định lí Trên phƣơng diện tri thức khoa học, định lí đƣợc hiểu là: - “Một mệnh đề toán học, mà chân lí của nó đƣợc khẳng định hay phủ định qua chứng minh”(Từ điển toán học, NXB Khoa học và Kỹ thuật 1993). 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - “Mệnh đề toán học đã đƣợc chứng minh” (Le Petit Larousse, NXB Larousse – Bordas 1999).
- “Là sự phát biểu đúng của một lý thuyết toán học. Tính đúng đắn của một định lí phải đƣợc thiết lập bằng một phép chứng minh, xuất phát từ những tiên đề, những khái niệm đã đƣợc định nghĩa và những định lí đã đƣợc thiết lập trƣớc đó và tuân theo các quy tắc của logic toán”. [16] Từ các khái niệm cơ bản (đối tƣợng, tƣơng quan cơ bản), các khái niệm dẫn xuất (tức là các khái niệm đƣợc định nghĩa dựa vào các khái niệm cơ bản), các tiên đề, ta dùng các quy luật suy diễn để đƣợc những chuẩn lí toán học - gọi là định lí. Định lí là chân lý toán học mà ta chứng minh đƣợc bằng cách dựa vào các tiên đề, các định nghĩa hay những điều đã chứng minh từ trƣớc [6, tr.
Khác với cấp độ tri thức khoa học, trong dạy học toán ở trƣờng phổ thông, định lí đƣợc hiểu là một mệnh đề đã đƣợc chứng minh là đúng. Chẳng hạn, khái niệm định lí đƣợc đƣa vào chƣơng trình Toán cấp THCS đƣợc nêu ra nhƣ sau: - Tính chất “Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau” đƣợc khẳng định là đúng không phải bằng đo trực tiếp mà bằng suy luận. Một tính chất nhƣ thế là một định lí.