CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận về kiểm tra - đánh giá 1. Khái niệm, chức năng của KT-ĐG Từ trước đến nay đã có nhiều ý kiến khác nhau khi bàn về khái niệm kiểm tra. Theo từ điển Bách khoa có định nghĩa thuật ngữ: “Kiểm tra là bộ phận hợp thành của quá trình hoạt động dạy - học nhằm uốn nắn được thông tin về trạng thái và kết quả học tập của học sinh, về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm ra những biện pháp khắc phục những lỗ hổng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động dạy - học”.
Theo tác giả Đặng Bá Lãm: “Kiểm tra là quá trình xác định mục đích, nội dung, lựa chọn PP, tập hợp số liệu, bằng chứng để xác định mức độ đạt được của người học trong quá trình học tập, rèn luyện và phát triển” Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Kiểm tra là PP xem xét thường xuyên quá trình học tập của học sinh” Qua nghiên cứu, tìm tòi các định nghĩa trên, dưới góc độ GD, kiểm tra được hiểu là công việc thường xuyên nhằm kiểm chứng hay xác định mức độ về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà người học đạt được sau một quá trình học tập, rèn luyện. Theo định nghĩa tổng quát, ĐG là sự hình thành nhận định, phán đoán về đối tượng thông qua sự phân tích thông tin thu được trên cơ sở đối chiếu với các mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất các quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng hiệu quả công việc. ĐG cũng có thể được hiểu là nhận định, phán đoán về việc, hiện tượng xảy ra thông qua việc phân tích, xử lí các thông tin thu lượm được. Theo tác giả Đặng Bá Lãm: “ĐG là một quá trình có hệ thống bao gồm việc thu thập, phân tích, giải tích thông tin nhằm xác định mức độ người học 6 đạt được các mục tiêu dạy học”.
Theo Nguyễn Đức Chính, thuật ngữ ĐG được định nghĩa: “ĐG là quá trình thu thập thông tin và dữ liệu một cách hệ thống về năng lực và phẩm chất của người học và sử dụng các thông tin đó đưa ra quyết định về người dạy và người học trong tương lai”. Dưới góc độ giáo dục học, “ĐG là quá trình thu thập thông tin và dữ liệu một cách có hệ thống nhằm mục đích giúp người học hoạch định chính sách lựa chọn một PP khả thi để tiến hành công việc giáo dục của mình”. Như vậy, ĐG trong giáo dục được hiểu là sự xem xét, so sánh độ tương thích giữa những thông tin thu nhận được về quá trình giáo dục với chuẩn mực, tiêu chuẩn tương ứng nhằm đưa ra những quyết định về người học và việc tổ chức QTDH. ĐG là sự phán xét trên cơ sở đo lường, kiểm tra bao giờ cũng đi liền với ĐG.
Vì vậy KT-ĐG là một khâu không thể thiếu của quá trình dạy - học, là biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy - học. KT-ĐG là công việc của cả GV, HS và các nhà quản lí giáo dục. Một số năm trở lại đây, ngành Giáo dục và Đào tạo có nhiều cố gắng nhằm đổi mới PP dạy học, đổi mới hoạt động KT-ĐG kết quả học tập của HS. Tuy nhiên, do cách thức kiểm tra còn nặng nề về mục tiêu, chương trình, nội dung đào tạo và PP dạy học nên hiệu quả chưa cao, còn chạy theo thành tích.
Do đó, việc cải tiến hoạt động KT-ĐG là khâu quan trọng mang tính đột phá để chuyển biến cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường. KT-ĐG là sự so sánh đối chiếu trình độ kiến thức, kỹ năng, thái độ đã được hình thành ở người học với những yêu cầu xác định của mục tiêu dạy học, mục tiêu đào tạo. Mục tiêu dạy học là cơ sở cho việc xác định nội dung, xây dựng chương trình dạy học, lựa chọn PP và hình thức tổ chức dạy học. Đồng thời mục tiêu dạy học chi phối toàn bộ quá trình KT-ĐG kết quả học tập của người học.
Từ việc xác định mục đích KT-ĐG đến lựa chọn nội dung, PP, hình thức tổ chức, yêu cầu KT-ĐG. 7 Hiện nay, KT-ĐG còn được coi như một phương pháp dạy học tập. Không chỉ GV đánh giá HS mà HS có thể KT-ĐG bản thân. Thông qua các bài tập, các bài kiểm tra mà HS có thể tự đánh giá lại các kiến thức, phát hiện ra các nội dung cần củng cố để từ đó xác định và điều chỉnh được kế hoạch học tập, kết hợp với các phương pháp học tập khác để có kết quả học tốt nhất.
Như vậy KT-ĐG là sự theo dõi, tác động của người kiểm tra đối với người học nhằm thu thập những thông tin cần thiết để ĐG, xác định mức độ đạt được về trình độ tiếp thu kiến thức kỹ năng, trình độ phát triển tư duy, sự chuyển biến thái độ của người học trong QTDH. Ý nghĩa của việc KT-ĐG Đối với HS Việc KT-ĐG thường xuyên có kế hoạch sẽ giúp cung cấp, bổ sung kịp thời những thông tin để giúp người học tự điều chỉnh hoạt động học. HS kịp thời nhận thấy mức độ đạt được những kiến thức của mình, phát hiện lỗ hổng kiến thức cần được bổ sung trước khi bước vào học phần kiến thức mới, có cơ hội để nắm chắc những yêu cầu cụ thể đối với từng phần của chương trình. Thông qua KT-ĐG HS sẽ rèn luyện và củng cố được nhiều kỹ năng như: ghi nhớ, tái hiện, chính xác hóa, khái quát hóa, hệ thống hóa kiến thức.
Đây là các kỹ năng rất quan trọng với KT-ĐG giúp phát huy trí thông minh, linh hoạt khả năng vận dụng kiến thức đã học để giải quyết những tình huống thực tế. KT-ĐG được tổ chức nghiêm túc, công bằng sẽ giúp HS nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập, có ý chí vươn lên đạt kết quả cao hơn, củng cố niềm tin vào khả năng của mình, nâng cao ý thức tự giác, khắc phục tính chủ quan. Đối với GV Việc KT-ĐG hiệu quả học tập của HS giúp GV có những thông tin cần thiết để điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy của mình. KT-ĐG kết hợp với việc thường xuyên theo dõi giúp GV nắm được một 8 cách cụ thể và chính xác năng lực, trình độ của mỗi HS, từ đó có biệ npháp cụ thể, thích hợp riêng cho từng nhóm HS, nâng cao chất lượng học tập chung cho cả lớp.
Qua KT-ĐG, GV ĐG được hiệu quả của những cải tiến trong nội dung, PP, hình thức tổ chức dạy học mà mình thực hiện. Bản chất của việc KT-ĐG Về mặt lí luận dạy học, kiểm tra thuộc phạm trù PP. Từ những thông tin về kết quả của hoạt động công tác trong hệ dạy học mà góp phần quan trọng quyết định cho sự điều khiển tối ưu hoạt động của hệ dạy. Trong dạy học, ĐG là một vấn đề phức tạp, nếu không cẩn thận dễ dẫn đến sai lầm.
Vì vậy đổi mới PP dạy học nhất thiết phải đổi mới cách KT-ĐG, sử dụng kỹ thuật ngày càng tiên tiến, độ tin cậy cao, bên cạnh đó còn có các công cụ KT-ĐG cho HS để họ tự KT-ĐG kết quả lĩnh hội kiến thức của bản thân mình, từ đó điều chỉnh uốn nắn việc học tập của bản thân. Như vậy, hoạt động KT-ĐG của người dạy phải gây ra và thúc đẩy được sự tự KT-ĐG của người học. Hai mặt này phải thống nhất với nhau. KT- ĐG phải có tác dụng làm cho HS thi đua học tốt với chính mình.
Tiêu chí ĐG và nguyên tắc KT-ĐG Tiêu chí ĐG Tiêu chí ĐG phải đảm bảo được mục tiêu dạy học, là những gì mà HS cần đạt được sau khi học xong môn học. Đó là hệ thống các kiến thức và PP nhận thức chúng; Hệ thống các kỹ năng và khả năng vận dụng vào thực tế; Thái độ, tình cảm với môn học. Mục đích học tập của HS cũng là một trong những tiêu chí quan trọng trong KT-ĐG. HS phải lĩnh hội được nội dung kiến thức đã học nhằm đáp ứng được nhu cầu nhận thức thế giới tự nhiên và xã hội; Kiến thức được trang bị phải đáp ứng được yêu cầu về thi tuyển, nghề nghiệp và cuộc sống.
Mục tiêu dạy học, mục đích học tập chính là cơ sở cho việc xác định nội 9 dung chương trình, PP và quy trình dạy học, học tập do đó nó cũng là cơ sở để lựa chọn PP và quy trình KT-ĐG kết quả học tập. ĐG kết quả học tập dựa trên các mục tiêu dạy học, mục đích học tập sẽ nhận được những thông tin phản hồi kịp thời, chính xác, giúp GV và HS có sự điều chỉnh hợp lí và đúng đắn để tiếp tục quá trình dạy và học phù hợp. Nguyên tắc KT-ĐG KT-ĐG phải xuất phát từ mục tiêu dạy học. Phải xác định rõ mục tiêu cần đạt được phải là điều kiện tiên quyết của việc ĐG.
Hình thức KT-ĐG phải có tính hiệu lực, đảm bảo mức độ chính xác nhất định. Phải đảm bảo độ tin cậy, độ bền vững của sự ĐG. Đảm bảo tính thuận tiện của các hình thức KT-ĐG. Bảo đảm tính khách quan của ĐG: đây là yêu cầu không thể thiếu được, nó ảnh hưởng tới toàn bộ quá trình ĐG kết quả học tập.
ĐG khách quan kết quả học tập của người học sẽ giúp cho GV thu được tín hiệu ngược trong QTDH một cách chính xác, từ đó điều chỉnh cách dạy của GV, cách học của HS nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Đồng thời ĐG khách quan tạo ra yếu tố tâm lý tích cực cho người được ĐG, động viên khuyến khích họ học tập, ngăn ngừa những biểu hiện tiêu cực trong KT-ĐG, thi cử. Phải đảm bảo tính đặc thù của môn học kết hợp ĐG lý thuyết và ĐG thực hành; đảm bảo tính kế thừa và phát triển. Phải dựa vào những mục tiêu cụ thể trong một bài, một chương hay sau một học kỳ với những kiến thức, kỹ năng, thái độ cụ thể tương ứng với nội dung và PP dạy học của từng lớp học, cấp học.
Phải chú ý đến những xu hướng đổi mới trong dạy học. Việc ĐG phải giúp cho việc học tập một cách tích cực, chủ động, giúp HS có năng lực giải quyết vấn đề một cách linh hoạt và sáng tạo. Các hình thức KT-ĐG Kiểm tra, ĐG là một phần không thể thiếu trong giáo dục và đào tạo, luôn 10 được xã hội quan tâm và là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục. Việc ĐG kết quả học tập của học sinh được xếp theo 4 mức Tốt, Khá, Đạt và Chưa Đạt.