Chương 1 đã tóm tắt nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về các ứng dụng CNTC trong lĩnh vực tài chính. Tuy nhiên các nghiên cứu ở Việt Nam mới dừng lại ở đưa ra những ảnh hưởng chung của CNTC với các định chế tài chính, mà chưa nghiên cứu chi tiết về ứng dụng CNTC vào sản phẩm dịch vụ của các CTCK. 10 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH VÀO PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DỊCH VỤ CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 2. Những vấn đề cơ bản về công nghệ tài chính 2.
Khái niệm công nghệ tài chính Cuộc cách mạng 4.0 với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay vạn vật kết nối đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống. Làn sóng CNTC mới được kỳ vọng thổi làn gió mới vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong tiếng Anh, công nghệ tài chính là Fintech, đây là từ được ghép bởi “Financial” và “Technology”. Hai từ này ghép lại thì được cụm từ được dịch là công nghệ tài chính.
Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, những cuộc cách mạng về công nghệ trong lĩnh vực tài chính đã làm thay đổi cách thức hoạt động của thị trường tài chính, từ đây thuật ngữ Fintech ra đời. Đầu tiên, thuật ngữ này chỉ để nói về hệ thống xử lý dữ liệu (back-end) thiết lập mạng lưới người dùng của các tổ chức tài chính. Kể từ đầu thế kỷ 21, thuật ngữ này đã được mở rộng để nói về bất kỳ đổi mới công nghệ nào trong lĩnh vực tài chính. Gregor Dorfleitner và cộng sự trong cuốn “ FinTech in Germany” (2016) đã định nghĩa FinTech là “một dạng ngắn của cụm từ công nghệ tài chính, biểu thị các công ty hoặc đại diện của các công ty kết hợp dịch vụ tài chính với các công nghệ hiện đại, sáng tạo”.
Hội đồng vì sự ổn định (FSB) lại định nghĩa Fintech là “các sáng tạo trong tài chính dựa trên nền tảng công nghệ nhằm tạo ra các mô hình kinh doanh, ứng dụng, quy trình hay sản phẩm mới có tác động cụ thể đến các thị trường và định chế tài chính, cũng như trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính”. Ở nghĩa rộng hơn Patrick Schueffel trên Tạp chí Quản lý đổi mới năm 2016 đã đưa ra định nghĩa: “Fintech là một ngành tài chính mới áp dụng công nghệ để cải thiện nghiệp vụ tài chính”. Fintech là các ứng dụng, sản phẩm, mô hình kinh doanh mới trong ngành dịch vụ tài chính. Đến nay, vẫn chưa có định nghĩa chung nào về công nghệ tài chính được thống nhất.
Tuy nhiên, có ba cách để hiểu về Fintech: 11 - Công ty công nghệ tài chính (Fintech company): các công ty áp dụng các công nghệ đổi mới sáng tạo ra các dịch vụ tài chính mới, phù hợp và thuận tiện hơn cho người tiêu dùng, doanh nghiệp. - Công nghệ dùng trong lĩnh vực tài chính (Financial technology): Các công nghệ mới ra đời, được ứng dụng trong lĩnh vực tài chính giúp cho công chúng dễ dàng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính. - Dịch vụ công nghệ tài chính (Finance): là các dịch vụ tài chính được ứng dụng các công nghệ mới, ngày một đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của doanh nghiệp và khách hàng. Việc ứng dụng công nghệ vào dịch vụ giao dịch chứng khoán, phân tích đầu tư cũng là một trong số các dịch vụ tài chính được ứng dụng công nghệ mới.
Công nghệ tài chính có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau, tuy nhiên ở khóa luận này chủ yếu nghiên cứu về khía cạnh dịch vụ công nghệ tài chính. Phân loại công nghệ tài chính Công nghệ tài chính có thể được phân loại theo hai khía cạnh: theo đối tượng sử dụng, theo loại hình hoạt động. Theo đối tượng sử dụng - Các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng CNTC phục vụ cho người tiêu dùng, cải thiện dịch vụ phù hợp với nhu cầu của người dùng. - Các sản phẩm ứng dụng công nghệ nhằm hỗ trợ các hoạt động của công ty.
Theo loại hình hoạt động Theo Dorfleiner và các công sự trong “Fintech in Germany” năm 2016 thì công nghệ tài chính bao gồm 4 mảng: tài chính, quản lý tài sản, thanh toán, các loại hình Fintech khác. - Tài chính bao gồm huy động vốn từ cộng đồng và tín dụng. Huy động vốn từ cộng đồng (Crowdfunding) là nền tảng giúp các cá nhân, tổ chức muốn thực hiện những dự án của mình nhưng lại không có vốn, có thể huy động vốn từ xã hội mà không qua trung gian tài chính. Crowdfunding hoạt động dưới ba 12 dạng: cho vay, góp vốn và đầu tư.
Người dùng sẽ góp tiền vào những ý tưởng, dự án mà họ thấy có tiềm năng thông qua nền tảng Crowdfunding. Tín dụng có thể kể đến các hoạt động phổ biến như cho vay ngang hàng (P2P lending), giúp kết nối người vay vốn trực tiếp với người cho vay thông qua nền tảng công nghệ. Nền tảng cho phép cung cấp tín dụng trực tiếp từ bên dư thừa vốn cho bên cần vốn mà không phải thông qua các trung gian tài chính. P2P lending giúp người đi vay giảm được chi phí vay nợ và tăng thêm lợi suất nhận được của người cho vay.
- Quản lí tài sản gồm: đầu tư xã hội (AI), tư vấn đầu tư tự động (AI), quản lí tài sản cá nhân. Đầu tư xã hội (Social invest) cho phép người sử dụng theo dõi, trao đổi và sao chép các giao dịch từ các chuyên gia đầu tư trong cùng một mạng xã hội mà không cần tự tiến hành giao dịch. Nền tảng dựa trên ý tưởng rằng trí tuệ tập thể của hàng ngàn chuyên gia đầu tư sẽ tốt hơn trí tuệ của một người. Những người mới tham gia thị trường thường không biết làm thể nào để sử dụng đúng các chỉ số hoặc không hiểu hết được các ảnh hưởng của các sự kiện kinh tế.
Vậy nên, họ có thể sử dụng các chiến lược, xu hướng từ các nhà đầu tư chuyên nghiệp đã có kinh nghiệm trước đấy. Social invest được tạo ra để giúp đỡ các nhà đầu tư có thể học hỏi được nhiều kinh nghiệm hơn. Người sử dụng có thể phải trả phí đối với từng nền tảng của từng công ty phát triển riêng biệt. Tư vấn đầu tư tự động (Robo advisor) là nền tảng kỹ thuật số cung cấp các dịch vụ lập kế hoạch tài chính tự động dựa trên các thuật toán (algorithms) mà không cần sự giám sát của con người.
Những dữ liệu thu thập được về tình hình tài chính và mục tiêu trong tương lai của khách hàng, được robot phân tích bằng các thuật toán để đưa ra lời khuyên đầu tư cho khách hàng. Nền tảng cung cấp các dịch vụ thiết lập tài khoản dễ dàng, lập kế hoạch mục tiêu, quản lí tài khoản, quản lí danh mục đầu tư với mức phí thấp hơn các cố vấn tài chính truyền thống. Robo Advisor cung cấp dịch vụ tư vấn với mức chi phí rẻ hơn, thuận tiện hơn và phù hợp cho cả những khách hàng có gia trị tài sản ròng trung bình. Quản lí tài sản cá nhân (Wealth management) là nền tảng cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư kết hợp với các dịch vụ tài chính khác để giải quyết vấn đề về tài chính 13 của khách hàng thông qua các dữ liệu tài chính trên các phần mềm.
Phần mềm cho phép khách hàng quản lý tài sản của mình như khoản tiền gửi hay khoản vay từ những bên khác nhau trong cùng một phần mềm. - Thanh toán gồm các hình thức thanh toán phi truyền thống, blockchain và tiền kỹ thuật số Hình thức thanh toán phi truyền thống là hình thức cho phép người sử dụng dễ dàng thanh toán thông qua ứng dụng hay phần mềm mà không dùng tiền mặt. Người sử dụng có thể thuận tiện thanh toán các đơn hàng thông qua các nền tảng có sẵn được cung cấp từ các tổ chức tín dụng hoặc bên thứ ba. Một nền tảng nổi bật gần đây với hình thức thanh toán phi truyền thống là ví điện tử.
Ví điện tử là một tài khoản trực tuyến, giúp người dùng thanh toán trực tuyến các loại phí, cước và mua sắm trên các sàn giao dịch điện tử. Tiền kỹ thuật số là một dạng tiền tệ vô hình, được sở hữu và giao dịch bằng cách sử dụng các thiết bị có kết nối Internet. Tiền kỹ thuật số có thể được dùng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ mặc dù còn hạn chế. Thông tin đằng sau tiền kỹ thuật số được lưu giữ bằng công nghệ Blockchain.
Blockchain là một sổ cái công khai về thông tin được thu thập thông qua một hệ thống nằm trên internet. Blockchain được tạo thành từ các “khối” – block, mỗi khối chứa một phần dữ liệu. Các block được liên kết với nhau bằng các thuật toán phức tạp, bất kỳ thay đổi nào đối với dữ liệu hiện tại đều phá vỡ chuỗi. Do vậy, mọi cố gắng thay đổi dữ liệu có thể bị phát hiện và từ chối bởi hệ thống, hay nói cách khác không ai có thể can thiệp vào dữ liệu bên trong Blockchain.
Các bản ghi được cung cấp bởi Blockchain là minh bạch, bất biến và bảo mật. Công nghệ Blockchain bắt đầu với tiền điện tử và thanh toán, sau đó lan dần ra thị trường tài chính và xu hướng gần đây là được áp dụng để tạo ra các ứng dụng giao dịch, ứng dụng trong hoạt động của doanh nghiệp. - Các loại hình Fintech khác Ngoài những lĩnh vực kể trên thì Fintech còn được sử dụng trong một số lĩnh vực khác như bảo hiểm hay các công cụ tìm kiếm. Trong bảo hiểm, Fintech cung cấp 14 mô hình người môi giới và mô hình công ty bảo hiểm giúp đẩy mạnh khả năng tìm kiếm các loại hình bảo hiểm phù hợp và mang lại những giải pháp tốt hơn cho khách hàng thông qua việc sử dụng công nghệ.
Vai trò của công nghệ tài chính Công nghệ tài chính là một trong những thành công dẫn đầu cho cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, mang đến cho con người những tiện ích nhờ sự phát triển công nghệ trên nhiều mặt đời sống. CNTC đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với các chủ thể tham gia thị trường tài chính. Đối với kinh tế vĩ mô CNTC mang lại những đóng góp tích cực đối với nền kinh tế thông qua việc tăng cường sự hòa nhập tài chính và lấp đầy khoảng trống về tài chính. Các công ty khởi nghiệp CNTC ra đời, cung cấp các giải pháp tài chính mới và thu hút nguồn vốn đầu tư lớn, tạo động lực phát triển kinh tế.