Chương 1: MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE TRUYEN THONG ĐA PHƯƠNG TIEN TREN BAO ĐIỆN TỬ 1. Những khái niệm cơ bản 1. Truyền thông Truyền thông là quá trình trao đôi và tiếp nhận thông điệp, qua đó tạo ra sự hiểu biết chung, làm thay đổi ứng xử của con người. Nói cách khác, truyền thông là quá trình sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, âm thanh đề tác động đến tư duy của đối tượng tiếp nhận.
Báo chí, website hay các nền tảng mạng xã hội đều là phương tiện truyền thông. Truyền thông có 6 yếu tố cơ bản gồm: Nguồn; thông điệp; kênh truyền thông: người tiếp nhận; phản hồi và nhiễu. Các phương tiện truyền thông cơ quan hiện nau: Phương tiện truyền thông rất đa dang, bao gồm báo chí, wesite, truyền hình, phát tin, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Twitter, TIkTok. Hiện nay, truyền thông là công cụ được Nhà nước và doanh nghiệp khai thác triệt dé vì nó anh hưởng mọi mặt đời song, có sức loan toa mạnh, nhanh tới cộng đồng.
Với cơ quan chức năng, truyền thông là phương tiện tuyên truyền, đưa ra các ý kiến thăm dò dư luận dé cải thiện chính sách, phát triển kinh tế- xã hội, là cầu nói dé nhận được sự đồng thuận từ người dân. Ngoài ra, truyền thông còn cung cáp thông tin chính tri, đời sống, xã hội, tiếp thêm nhận thức và giúp toàn dân thay đồi nhận thức, hành động. Ngoài ra, truyền thông còn hỗ trợ quá trình kinh doanh, quảng bá thương hiệu, thu hút người tiêu dùng, thúc đây việc mua sắm, lựa chọn dịch vụ. Truyền thông đa phương tiện Khái niệm đa phương tiện xuất hiện năm 1970, khi dùng để miêu tả việc trình chiếu cắt dán hình ảnh nghệ thuật và xem phim tại nhà hát.
Multimedia là tên gọi ngắn gọn của đa phương tiện theo tiếng Anh. 15 Năm 1993, trong cuốn Multimedia: Making It Work, tác giả Tay Vaughan định nghĩa đa phương tiện là sự kết hợp của hình ảnh, đồ họa, âm thanh, văn bản, động, video được cung cấp bởi máy tính [30]. Còn theo từ điển Oxford, multimedia là việc truyền thông kết hợp nhiều loại phương tiện khác nhau. Cũng đưa ra định nghĩa tương tự, PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang cho rằng đa phương tiện là sử dụng ngôn ngữ văn tự và phi văn tự dé làm ra sản phâm báo chí.
Sản phẩm được gọi là đa phương tiện khi nó tích hợp nhiều yếu t6 sau: Ảnh động, ảnh tĩnh, âm thanh, văn bản, đồ hoạ, video và khả năng tương tác. Từ những quan điểm trên, có thể thấy đa phương tiện là việc kết hợp nhiều phương tiện truyền thông khác nhau như văn bản, đồ hoạ, âm thanh, video, trình diễn ảnh và khả năng tương tác dé ké câu chuyện một các sinh động, thuyết phục. Đặc diém của truyền thông đa phương tiện: - Tích hợp ưu điển của nhiễu loại hình báo chí: Nếu cùng nghe, xem và đọc, con người sẽ tiếp nhận thông tin nhanh hơn. Việc thông điệp được truyền đi theo nhiều cách thức khác nhau giúp độc giả, thính giả có thêm lựa chọn dé tiép nhan.
Mat khac, viéc tang sỐ lượng loại hình cũng giúp việc trình bày thêm sinh động, giúp báo điện tử trở nên khác biệt. Nếu báo in chỉ có ngôn ngữ văn tự, ảnh và đồ họa; tác phẩm phát thanh chỉ có âm thanh, còn truyền hình bổ sung thêm hình anh thì đa phương tiện tích hợp ưu điểm của 3 loại hình báo chí còn lại. Sự tổng hợp tối ưu đó đã tạo nên sức mạnh truyền thông, cuốn hút công chúng. Công chúng cũng chủ động tiếp cận đa phương tiện vì không phụ thuộc vào không gian, thời lượng, khuôn khổ mặt giấy.
- Dễ lưu giữ, tìm kiếm: Việc lưu trữ đa phương tiện trên báo điện tử được thực hiện dễ dàng nhờ sự phát triển của KHCN. Dé tìm kiếm, lưu trữ, công chúng chỉ cần thiết bị kết nối Internet. Thậm chí, một số nền tảng còn sử dụng AI dé hỗ trợ tìm kiếm, đoán bắt 16 nhu cầu, sở thích khách hàng. Do đó, công chúng ngày nay có thê trải nghiệm, tiếp cận đa phương tiện theo nhu cau, dé dàng lưu trữ, chia sẻ.
- Phá vỡ nhiều giới hạn: Với đặc điểm phát sóng tuyến tính như phát thanh, truyền hình, công chúng không có nhiều sự lựa chọn để nghe hoặc xem chương trình. Trước đây, chúng ta phải theo dõi chương trình theo sự sắp xếp của nhà đài. Nếu bỏ lỡ, công chúng it có cơ hội dé xem lại. Việc xem lại ở báo in dễ dàng hơn nhưng việc lưu trữ lại gặp khó khăn.
Chưa kể, báo in do giới hạn về khuôn khổ tờ báo (không gian) và thời gian (xuất bản định kỳ) nên thường phản ánh chậm, thiếu bao quát. Với đa phương tiện, những giới hạn trên được phá vỡ. Phương thức truyền thông mới giúp công chúng trải nghiệm dich vụ theo nhu cau, đồng thời tao công cụ sáng tạo không giới hạn cho người làm báo. Với đa phương tiện, người làm báo có tận dụng ưu thé của nhiều hình thức truyền thông dé ké chuyện.
Còn công chúng được toàn quyền quyết định về thời gian, địa điểm tiếp nhận thông điệp. Họ cũng dễ dàng tìm xem lại sản phẩm đa phương tiện, lưu trữ, chia sẻ và tương tác. - Đôi hỏi sự năng động, sáng tạo của phóng viên: Dé sản xuất một sản phẩm đa phương tiện, phóng viên phải biết nhiều kỹ năng gồm viết, quay phim, chụp ảnh, làm data, lên ý tưởng và lựa chọn loại hình phù hợp. Việc lựa chọn đề tài nào dé làm sản phẩm đa phương tiện cũng đòi hỏi sự nhanh nhạy của người làm báo.
Trong quy trình sản xuất đó, nhà báo phải lên ý tưởng, thu thập thông tin, hình ảnh và biên tập, cụ thể hóa ý tưởng thành sản phẩm. Đó có thể là sự dẫn thân, chọn lựa khoảnh khắc, bao quát tình hình và thé hiện bằng chat liệu truyền thông sao cho tối ưu nhất. Thanh phan của truyền thông đa phương tiện - Chữ viết (text): 17 Chữ viết là thành phần cơ bản của báo điện tử, là phương thức biểu thị lời nói bằng ký hiệu viết dé mô tả sự kiện, hiện tượng. Chữ viết có thé là thành phan thuần túy hoặc một phan của bài viết.
Chữ viết thé hiện phong cách của nhà báo, được dùng dé thể hiện nội khi không thé thông tin băng các ngôn ngữ phi văn tự. - Âm thanh (audio): Thế mạnh của âm thanh là kê chuyện. Nó thường được sử dụng khi không thé miêu tả sự việc băng lời (từ ngữ không thé diễn tả hết, hoặc diễn tả không chính xác sự việc, hiện tượng). So với chữ viết, âm thanh manh lại cảm xúc nhiều hơn.
- Hình ảnh tinh: Ảnh tĩnh ghi lại một khoảnh khắc của sự kiện, thường dùng dé nhắn mạnh, làm nổi bật cảm xúc về một lát cắt, một ý nao đó trong bài viết. Ảnh tĩnh cũng gây ân tượng mạnh, tạo cảm xúc đặc biệt cho người xem. - Hoạt hình (animation): Hoạt hình là cách tái tạo lại sự kiện, hiện tượng băng hình ảnh chuyền động. Cách làm này thường được sử dụng khi không có ảnh tĩnh, không có video và file audio.
- Video: Video là phương tiện trực quan nhất, thể hiện sinh động nhất diễn biến, cảm xúc. Video giúp công chúng có cảm giác như được chứng kiến tận mắt sự kiện, hiện tượng, gây án tượng mạnh nhờ tính bao quát, liền mặt và ghi được những thời khắc hiếm có. - Trình diễn ảnh (slide show): 18 Đây là cách trình chiếu nhiều bức anh được sắp xếp theo ý đô, có tác dụng minh họa cho nội dung bài báo. Phương thức này được nhiều cơ quan báo chí sử dụng dé hạn chế sự nhàm chán khi sử dung ảnh tinh va chữ.
- Đồ thi, đô hoa: Hiện nay, trong nhiều bài báo, đồ thị và đồ họa là phương tiện chính đề thể hiện nội dung. Khi đó, text, ảnh chỉ giữ vài trò phụ trợ. Đồ thị, đồ họa tóm tắt quá trình diễn biến sự việc. Ngoài ra, đồ thị, đồ họa có thé dùng để minh họa, tăng tính thâm mỹ cho bài viết.
- Một số phương thức tương tác: Sản phẩm đa phương tiện còn sử dụng phỏng van, giao lưu trực tuyến, trưng cầu ý kiến để biến thông tin công chúng cung cấp thành một phần nội dung bài viết. Truyền thông đa phương tiện gồm 2 hình thức là bài báo đa phương tiện và trang báo đa phương tiện. Bài báo đa phương tiện là sử dụng chữ viết, ảnh, các video clip hoặc băng audio, kết hợp cùng với biểu đồ, đô thị, hoạt hình hay trình diễn ảnh. Trang báo đa phương tiện là các trang báo phát triển thành các kênh riêng như kênh chuyên về ảnh, truyền hình, phát thanh hoặc báo in.
Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả chỉ đề cập đến bài báo đa phương tiện. Báo điện tw Tiện ích liên quan Internet mang đến cho người dùng nhiều dịch vụ, trong đó có báo điện tử. Từ khi ra đời, báo điện tử có nhiều tên gọi khác nhau như: Báo mạng, báo Internet, báo trực tuyến. Hiện nay, Việt Nam sử dụng cụm từ “báo điện tử” dé định nghĩa loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng (theo khoản 6, điều 3 Luật Báo chí 2016).
Báo điện tử có những đặc diém sau: 19 1. Tính cập nhật và phi định ky: Không giống như báo in chỉ xuất ban 1-2 lần mỗi ngày, báo điện tử có thé xuất bản tin bài liên tục. Báo điện tử được xem là loại hình báo chí có tính thời sự cao nhất do có thể cập nhật từng phút, từng giây. Khả năng đa phương tiện: Trước đây, báo điện tử chủ yéu đăng lại sản phẩm báo in (gồm text và ảnh tĩnh) nhưng giờ đây, loại hình này đã tận dụng lợi thế của video, audio và các ngôn ngữ phi văn tự khác.
Thính giả của chương trình phát thanh chỉ có thể nghe, độc giả của báo In chỉ đọc chữ và ảnh tĩnh thì công chúng của báo điện tử được thực hiện đa thao tác gồm: Đọc tin, xem video, nghe podcast, xem video và bình luận, chia sẻ, tương tác với tòa sọan. Báo điện tử đã xóa bỏ giới hạn không gian, thời gian, hội tụ thế mạnh của nhiều loại hình báo chí khác, giúp bạn đọc có cách tiếp cận dịch vụ mới, chủ động hơn. Dễ lưu trữ, chia sẻ: Muốn lưu trữ báo giấy hoặc băng ghi hình, cơ quan báo chí cần cơ sở vật và nhân sự dé bao quan. Quy mô càng lớn khi số lượng tài liệu lưu trữ tăng theo thời gian.
Việc tìm kiếm, bảo quản khi đó cũng trở nên khó khăn. Nhưng với báo điện tử, nhờ sự phát triển của KHCN, hệ thống sever lưu trữ dữ liệu sẽ thay thế phòng ốc.