Chương 1. VÀI NÉT KHÁI LƯỢC VỀ CÁC NHÀ VĂN TRẺ VÀ CÁC NHÀ VĂN TRẺ QUÂN ĐỘI 1. Vài nét khái lược về các nhà văn trẻ. Văn học trẻ hay văn trẻ là cách gọi chung phổ biến hiện nay của các nhà văn thuộc các thế hệ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ nói riêng và văn giới nói chung đối với những nhà văn sinh vào thập kỷ bảy mươi (7X), tám mươi (8X) của thế kỷ trước.
Cách gọi này mang tính chất cảm tính và cơ bản không phải là một thuật ngữ văn học theo đúng những tiêu chí nghiêm ngặt của một thuật ngữ khoa học chuyên ngành. Xét trên bình diện văn học và xã hội, các nhà văn thế hệ 7X, 8X là hai thế hệ có nhiều điểm khác biệt. Về độ tuổi, các nhà văn thế hệ 7X đã trải qua tuổi “nhi lập” đang bước dần đến tuổi tứ tuần, độ tuổi đức Khổng Tử đánh giá là ở trạng thái “nhi bất hoặc” nên lối sống, cách cư xử của họ đã có sự chừng mực, điềm đạm, đứng đắn nhất định. Nhiều cây bút thế hệ 7X đang bước những bước vững vàng trên con đường “công danh sự nghiệp”, được cất nhắc lên nhiều vị trí quan trọng tại cơ quan mình công tác như Đỗ Bích Thúy hiện là Phó tổng biên tập tạp chí Văn nghệ Quân đội, Nguyễn Đình Tú trưởng ban văn xuôi tạp chí Văn nghệ Quân đội, Phạm Duy Nghĩa trưởng ban lý luận phê bình tạp chí Văn nghệ Quân đội, Phong Điệp trưởng ban Văn nghệ báo Văn nghệ trẻ… Trong khi đó, các nhà văn thế hệ 8X hiện nay mới chập chững bước đến độ tuổi ba mươi, độ tuổi của sự trưởng thành, nên ở đôi lúc, đôi chỗ, đôi nơi, cách ứng xử xã hội còn nhiều va vấp.
Tuy nhiên đây không phải là nguyên nhân chính buộc chúng tôi phải phân chia khái niệm văn trẻ ra thành hai thế hệ 7X và 8X. Điểm khác biệt cơ bản nằm ở những yếu tố chuyên môn. Về đội ngũ, các nhà văn thế hệ 7X tập hợp một lực lượng sáng tác đông đảo lên đến vài chục người trải dài từ địa đầu tổ quốc cho đến mũi Cà Mau như Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Đình Tú, Nguyễn Xuân Thủy, Nguyễn Thế Hùng, Nguyễn Mạnh Hùng, Đỗ Tiến Thụy, Phùng Văn Khai, Nguyễn Vĩnh Nguyên, Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Danh Lam, Nguyễn Ngọc Tư, Phong Điệp, Hồ Kiên Giang, Phạm Duy Nghĩa, Di Li, Trần Nhã Thụy, Nguyễn Vĩnh Tiến, Lê Thiếu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhơn, Dương Bình Nguyên, Đặng Thiều Quang, Thụy Anh, Phan Huyền Thư, Kiều Bích Hậu, Vũ Đình Giang…Trái ngược với sự “hùng mạnh” của các bậc đàn anh, đàn chị, thế hệ cầm bút 8X hiện nay quanh quẩn với những cái tên như Vi Thùy Linh, Nguyễn Quỳnh Trang, Trần Thu Trang, Hoàng Chiến Thắng, Nguyễn Thế Hoàng Linh, Thủy Anna, Đoàn Văn Mật, Đồng Chuông Tử, Phạm Vân Anh, Từ Nữ Triệu Vương … Về khuynh hướng sáng tác, các nhà văn thế hệ 7X đa phần đều là các cây bút thiên về văn xuôi, chỉ có một số ít làm thơ như Nguyễn Vĩnh Tiến, Phan Huyền Thư, trong khi đó các cây bút thế hệ 8X lại nghiêng về phía thơ ca nhiều hơn và những gì được coi là thành công họ đạt được cho đến nay cũng chủ yếu ở thể loại này…Và điều quan trọng hơn cả là trong khi nhiều nhà văn thế hệ 7X đã có khối lượng tác phẩm tương đối dày, đã định hình được phong cách sáng tác, tạo dựng được thương hiệu, vị trí và tầm ảnh hưởng của mình trên văn đàn thông qua việc đoạt các giải thưởng văn học uy tín của báo Văn nghệ, tạp chí Văn nghệ Quân đội, Hội Nhà văn, giải thưởng văn học Asean…, được đông đảo công chúng biết đến như Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy, Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Đình Tú, Phạm Duy Nghĩa, Nguyễn Danh Lam, Kiều Bích Hậu… thì có một số lượng lớn các nhà văn thế hệ 8X đang chật vật đi tìm con đường văn học riêng cho bản thân, và không ít người đã chọn cho mình dòng văn học giải trí, chạy theo thị hiếu thị trường (có tính chất tầm thường) để mong “nổi danh” sớm chứ không đeo đuổi văn chương như một niềm đam mê nghệ thuật đích thực như trường hợp của các tác giả Keng, Gào….Do vậy không thể gộp chung hai thế hệ cầm bút vào trong khái niệm vốn chỉ có ý nghĩa trên phương diện xác định độ tuổi. Vậy nên trong khuôn khổ luận văn này, khi đề cập đến khái niệm văn học trẻ, người viết chỉ đề cập đến thế hệ 7X chứ không bàn đến thế hệ 8X.
Mọi điều người viết trình bày về văn học trẻ trong luận văn này là trình bày về văn học 7X. Theo quan điểm của người viết về thế hệ cầm bút 8X chúng ta cần có thời gian chờ đợi, xem xét trước khi đưa ra những đánh giá, nhận định, kể cả những nhận định mang tính chất khái lược, bước đầu. Mặt khác trong luận văn này người viết cũng không đặt ra yêu cầu phải giải quyết rốt ráo, quyết liệt vấn đề khái niệm văn học trẻ một cách chính xác như là một 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thuật ngữ văn học mà chỉ trình bày, làm rõ một vài đặc điểm của các nhà văn trẻ hiện nay theo suy nghĩ của bản thân. Theo quan điểm cá nhân của người viết thế hệ cầm bút 7X có những nét khu biệt rất riêng so với các thế hệ nhà văn đi trước ở những điểm sau.Thế hệ nhà văn – nhà tri thức So với lớp nhà văn thuộc các thế hệ đi trước, thế hệ nhà văn trẻ hiện nay được học hành đào tạo một cách bài bản, chính quy tại các trung tâm giáo dục lớn, uy tín trên toàn quốc.
Ngoại trừ nhà văn nữ Nguyễn Ngọc Tư mới học xong phổ thông trung học, còn lại hầu hết các cây bút trẻ đều tốt nghiệp đại học. Phạm Duy Nghĩa tốt nghiệp đại học sư phạm II, hiện đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ tại Viện văn học, Đỗ Bích Thúy tốt nghiệp khoa báo chí thuộc Học viện báo chí và tuyên truyền, Nguyễn Đình Tú, Đỗ Hoàng Diệu là cử nhân luật, Vũ Đình Giang, Nguyễn Ngọc Thuần có bốn năm miệt mài trên giảng đường đại học mỹ thuật công nghiệp, Nguyễn Vĩnh Tiến sau bốn năm học tập tại Đại học kiến trúc Hà Nội giờ là một kiến trúc sư xuất sắc. Các nhà văn quân đội như Phùng Văn Khai, Nguyễn Thế Hùng, Đỗ Tiến Thụy, Thôn Trung Phương, Hồ Kiên Giang … có bốn năm học tập và sinh hoạt trong khoa sáng tác và lý luận phê bình thuộc đại học Văn hóa Hà Nội hoặc đại học Văn hóa nghệ thuật quân đội. Việc tốt nghiệp đại học (và ở các cấp học cao hơn) mang lại cho các nhà văn trẻ một nền tảng kiến thức cơ bản, toàn diện và trong nhiều trường hợp giúp ích cho họ rất nhiều trong văn nghiệp.
Đơn cử như trường hợp nhà văn Nguyễn Đình Tú. Những tri thức tích lũy về hình sự, về công tác tòa án trong những năm học ở đại học Luật là một lợi thế cơ bản của anh với các đồng nghiệp khi cùng viết về đề tài tội phạm. Trong khi các bạn viết cùng trang lứa phải bỏ nhiều công sức, thời gian tìm hiểu tài liệu (mà hiệu quả chưa chắc đã cao) thì anh chỉ việc “ung dung” ngồi viết. Đến giờ, những trang viết về thế giới tội phạm và tòa án trong ba tiểu thuyết Hồ sơ một tử tù, Nháp và Phiên bản của nhà văn Nguyễn Đình Tú được dư luận đánh giá cao về sự vững vàng, chắc chắn và thuyết phục.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thế hệ nhà văn – nhà hội nhập Trong những năm tháng chiến tranh, giới trí thức nói chung và tầng lớp văn nghệ sĩ nói riêng thường chỉ tiếp xúc với tri thức, các trào lưu tư tưởng, văn hóa - văn học của các nước xã hội chủ nghĩa như Nga hay Đông Âu. Các trào lưu tư tưởng, các tác phẩm văn học – nghệ thuật ở Tây Âu, Mỹ, hay các nước theo con đường tư bản chủ nghĩa đều bị hạn chế gắt gao, nếu có giới thiệu thì cũng chỉ trong phạm vi, giới hạn hết sức nhỏ hẹp. Sau ngày giải phóng, đất nước ta tiến hành công cuộc cải cách mở cửa trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật.
Thế hệ cầm bút 7X hôm nay thỏa thuê mặc sức tìm hiểu, nghiên cứu những tư tưởng triết học, những trào lưu văn học, những tác phẩm văn chương từ khắp “năm châu bốn biển” mình quan tâm mà không vấp phải những trở ngại như các thế hệ cầm bút đi trước. Hơn nữa, họ lại đang sống trong trong thời đại internet kết nối toàn cầu, chỉ cần một chiếc máy tính cùng vài cú nhấp chuột là cả thế giới hiện ra trước mắt nên việc tìm kiếm thông tin lại càng dễ dàng. Chính sự thuận lợi này dẫn đến hiện tượng khá phổ biến hiện nay trên văn đàn là không khó để bắt gặp dấu ấn những tác giả lớn trên thế giới trong sáng tác của các cây bút thế hệ 7X. Tiểu thuyết Sự trở lại của vết xước của Trần Nhã Thụy chịu ảnh hưởng của Murakami ở những tình tiết liên quan đến sự hình thành và biến mất của vết xước trên thân thể nhân vật tôi.
Nguyễn Danh Lam khi viết tiểu thuyết Giữa vòng vây trần gian đã bộc bạch rằng mình viết cuốn sách này dưới ảnh hưởng lớn từ nhà văn Tiệp Khắc nổi tiếng Kafka. Ở chiều hướng ngược lại, các nhà văn trẻ cũng có điều kiện giới thiệu, quảng bá tác phẩm của mình ra nước ngoài tự do, thoải mái mà không gặp bất cứ một “nghi vấn đáng quan ngại” nào từ phía các cơ quan chức năng. Trường hợp tập truyện ngắn Cánh đồng bất tận của nhà văn vùng đất mũi Cà Mau Nguyễn Ngọc Tư được dịch giả Ha Jae Hong dịch ra tiếng Hàn, hay truyện ngắn Hoa cẩm tú cầu ứng mệnh của Phạm Duy Nghĩa được nhà văn Hồ Anh Thái tuyển chọn trong tuyển tập 100 truyện ngắn Việt Nam hay dịch sang tiếng Anh để giới thiệu với bạn đọc Mỹ là 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những tín hiệu vui cho thấy quá trình hội nhập văn học thế giới của các nhà văn trẻ đang có những bước phát triển đáng mừng. Thế hệ nhà văn sống trong hoàn cảnh “không thuận lợi” cho sự phát triển văn học Ở hai luận điểm trên người viết đã trình bày những thuận lợi cơ bản của các nhà văn trẻ so với các thế hệ cầm bút đi trước.