Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA TRUYEN HÌNH KHÔNG LỜI BÌNH 1. Khái niệm báo chí Báo chí là hiện tượng xã hội phô biến, phát triển từng ngày và tác động, chi phối đến mọi lĩnh vực đời song xã hội. Nhưng cho đến nay, chưa có sự thông nhất ở mức độ tương đối về khái niệm này, cũng chưa thấy đưa ra khái niệm báo chí là gì, báo chí và thông tin báo chí có những đặc điểm cơ bản nao dé có thé nhận diện rõ hơn về bản chất và cơ chế hoạt động. Theo quan niệm dân gian trước đây, ở Việt Nam, báo chí nhiều khi được ví, là người đưa tin cá tính, báo, làm nhiệm vụ loan báo cho dân làng biết những và sắp xảy ra.
Báo chí là sản pham thông tin về các sự kiện, van dé trong đời sống xã hội thé hiện băng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sang tao, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử. Hoạt động báo chí là hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí, sản phẩm thông tin có tính chất báo chí; cung cấp thông tin và phản hồi thông tin cho báo chí; cải chính thông tin trên báo chí; xuất bản, in, phát hành báo in; truyền dẫn báo điện tử và truyền dẫn, phát sóng báo nói, báo hình. Báo in là loại hình bao chí sử dụng chữ viết, tranh, ảnh, thực hiện băng phương tiện in dé phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tap chí in. Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau.
Báo hình là loại hình báo chí sử dụng hình ảnh là chủ yếu, kết hợp tiếng nói, âm thanh, chữ viết, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau. 16 Báo điện tử là loại hình bao chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử. Ở khía cạnh khác, báo chí được hiểu là phương tiện thông báo, thông tin về những sự việc mới diễn ra hàng ngày cho nhiều người biết. Báo chí là phương tiện thông tin thời sự, phương tiện giao tiếp xã hội; là diễn đàn cung cấp, trao đôi và chia sẻ thông tin công khai.
Ở góc tiếp cận từ lý thuyết, báo chi được coi là “những tư liệu sinh hoạt tinh thần nhằm thông tin và nói rõ về những sự kiện thời sự đã và đang diễn ra cho một nhóm đối tượng nhất định, nhằm mục đích nhất định, xuất bản định kỳ, đều đặn”. Khái niệm truyền hình Sự ra đời của truyền hình đã góp phần làm cho hệ thống truyền thông đại chúng càng thêm hùng mạnh, không chỉ tăng về số lượng mà còn tăng về chất lượng. Công chúng của truyền hình ngày càng đông đảo trên khắp hành tinh. Với những ưu thế về kỹ thuật và công nghệ truyền hình đã làm cho cuộc sông như được cô đọng lại làm giàu thêm ý nghĩa, sáng tỏ hơn về hình thức và phong phú hơn về nội dung.
Xét theo góc độ kỹ thuật truyền tải có truyền hình sóng (Wireless TV) và truyền hình cáp (CATV). Xét đưới góc độ thương mại có truyền hình công cộng (Public TV) và truyền hình thương mại (Commercial TV). Xét theo tiêu chí mục đích nội dung, người ta chia truyền hình thành truyền hình giáo dục, truyền hình giải trí. Xét theo góc độ kỹ thuật có truyền hình tương tự (Analog TV) và truyền hình số (Digital TV).
Truyền hình là một trong bốn loại hình báo chí, cụ thể là loại hình báo hình như đã nêu trong Luật Báo chí 2016. Báo hình là loại hình báo chí sử dụng hình ảnh là chủ yếu, kết hợp tiếng nói, âm thanh, chữ viết, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau. 17 Truyền hình là hệ thống các phương tiện truyền thông đại chúng (Mass Communication), hay Mass Media gồm có báo in, báo phát thanh, báo truyền hình, báo điện tử phát trên mạng Internet, sản phẩm thông tin của chúng có tính định kỳ hết sức đa dạng và phong phú. Bên cạnh đó, còn có những sản pham không định kỳ của truyền thông như các ấn pham của ngành xuất bản, các phương pháp truyền thông trực tiếp như: tuyên truyền miệng, quảng cáo.
Nội dung và tính chất thông tin đều mang tính phổ cập và có phạm vi tác động rộng lớn trên toàn xã hội. Thuật ngữ truyền hình (Television) có nguồn gốc từ tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp. Theo tiếng Hy Lạp, từ “Tele” có nghĩa là "ở xa" còn “videre” là "thấy được", còn tiếng Latinh có nghĩa là xem được từ xa. Ghép hai từ đó lại “Televidere” có nghĩa là xem được ở xa.
Tiếng Anh là “Television”, tiếng Pháp là “Television”, tiếng Nga gọi là “Tenesugenne”. Như vậy, dù có phát triển bất cứ ở đâu, ở quốc gia nào thì tên gọi truyền hình cũng có chung một nghĩa. Truyền hình xuất hiện vào đầu thế kỉ thứ XX và phát triển với tốc độ như vũ bão nhờ sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật và công nghệ, tạo ra một kênh thông tin quan trọng trong đời sống xã hội. Ngày nay, truyền hình là phương tiện thiết yếu cho mỗi gia đình, mỗi quốc gia, dân tộc.
Truyền hình trở thành công cụ sắc bén trên mặt trận tư tưởng văn hóa cũng như các lĩnh vực kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng. Ở thập kỉ 50 của thế ki XX, truyén hình chi được sử dụng như là công cụ giải tri, rồi thêm chức năng thông tin. Dần dần truyền hình đã trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý và giám sát xã hội, tạo lập và định hướng dư luận, giáo dục và phổ biến kiến thức, phát triển văn hóa, quảng cáo và các dịch vụ khác. Khái niệm truyền hình online Truyền hình online là một thể loại truyền hình nằm trong loại hình báo hình.
Thể loại truyền hình này lại được phát sóng online trên loại hình báo điện tử. Trong khi đó, Bao điện tw là loại hình báo chí sử dung chữ việt, hình ảnh, âm thanh, được truyên dân trên môi trường mạng, gôm báo 18 điện tử và tạp chí điện tử. Truyền hình online được truyền dẫn, phát sóng trên hệ thống băng truyền internet, có trang web cụ thé và được cấp phép bởi cơ quan có thâm quyền. Khái niệm báo điện tử Báo điện tw là một loại hình báo chí đã được xây dựng dưới hình thức của một trang web, phát hành trên mạng internet, có ưu thế trong chuyên tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và tương tac cao.
Ngoài ra, còn một số khái niệm khác như: Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử. Chuyên trang của báo điện tử là trang thông tin về một chủ đề nhất định, phù hợp vơi tôn chỉ, mục đích của báo điện tử, có tên miền cấp dưới của tên miền đã được quy định tại giấy phép hoạt động báo điện tử. Trang thông tin điện tử (website) là hệ thông thôn tin dùng đề thiết lập một hoặc nhiều trang thông tin được trình bày dưới dạng ký hiệu, số, chữ viết, hình ảnh, âm thanh và các dạng thông tin khác phục vụ cho việc cung cấp và sử dụng thông tin trên internet. Trang thôn tin điện tử tổng hợp là sản phâm thông tin có tính chất của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cung cấp thông tin tong hợp trên cơ sở đăng đường dẫn truy cập tới nguồn tin báo chí hoặc trích dẫn nguyên văn, chính xác nguồn tin báo chí theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Mạng xã hội là hệ thống thôn tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đôi thông tin với nhau bao gồm dịch vụ tạo trang thôn tin điện tử cá nhân, diễn đàn, trò chuyện, trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác. Khái niệm lời bình Có thé nêu khái niệm lời bình như sau: Lời bình là những câu giải thích, những nhận xét nhằm làm sáng tỏa một đoạn video hay một tác phẩm truyền hình, một tác phẩm điện ảnh nào đó. Trong này, tác phẩm truyền hình thông thường sử dụng lời bình rất nhiều, ngược lại đối với tác phẩm điện ảnh thì ít hoặc không có sử dụng lời bình thay vào đó là sử dụng lời thoại. Như vậy, lời bình trong tác phẩm truyền hình gần như không thể thiếu đối với đa số tác phẩm được thực hiện.
Tuy nhiên, cũng có những tác phẩm không sử dụng lời bình hoặc có sử dụng lời bình nhưng rất ích. Điều này vô hình dung mọi người cho rằng bắt buộc những tác phẩm truyền hình là phải có lời bình, nhưng trên thực tế đã xuất hiện không ít những tác phẩm truyền hình không lời bình và khi phát sóng nó mang lại điều mới mẽ, thú vị cho công chúng, khán giả khi tiếp nhận. Dau với lời bình là lời mở dau, lời kết rất quan trọng đối với sự rõ ràng và tác động của phóng sự đến khán giả. Phóng sự tiến triển theo từng trường đoạn nhờ vào “lời bình giải thích” được hỗ trợ bang cac minh hoa hay cac hình anh then chốt được làm nổi bật bằng “lời bình đinh”.
Lời bình có thé giới thiệu cuộc phỏng van hay làm rõ tình huống. Theo quan điểm của một số người làm truyền hình có kinh nghiệm tại các tỉnh ĐBSCL, trong những thể loại đang được các kênh truyền hình sử dụng hiện nay thì vai trò của lời bình thể hiện rõ nhất, sâu sắc nhất là ở thé loại phóng sự và phim tài liệu. Ở hai thể loại này, nhiệm vụ của lời bình đã góp phần làm rõ tư tưởng chủ đề của tác phâm hoặc những ý nghĩa mà hình ảnh không nêu được hết. Gần đây, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, một số nội dung mà hình ảnh không thể hiện được nhiều đạo diễn đã sử dụng các biểu đồ, hình vẽ dé minh hoa, Song tất cả cũng chỉ dừng lại ở mức làm sinh động thêm cho tác phẩm.
20 Ngược lại, với lời bình bằng việc sử dụng khéo léo câu, chữ, cộng với các thủ pháp so sánh, an dụ, nhân cách hóa. lời bình đã nâng tầm ý nghĩa xã hội của van đề, nâng tầm hình ảnh, góp phan cho tác phẩm hoàn thiện hơn.