mở đầu trường phái Đạo gia luận giải về sự hình thành vũ trụ. Sự luận giải vũ trụ của ông được coi là trung tâm để giải quyết mọi vấn đề từ vũ trụ quan, nhân sinh quan và chính trị quan. Chính vì sự ẩn chứa những tư tưởng vĩ đại với một quan điểm sâu sắc như vậy về vũ trụ nhân sinh và Đạo trị mà hậu thế không thể bàn cãi gì về mặt giá trị và việc định danh giá trị ấy. Với nhân loại đó là Đạo, và Đạo ấy là thứ đạo đức bản thể nhất, cao cả nhất.
Nếu đạo ấy được nhân loại thấm nhuần và thể hiện thì hạnh phúc thật sự thấm nhuần. Mặc dù tư tưởng của ông có nhiều hạn chế nhưng xét về mặt lịch sử xã hội thì nó là một di sản sống mãi với thời gian. Tên tuổi của Lão Tử cùng học thuyết triết học của người vẫn được các nhà chính trị mọi thời đại quan tâm và ứng dụng trong đời sống xã hội. Trang Tử (Khoảng 396 - 286 trước Công nguyên): Trang Tử sống vào thời kỳ Chiến Quốc, đây là giai đoạn xã hội Trung Quốc đảo lộn dữ dội, chuyển tiếp từ xã hội nô lệ sang chế độ phong kiến.
Cuộc đời và sự nghiệp của Trang Tử cũng có nhiều tranh luận. Điều chắc chắn rằng Trang Tử sống cùng thời với Mạnh Tử, Huệ Vương nước Lương và Tuyên Vương nước Tề vào khoảng thế kỉ IV đến thế kỷ III trước Công nguyên. Trong Sử ký của Tư Mã Thiên có ghi chép như sau: Trang Tử người huyện Mông, tên là Chu. Chu có lần làm lại ở thành Tất Viên thuộc huyện Mông, đồng thời với Lương Huệ Vương và Tề Tuyên Vương [61, tr.
Theo các nhà nghiên cứu, nước Tống là một nước nhỏ ở giữa hai tỉnh Sơn Đông và Hà Nam của Trung Quốc hiện nay. Trang Tử đã từng làm quan Tất viên (coi vườn sơn) ở xứ Mông, sau đó sống ẩn dật cho tới cuối đời. Trang Tử sống thanh bạch, giản dị, ghét thói hám danh, cầu lợi. Gia đình vợ con ông sống nghèo khó, túng quẫn nhưng ông vẫn là người có nhân cách và bản lĩnh.
Cuộc đời của Trang Tử thể hiện nhất quán trong tư tưởng của ông. Trang Tử có một thái độ ung dung, thản nhiên đến lạnh lùng trước mọi sự kiện diễn ra ở đời. Trong thiên Chí lạc chép: “Vợ Trang Tử chết, Huệ Thi đến viếng, thấy Trang Tử ngồi duỗi chân, tay gõ nhịp vào bồn mà hát. Huệ Thi bảo: Mình 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ăn ở với người ta, có con với người ta, bây giờ người ta già, chết, không khóc cũng còn được đi, lại còn gõ bồn mà hát, chẳng quá lắm ru? Trang Tử đáp: Không phải thế.
Lúc nhà tôi mới mất tôi cũng như mọi người thương tiếc lắm chứ. Nhưng xét lại, hồi trước thì vốn là không có sinh, chẳng những không có sinh mà vốn lại không có hình, chẳng những không có hình mà vốn lại không có khí. Con người ta chẳng qua là tạp chất biến hóa ra có khí, khí biến hóa mà có hình, hình biến hóa mà có sinh, có sinh lại biến hóa mà có tử. Có khác nào xuân hạ thu đông bốn mùa cứ tuần hoàn đi lại không? Vả lại, chết là về với tạo hóa.
Người ta đã yên nghỉ nơi cự thất, thế mà còn theo đuổi, khóc lóc thì hóa ra ta không biết mạng trời ư? Cho nên tôi không khóc nữa” [61, tr. Cuộc đời Trang Tử thích tự do, ngang tàn, vua Uy Vương nước Sở nghe tiếng ông hiền, sai sứ mang lễ hậu đến rước, hứa sẽ cất lên làm quan, nhưng Trang Tử cười mà nói rằng: “Nghìn vàng là lợi lớn. Khanh, Tướng là ngôi cao. Nhà thầy lại không thấy con trâu đem tế Trời sao? Nuôi nấng trong vài năm, đem gấm vóc mặc cho để đưa vào Thái miếu.
Trong lúc ấy, dù muốn làm con lợn con mất mẹ nữa, dễ mà được đâu? Nhà thầy đi ngay! Đừng dây bẩn! Tôi, thà chơi đùa trong rạch bùn cho thích, chứ không để cho kẻ có nước rằng buộc nổi. Suốt đời không làm quan, để cho thích chí tôi!” [61, tr. Trang Tử được coi là nhà tư tưởng lớn về đạo học trong triết học Trung Quốc cổ đại, người có công đưa “đạo” của Lão Tử sáng lấp lánh như một viên ngọc quý. Vì thế người đời sau thường gọi trường phái triết học này là Lão - Trang.
Tư tưởng của Trang Tử được thể hiện trong Nam Hoa Kinh bao gồm 3 phần: Nội thiên, Ngoại thiên và Tạp thiên. Phần Nội thiên gồm bảy thiên như: Tiêu diêu du, Tề vật luận, Dưỡng sinh chủ, Nhân gian thế, Đức sung phù, Đại tông sư, Ứng đế vương. Phần Ngoại thiên gồm 15 thiên: Biên mẫu, Mã đề, Khứ cự, Tại hiệu, Thiên địa, Thiên đạo, Thiên vận, Khắc ý, Thiện tính, Thu thủy, Chí lạc, Đạt sinh, Sơn mộc, Điền Tử Phương, Tri bắc du. Phần Tạp thiên có 11 thiên như: Canh tang sở, Từ vô quỷ, Tắc dương, Ngoại vật, Ngụ ngôn, Nhượng vương, Đạo chích, Duyệt kiếm, Ngư thụ, Liệt Ngự Khấu, Thiên hạ.
Trong 33 thiên trên, không phải do Trang Tử viết hoàn toàn. Căn cứ theo tính cách và tư 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tưởng của ông thì chỉ có phần Nội thiên là của Trang Tử, còn Ngoại thiên và Tạp thiên có chỗ do ông viết, có chỗ do người đời sau viết. Tiề đề ư ưở cơ bản cho sự a đời tri t lý nhân sinh của Đạo gia 1. Học thuyết về “Đạo” và “Đức” o ởng của Lão Tử và Trang Tử Thay vì Dịch học cho rằng khởi nguyên của vũ trụ là Thái Cực, Chu Liêm Khê (đời Tống) gọi là Vô Cực thì Lão Tử gọi tên thực thể khởi nguyên vũ trụ theo quan niệm của mình là “ đạo” và ông đã luận giải sự hình thành của vũ trụ theo “đạo”.
Nó là nền tảng chi phối xuyên suốt các vấn đề trong triết học của ông và hầu hết các quan điểm về vũ trụ, nhân sinh của người Trung Hoa cổ đại. Thuật ngữ “đạo” có lẽ được sử dụng từ thời trước Lão Tử. Các văn bản cổ của Trung Hoa như Thượng thư, Kinh thi… thường nói đến đạo với nhiều ý nghĩa khác nhau như “thiên đạo”, “nhân đạo”, “đạo đức”… Nhưng đến Lão Tử, “đạo” trở thành một khái niệm cực kỳ quan trọng, chi phối, xuyên suốt toàn bộ học thuyết của ông và nó được coi là một phạm trù cơ bản trong triết học của ông. Xét về mặt bản thể luận, “đạo” của Lão Tử diễn đạt theo ba nội dung là thể, tướng và dụng.
Mặt thể của “đạo” nhằm chỉ ra nguồn gốc tối sơ, nguyên thủy của vũ trụ vạn vật. Nó là cái chi phối sự sinh thành và biến hóa của trời đất, là cái cực diệu cực huyền cho vạn vật noi theo. Tất thảy vạn vật đều sinh ra từ “đạo” rồi chết đi lại trở về với “đạo”. Lão Tử đã viết: “Hữu vật hỗn thành, tiên thiên địa sinh.
Tịnh hề liêu hề, độc lập nhi bất cải, chu hành nhi bất đãi, khả dĩ vi thiên hạ mẫu” [33, tr. Có lẽ do chiêm nghiệm và trực giác, Lão Tử nhận thấy khởi nguyên của vũ trụ là một thực thể tự tại không bị phân chia, đó là một thực thể siêu hình và tuyệt đối cho nên yên lặng trống không, không lệ thuộc vào không gian và thời gian nên nó lưu hành khắp mọi nơi mà không mỏi. Thực thể ấy chẳng phải nam (Dương), chẳng phải nữ (Âm), thế mà vạn vật từ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đó sinh ra cho nên tạm nói là mẹ của thiên hạ. Lão Tử đã cố gắng đi tìm một thuộc tính bản chất của toàn bộ vũ trụ để xây dựng một phạm trù “đạo”.
Tuy nhiên, ông vẫn chưa thoát khỏi tính trực quan cảm tính nên dừng lại ở thuộc tính trống rỗng. Từ bản chất của “đạo”, LãoTử cho rằng “đạo” là cái vô danh, con người không thể nghe thấy, nhìn thấy và nắm bắt được nhưng “đạo” vẫn tồn tại. Theo Lão Tử, “đạo” mang tính khách quan, tự nhiên, thuần phác, không bị nhào nặn, gọt dũa bởi con người và nó hoàn toàn độc lập với ý muốn của con người. Ông viết: “Nhân pháp địa, địa pháp thiên, thiên pháp đạo, đạo pháp tự nhiên” [33, tr.
Nó cứ thản nhiên lạnh lùng, nó sinh ra vạn vật nhưng không cho vạn vật là của mình, nó vô tình “Thiên địa bất nhân, dĩ vạn vật vi sô cẩu. Chính tính khách quan, tự nhiên đó mà trời đất hóa sinh phó mặc tự nhiên, không can thiệp, còn vạn vật cứ tự nhiên sinh sinh hóa hóa. Theo Lão Tử “đạo” là cái gốc ban đầu của toàn bộ vũ trụ, mọi sự sinh thành, biến hóa của vạn vật đều từ đạo mà ra “Đạo sinh nhất, nhất sinh nhị, nhị sinh tam, tam sinh vạn vật” [66, tr. Từ đây cũng chính là đặc điểm của quá trình sinh vạn vật từ “đạo”.
Nói về việc Đạo sinh ra vạn vật, Lão Tử có trình bày thêm như sau: “Đại đạo phiếm hề, kì khả tả hữu. Vạn vật thị chi sinh nhi bất từ, công thành nhi bất hữu, y dưỡng vạn vật nhi bất chủ. Thường vô dục, khả danh ư tiểu; vạn vật quy yên nhi bất chủ, khả danh vi đại” [33, tr. (Đạo lớn tràn khắp bên phải bên trái, vạn vật nhờ nó mà sinh, không có vật nào bị khước từ.
Xong việc không để lại tên, che chở nuôi dưỡng muôn loài mà không làm chủ.Thường không ham muốn nên có tên là nhỏ. Được muôn vật theo về mà không làm chủ nên lớn). Có thể thấy vạn vật nhờ Đạo mà sinh ra, vì thế vật nào cũng có một chỗ đứng thích hợp với mình, không bị khước từ. Tuy rằng, Đạo che trở nuôi nấng vạn vật nhưng vẫn để cho vạn vật tự do làm chủ lấy mình tùy theo sức sống, khả năng sẵn có mà thích ứng với môi trường sinh hoạt.
Đạo không phải là con người nên không có những ham muốn vì thế có thể gọi tên là nhỏ. Dù không làm chủ và 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gây nên sự cưỡng bức nào mà vạn vật vẫn tự chuyển tuân theo quy luật của đạo, sớm muộn thế nào vẫn trở về với “đạo”, vì thế có thể gọi tên “đạo” là lớn. Lão Tử đã không thừa nhận sự biến hóa của thế giới tuân theo một mục đích định sẵn của một thế lực siêu nhiên nào đó khi đề cao tính tự nhiên, thuần phác của “đạo”. Theo ông, mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều sinh ra từ đạo và cuối cùng mất đi lại trở về với đạo.