Trách Nhiệm Bồi Thường Của Tổ Chức Hành Nghề Công Chứng Khi Giao Dịch Dân Sự Bị Tuyên Bố Vô Hiệu

Tài liệu nghiên cứu Luận văn trách nhiệm bồi thường của tổchức hành nghề công chứng khi giao dịch dân sự được công, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

Trường đại học

Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh

Chuyên ngành

Luật Dân Sự và Tố Tụng Dân Sự

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2022

Phí lưu trữ

30 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

1. CHƯƠNG 1: ĐIỀU KIỆN PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ CÔNG CHỨNG KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ ĐƯỢC CÔNG CHỨNG BỊ TUYÊN BỐ VÔ HIỆU

1.1. Xác định trách nhiệm bồi thường của tổ chức hành nghề công chứng

1.2. Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường

2. CHƯƠNG 2: XÁC ĐỊNH MỨC BỒI THƯỜNG VÀ NGƯỜI CHỊU TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ ĐƯỢC CÔNG CHỨNG BỊ TUYÊN BỐ VÔ HIỆU

2.1. Xác định mức bồi thường của tổ chức hành nghề công chứng

2.2. Người chịu trách nhiệm bồi thường khi giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Bồi Thường Của Tổ Chức Công Chứng

Trách nhiệm bồi thường của tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC) khi giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu là một vấn đề pháp lý quan trọng. Theo quy định của Luật Công chứng năm 2014, TCHNCC phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và các bên liên quan khi có lỗi trong quá trình công chứng. Việc xác định trách nhiệm này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn nâng cao tính minh bạch trong hoạt động công chứng.

1.1. Khái Niệm Trách Nhiệm Bồi Thường Trong Công Chứng

Trách nhiệm bồi thường trong công chứng được hiểu là nghĩa vụ của TCHNCC phải bồi thường thiệt hại phát sinh từ các giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu. Điều này bao gồm việc xác định các yếu tố như thiệt hại thực tế, lỗi của công chứng viên và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại.

1.2. Các Quy Định Pháp Lý Liên Quan Đến Trách Nhiệm Bồi Thường

Luật Công chứng năm 2014 quy định rõ về trách nhiệm bồi thường của TCHNCC. Theo đó, tổ chức này phải bồi thường cho người yêu cầu công chứng và các bên liên quan khi có lỗi trong quá trình công chứng, dẫn đến giao dịch bị tuyên bố vô hiệu.

II. Vấn Đề Phát Sinh Trách Nhiệm Bồi Thường Khi Giao Dịch Vô Hiệu

Khi giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu, nhiều vấn đề pháp lý phát sinh liên quan đến trách nhiệm bồi thường. Việc xác định rõ căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Các yếu tố như lỗi của công chứng viên, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Các Yếu Tố Gây Ra Trách Nhiệm Bồi Thường

Các yếu tố gây ra trách nhiệm bồi thường bao gồm lỗi của công chứng viên, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả. Nếu một trong các yếu tố này không được chứng minh, trách nhiệm bồi thường có thể không phát sinh.

2.2. Hậu Quả Pháp Lý Của Giao Dịch Vô Hiệu

Hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu là bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến TCHNCC mà còn đến quyền lợi của người yêu cầu công chứng và các bên liên quan khác.

III. Phương Pháp Xác Định Mức Bồi Thường Trong Công Chứng

Việc xác định mức bồi thường trong trường hợp giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu là một vấn đề phức tạp. Mức bồi thường cần phải dựa trên thiệt hại thực tế mà các bên phải gánh chịu. Các quy định pháp lý hiện hành cũng đưa ra hướng dẫn cụ thể về cách tính toán mức bồi thường này.

3.1. Cách Tính Mức Bồi Thường Căn Cứ Vào Thiệt Hại Thực Tế

Mức bồi thường được xác định dựa trên thiệt hại thực tế mà người yêu cầu công chứng phải chịu. Điều này bao gồm cả thiệt hại về tài sản và thiệt hại về lợi ích kinh tế.

3.2. Các Trường Hợp Đặc Biệt Trong Xác Định Mức Bồi Thường

Trong một số trường hợp đặc biệt, mức bồi thường có thể được điều chỉnh dựa trên các yếu tố như mức độ lỗi của công chứng viên hoặc các yếu tố khách quan khác ảnh hưởng đến giao dịch.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Trách Nhiệm Bồi Thường Trong Công Chứng

Thực tiễn xét xử cho thấy trách nhiệm bồi thường của TCHNCC khi giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu đã được áp dụng trong nhiều trường hợp. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn tạo ra sự công bằng trong hoạt động công chứng.

4.1. Các Vụ Án Tiêu Biểu Về Trách Nhiệm Bồi Thường

Nhiều vụ án đã được đưa ra xét xử liên quan đến trách nhiệm bồi thường của TCHNCC. Các phán quyết này đã góp phần làm rõ hơn về trách nhiệm pháp lý của tổ chức công chứng trong các giao dịch dân sự.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Thực tiễn xét xử đã chỉ ra rằng việc xác định rõ trách nhiệm bồi thường không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn nâng cao tính minh bạch trong hoạt động công chứng.

V. Kết Luận Về Trách Nhiệm Bồi Thường Của Tổ Chức Công Chứng

Trách nhiệm bồi thường của TCHNCC khi giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu là một vấn đề pháp lý quan trọng. Việc hiểu rõ các quy định pháp lý và thực tiễn áp dụng sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động công chứng và bảo vệ quyền lợi của người dân.

5.1. Tương Lai Của Trách Nhiệm Bồi Thường Trong Công Chứng

Tương lai của trách nhiệm bồi thường trong công chứng sẽ phụ thuộc vào việc hoàn thiện các quy định pháp lý và nâng cao nhận thức của các bên liên quan về trách nhiệm của mình.

5.2. Đề Xuất Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần có các đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường của TCHNCC để đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong hoạt động công chứng.

25/07/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn trách nhiệm bồi thường của tổchức hành nghề công chứng khi giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động công chứng trong giao dịch dân sự, đặc biệt là các giao dịch liên quan đến bất động sản, ngày càng trở nên phổ biến và quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội hiện nay. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Đất đai năm 2013 và Luật Nhà ở năm 2014, hầu hết các giao dịch dân sự về đất đai, nhà ở đều phải được công chứng nhằm đảm bảo tính pháp lý và an toàn cho các bên tham gia. Tuy nhiên, thực tế cho thấy có không ít giao dịch dân sự được công chứng nhưng sau đó bị Tòa án tuyên bố vô hiệu, gây ra thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và các cá nhân, tổ chức liên quan. Điều này đặt ra vấn đề về trách nhiệm bồi thường thiệt hại (BTTH) của tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC) khi xảy ra các sai phạm trong quá trình công chứng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH của TCHNCC khi giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu, xác định mức bồi thường và chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực tiễn áp dụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành, đặc biệt là Luật Công chứng năm 2014 và Bộ luật Dân sự năm 2015, cùng với phân tích các bản án, tình huống thực tế tại các địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Đăk Lăk, Quảng Bình, Thừa Thiên Huế.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động công chứng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người yêu cầu công chứng và các bên liên quan, đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về trách nhiệm dân sự trong lĩnh vực công chứng. Các chỉ số như tỷ lệ giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu, số vụ kiện liên quan đến trách nhiệm BTTH của TCHNCC, cũng như mức độ thiệt hại tài sản được bồi thường sẽ được xem xét để đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật hiện hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và lý thuyết pháp luật công chứng.

Lý thuyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng: Được quy định tại Điều 584 và Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015, bao gồm các khái niệm về thiệt hại thực tế, hành vi trái pháp luật, mối quan hệ nhân quả và nguyên tắc bồi thường toàn bộ, kịp thời. Lý thuyết này làm nền tảng để xác định căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH, phạm vi và mức độ bồi thường.
Lý thuyết pháp luật công chứng: Dựa trên Luật Công chứng năm 2014, tập trung vào quyền và nghĩa vụ của công chứng viên (CCV), trách nhiệm của TCHNCC, các quy định về bồi thường, bồi hoàn và các trường hợp công chứng sai quy định pháp luật dẫn đến giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu. Các khái niệm chính bao gồm: tổ chức hành nghề công chứng, công chứng viên, nhân viên, người phiên dịch là cộng tác viên, lỗi trong hoạt động công chứng, và trách nhiệm bồi thường liên đới.

Ba khái niệm trọng tâm được nghiên cứu là: (1) Thiệt hại thực tế trong giao dịch dân sự; (2) Hành vi trái pháp luật và lỗi của CCV, nhân viên, người phiên dịch; (3) Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, bao gồm:

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích các quy định pháp luật hiện hành, tổng hợp các quan điểm học thuật và thực tiễn xét xử liên quan đến trách nhiệm BTTH của TCHNCC.
Phương pháp so sánh: So sánh các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 với Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật Công chứng năm 2014 với Luật Công chứng năm 2006, nhằm làm rõ những điểm mới và bất cập.
Phương pháp khảo sát thực tiễn và bình luận án: Thu thập và phân tích các bản án, quyết định giám đốc thẩm, án lệ từ các Tòa án nhân dân các cấp tại nhiều địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Quảng Bình, Thừa Thiên Huế để đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật.
Phương pháp quy nạp và thống kê: Tổng hợp số liệu về các vụ việc công chứng sai quy định, tỷ lệ giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu, mức bồi thường thực tế.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng chục bản án và quyết định liên quan đến trách nhiệm BTTH của TCHNCC trong các vụ án dân sự có giao dịch công chứng bị tuyên bố vô hiệu trong giai đoạn 2014-2022. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các vụ án tiêu biểu, có tính đại diện và có sự đa dạng về địa bàn, loại giao dịch và mức độ thiệt hại. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm 2022, với sự hỗ trợ của các cơ sở dữ liệu pháp lý và tư liệu từ các cơ quan Tư pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH của TCHNCC: Trách nhiệm BTTH phát sinh khi có đủ ba điều kiện: (i) giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu do công chứng sai quy định pháp luật; (ii) có thiệt hại thực tế xảy ra cho người yêu cầu công chứng hoặc bên thứ ba; (iii) có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của CCV, nhân viên hoặc người phiên dịch với thiệt hại. Ví dụ, trong vụ việc tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2019, hợp đồng mua bán nhà bị tuyên vô hiệu do giấy tờ giả mạo, gây thiệt hại cho người mua, TCHNCC phải bồi thường thiệt hại thực tế.
Xác định mức bồi thường: Mức bồi thường được xác định theo nguyên tắc bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế và kịp thời theo Bộ luật Dân sự năm 2015. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy có sự khác biệt trong việc xác định mức bồi thường toàn bộ hay một phần. Ví dụ, tại Đà Nẵng, Tòa án xác định VPCC phải bồi thường 30% thiệt hại do lỗi của mình, phần còn lại thuộc về bên gây thiệt hại khác. Tỷ lệ này thường mang tính cảm tính và thiếu cơ sở định lượng rõ ràng.
Chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường: TCHNCC là chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường trực tiếp với người bị thiệt hại, trong khi CCV, nhân viên hoặc người phiên dịch là cộng tác viên có trách nhiệm hoàn trả khoản tiền đã bồi thường cho TCHNCC nếu có lỗi. Ví dụ, trong vụ việc tại Quảng Bình, VPCC Nhất T bị buộc bồi thường cho người mua do công chứng sai, sau đó có quyền yêu cầu CCV hoàn trả khoản tiền này.
Vai trò của lỗi trong trách nhiệm BTTH: Luật Công chứng năm 2014 quy định trách nhiệm BTTH dựa trên lỗi của CCV, nhân viên hoặc người phiên dịch, trong khi Bộ luật Dân sự năm 2015 bỏ yếu tố lỗi trong căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng. Thực tiễn xét xử còn thiếu thống nhất trong việc áp dụng hai quy định này, gây khó khăn trong xác định trách nhiệm. Ví dụ, tại vụ việc ở Thành phố Hồ Chí Minh, Tòa án xác định VPCC có lỗi do không kiểm tra kỹ hồ sơ, dẫn đến bồi thường thiệt hại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các sai phạm trong công chứng chủ yếu do thiếu sót trong kiểm tra, xác minh hồ sơ, giấy tờ giả mạo tinh vi, hoặc do lỗi chủ quan của CCV và cộng tác viên. Việc xác định thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả là thách thức lớn trong thực tiễn xét xử, do tính chất phức tạp của các giao dịch dân sự và sự đa dạng của các tình huống pháp lý. So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã bổ sung các tình huống thực tế và phân tích sâu hơn về vai trò lỗi và trách nhiệm hoàn trả trong quan hệ giữa TCHNCC và người gây thiệt hại.

Việc xác định mức bồi thường một phần dựa trên tỷ lệ lỗi của các bên gây thiệt hại là một bước tiến nhằm đảm bảo công bằng, tuy nhiên cần có hướng dẫn pháp lý cụ thể để tránh sự cảm tính và thiếu minh bạch. Ngoài ra, việc phân định rõ trách nhiệm giữa TCHNCC và CCV, nhân viên, người phiên dịch giúp nâng cao trách nhiệm quản lý và giám sát trong tổ chức công chứng, góp phần giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các vụ việc công chứng sai quy định theo loại lỗi (giấy tờ giả, sai sót nghiệp vụ, vi phạm quy trình), bảng tổng hợp mức bồi thường theo từng vụ án và sơ đồ quan hệ trách nhiệm giữa các chủ thể trong hoạt động công chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH: Bộ Tư pháp cần đề xuất sửa đổi Luật Công chứng năm 2014, thay thế cụm từ “lỗi” bằng “hành vi trái pháp luật” để thống nhất với Bộ luật Dân sự năm 2015, giúp các Tòa án dễ dàng áp dụng và xác định trách nhiệm BTTH của TCHNCC.
Ban hành hướng dẫn xác định mức bồi thường và phân chia trách nhiệm: TAND tối cao nên ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về cách xác định mức bồi thường toàn bộ và một phần, dựa trên tỷ lệ lỗi của các bên gây thiệt hại, nhằm đảm bảo công bằng và minh bạch trong xét xử.
Quy định rõ trách nhiệm hoàn trả của người gây thiệt hại: Luật Công chứng cần bổ sung quy định chi tiết về nghĩa vụ hoàn trả của CCV, nhân viên, người phiên dịch đối với TCHNCC sau khi TCHNCC đã bồi thường cho người bị thiệt hại, đồng thời hướng dẫn cách thức thực hiện theo pháp luật lao động.
Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và đào tạo nghiệp vụ công chứng viên: TCHNCC cần xây dựng quy trình kiểm tra hồ sơ chặt chẽ, áp dụng công nghệ thông tin để phát hiện giấy tờ giả mạo, đồng thời tổ chức đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cho CCV và cộng tác viên.
Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên kết toàn quốc: Chính phủ và Bộ Tư pháp cần thúc đẩy việc xây dựng và liên kết cơ sở dữ liệu công chứng với các cơ sở dữ liệu hộ tịch, đăng ký giao dịch bảo đảm để hỗ trợ CCV trong việc xác minh tính xác thực của giấy tờ, giảm thiểu rủi ro công chứng sai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng: Nắm rõ trách nhiệm pháp lý, các điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm và cải thiện quy trình công chứng nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Luật sư và chuyên gia pháp lý: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo trong tư vấn, giải quyết tranh chấp liên quan đến giao dịch dân sự công chứng bị tuyên bố vô hiệu, cũng như trong xây dựng hồ sơ kiện tụng.
Cơ quan Tòa án và cơ quan quản lý nhà nước về công chứng: Áp dụng các phân tích, đề xuất để hoàn thiện quy trình xét xử, quản lý và giám sát hoạt động công chứng, đảm bảo quyền lợi của người dân và tính nghiêm minh của pháp luật.
Người yêu cầu công chứng và các bên tham gia giao dịch dân sự: Hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình khi tham gia giao dịch có công chứng, nhận biết các rủi ro pháp lý và cách thức bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào tổ chức hành nghề công chứng phải chịu trách nhiệm bồi thường?
TCHNCC phải chịu trách nhiệm bồi thường khi giao dịch dân sự được công chứng bị Tòa án tuyên bố vô hiệu do lỗi của công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch là cộng tác viên trong quá trình công chứng, gây thiệt hại thực tế cho người yêu cầu công chứng hoặc bên thứ ba.
Mức bồi thường được xác định như thế nào?
Mức bồi thường dựa trên nguyên tắc bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế và kịp thời. Trong trường hợp có nhiều bên gây thiệt hại, mức bồi thường được phân chia tương ứng với tỷ lệ lỗi của từng bên theo hướng dẫn của Tòa án.
Người bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường trực tiếp từ công chứng viên không?
Theo quy định, người bị thiệt hại chủ yếu yêu cầu TCHNCC bồi thường. Sau đó, TCHNCC có quyền yêu cầu công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch hoàn trả khoản tiền đã bồi thường nếu có lỗi.
Phí công chứng có được xem là thiệt hại để bồi thường không?
Phí công chứng được xem là thiệt hại cần bồi thường khi hợp đồng công chứng bị tuyên vô hiệu do lỗi của CCV. Tuy nhiên, thù lao công chứng và các chi phí khác không được xem là thiệt hại để bồi thường.
Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro công chứng sai quy định?
TCHNCC cần tăng cường kiểm tra, xác minh hồ sơ, áp dụng công nghệ thông tin, đào tạo nghiệp vụ cho CCV và cộng tác viên, đồng thời xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên kết để phát hiện giấy tờ giả mạo, đảm bảo quy trình công chứng nghiêm ngặt.

Kết luận

Trách nhiệm bồi thường của tổ chức hành nghề công chứng phát sinh khi giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu do lỗi của công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch, gây thiệt hại thực tế cho người yêu cầu công chứng hoặc bên thứ ba.
Mức bồi thường được xác định theo nguyên tắc bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế, có thể bồi thường một phần dựa trên tỷ lệ lỗi của các bên gây thiệt hại.
TCHNCC chịu trách nhiệm bồi thường trực tiếp với người bị thiệt hại, trong khi người gây thiệt hại có trách nhiệm hoàn trả khoản tiền đã bồi thường cho TCHNCC nếu có lỗi.
Luật Công chứng năm 2014 và Bộ luật Dân sự năm 2015 có sự khác biệt về yếu tố lỗi trong căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH, cần được điều chỉnh để thống nhất và dễ áp dụng.
Các đề xuất sửa đổi pháp luật và hướng dẫn thực thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác công chứng, bảo vệ quyền lợi người dân và tăng cường trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

Các cơ quan quản lý, Tòa án và tổ chức hành nghề công chứng cần phối hợp triển khai các kiến nghị nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao chất lượng hoạt động công chứng, đồng thời người tham gia giao dịch dân sự cần nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 ĐIỀU KIỆN PHÁT SINH TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA TỔ CHỨC HÀNH NGHỀ CÔNG CHỨNG KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ ĐƯỢC CÔNG CHỨNG BỊ TUYÊN BỐ VÔ HIỆU Trong khoa học pháp lý và thực tiễn xét xử, khi xác định trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng để xác định trách nhiệm bồi thường của người gây thiệt hại, thì phải căn cứ vào các điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường. Điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH nói chung được quy định tại Điều 584 BLDS năm 2015, bao gồm 03 căn cứ: (i) có thiệt hại thực tế; (ii) việc gây thiệt hại không phụ thuộc trường hợp được pháp luật cho phép hoặc hoàn toàn do lỗi của bên có quyền; (iii) có quan hệ nhân quả giữa việc gây thiệt hại với thiệt hại thực tế. Và BTTH của TCHNCC khi giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu cũng cần đáp ứng các điều kiện trên. Theo quy định của BLDS năm 2015 thì “căn cứ làm phát sinh trách nhiệm BTTH do người gây ra chỉ cần tồn tại yếu tố có thiệt hại xảy ra trên thực tế, có hành vi trái pháp luật (xâm phạm tới lợi ích của người khác mà không thuộc trường hợp không chịu trách nhiệm bồi thường) và có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại thực tế xảy ra thì đã làm phát sinh trách nhiệm BTTH, 3 không cần xem xét người gây thiệt hại có lỗi hay không có lỗi”.

Theo quy định của Luật Công chứng năm 2014 thì TCHNCC phải BTTH trong các trường hợp: “do lỗi mà công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch 4 là cộng tác viên của tổ chức mình gây ra trong quá trình công chứng” ; “vi phạm quy định của Luật này thì bị xử phạt vi phạm hành chính, nếu gây thiệt hại phải bồi 5 thường theo quy định của pháp luật” ; “không đủ điều kiện hành nghề công chứng mà hành nghề công chứng dưới bất kỳ hình thức nào thì phải chấm dứt hành vi vi phạm, bị xử phạt vi phạm hành chính, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy 6 định của pháp luật”. Qua đó có thể đánh giá trách nhiệm BTTH của TCHNCC phát sinh khi: (1) Việc công chứng sai quy định làm cho giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu dẫn đến thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và cá nhân, tổ chức khác; (2) Có lỗi của công chứng viên, nhân viên, người phiên dịch là cộng tác viên của TCHNCC. 3 Đỗ Văn Đại, Bình luận khoa học những điểm mới của Bộ luật Dân sự năm 2015, (Sách chuyên khảo, xuất bản lần thứ 2, có bổ sung), Nxb. Hồng Đức – Hội Luật gia Việt Nam, tr.

4 Điều 38 Luật Công chứng năm 2014. 5 Điều 72 Luật Công chứng năm 2014. 6 Điều 74 Luật Công chứng năm 2014. Việc công chứng sai quy định pháp luật làm cho giao dịch dân sự vô hiệu, gây thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và cá nhân, tổ chức khác 1.

Việc công chứng sai quy định pháp luật làm cho giao dịch dân sự được công chứng bị tuyên bố vô hiệu Xác định việc công chứng là không đúng quy định của pháp luật phải xác định từ hành vi trái pháp luật. Hành vi trái pháp luật trong hoạt động công chứng là vi phạm pháp luật về công chứng, bao gồm các quy định của pháp luật có liên quan đến hình thức, nội dung giao dịch dân sự như: Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai, Luật Nhà ở… hay quy trình tiếp nhận hồ sơ thực hiện công chứng hợp đồng, giao dịch được quy định trong pháp luật của công chứng, quy tắc đạo đức nghề nghiệp của CCV. Điểm đ khoản 1 Điều 17 Luật Công chứng năm 2014 thừa nhận CCV có quyền “được từ chối công chứng hợp đồng, giao dịch, bản dịch vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội”. Nếu thực hiện công chứng trong trường hợp này đồng nghĩa với việc có căn cứ xác định việc công chứng là không đúng quy định của pháp luật.

Như vậy, những trường hợp nào là công chứng không đúng quy định của pháp luật. Tác giả đưa ra các trường hợp sau: (1) Trường hợp việc công chứng thuộc các hành vi bị cấm Các trường hợp CCV không được công chứng theo điểm b, c khoản 1 Điều 7 Luật Công chứng năm 2014: (i) Thực hiện công chứng trong trường hợp mục đích và nội dung của hợp đồng, giao dịch, nội dung bản dịch vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội; xúi giục, tạo điều kiện cho người tham gia hợp đồng, giao dịch thực hiện giao dịch giả tạo hoặc hành vi gian dối khác. BLDS năm 2015 quy định hợp đồng, giao dịch, bản dịch khi có mục đích và nội dung trái pháp luật, trái đạo đức xã hội hay giả tạo thì dù trước hay sau khi công chứng đều không có giá trị pháp lý. Các hành vi gian dối có thể đến từ chính người yêu cầu công chứng mặc dù Luật Công chứng năm 2014 đã nghiêm cấm theo quy định tại điểm b, c khoản 2 Điều 7: “người yêu cầu công chứng cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật; sử dụng giấy tờ văn bản giả mạo hoặc bị tẩy xóa, sửa chữa trái pháp luật để yêu cầu công chứng” hay “người làm chứng, người phiên dịch có hành vi gian dối, không trung thực”.

Hay các hành vi gian dối còn có thể có sự tham gia của chính các CCV, do vậy Luật Công chứng năm 2014 quy định đây là hành vi bị cấm nếu vi phạm, TCHNCC sẽ phải BTTH cho người yêu cầu công chứng và cá nhân, tổ chức khác do lỗi mà CCV, nhân viên hoặc người phiên dịch là cộng tác viên của tổ chức mình gây ra trong quá trình công chứng. 10 (ii) Công chứng hợp đồng, giao dịch, bản dịch có liên quan đến tài sản, lợi ích của bản thân mình hoặc của những người thân thích là vợ hoặc chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi của vợ hoặc chồng; con đẻ, con nuôi, con dâu, con rể; ông, bà; anh chị em ruột, anh chị em ruột của vợ hoặc chồng; cháu là con của con đẻ, con nuôi. Trường hợp này sẽ không đảm bảo tính khách quan vì văn bản được yêu cầu công chứng có nội dung liên quan đến quyền lợi của bản thân CCV hoặc những người thân thích trong gia đình của CCV. (2) Trường hợp công chứng hợp đồng, giao dịch đã được soạn thảo sẵn Khoản 5, 6 Điều 40 Luật Công chứng năm 2014 quy định hai trường hợp CCV có quyền từ chối công chứng: (i) Trong trường hợp có căn cứ cho rằng trong hồ sơ yêu cầu công chứng có vấn đề chưa rõ, việc giao kết hợp đồng, giao dịch có dấu hiệu bị đe dọa, cưỡng ép, có sự nghi ngờ về năng lực hành vi dân sự của người yêu cầu công chứng hoặc đối tượng của hợp đồng, giao dịch chưa được mô tả cụ thể thì CCV đề nghị người yêu cầu công chứng làm rõ hoặc theo đề nghị của người yêu cầu công chứng, CCV tiến hành xác minh hoặc yêu cầu giám định; trường hợp không làm rõ được thì có quyền từ chối công chứng.

Hồ sơ yêu cầu công chứng bao gồm các giấy tờ, tài liệu liên quan đến văn bản được yêu cầu công chứng, chính vì vậy, việc CCV xem xét các giấy tờ này chính là đang đánh giá tính hợp pháp của văn bản được yêu cầu công chứng. Nếu đánh giá không cẩn thận, không chính xác thì sẽ có rủi ro xảy ra. (ii) CCV kiểm tra dự thảo hợp đồng, giao dịch; nếu trong dự thảo hợp đồng, giao dịch có điều khoản vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội, đối tượng của hợp đồng, giao dịch không phù hợp với quy định của pháp luật thì CCV phải chỉ rõ cho người yêu cầu công chứng để sửa chữa. Trường hợp người yêu cầu công chứng không sửa chữa thì CCV có quyền từ chối công chứng.

Thực tế, các hợp đồng, giao dịch đã được soạn thảo sẵn có thể được soạn bởi nhiều chủ thể, không tránh khỏi trường hợp người soạn thảo thiếu kiến thức pháp luật, thiếu trình độ chuyên môn. CCV qua quá trình kiểm tra sẽ phát hiện và hỗ trợ người yêu cầu công chứng sửa đổi, bổ sung các vấn đề này và CCV có quyền từ chối công chứng nếu người yêu cầu công chứng không làm rõ các nghi vấn có liên quan. (3) Trường hợp công chứng di chúc Khoản 2 Điều 56 Luật Công chứng năm 2014 quy định: (i) Trường hợp CCV nghi ngờ người lập di chúc bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức và làm chủ được hành vi của mình hoặc có căn 11 cứ cho rằng việc lập di chúc có dấu hiệu bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép thì CCV đề nghị người lập di chúc làm rõ, trường hợp không làm rõ được thì có quyền từ chối công chứng di chúc đó. (ii) Trường hợp tính mạng người lập di chúc bị đe dọa thì người yêu cầu công chứng không phải xuất trình đầy đủ giấy tờ trong hồ sơ yêu cầu công chứng nhưng phải ghi rõ trong văn bản công chứng, gồm: - Phiếu yêu cầu công chứng; - Dự thảo hợp đồng, giao dịch; - Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu công chứng; - Bản sao giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc bản sao giấy tờ thay thế được pháp luật quy định đối với tài sản mà pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng trong trường hợp hợp đồng, giao dịch liên quan đến tài sản đó; - Bản sao giấy tờ khác có liên quan đến hợp đồng, giao dịch mà pháp luật quy định phải có.

Thực tế hiện nay, việc để lại di chúc khá phổ biến và thường liên quan đến những tài sản có giá trị lớn. Tuy nhiên không phải di chúc nào cũng được công nhận là hợp pháp, đặc biệt là trường hợp người thừa kế lợi dụng quy định này để làm giả di chúc nhằm mục đích chiếm đoạt phần tài sản. Một bản di chúc hợp pháp là bản di chúc được lập tại thời điểm mà người để lại di chúc minh mẫn sáng suốt, việc lập di chúc và phân chia di sản theo ý chí của họ không bị lừa dối hay bị ai cưỡng ép. Nội dung di chúc không trái quy định của pháp luật và đạo đức xã hội và bảo đảm đúng về hình thức của di chúc.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ