Luận án về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả tại Việt Nam năm 2022

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đề tài trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả theo pháp luật việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong

• Tác giả: Nguyễn Phương Thảo
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Bích Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Luật TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại Do Xâm Phạm Quyền Tác Giả Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
• 0.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 0.3.1. Phạm vi nghiên cứu
• 0.3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.1.3. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý thuyết của đề tài
• 1.2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.2. Lý thuyết nghiên cứu
• 1.2.3. Các giả thuyết nghiên cứu
• 1.2.4. Dự kiến kết quả nghiên cứu
• 1.2.5. Nội dung, kết cấu của luận án
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 2.1. Khái niệm và bản chất pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 2.1.1. Khái niệm quyền tác giả và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 2.1.1.1. Khái niệm quyền tác giả
• 2.1.2. Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 2.1.2.1. Bản chất pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 2.1.2.2. Các yếu tố cấu thành trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 2.1.2.2.1. Yếu tố về hành vi xâm phạm quyền tác giả
• 2.1.2.2.2. Yếu tố về thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền tác giả
• 2.1.2.2.3. Yếu tố về mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xâm phạm quyền tác giả và thiệt hại gây ra
• 2.2. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 2.2.1. Nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của chủ thể có liên quan
• 2.2.2. Nguyên tắc bồi thường toàn bộ thiệt hại
• 2.2.3. Nguyên tắc thiệt hại phải được bồi thường kịp thời
• 2.2.4. Nguyên tắc ngăn chặn, hạn chế thiệt hại
• 2.3. Ý nghĩa của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 2.4. Kiến nghị
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: XÁC ĐỊNH HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. Các yếu tố xác định hành vi xâm phạm quyền tác giả
• 3.1.1. Đối tượng bị xem xét thuộc phạm vi tác phẩm đang được bảo hộ quyền tác giả
• 3.1.2. Tồn tại yếu tố xâm phạm trong đối tượng bị xem xét
• 3.1.3. Chủ thể thực hiện hành vi bị xem xét không phải là chủ thể quyền tác giả
• 3.1.4. Hành vi bị xem xét xảy ra tại Việt Nam
• 3.2. Phân loại hành vi xâm phạm quyền tác giả
• 3.2.1. Hành vi xâm phạm trực tiếp và hành vi xâm phạm gián tiếp
• 3.2.1.1. Hành vi xâm phạm quyền tác giả trực tiếp
• 3.2.1.2. Hành vi xâm phạm quyền tác giả gián tiếp
• 3.2.2. Hành vi xâm phạm quyền nhân thân và hành vi xâm phạm quyền tài sản
• 3.2.2.1. Hành vi xâm phạm quyền nhân thân
• 3.2.2.2. Hành vi xâm phạm quyền tài sản
• 3.3. Kiến nghị
• 3.4. Kết luận Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI VÀ MỨC BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 4.1. Xác định thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 4.1.1. Xác định thiệt hại về vật chất do xâm phạm quyền tác giả
• 4.1.1.1. Tổn thất về tài sản
• 4.1.1.2. Tổn thất về thu nhập, lợi nhuận, cơ hội kinh doanh
• 4.1.1.3. Các thiệt hại về vật chất khác
• 4.1.2. Xác định thiệt hại về tinh thần do xâm phạm quyền tác giả
• 4.1.2.1. Tổn thất về danh dự, nhân phẩm
• 4.1.2.2. Tổn thất về uy tín, danh tiếng
• 4.1.2.3. Các tổn thất về tinh thần khác
• 4.2. Chi phí luật sư hợp lý
• 4.2.1. Quyền yêu cầu bồi thường chi phí luật sư trong tranh chấp về hành vi xâm phạm quyền tác giả
• 4.2.2. Tiêu chí xác định tính hợp lý của chi phí luật sư trong tranh chấp về hành vi xâm phạm quyền tác giả
• 4.3. Ấn định mức bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả
• 4.3.1. Ấn định mức bồi thường thiệt hại về vật chất do xâm phạm quyền tác giả
• 4.3.1.1. Ấn định mức bồi thường thiệt hại về vật chất trên cơ sở thiệt hại xác định được
• 4.3.1.2. Mức bồi thường thiệt hại về vật chất do Toà án ấn định
• 4.3.2. Ấn định mức bồi thường thiệt hại về tinh thần do xâm phạm quyền tác giả
• 4.3.2.1. Ấn định mức bồi thường thiệt hại dựa trên tổng thiệt hại về tinh thần
• 4.3.2.2. Mức bồi thường thiệt hại về tinh thần do Toà án ấn định
• 4.4. Kiến nghị
• 4.5. Kết luận Chương 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC
• A. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• A.1. ST Viết tắt Viết đầy đủ

Tóm tắt

I. Tổng quan về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả tại Việt Nam

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả là một vấn đề pháp lý quan trọng tại Việt Nam. Quyền tác giả được bảo vệ bởi pháp luật, và việc xâm phạm quyền này có thể dẫn đến những thiệt hại nghiêm trọng cho tác giả và chủ sở hữu tác phẩm. Việc hiểu rõ về trách nhiệm bồi thường thiệt hại là cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể liên quan.

1.1. Khái niệm quyền tác giả và trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Quyền tác giả là quyền của tác giả đối với tác phẩm của mình. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có hành vi xâm phạm quyền tác giả, gây ra thiệt hại cho tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm.

1.2. Tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền tác giả

Bảo vệ quyền tác giả không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của tác giả mà còn thúc đẩy sự sáng tạo và phát triển văn hóa, nghệ thuật trong xã hội.

II. Các vấn đề và thách thức trong việc bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả

Việc xác định hành vi xâm phạm quyền tác giả và mức độ thiệt hại là một thách thức lớn trong thực tiễn. Nhiều hành vi xâm phạm diễn ra mà không được phát hiện kịp thời, dẫn đến việc các tác giả không được bồi thường hợp lý. Hệ thống pháp luật hiện hành cũng còn nhiều bất cập trong việc xử lý các vụ việc này.

2.1. Các hình thức xâm phạm quyền tác giả phổ biến

Hành vi xâm phạm quyền tác giả có thể bao gồm sao chép, phân phối tác phẩm mà không có sự đồng ý của tác giả. Những hành vi này thường xảy ra trên môi trường trực tuyến.

2.2. Khó khăn trong việc xác định thiệt hại

Việc xác định thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả gặp khó khăn do tính chất vô hình của quyền tác giả. Nhiều tác giả không thể chứng minh được thiệt hại thực tế mà họ phải chịu.

III. Phương pháp bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả tại Việt Nam

Pháp luật Việt Nam quy định nhiều phương pháp để bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả. Các phương pháp này bao gồm bồi thường thiệt hại vật chất và tinh thần, cũng như các biện pháp khắc phục khác. Việc áp dụng các phương pháp này cần phải được thực hiện một cách công bằng và hợp lý.

3.1. Bồi thường thiệt hại vật chất

Bồi thường thiệt hại vật chất bao gồm việc bù đắp cho các tổn thất về tài sản và thu nhập mà tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm phải chịu do hành vi xâm phạm.

3.2. Bồi thường thiệt hại tinh thần

Bồi thường thiệt hại tinh thần liên quan đến các tổn thất về danh dự, nhân phẩm của tác giả. Đây là một phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của tác giả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bồi thường thiệt hại

Nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả đã chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện trong hệ thống pháp luật. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có những điều chỉnh để bảo vệ tốt hơn quyền lợi của tác giả và chủ sở hữu tác phẩm.

4.1. Kết quả từ các vụ kiện thực tế

Nhiều vụ kiện liên quan đến xâm phạm quyền tác giả đã được giải quyết, nhưng vẫn còn nhiều vụ việc chưa được xử lý thỏa đáng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy định pháp luật.

4.2. Đề xuất cải cách pháp luật

Cần có những đề xuất cải cách pháp luật để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả, bao gồm việc mở rộng phạm vi bảo vệ và quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm bồi thường.

V. Kết luận và tương lai của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả là một vấn đề phức tạp và cần được giải quyết một cách nghiêm túc. Tương lai của vấn đề này phụ thuộc vào việc cải cách pháp luật và nâng cao nhận thức của xã hội về quyền tác giả.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức về quyền tác giả trong cộng đồng là rất quan trọng để giảm thiểu hành vi xâm phạm và bảo vệ quyền lợi của tác giả.

5.2. Hướng đi tương lai cho pháp luật về quyền tác giả

Pháp luật cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của tác giả, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ kinh tế lao động thuần túy sang kinh tế tri thức (knowledge economy) như nhận định của Joseph E. Stiglitz (1999), tài sản trí tuệ và quyền tác giả (QTG) trở thành động lực cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội và năng lực cạnh tranh quốc gia. Tại Việt Nam, quyền tự do sáng tạo và quyền sở hữu trí tuệ đã được hiến định từ bản Hiến pháp năm 1946 (Điều 10, 12, 13) cho đến Hiến pháp năm 2013 (Điều 14, 40). Tuy nhiên, thực tiễn thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ (SHTT) cho thấy tình trạng xâm phạm QTG diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp và tràn lan trên không gian số, khiến Việt Nam "năm thứ 4 liên tiếp vẫn nằm trong danh sách các quốc gia cần theo dõi (Watch List) về SHTT... không giải quyết thích đáng thách thức mới xuất hiện và tiếp tục tồn tại liên quan tới xâm phạm QTG bao gồm cả việc sao chép lậu trên môi trường trực tuyến" (Báo cáo USTR Special 301 Report, 2019).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mang tính căn bản hiện nay là sự thiếu vắng một công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về chế định trách nhiệm bồi thường thiệt hại (BTTH) do xâm phạm QTG dưới góc độ khoa học luật dân sự và tố tụng dân sự. Trong khi Luật SHTT năm 2005 (sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019, 2022) chỉ quy định mang tính nguyên tắc tại Điều 204 và Điều 205, các văn bản dưới luật như Nghị định 105/2006/NĐ-CP, Nghị định 119/2010/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 02/2008/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BVHTT&DL-BKH&CN-BTP vẫn mang tính khái quát, tạo ra sự xung đột với Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015.

Luận án giải quyết câu hỏi nghiên cứu tổng quát: Pháp luật về trách nhiệm BTTH do xâm phạm QTG tại Việt Nam cần được hoàn thiện như thế nào để bảo vệ tối ưu quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể QTG? Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý của trách nhiệm BTTH do xâm phạm QTG có những đặc thù gì phân biệt với chế định BTTH ngoài hợp đồng truyền thống trong luật dân sự?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Tiêu chí và cấu thành hành vi xâm phạm QTG trực tiếp và gián tiếp cần được xác lập ra sao để bắt kịp sự phát triển của môi trường kỹ thuật số?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cơ chế định giá tổn thất vật chất, tổn thất tinh thần và ấn định mức bồi thường cần được thiết kế như thế nào nhằm bảo đảm nguyên tắc bồi thường toàn bộ và nâng cao quyền tự định đoạt của chủ thể quyền?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu (hypotheses):

• Giả thuyết H1: Trách nhiệm BTTH do xâm phạm QTG không thuần túy là quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của luật dân sự mà là một chế định đặc thù, trong đó căn cứ phát sinh trách nhiệm chỉ đòi hỏi 03 yếu tố (hành vi xâm phạm, thiệt hại thực tế, mối quan hệ nhân quả) mà không bắt buộc phải có yếu tố lỗi của bên vi phạm.
• Giả thuyết H2: Việc quy định bó hẹp chủ thể quyền SHTT tại Khoản 6 Điều 4 Luật SHTT và liệt kê hành vi xâm phạm cứng nhắc tại Điều 28 Luật SHTT đã tạo ra lỗ hổng pháp lý lớn trước các hành vi xâm phạm gián tiếp của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian (ISPs) trên Internet.
• Giả thuyết H3: Mức bồi thường thiệt hại vật chất và tinh thần theo luật định hiện hành chưa phản ánh đúng giá trị thương mại và giá trị nhân thân của tác phẩm; việc trao quyền tự định đoạt phương thức tính toán thiệt hại cho chủ thể quyền và mở rộng bồi thường tổn thất tinh thần cho tổ chức/pháp nhân là đòi hỏi tất yếu của thực tiễn xét xử.

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Lao động Locke (Locke’s Labor Theory), Lý thuyết Cân bằng lợi ích (Balance of Interests Theory), Lý thuyết Phân tích kinh tế luật (Law and Economics) và Lý thuyết Phục hồi/Làm giàu bất chính (Restitutionary Theory/Unjust Enrichment). Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống án lệ, bản án sơ thẩm và phúc thẩm tiêu biểu tại Việt Nam giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2022, đối chiếu với chuẩn mực quốc tế (Công ước Berne, Hiệp định TRIPS, CPTPP, EVFTA) và luật học so sánh tại Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy các công trình nghiên cứu về BTTH trong lĩnh vực quyền tác giả chia thành hai trường phái tiếp cận lớn. Trường phái thứ nhất nhấn mạnh tính răn đe và bảo vệ quyền tài sản tuyệt đối thông qua cơ chế bồi thường theo luật định (statutory damages) và bồi thường trừng phạt (punitive damages), tiêu biểu là công trình của Craig Joyce, Tyler Ochoa, Michael Carroll, Marshall Leaffer và Peter Jaszi (2016) trong Copyright Law (ấn bản lần thứ 10), cùng nghiên cứu của Colin Morrissey (2010) trên Fordham Law Review. Trường phái thứ hai tiếp cận từ góc độ phân tích kinh tế và phục hồi lợi ích, tiêu biểu là Russell L. Parr và Gordon V. Smith (2010) trong Intellectual Property – Valuation, Exploitation and Infringement Damages, cùng Andrew W. Coleman (1993) trên AIPLA Quarterly Journal, khẳng định việc tính toán thiệt hại phải dựa trên học thuyết chuyển giao lợi nhuận bất hợp pháp (restitutionary recovery) và giá trị li-xăng hợp lý (reasonable royalty).

Bên cạnh đó, các thách thức trong kỷ nguyên số được Lionel Bently, Uma Suthersanen và Paul Torresmans (2010) hệ thống hóa từ Đạo luật Anne năm 1709 đến không gian mạng (Global Copyright: Three hundred years since the Statute of Anne, from 1709 to Cyberspace). Về trách nhiệm gián tiếp của bên thứ ba, Takashi B. Yamamoto (2013) đã phân tích sâu sắc các án lệ kinh điển tại Nhật Bản như vụ kiện Winny (phần mềm chia sẻ mạng ngang hàng P2P) và vụ kiện Club Cat’s Eye (trách nhiệm của cơ sở kinh doanh đối với bản quyền bài hát karaoke).

Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào quyền sở hữu công nghiệp hoặc chế định BTTH ngoài hợp đồng nói chung. Tác giả Đinh Thị Mai Phương (2008, 2009) tập trung vào vấn đề BTTH do xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và chi phí luật sư; tác giả Nguyễn Thị Bích Ngọc (2019) nghiên cứu sâu về BTTH theo luật định trong sở hữu công nghiệp; tác giả Đỗ Văn Đại (2018) và Phùng Trung Tập (2017) bình luận án lệ BTTH ngoài hợp đồng theo BLDS nhưng chưa làm nổi bật tính đặc thù của QTG vô hình. Một số nghiên cứu so sánh bước đầu như Lê Thị Hoàng Thanh và Trương Hồng Quang (2011) so sánh với Nhật Bản về công thức xác định thiệt hại dựa trên tỷ suất sử dụng; Nguyễn Hải An (2014) so sánh với Hàn Quốc về nguyên tắc bắt buộc cung cấp chứng cứ (discovery principle) và yêu cầu số tiền vượt mức theo Điều 125(3) Luật QTG Hàn Quốc; Vũ Thị Phương Lan (2018) nghiên cứu bảo hộ QTG trên môi trường số.

Điểm định vị học thuật đột phá của luận án nằm ở việc giải quyết triệt để sự mâu thuẫn giữa hai luồng quan điểm: (1) Quan điểm duy ý chí truyền thống buộc áp dụng cứng nhắc 04 yếu tố cấu thành của luật dân sự (bao gồm yếu tố lỗi) và giới hạn bồi thường tổn thất tinh thần cho cá nhân tác giả; và (2) Quan điểm hiện đại xuất phát từ bản chất vô hình của QTG, đòi hỏi tách biệt trách nhiệm dân sự SHTT khỏi khuôn khổ dân sự thông thường, trao quyền lựa chọn phương thức tính bồi thường cho chủ thể quyền và áp dụng trách nhiệm liên đới đối với các chủ thể gián tiếp thực hiện hành vi xâm phạm.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào sự phát triển của khoa học pháp lý chuyên ngành Luật Dân sự và Sở hữu trí tuệ thông qua việc bổ khuyết, tái định nghĩa và phát triển các luận điểm lý thuyết nền tảng:

• Mở rộng Lý thuyết Lao động Locke (Locke’s Labor Theory): Luận án luận giải rằng trong kỷ nguyên kinh tế số, khái niệm "Lao động trí óc cộng thêm những ý tưởng khác tạo ra sở hữu tư nhân" (mental labor plus other ideas equals private property) không chỉ dừng lại ở sự thừa nhận quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tĩnh mà đòi hỏi sự bảo vệ quyền năng kinh tế động. Việc xâm phạm QTG không chỉ tước đoạt lợi ích hiện hữu mà còn triệt tiêu giá trị kỳ vọng (expected value) và cơ hội thương mại hóa trong tương lai của tác giả.
• Tái định hình cấu thành trách nhiệm BTTH trong SHTT: Luận án chứng minh một cách thuyết phục rằng trong lĩnh vực QTG, yếu tố "Lỗi" (fault/mens rea) không phải là điều kiện tiên quyết làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường thiệt hại thực tế mà chỉ là tình tiết tăng nặng hoặc căn cứ để áp dụng mức bồi thường mang tính răn đe/trừng phạt. Điều này tạo nên bước chuyển dịch hệ hình (paradigm shift) từ nguyên tắc trách nhiệm dựa trên lỗi (fault-based liability) sang nguyên tắc trách nhiệm nghiêm ngặt/khách quan (strict liability) trong các hành vi xâm phạm quyền độc quyền tài sản.
• Phát triển Lý thuyết Làm giàu bất chính (Unjust Enrichment Theory): Tác giả chuyển hóa học thuyết này thành nguyên tắc xác định thiệt hại vật chất khả thi, theo đó toàn bộ khoản lợi nhuận mà bên vi phạm thu được từ hành vi khai thác trái phép tác phẩm mặc nhiên được suy đoán là thiệt hại của chủ thể quyền, giải quyết dứt điểm nghịch lý nguyên đơn không thể chứng minh chính xác mức sụt giảm doanh thu của chính mình.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng đa tầng, tích hợp 03 lý thuyết trụ cột: Lý thuyết Quyền con người (bảo vệ quyền nhân thân tác giả), Lý thuyết Cân bằng lợi ích (giới hạn bảo hộ qua các ngoại lệ fair use), và Lý thuyết Phân tích kinh tế trong luật học (định giá tài sản vô hình).

Mô hình phân tích xác lập rõ các điều kiện biên (boundary conditions):

1. Không mở rộng trách nhiệm bồi thường vượt quá phạm vi bảo hộ của tác phẩm (chỉ bảo hộ hình thức thể hiện, không bảo hộ ý tưởng thuần túy).
2. Tách biệt ranh giới giữa hành vi sử dụng hợp pháp vì lợi ích công cộng (giáo dục, nghiên cứu, trích dẫn hợp lý) và hành vi thương mại hóa gây phương hại đến việc khai thác bình thường tác phẩm.
3. Phân định ranh giới giữa tư cách "tác giả" (người sáng tạo, nắm giữ quyền nhân thân vĩnh viễn) và "chủ sở hữu QTG" (cá nhân/pháp nhân nắm giữ quyền tài sản và quyền nhân thân có thể chuyển giao).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường thế giới quan duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật, kết hợp với trường phái Hiện thực pháp lý (Legal Realism) và Chủ nghĩa thực chứng pháp lý phê phán (Critical Positivism). Thiết kế nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận đa phương thức kết hợp (mixed qualitative legal methods), phân tích đa cấp độ từ bình diện triết học pháp luật, luật viết thực định (black-letter law), đến thực tiễn xét xử tư pháp (empirical judicial adjudication).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Luận án triển khai một quy trình nghiên cứu 5 bước chặt chẽ:

1. Phương pháp nghiên cứu học thuyết pháp lý (Jurisprudential doctrine analysis): Khảo sát có hệ thống các học thuyết từ thời kỳ La Mã, Đạo luật Anne (1709) của Anh, Luật Bản quyền Hoa Kỳ (Title 17 U.S.C.), Đạo luật Bản quyền Nhật Bản (Copyright Law of Japan - sửa đổi 2018), Luật SHTT Trung Quốc và các điều ước quốc tế đa phương (Công ước Berne, Hiệp định TRIPS, CPTPP, EVFTA).
2. Phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm (Normative legal analysis): Đối chiếu sâu sắc các quy định của BLDS năm 2005, BLDS năm 2015, Luật SHTT năm 2005 (sửa đổi 2009, 2019, 2022), Nghị định 105/2006/NĐ-CP, Nghị định 119/2010/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 02/2008/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BVHTT&DL-BKH&CN-BTP.
3. Phương pháp luật học so sánh (Comparative legal method): So sánh chức năng (functional comparison) giữa hệ thống Thông luật (Common Law - Hoa Kỳ, Anh) và Dân luật (Civil Law - Pháp, Đức, Nhật Bản, Việt Nam) trong việc xử lý thiệt hại QTG.
4. Phương pháp bình luận án lệ và thực tiễn xét xử (Judicial case-law commentary): Thu thập, mã hóa và mổ xẻ các bản án điển hình có hiệu lực pháp luật tại Việt Nam để làm rõ sự xung đột trong quan điểm xét xử giữa các cấp Tòa án.
5. Phương pháp lịch sử cụ thể (Historical jurisprudence): Phân tích sự tiến hóa của quy định bảo vệ quyền tác giả tại Việt Nam từ Hiến pháp 1946, các Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả thập niên 1990, đến các mốc sửa đổi Luật SHTT hội nhập quốc tế.

Data và phân tích

Nguồn dữ liệu thực chứng của luận án được cấu thành từ:

• Tập dữ liệu toàn văn các bản án tranh chấp SHTT và QTG tiêu biểu tại Tòa án nhân dân các cấp tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Tòa phúc thẩm TANDTC.
• Trích xuất chi tiết các xung đột pháp lý điển hình:
  • Vụ tranh chấp xâm phạm QTG và BTTH do danh dự, uy tín bị xâm phạm giữa Bản án sơ thẩm số 68/2006/DSST (25-26/12/2006 của TAND TP. Hà Nội) và Bản án phúc thẩm số 127/2007/DSPT (14/6/2007 của Tòa phúc thẩm TANDTC tại Hà Nội).
  • Vụ án tranh chấp yêu cầu bồi thường do xâm phạm tác phẩm giữa Bản án sơ thẩm số 213/2014/DSST (14/8/2014 của TAND quận Tân Bình) và Bản án phúc thẩm số 834/2015/DSPT (14/7/2015 của TAND TP. Hồ Chí Minh).
  • Án lệ thực tiễn về công nhận bồi thường tổn thất tinh thần cho pháp nhân nắm giữ quyền sở hữu SHTT tại Bản án phúc thẩm số 96/2010/KDTM-PT (03/6/2010 của Tòa phúc thẩm TANDTC tại Hà Nội) và Bản án sơ thẩm số 03/2008/KDTM-ST (11/06/2008 của TAND tỉnh Bình Dương).
• Kiểm tra độ tin cậy và giá trị khoa học (Construct & Internal Validity): Dữ liệu án lệ được tam giác hóa (triangulation) giữa hồ sơ vụ án, lập luận của Hội đồng xét xử, văn bản quy phạm pháp luật thực định và đánh giá của các chuyên gia đầu ngành trong các ấn phẩm khoa học uy tín.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Phát hiện bất cập cấu trúc trong khái niệm chủ thể quyền SHTT: Luận án chỉ rõ sự bất hợp lý nghiêm trọng tại Khoản 6 Điều 4 Luật SHTT khi chỉ quy định chủ thể quyền SHTT là chủ sở hữu quyền hoặc bên được chuyển giao quyền, từ đó "đã loại bỏ tác giả, đồng tác giả ra khỏi khái niệm chủ thể quyền SHTT trong khi những chủ thể này luôn nắm giữ ít nhất là các quyền nhân thân đối với tác phẩm". Đây là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến việc Tòa án từ chối thụ lý hoặc bác bỏ nhiều yêu cầu bồi thường chính đáng của tác giả sáng tạo.
2. Khủng hoảng trong xác định hành vi xâm phạm gián tiếp trên môi trường số: Quy định tại Điều 28 Luật SHTT qua 17 năm áp dụng (từ 2005 đến 2022) hoàn toàn bỏ trống cơ chế xác lập trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian (ISPs) và nền tảng số xuyên biên giới. Thông tư liên tịch số 07/2012/TTLT-BTTTT-BVHTTDL bộc lộ sự vô hiệu trên thực tế do thiếu các chế tài bồi thường thiệt hại liên đới đi kèm.
3. Mâu thuẫn giữa luật thực định và thực tiễn xét xử về bồi thường tổn thất tinh thần: Điểm b Khoản 1 Điều 204 Luật SHTT giới hạn thiệt hại về tinh thần chỉ áp dụng đối với cá nhân tác giả sáng tạo tác phẩm. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử tại Bản án số 96/2010/KDTM-PT và Bản án số 03/2008/KDTM-ST đã chứng minh các Tòa án buộc phải vượt qua giới hạn của điều luật để chấp nhận bồi thường tổn thất về uy tín, danh dự thương mại cho chủ sở hữu quyền là pháp nhân.
4. Nghịch lý chứng minh thiệt hại và tính bất khả thi của cơ chế bồi thường hiện hành: Nguyên tắc dân sự thuần túy buộc nguyên đơn phải chứng minh chính xác tổn thất thực tế đã biến quyền yêu cầu bồi thường thành một "đặc quyền trên giấy". Sự bất cân xứng thông tin giữa bên bị xâm phạm và bên xâm phạm khiến mức bồi thường do Tòa án ấn định theo luật định thường quá thấp, không đủ bù đắp chi phí tố tụng và chi phí luật sư hợp lý mà nguyên đơn đã bỏ ra.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Đặt nền móng cho việc phân định ranh giới giữa chế định bồi thường ngoài hợp đồng của BLDS và chế tài bồi thường đặc thù của Luật SHTT; phát triển lý luận về bảo hộ quyền sở hữu vô hình trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp mô hình định giá tổn thất tài sản trí tuệ dựa trên 03 phương pháp kinh tế: Phương pháp chi phí (cost approach), Phương pháp thị trường/giá chuyển giao (market/licensing approach), và Phương pháp thu nhập/lợi nhuận bất chính (income/unjust enrichment approach).
• Về mặt thực tiễn và lập pháp:
  • Sửa đổi Điều 4 Khoản 6 Luật SHTT để đưa tác giả, đồng tác giả và bên nhận chuyển quyền sử dụng độc quyền vào nhóm "chủ thể quyền" có quyền yêu cầu BTTH.
  • Tái cấu trúc Điều 28 và bổ sung quy định về hành vi xâm phạm QTG gián tiếp và nguyên tắc "Notice and Take-down" ràng buộc trách nhiệm liên đới BTTH của ISPs.
  • Sửa đổi Điều 204 và Điều 205 Luật SHTT theo hướng mở rộng quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại tinh thần cho tổ chức/pháp nhân, nâng mức bồi thường luật định tối đa do Tòa án ấn định (thay vì mức khống chế 500 triệu đồng bất cập trước đây), và áp dụng nguyên tắc chuyển dịch nghĩa vụ cung cấp chứng cứ kế thừa từ cơ chế discovery.

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu (Limitations):
  1. Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực nghiệm đối với các bản án dân sự và kinh doanh thương mại đã có hiệu lực pháp luật, chưa bao quát toàn bộ các vụ việc xử lý bằng biện pháp hành chính hoặc hình sự.
  2. Bối cảnh nghiên cứu chủ yếu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam trong tương quan so sánh với một số quốc gia điển hình; chưa đi sâu vào từng đạo luật bản quyền riêng lẻ của toàn bộ 27 quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu.
  3. Cơ sở dữ liệu định lượng về tổn thất tài sản trong các tranh chấp phần mềm và tác phẩm số tại Tòa án Việt Nam còn hạn chế do tính bảo mật thông tin kinh doanh của các đương sự.
• Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
  1. Nghiên cứu tác động của hành vi xâm phạm QTG đối với quyền lợi của người tiêu dùng và người tiếp nhận tác phẩm cuối cùng (người nghe, người xem, người đọc) dựa trên sự giao thoa giữa Luật SHTT, BLDS và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
  2. Cơ chế xác lập trách nhiệm BTTH đối với các tác phẩm tạo ra bởi Trí tuệ nhân tạo (AI-generated works) và việc phân chia trách nhiệm giữa nhà phát triển mô hình AI, người dùng và chủ thể quyền tác phẩm gốc.
  3. Nghiên cứu các biện pháp tự bảo vệ bằng công nghệ số (Digital Rights Management - DRM, Blockchain, Smart Contracts) nhằm xây dựng cơ chế phòng ngừa và tự động hóa việc thu thập chứng cứ chứng minh thiệt hại trong tranh chấp trực tuyến.
  4. Đánh giá hiệu quả kinh tế của việc thành lập Tòa án chuyên biệt về Sở hữu trí tuệ tại Việt Nam nhằm nâng cao năng lực định lượng thiệt hại và giải quyết tranh chấp chuyên môn cao.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án là công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu chuyên biệt và toàn diện về trách nhiệm BTTH do xâm phạm QTG dưới góc độ Luật Dân sự và Tố tụng dân sự. Dự kiến trở thành tài liệu học thuật quy chuẩn, cung cấp nền tảng trích dẫn cho các nghiên cứu cao học, nghiên cứu sinh và các chuyên khảo pháp lý chuyên sâu về SHTT trong nước và quốc tế.
• Tác động lập pháp và chính sách (Policy Impact): Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp và luận chứng thực tiễn phục vụ cho quá trình sửa đổi, bổ sung Luật SHTT (đặc biệt là đợt sửa đổi lớn năm 2022 và các Nghị định hướng dẫn thi hành mới), hỗ trợ Tòa án nhân dân Tối cao ban hành Nghị quyết Hội đồng Thẩm phán hướng dẫn áp dụng thống nhất chế định BTTH trong tranh chấp SHTT.
• Tác động kinh tế - xã hội (Societal Benefits): Thiết lập một hành lang pháp lý minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của giới văn nghệ sĩ, nhà khoa học, doanh nghiệp phần mềm và công nghiệp sáng tạo; củng cố niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế, góp phần sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách Watch List theo Báo cáo Special 301 của USTR, thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng theo các cam kết CPTPP và EVFTA.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới nghiên cứu học thuật: Tiếp cận hệ thống luận điểm lý thuyết vững chắc, phương pháp luận nghiên cứu đa ngành (luật học kết hợp kinh tế học) và các khoảng trống nghiên cứu mở rộng trong kỷ nguyên số.
• Thẩm phán, Hội thẩm và Cơ quan tiến hành tố tụng: Nắm bắt tiêu chí phân loại hành vi xâm phạm, phương pháp định lượng thiệt hại vật chất, tổn thất tinh thần và tiêu chí đánh giá tính hợp lý của chi phí luật sư để áp dụng nhất quán trong xét xử.
• Luật sư và Chuyên gia tư vấn SHTT: Sở hữu khung tham chiếu chi tiết để xây dựng chiến lược khởi kiện, thu thập chứng cứ, vận dụng các học thuyết pháp lý để bảo vệ quyền tự định đoạt và tối đa hóa mức bồi thường cho thân chủ.
• Tác giả, Nghệ sĩ và Doanh nghiệp sáng tạo (Công nghệ, Xuất bản, Âm nhạc): Nhận thức rõ các quyền năng pháp lý, cơ chế tự bảo vệ và phương thức yêu cầu bồi thường thỏa đáng khi tài sản trí tuệ bị xâm phạm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Lao động Locke (Locke’s Labor Theory) và Lý thuyết Phục hồi/Làm giàu bất chính (Restitutionary Theory), chứng minh rằng trách nhiệm BTTH do xâm phạm QTG là một chế định độc lập với BTTH ngoài hợp đồng trong luật dân sự. Đóng góp độc đáo nhất là xác lập nguyên tắc bồi thường không phụ thuộc vào yếu tố lỗi đối với các hành vi xâm phạm quyền độc quyền tài sản, chuyển đổi cấu thành trách nhiệm từ 04 yếu tố truyền thống sang 03 yếu tố khách quan, lấy quyền tự định đoạt của chủ thể quyền làm trung tâm.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án khi so sánh với ít nhất 02 nghiên cứu quốc tế tiền nhiệm?

Khác với công trình của Russell L. Parr và Gordon V. Smith (2010) tại Hoa Kỳ vốn thuần túy tiếp cận định lượng kinh tế, hay nghiên cứu của Takashi B. Yamamoto (2013) tại Nhật Bản chỉ tập trung vào án lệ trách nhiệm gián tiếp, luận án đã tích hợp phương pháp phân tích quy phạm luật viết (normative analysis) với phương pháp phân tích thực nghiệm bản án (judicial empirical analysis) tại một quốc gia đang phát triển thuộc hệ thống Dân luật (Việt Nam). Nghiên cứu giải quyết đồng thời bài toán định lượng tổn thất kinh tế và bảo hộ quyền nhân thân phi tài sản - một đặc thù mà pháp luật thực chứng Hoa Kỳ ít chú trọng.

3. Phát hiện thực nghiệm đáng ngạc nhiên nhất từ dữ liệu bản án là gì?

Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự "vượt rào" tích cực của cơ quan xét xử: Mặc dù Điểm b Khoản 1 Điều 204 Luật SHTT giới hạn thiệt hại tinh thần chỉ thuộc về cá nhân tác giả, nhưng trong thực tiễn (tiêu biểu là Bản án số 96/2010/KDTM-PT của Tòa phúc thẩm TANDTC và Bản án số 03/2008/KDTM-ST của TAND tỉnh Bình Dương), Tòa án vẫn chấp nhận tuyên bồi thường tổn thất tinh thần (uy tín, danh tiếng thương mại) cho pháp nhân là chủ sở hữu quyền SHTT. Điều này phản ánh quy định luật viết đã hoàn toàn tụt hậu so với thực tiễn kinh tế và đòi hỏi bức thiết phải sửa đổi luật.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức nhân bản (Replication Protocol) không?

Luận án cung cấp tường minh ma trận phân tích 05 bước: (1) Xác lập tình trạng bảo hộ và tính nguyên gốc của tác phẩm; (2) Giám định yếu tố xâm phạm và loại trừ các ngoại lệ hợp lý (fair use); (3) Xác định tư cách chủ thể yêu cầu (tác giả, chủ sở hữu, người nhận li-xăng độc quyền); (4) Lựa chọn phương pháp định giá thiệt hại vật chất (chi phí, giá li-xăng giả định, lợi nhuận bất chính của bị đơn); (5) Định lượng tổn thất tinh thần và thẩm định tính hợp lý của chi phí luật sư. Toàn bộ quy trình này có thể áp dụng trực tiếp cho các vụ việc tranh chấp trong tương lai.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Chương trình nghị sự 10 năm tập trung vào 03 trục chính: (1) Cơ chế xác định trách nhiệm BTTH đối với các tác phẩm tạo ra từ Generative AI và xử lý xâm phạm dữ liệu huấn luyện (training data copyright infringement); (2) Trách nhiệm pháp lý liên biên giới của các nền tảng xuyên quốc gia trong Metaverse và môi trường phi tập trung Web3; (3) Tích hợp công nghệ hợp đồng thông minh (Smart Contracts) và cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến (Online Dispute Resolution - ODR) tự động hóa bồi thường thiệt hại vi mô (micro-damages).

Kết luận

1. Khẳng định tính độc lập và đặc thù của chế định BTTH do xâm phạm QTG: Trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực QTG phải thoát ly khỏi sự rập khuôn của chế định BTTH ngoài hợp đồng truyền thống, được xây dựng dựa trên bản chất vô hình của tài sản trí tuệ và bảo vệ song trùng cả quyền tài sản và quyền nhân thân.
2. Cắt giảm cấu thành trách nhiệm pháp lý: Đề xuất loại bỏ yếu tố lỗi ra khỏi điều kiện phát sinh trách nhiệm BTTH thực tế do xâm phạm quyền tài sản QTG, chỉ giữ lại 03 yếu tố: hành vi xâm phạm, thiệt hại thực tế, và mối quan hệ nhân quả.
3. Mở rộng khái niệm chủ thể quyền và phân loại hành vi xâm phạm: Sửa đổi Khoản 6 Điều 4 Luật SHTT nhằm khôi phục vị thế trung tâm của tác giả và người được chuyển quyền sử dụng độc quyền; luật hóa hành vi xâm phạm gián tiếp và trách nhiệm liên đới của các nhà cung cấp dịch vụ trung gian trên mạng Internet.
4. Cách mạng hóa cơ chế tính toán và ấn định mức bồi thường: Trao quyền tối đa cho chủ thể quyền được lựa chọn phương thức xác định thiệt hại vật chất (bao gồm việc truy thu toàn bộ lợi nhuận thu được do hành vi làm giàu bất chính của bên vi phạm); mở rộng quyền yêu cầu bồi thường tổn thất tinh thần cho tổ chức/pháp nhân.
5. Nâng cao vai trò của chi phí luật sư và áp dụng cơ chế suy đoán chứng cứ: Xác lập nguyên tắc bên thua kiện phải chịu toàn bộ chi phí luật sư hợp lý của bên thắng kiện; vận dụng nguyên tắc bắt buộc cung cấp chứng cứ (discovery) để giải quyết triệt để tình trạng bất cân xứng thông tin trong tố tụng dân sự.
6. Mở ra 03 hướng nghiên cứu mới mang tầm quốc tế: Đặt tiền đề cho các công trình nghiên cứu tiếp nối về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sản phẩm số, chế định bản quyền trong kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo (AI), và mô hình Tòa án chuyên biệt về Sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Quyền SHTT rất được chú trọng bảo hộ ở các quốc gia phát triển, thể hiện qua hệ thống quy phạm pháp luật cũng như án lệ phong phú và chuyên biệt cho từng đối tượng quyền SHTT. Đi cùng với lịch sử lập pháp lâu đời là hệ thống các công trình nghiên cứu mang tính chất chuyên sâu và đa dạng. Có thể phân loại các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án thành từng nhóm dựa trên mục đích nghiên cứu, cách tiếp cận và giá trị ứng dụng: Cách phân loại thứ nhất gồm các công trình nghiên cứu lý luận và các công trình nghiên cứu thực tiễn. Mặc dù vậy, trong mỗi sản phẩm nghiên cứu đều có sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn để minh hoạ, phân tích, bình luận.

Các công trình nghiên cứu lý luận tập trung làm rõ các học thuyết về nguyên tắc bảo hộ QTG, sự hình thành trách nhiệm BTTH khi có hành vi xâm phạm QTG, học thuyết về sự bù đắp tổn thất, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại, học thuyết sử dụng hợp lý dưới góc độ là một ngoại lệ của quyền độc quyền trong bảo hộ QTG… Những công trình này đóng góp cơ sở lý luận củng cố mục tiêu bảo vệ quyền của chủ thể QTG khi có hành vi xâm phạm QTG xảy ra. Các vấn đề pháp lý trong trách nhiệm BTTH do xâm phạm QTG phải đứng trên nền tảng cơ sở lý luận về bảo vệ quyền con người, trong đó có quyền tự do sáng tác và quyền sở hữu. Một số nghiên cứu về các lý thuyết kinh tế trong định giá, xác định tổn thất tài sản nói chung và tài sản trí tuệ nói riêng cũng rất có giá trị trong xác định mức BTTH. Mức BTTH được xác định chính xác hoặc tiệm cận với thiệt hại gây ra bởi hành vi xâm phạm khiến quyền lợi của chủ thể QTG được đảm bảo.

Ngay cả trong những trường hợp việc xác định chính xác mức bồi thường trở nên khó khăn, các nghiên cứu này cũng cho phép đưa ra những giải pháp thay thế trên cơ sở sự lựa chọn của chủ thể quyền. Các công trình nghiên cứu từ thực tiễn lấy cơ sở và vật liệu nghiên cứu từ các tranh chấp về QTG, nhất là các vụ việc đã được giải quyết tại Toà án. Loại nghiên cứu này đặc biệt phổ biến ở các quốc gia theo hệ thống thông luật, lấy án lệ làm nguồn luật. Một số án lệ tiêu biểu ở Hoa Kỳ và một số quốc gia khác đã nêu ra những bài học kinh nghiệm đối với quá trình hoàn thiện pháp luật về BTTH do xâm phạm QTG Việt Nam.

Cách phân loại thứ hai dựa trên đối tượng nghiên cứu liên quan đến phạm vi đề tài, gồm các công trình nghiên cứu về QTG và các công trình nghiên cứu về trách nhiệm BTTH. Một trong những mục tiêu quan trọng của Luận án là làm rõ đặc trưng của QTG quyết định đến đặc trưng của trách nhiệm BTTH trong sự so sánh với các đối tượng quyền SHTT khác và các tài sản hữu hình. Do vậy, những nghiên cứu chuyên sâu ở nhóm công trình thứ nhất về đặc trưng của QTG rất hữu ích trong việc xây dựng tiền đề trách nhiệm BTTH thể hiện qua căn cứ phát sinh quyền, loại thiệt hại được bồi thường và mức bồi thường. Nhóm công trình nghiên cứu thứ hai tập trung vào trách nhiệm BTTH do xâm phạm quyền SHTT.