Luận văn thạc sĩ luật học các tội xâm phạm quyền tự do của con người quyền tự do dân chủ của công dân trong luật hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam, đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Phạm Thị Phương Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Các Tội Xâm Phạm Quyền Tự Do Của Con Người, Quyền Tự Do, Dân Chủ Của Công Dân Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.2. Khái niệm và ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam
• 1.3. Khái niệm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 1.4. Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân trong luật hình sự Việt Nam
• 1.5. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân từ năm 1945 đến nay
• 1.5.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 cho đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất – Bộ luật hình sự năm 1985
• 1.5.2. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước khi pháp điển hóa lần thứ hai – Bộ luật hình sự năm 1999
• 1.5.3. Giai đoạn từ sau khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 đến trước khi pháp điển hóa lần thứ ba – Bộ luật hình sự năm 2015
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015 VÀ BỘ LUẬT HÌNH SỰ MỘT SỐ NƯỚC VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ
• 2.1. Những quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam hiện hành về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 2.1.1. Nhóm các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do của công dân
• 2.1.2. Nhóm các tội xâm phạm quyền dân chủ của công dân
• 2.2. Quy định tương tự của Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 2.2.1. Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 2.2.2. Bộ luật hình sự nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 2.2.3. Bộ luật hình sự Cộng hòa Liên bang Đức
• 2.3. Thực tiễn xét xử các quy định của luật hình sự về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân
• 2.3.1. Về công tác xét xử các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân trong thời gian qua
• 2.3.2. Một số tồn tại, vướng mắc trong công tác xét xử các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân và những nguyên nhân cơ bản
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾP TỤC HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG
• 3.1. Sự cần thiết của việc tiếp tục hoàn thiện và bảo đảm áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 3.1.1. Về mặt lập pháp
• 3.1.2. Về mặt lý luận
• 3.1.3. Về mặt thực tiễn
• 3.2. Tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân. Những giải pháp bảo đảm áp dụng quy định của Bộ luật hình sự 2015 về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
• 3.2.1. Xây dựng hệ thống các cơ quan tố tụng trong sạch, vững mạnh, bảo đảm hoạt động xét xử nghiêm minh, nhanh chóng, đúng người, đúng pháp luật
• 3.2.2. Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho nhân dân
• 3.2.3. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 liên quan đến những biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của các tội xâm phạm quyền tự do con người và dân chủ

Tội xâm phạm quyền con người và quyền tự do con người là những hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, xâm phạm đến các quyền cơ bản của cá nhân. Trong luật hình sự Việt Nam, các tội này được quy định cụ thể nhằm bảo vệ quyền con người và dân chủ. Quyền con người bao gồm các quyền tự do cơ bản như quyền sống, quyền tự do ngôn luận, và quyền chính trị. Quyền dân chủ của công dân được hiểu là quyền tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội. Việc quy định các tội này trong hệ thống pháp luật có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo công lý và bảo vệ quyền con người.

1.1. Khái niệm quyền con người và quyền tự do con người

Quyền con người là những quyền cơ bản mà mọi cá nhân đều có, bao gồm quyền sống, quyền tự do, và quyền mưu cầu hạnh phúc. Quyền tự do con người là quyền được tự do trong các hoạt động cá nhân, không bị can thiệp bất hợp pháp. Trong luật hình sự Việt Nam, các quyền này được bảo vệ thông qua các quy định cụ thể về tội phạm hình sự xâm phạm quyền con người.

1.2. Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do con người

Việc quy định các tội xâm phạm quyền tự do con người và quyền dân chủ trong luật hình sự Việt Nam có ý nghĩa lớn trong việc bảo vệ các quyền cơ bản của công dân. Điều này không chỉ đảm bảo công lý mà còn góp phần xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng. Các quy định này cũng phản ánh cam kết của Nhà nước trong việc thực hiện các công ước quốc tế về quyền con người.

II. Quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm quyền tự do con người

Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 đã dành riêng Chương XV để quy định về các tội xâm phạm quyền tự do con người và quyền dân chủ của công dân. Chương này bao gồm 11 tội danh, trong đó nổi bật là các tội như bắt, giữ, giam người trái pháp luật, xâm phạm chỗ ở, và xâm phạm quyền tự do ngôn luận. Các quy định này thể hiện sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền con người và quyền dân chủ, đồng thời phù hợp với xu hướng quốc tế.

2.1. Nhóm tội xâm phạm quyền tự do con người

Nhóm tội này bao gồm các hành vi như bắt, giữ, giam người trái pháp luật, xâm phạm chỗ ở, và xâm phạm quyền tự do ngôn luận. Các tội này được quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự Việt Nam nhằm bảo vệ quyền tự do con người và đảm bảo công lý. Việc xử lý các tội này đòi hỏi sự nghiêm minh và công bằng từ phía các cơ quan tố tụng.

2.2. Nhóm tội xâm phạm quyền dân chủ

Nhóm tội này bao gồm các hành vi xâm phạm quyền tham gia vào các hoạt động chính trị, xã hội của công dân. Các tội này được quy định nhằm bảo vệ quyền dân chủ và đảm bảo sự tham gia của công dân vào các quyết định quan trọng của đất nước. Việc xử lý các tội này cũng đòi hỏi sự công bằng và minh bạch.

III. Thực tiễn xét xử và giải pháp hoàn thiện pháp luật

Thực tiễn xét xử các tội xâm phạm quyền tự do con người và quyền dân chủ trong thời gian qua cho thấy nhiều tồn tại và vướng mắc. Một số hành vi xâm phạm quyền con người chưa được xử lý kịp thời, trong khi một số trường hợp lại bị xử lý quá mức cần thiết. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam.

3.1. Tồn tại và vướng mắc trong thực tiễn xét xử

Thực tiễn xét xử cho thấy nhiều tồn tại, như việc áp dụng pháp luật không thống nhất, thiếu hướng dẫn cụ thể, và sự chậm trễ trong việc xử lý các vụ án. Những vướng mắc này làm giảm hiệu quả của công tác đấu tranh phòng chống tội phạm xâm phạm quyền con người và quyền dân chủ.

3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật

Để hoàn thiện pháp luật, cần có những sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm quyền con người và quyền dân chủ. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân hiểu rõ hơn về các quyền của mình và cách thức bảo vệ các quyền đó.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền tự do của con người và quyền tự do, dân chủ (TDDC) của công dân là những quyền cơ bản và thiêng liêng nhất, được Hiến pháp Việt Nam và pháp luật quốc tế thừa nhận và bảo vệ. Theo thống kê của Vụ tổng hợp Tòa án nhân dân tối cao, trong giai đoạn 2014-2018, cả nước đã xét xử 855 vụ án với 2414 bị cáo liên quan đến các tội xâm phạm quyền tự do của con người và quyền TDDC của công dân. Trong đó, hành vi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm hơn 90% số vụ và số bị cáo. Đây là vấn đề cấp thiết đặt ra cho hệ thống pháp luật và các cơ quan bảo vệ pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ lý luận về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân; phân tích quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 và so sánh với các bộ luật trước đây cũng như luật hình sự một số nước; đánh giá thực tiễn xét xử trong giai đoạn 2014-2018; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện và bảo đảm áp dụng hiệu quả các quy định pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật và thực tiễn xét xử tại Việt Nam trong giai đoạn 2014-2018, đồng thời tham khảo luật hình sự của Liên bang Nga, Trung Quốc và Đức.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân, góp phần nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, đồng thời hỗ trợ hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam phù hợp với xu thế phát triển và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết quyền con người và quyền công dân: Phân biệt và làm rõ khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền TDDC của công dân, dựa trên các định nghĩa của Liên hợp quốc, Hiến pháp Việt Nam năm 2013 và các học giả pháp lý. Quyền con người là quyền tự nhiên, vốn có của mỗi cá nhân, trong khi quyền công dân là quyền được pháp luật quốc gia thừa nhận và bảo vệ dựa trên quốc tịch.

• Mô hình pháp luật hình sự bảo vệ quyền con người: BLHS năm 2015 được xem là công cụ pháp lý quan trọng nhất để bảo vệ các quyền tự do của con người và quyền TDDC của công dân, với chương XV quy định 11 tội danh liên quan. Mô hình này nhấn mạnh vai trò của pháp luật hình sự trong việc xử lý các hành vi xâm phạm quyền cơ bản, đồng thời cân bằng giữa bảo vệ quyền con người và đảm bảo trật tự xã hội.

• Khái niệm tội phạm và dấu hiệu pháp lý hình sự: Tội phạm được định nghĩa là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi cố ý hoặc vô ý, do người có năng lực và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện. Các tội xâm phạm quyền tự do của con người và quyền TDDC của công dân có đặc điểm là hành vi nguy hiểm, có lỗi cố ý, chủ thể đủ tuổi và năng lực, xâm phạm các quyền được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ.

• Khung lý thuyết so sánh pháp luật: So sánh các quy định của BLHS Việt Nam với luật hình sự của Liên bang Nga, Trung Quốc và Đức nhằm rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật (BLHS 2015, BLTTHS 2015, Hiến pháp 2013), các báo cáo xét xử của Tòa án nhân dân tối cao giai đoạn 2014-2018, các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn, luận án, sách chuyên khảo và bài viết trên các tạp chí chuyên ngành.

• Phương pháp phân tích: Áp dụng phương pháp phân tích và tổng hợp để làm rõ các khái niệm, quy định pháp luật và thực tiễn xét xử; phương pháp lịch sử để khái quát quá trình phát triển pháp luật hình sự về nhóm tội này từ năm 1945 đến nay; phương pháp so sánh để đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với một số nước; phương pháp quy nạp để rút ra các kết luận từ thực tiễn xét xử.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các vụ án xét xử liên quan đến các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân trong giai đoạn 2014-2018 làm mẫu nghiên cứu thực tiễn nhằm đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2018, giai đoạn BLHS năm 2015 có hiệu lực, nhằm đánh giá thực tiễn áp dụng và đề xuất hoàn thiện pháp luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ xét xử các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân tăng cao: Trong 5 năm (2014-2018), có 855 vụ án với 2414 bị cáo bị xét xử, trong đó tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm hơn 90% số vụ và số bị cáo. Điều này cho thấy mức độ phổ biến và nghiêm trọng của hành vi xâm phạm quyền tự do cá nhân.

2. Quy định pháp luật ngày càng hoàn thiện và nghiêm khắc hơn: BLHS năm 2015 đã bổ sung thêm 1 điều luật mới (Điều 167) về tội xâm phạm quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin và quyền biểu tình; đồng thời tăng mức xử phạt đối với nhiều tội danh, thể hiện sự quan tâm sâu sắc hơn đến việc bảo vệ quyền con người và quyền công dân.

3. Thực tiễn xét xử còn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc: Việc áp dụng pháp luật trong xét xử các tội này gặp nhiều thách thức do hành vi phạm tội ngày càng tinh vi, phức tạp; một số quy định pháp luật chưa rõ ràng, thiếu hướng dẫn cụ thể; công tác phát hiện, điều tra, truy tố còn hạn chế, dẫn đến tình trạng bỏ lọt tội phạm hoặc oan sai.

4. So sánh với luật hình sự một số nước: Các nước như Liên bang Nga, Trung Quốc và Đức cũng có quy định tương tự về các tội xâm phạm quyền tự do của con người và quyền TDDC của công dân, nhưng có sự khác biệt về phạm vi, mức độ xử phạt và thủ tục tố tụng. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm trong việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc gia tăng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân có thể xuất phát từ sự phát triển xã hội, sự gia tăng nhận thức về quyền con người và quyền công dân, đồng thời cũng do sự tinh vi, phức tạp của các hành vi phạm tội. Việc BLHS năm 2015 bổ sung và sửa đổi các quy định nhằm tăng cường bảo vệ quyền con người là phù hợp với xu thế phát triển chung của pháp luật quốc tế và yêu cầu thực tiễn.

Tuy nhiên, khó khăn trong áp dụng pháp luật xuất phát từ việc một số quy định còn chưa rõ ràng, thiếu hướng dẫn chi tiết, dẫn đến sự khác biệt trong nhận thức và áp dụng của các cơ quan tư pháp. Ngoài ra, việc phát hiện và xử lý các hành vi phạm tội này còn hạn chế do tính chất phức tạp và sự nhạy cảm của các quyền liên quan.

So sánh với các nước Liên bang Nga, Trung Quốc và Đức cho thấy Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, đặc biệt là các quy định về thủ tục tố tụng và chế tài xử lý, đồng thời nâng cao năng lực của các cơ quan tố tụng để bảo đảm xử lý nghiêm minh, đúng người, đúng pháp luật.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số vụ án và số bị cáo theo từng năm, bảng so sánh mức hình phạt giữa các nước, cũng như biểu đồ phân loại các tội phạm theo nhóm tội xâm phạm quyền tự do và quyền dân chủ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân: Cần sửa đổi, bổ sung các điều luật trong BLHS để làm rõ các dấu hiệu pháp lý, mở rộng phạm vi bảo vệ, đồng thời cập nhật các hành vi mới phát sinh trong thực tiễn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Tăng cường giáo dục pháp luật về quyền con người, quyền công dân cho cán bộ, công chức và nhân dân nhằm nâng cao nhận thức, phòng ngừa tội phạm. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, các cơ quan truyền thông, địa phương.

3. Xây dựng hệ thống các cơ quan tố tụng trong sạch, vững mạnh: Đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ điều tra, kiểm sát, xét xử để nâng cao năng lực phát hiện, xử lý các tội phạm xâm phạm quyền tự do của con người và quyền TDDC của công dân. Thời gian thực hiện: 3 năm. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao.

4. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự liên quan đến biện pháp ngăn chặn: Rà soát, sửa đổi các quy định về bắt, giữ, tạm giam để bảo đảm quyền con người không bị xâm phạm trong quá trình tố tụng, đồng thời không để lọt tội phạm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

5. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ quyền con người: Học hỏi kinh nghiệm từ các nước có hệ thống pháp luật phát triển, đồng thời thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế về quyền con người. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức ngành tư pháp: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn giúp nâng cao hiểu biết về các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân, hỗ trợ công tác điều tra, truy tố, xét xử.

2. Giảng viên và sinh viên ngành luật: Tài liệu tham khảo quan trọng cho việc nghiên cứu, giảng dạy về luật hình sự, đặc biệt là các tội xâm phạm quyền con người và quyền công dân.

3. Nhà hoạch định chính sách và lập pháp: Cung cấp phân tích sâu sắc về thực trạng và đề xuất hoàn thiện pháp luật, hỗ trợ xây dựng chính sách pháp luật phù hợp với xu thế phát triển và cam kết quốc tế.

4. Các tổ chức xã hội dân sự và cơ quan truyền thông: Giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền con người, quyền công dân và vai trò của pháp luật trong bảo vệ các quyền này, từ đó thúc đẩy sự tham gia giám sát và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân gồm những tội danh nào?
   Các tội danh được quy định tại Chương XV BLHS năm 2015 gồm 11 tội, trong đó có tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật, xâm phạm chỗ ở, xâm phạm bí mật thư tín, xâm phạm quyền hội họp, lập hội, quyền tự do tín ngưỡng, quyền tự do ngôn luận, quyền bầu cử, quyền khiếu nại, tố cáo, v.v.

2. Tại sao tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật chiếm tỷ lệ cao nhất trong các vụ án?
   Hành vi này phổ biến do tính chất dễ thực hiện và có thể xảy ra trong nhiều tình huống khác nhau, từ vi phạm của cá nhân đến lợi dụng chức vụ quyền hạn. Ngoài ra, đây là hành vi xâm phạm trực tiếp đến quyền tự do thân thể, nên được phát hiện và xử lý nhiều hơn.

3. BLHS năm 2015 có điểm mới gì so với các bộ luật trước đây về nhóm tội này?
   BLHS năm 2015 bổ sung thêm tội xâm phạm quyền tự do ngôn luận, báo chí, tiếp cận thông tin và quyền biểu tình; tăng mức xử phạt; điều chỉnh tên chương để bảo vệ rộng hơn quyền con người, không chỉ quyền công dân; đồng thời hoàn thiện các dấu hiệu pháp lý và tình tiết tăng nặng.

4. Thực tiễn xét xử các tội này gặp những khó khăn gì?
   Khó khăn gồm việc nhận diện hành vi phạm tội tinh vi, thiếu hướng dẫn pháp luật cụ thể, hạn chế trong điều tra, truy tố, dẫn đến bỏ lọt tội phạm hoặc oan sai; đồng thời cần cân bằng giữa bảo vệ quyền con người và đảm bảo trật tự xã hội.

5. Việt Nam có thể học hỏi gì từ luật hình sự của các nước khác về bảo vệ quyền con người?
   Việt Nam có thể học cách xây dựng quy định pháp luật rõ ràng, chi tiết hơn, nâng cao hiệu quả thủ tục tố tụng, tăng cường đào tạo cán bộ tư pháp, đồng thời áp dụng các biện pháp phòng ngừa và xử lý phù hợp với thực tiễn xã hội và cam kết quốc tế.

Kết luận

• Luận văn làm rõ bản chất và phạm vi các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân trong BLHS Việt Nam năm 2015, đồng thời phân tích thực tiễn xét xử giai đoạn 2014-2018 với hơn 855 vụ án và 2414 bị cáo.
• BLHS năm 2015 có nhiều điểm mới quan trọng, tăng cường bảo vệ quyền con người và quyền công dân, phù hợp với Hiến pháp 2013 và các cam kết quốc tế.
• Thực tiễn xét xử còn nhiều khó khăn, đòi hỏi hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực các cơ quan tố tụng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về hoàn thiện pháp luật, tuyên truyền, đào tạo và cải cách thủ tục tố tụng nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.
• Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho cán bộ tư pháp, giảng viên, sinh viên ngành luật, nhà hoạch định chính sách và các tổ chức xã hội dân sự.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng cần khẩn trương xem xét, nghiên cứu các đề xuất của luận văn để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng, góp phần bảo vệ quyền con người và quyền công dân ngày càng tốt hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TỰ DO CỦA CON NGƯỜI, QUYỀN TỰ DO, DÂN CHỦ CỦA CÔNG DÂN TRONG LUẬT HÌNH SỰ 1. Khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền tự do, dân chủ của công dân Quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền TDDC của công dân là các khái niệm thuộc phạm vi của nhân quyền. Trong đó, khái niệm quyền con người có nghĩa rộng nhất, khái niệm quyền công dân ở nghĩa hẹp hơn và quyền tự do của con người, quyền TDDC của công dân lại lần lượt thuộc nội dung của quyền con người và quyền công dân. Như vậy, việc làm rõ các khái niệm quyền con người, quyền tự do của con người, quyền công dân và quyền TDDC của công dân vừa cho thấy bản chất của mỗi loại quyền cơ bản trên, vừa phản ánh sự tương đồng nhưng không đồng nhất giữa chúng, đồng thời, cũng chỉ ra việc thể hiện nội dung các quyền đó trong pháp luật nhà nước ta.

Quyền con người Quyền con người là quyền mà mỗi con người đều có từ khi sinh ra hay nói cách khác là quyền tự nhiên, vốn có. Đây là phạm trù rộng và có nhiều định nghĩa khác nhau. Theo tài liệu Hỏi Đáp về Nhân quyền của Liên hợp quốc (United Nations: Human rights: Questions and Answers) thì có đến gần 50 định nghĩa quyền con người được công bố. Theo định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên hợp quốc, quyền con người là những bảo đảm pháp lý phổ quát có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người [51].

Ở Việt Nam, chưa có một văn bản pháp lý nào quy định về quyền con 10 người như một định nghĩa mà chỉ có những nội dung nêu ra nội hàm của khái niệm quyền con người. Điều 14 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật. Quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”. Trên phương diện nghiên cứu khoa học pháp lý, theo Giáo trình Lý luận và pháp luật về Quyền con người của Khoa Luật Đại Học Quốc gia Hà Nội, quyền con người là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế[21, tr.Đây là cách khái quát dể hiểu và cơ bản nhất về quyền con người.

Nó phù hợp với học thuyết về “quyền tự nhiên” (natural rights) cho rằng quyền con người là những gì bẩm sinh, vốn có mà mọi cá nhân sinh ra đều được hưởng chỉ đơn giản bởi họ là thành viên của gia đình nhân loại. Với một khái niệm bao hàm rộng hơn, GS.TSKH Lê Cảm cho rằng: “Quyền con người – một phạm trù lịch sử - cụ thể, là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia – thành viên Liên hợp quốc, cũng như bởi cộng đồng quốc tế [2, tr. Như vậy, quyền con người với đặc tính là tự nhiên và vốn có, nhà nước không thể không thừa nhận. Ngược lại, quyền con người chỉ được bảo đảm khi được nhà nước ghi nhận bằng pháp luật.

Do đó, từ những định nghĩa và phân tích 11 trên, có thể hiểu rằng:Quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có của con người, những nhu cầu, lợi ích chính dáng được Nhà nước thừa nhận và pháp luật bảo vệ. Quyền tự do của con người Quyền con người là một phạm trù khá rộng, bao gồm nhiều loại quyền khác nhau như quyền sống, quyền có nơi ở hợp pháp, quyền tự do về thân thể, quyền hưởng an sinh xã hội. Trong đó, quyền tự do là một quyền cơ bản nhất mà con người cần phải được bảo vệ. Tự do được nghiên cứu và luận giải từ nhiều góc độ triết học, chính trị, pháp lý, xã hội học.

Tự do trong từ điển được giải thích là “chỉ khả năng biểu hiện ý chí, làm theo ý muốn của mình, không có sự ràng buộc và hạn chế” [41]. Hiểu một cách khái quát, tự do là tình trạng một cá nhân có thể và có khả năng hành động theo đúng với ý chí, nguyện vọng của mình. Như đã phân tích ở trên, tự do là quyền tự nhiên, vốn có của con người, không phải do sự ban phát của bất kỳ một chủ thể nào. Tuy nhiên, tự do không có nghĩa là con người có thể làm bất cứ điều gì mong muốn mà không gặp bất cứ cản trở nào, vì như vậy sẽ có nhiều người nhân danh tự do để thỏa mãn những mong muốn hay tham vọng cá nhân của mình, phá hoại trật tự xã hội và xâm phạm đến quyền lợi của người khác, do đó làm phương hại đến sự phát triển của mỗi cá nhân, cũng như cả cộng đồng.

Như vậy, từ định nghĩa quyền con người và định nghĩa về tự do đã phân tích ở trên, có thể hiểu rằng: quyền tự do của con người là khả năng con người được tự mình thực hiện và tiến hành những công việc nào đó theo ý muốn của mình mà không bị ngăn cấm, cản trở hay ràng buộc, được ghi nhận và bảo vệ bằng pháp luật của quốc gia cũng như pháp luật quốc tế. Quyền tự do của con người được trải rộng ở tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Theo Tuyên ngôn quốc tế về nhân quyền năm 1948, các quyền tự 12 do của con người được ghi nhận bao gồm: - Quyền tự do thân thể - Quyền tự do đi lại và cư trú trong phạm vi lãnh thổ củamỗiquốc gia. - Quyền tự do suy nghĩ, ý thức và tôn giáo - Quyền tự do ngôn luận và bày tỏ quan điểm - Quyền tự do họphành và tham gia hiệphộimộtcách hoà bình.

- Quyền tự do lựachọn công việc - Quyền tự do tham gia vàođờisống văn hoá củacộngđồng, đượcthưởngthức nghệ thuật và chia sẻ nhữngthànhtựu và lợiíchcủatiến bộ khoa học. - Quyền tự do, dân chủ của công dân 1. Quyền công dân Quyền công dân là khái niệm thuộc nội hàm của quyền con người và hai khái niệm này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Mặc dù quyền con người được xác định như là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận nhưng mức độ thừa nhận ở mỗi quốc gia có sự khác nhau.

Mỗi nhà nước tự xây dựng những thiết chế để bảo vệ quyền con người và đặc biệt, để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho công dân trong chính quốc gia của mình. Do vậy, việc nghiên cứu khái niệm quyền công dân trong mối tương quan với quyền con người là yêu cầu cần thiết. Khái niệm quyền công dân chỉ xuấthiệncùng với cáchmạng tư sản. Vì cáchmạng tư sản đã đưa con người từ địa vị thần dân trở thành công dân - với tư cách là nhữngthành viên bìnhđẳng trong một nhà nước, và phápđiểnhóacácquyền tự nhiên của con ngườidướihìnhthứccácquyền công dân.

Quyền công dân trong từ điển được định nghĩa như sau: Quyền công dân là quyền của người công dân, bao gồm những quyền TDDC và các quyền lợi cơ bản về kinh tế, văn hóa, xã hội. được hiến pháp công nhận.815] 13 Về cơ bản, mỗi cá nhân đều là chủ thể của hai loại quyền – quyền con người và quyền công dân, trừ trường hợp cá nhân đó là người không có quốc tịch. Quyền công dân gắn liền với mỗi quốc gia và được pháp luật mỗi quốc gia quy định khác nhau. Sự gắn liền đó được thể hiện bởi dấu hiệu quốc tịch.

Quốc tịch thể hiện sự quy thuộc của một cá nhân vào một quốc gia và là dấu hiệu để quốc gia xác định cá nhân đó có tư cách công dân nước mình hay không. Bên cạnh đó, quốc tịch cũng là căn cứ phát sinh quyền lợi và nghĩa vụ giữa công dân và nhà nước. Pháp luật Việt Nam cũng có quy định:Quốc tịch Việt Nam thể hiện mối quan hệ gắn bó của cá nhân với Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của công dân Việt Nam đối với Nhà nước và quyền, trách nhiệm của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với công dân Việt Nam (Điều 1 Luật Quốc tịch năm 2008, sửa đổi bổ sung 2014). Như vậy, giữa công dân và nhà nước có mối quan hệ qua lại.

Cụ thể: công dân có quyền yêu cầu nhà nước bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình và có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật do nhà nước đặt ra, Nhà nước cũng có quyền quy định các quyền và nghĩa vụ của công dân và có nghĩa vụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân khi chúng bị xâm phạm. Tóm lại, một cách khái quát, có thể hiểu quyền công dân là những lợi ích pháp lý được nhà nước thừa nhận và bảo đảm thực hiện cho các cá nhân mang quốc tịch nước mình. Quyền công dân bao gồm các quyền về chính trị, văn hóa, kinh tế - xã hội, giáo dục và các quyền tự do cá nhân.Quyền công dân chính là một bộ phận của quyền con người được thừa nhận bởi pháp luật quốc gia. Quyền tự do, dân chủ của công dân Như đã được định nghĩa ở trên, quyền tự do của con người là khả năng con người được tự mình thực hiện và tiến hành những công việc nào đó theo ý 14 muốn của mình mà không bị ngăn cấm, cản trở hay ràng buộc, được ghi nhận và bảo vệ bằng pháp luật của quốc gia cũng như pháp luật quốc tế.

Quyền tự do của con người có chủ thể là tất cả con người trên trái đất, là người có quốc tịch hoặc không có quốc tịch. Khác với quyền tự do của con người, quyền tự do của công dân được giới hạn bởi đối tượng của quyền này, đó là công dân của một nước tức là người mang quốc tịch của nước đó.