Nghiên cứu quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong pháp luật dân sự Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội theo quy định của pháp luật dân sự, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Phạm Hùng Cường
• Người hướng dẫn: TS. Lê Đình Nghị
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Quyền Nhân Thân Của Nhóm Người Dễ Bị Tổn Thương Theo Pháp Luật Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYỀN NHÂN THÂN CỦA NHÓM NGƯỜI DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TRONG XÃ HỘI
• 1.1. Khái quát chung về nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.3. Phân loại nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.4. Khái niệm quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.5. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ghi nhận và đảm bảo quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.5.1. Cơ sở lý luận của việc ghi nhận và đảm bảo quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.5.2. Cơ sở thực tiễn của việc ghi nhận và đảm bảo quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.6. Sơ lược lịch sử phát triển của pháp luật dân sự Việt Nam về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.6.1. Tư tưởng và sự phát triển về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương ở Việt Nam trước năm 1995
• 1.6.2. Quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương ở Việt Nam theo quy định của Bộ luật dân sự năm 1995
• 1.6.3. Quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương ở Việt Nam theo quy định của Bộ luật dân sự năm 2005
• 1.6.4. Quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương ở Việt Nam theo quy định của Bộ luật dân sự năm 2015
• 1.7. Pháp luật quốc tế về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 1.8. Quyền nhân thân của phụ nữ
• 1.9. Quyền nhân thân của trẻ em
• 1.10. Quyền nhân thân của những người sống chung với HIV/AIDS
• 1.11. Quyền nhân thân của người khuyết tật
• 1.12. Quyền nhân thân của người lao động di trú
• 1.13. Quyền nhân thân của người thiểu số
• 1.14. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ QUYỀN NHÂN THÂN CỦA NHÓM NGƯỜI DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TRONG XÃ HỘI
• 2.1. Khái quát chung về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành
• 2.2. Nội dung của các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội theo quy định của pháp luật dân sự hiện hành
• 2.3. Các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội liên quan đến sự cá biệt hóa cá nhân
• 2.4. Các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội liên quan đến giá trị của con người trong xã hội
• 2.5. Các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội liên quan đến thân thể con người
• 2.6. Các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội liên quan đến quan hệ hôn nhân và gia đình
• 2.7. Các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội liên quan đến hoạt động lao động, sáng tạo của cá nhân
• 2.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN VẬN DỤNG VÀ BẢO VỆ QUYỀN NHÂN THÂN CỦA NHÓM NGƯỜI DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TRONG XÃ HỘI
• 3.1. Những mặt tích cực đã đạt được trong việc vận dụng và bảo vệ các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 3.1.1. Trong việc bảo vệ quyền nhân thân đối với trẻ em
• 3.1.2. Trong việc bảo vệ quyền nhân thân đối với phụ nữ
• 3.1.3. Trong việc bảo vệ quyền nhân thân đối với nhóm người dân tộc thiểu số
• 3.1.4. Trong việc bảo vệ quyền nhân thân đối với nhóm người khuyết tật
• 3.1.5. Trong việc bảo vệ quyền nhân thân đối với nhóm người lao động di trú
• 3.1.6. Trong việc bảo vệ quyền nhân thân đối với nhóm người sống chung với HIV/AIDS
• 3.2. Những mặt hạn chế trong việc vận dụng và bảo vệ các quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 3.2.1. Tình trạng trẻ em bị xâm hại tình dục, xâm phạm hình ảnh, quyền riêng tư, bí mật cá nhân và bị ngược đãi trở nên phổ biến và nghiêm trọng
• 3.2.2. Tình trạng phụ nữ bị xâm phạm về sức khỏe, thân thể, bị bạo lực gia đình, phân biệt đối xử vẫn còn tồn tại và có thiên hướng phức tạp hơn
• 3.2.3. Việc tiếp cận một số quyền nhân thân cơ bản của nhóm người thiểu số còn gặp nhiều khó khăn
• 3.2.4. Tình trạng kì thị, phân biệt đối xử đối với người khuyết tật vẫn còn tồn tại, quá trình hoà nhập cộng đồng của người khuyết tật còn gặp nhiều khó khăn
• 3.2.5. Trong việc bảo vệ quyền nhân thân của nhóm lao động di trú tại Việt Nam ở một số lĩnh vực chưa có sự hướng dẫn cụ thể dẫn đến hệ quả khó khăn khi tiếp cận quyền
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN NHÂN THÂN CỦA NHÓM NGƯỜI DỄ BỊ TỔN THƯƠNG TRONG XÃ HỘI
• 4.1. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 4.1.1. Thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và đúng đắn quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước
• 4.1.2. Bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ trong hệ thống pháp luật đối với việc bảo đảm quyền con người, quyền nhân thân
• 4.1.3. Việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương cần phù hợp với các văn kiện quốc tế mà Việt Nam tham gia, ký kết
• 4.1.4. Kế thừa tính nhân văn, đặc biệt là quyền của những người yếu thế trên cơ sở bảo vệ và thực hiện nghiêm minh bằng pháp luật
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện và nâng cao pháp luật về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 4.2.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội
• 4.2.2. Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương

Quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương là một khái niệm quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam. Nhóm người này bao gồm những cá nhân có hoàn cảnh đặc biệt, dễ bị tổn thương trong xã hội như trẻ em, người khuyết tật, người cao tuổi, và những người sống chung với HIV/AIDS. Theo quy định của pháp luật dân sự, quyền nhân thân bao gồm quyền riêng tư, quyền sống, quyền tự do cá nhân và quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm. Việc ghi nhận và bảo vệ quyền nhân thân của nhóm người này không chỉ thể hiện sự tôn trọng nhân quyền mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng. Đặc biệt, quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương cần được bảo vệ một cách đặc biệt để đảm bảo họ có thể tham gia đầy đủ vào các hoạt động xã hội mà không bị phân biệt hay kỳ thị.

1.1. Đặc điểm của nhóm người dễ bị tổn thương

Nhóm người dễ bị tổn thương thường có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm sự thiếu hụt về quyền lợi, khả năng tiếp cận dịch vụ và sự hỗ trợ từ cộng đồng. Họ thường phải đối mặt với nhiều rào cản trong việc thực hiện quyền con người, đặc biệt là quyền nhân thân. Ví dụ, trẻ em có thể bị xâm hại tình dục, trong khi người khuyết tật có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục. Những đặc điểm này đòi hỏi pháp luật phải có những quy định cụ thể và chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi của họ. Việc bảo vệ quyền nhân thân của nhóm người này không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là của toàn xã hội.

II. Quy định của pháp luật dân sự Việt Nam về quyền nhân thân

Pháp luật dân sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương. Bộ luật Dân sự năm 2015 đã ghi nhận quyền nhân thân như một trong những quyền cơ bản của con người. Các quyền này bao gồm quyền sống, quyền tự do cá nhân, quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm và quyền riêng tư. Đặc biệt, pháp luật cũng quy định rõ ràng về quyền của trẻ em, người khuyết tật và người cao tuổi, nhằm đảm bảo họ được bảo vệ và hỗ trợ trong các tình huống khó khăn. Việc thực hiện các quy định này là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của nhóm người dễ bị tổn thương, đồng thời nâng cao nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của quyền nhân thân.

2.1. Quyền nhân thân của trẻ em

Trẻ em là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất trong xã hội. Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em, bao gồm quyền được sống, quyền được giáo dục, quyền được bảo vệ khỏi bạo lực và xâm hại. Theo Công ước về quyền trẻ em mà Việt Nam đã ký kết, trẻ em có quyền được bảo vệ khỏi mọi hình thức xâm hại và phân biệt đối xử. Điều này thể hiện sự cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em, đồng thời khẳng định rằng trẻ em cần được đối xử với sự tôn trọng và bảo vệ đặc biệt.

III. Thực tiễn bảo vệ quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương

Thực tiễn bảo vệ quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương tại Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực thi các quy định này còn gặp nhiều khó khăn. Tình trạng xâm hại quyền lợi của trẻ em, phụ nữ và người khuyết tật vẫn diễn ra phổ biến. Nhiều trường hợp không được xử lý kịp thời, dẫn đến việc quyền nhân thân của họ bị xâm phạm. Đặc biệt, sự thiếu hụt về nguồn lực và nhận thức của cộng đồng về quyền nhân thân cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của xã hội trong việc bảo vệ quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương.

3.1. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền nhân thân

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc bảo vệ quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương là sự thiếu hụt về nguồn lực và sự hỗ trợ từ cộng đồng. Nhiều tổ chức và cá nhân chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi của nhóm người này, dẫn đến việc họ không được bảo vệ một cách hiệu quả. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn trong việc thực thi các quy định pháp luật, nhằm đảm bảo quyền lợi của nhóm người dễ bị tổn thương được thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả.

IV. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền nhân thân

Để bảo vệ quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương, cần có những giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về quyền nhân thân cho cộng đồng, đặc biệt là nhóm người dễ bị tổn thương. Thứ hai, cần có những quy định pháp luật cụ thể hơn để bảo vệ quyền lợi của nhóm người này, đồng thời đảm bảo tính khả thi trong việc thực hiện. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tổ chức xã hội trong việc bảo vệ quyền nhân thân, nhằm tạo ra một môi trường an toàn và bình đẳng cho tất cả mọi người.

4.1. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục

Công tác tuyên truyền và giáo dục về quyền nhân thân là rất quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi của nhóm người dễ bị tổn thương. Cần tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo và các hoạt động cộng đồng nhằm nâng cao hiểu biết về quyền nhân thân, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hỗ trợ từ xã hội. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của nhóm người dễ bị tổn thương mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và bình đẳng hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ luật học của tác giả Phạm Hùng Cường (2020) với đề tài "Quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành" (chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự, mã số 9.03, Đại học Luật Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Đình Nghị và PGS. Hà Thị Mai Hiên) đặt nền móng lý luận và thực chứng tiên phong cho việc bảo vệ các nhóm yếu thế dưới lăng kính luật tư.

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập quốc tế sâu rộng và là thành viên của 7/9 công ước quốc tế cốt lõi về quyền con người (bao gồm ICCPR, ICESCR, CEDAW, CRC, CRPD...), việc nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế vào pháp luật dân sự thực định vẫn còn nhiều khoảng trống. Nghiên cứu giải quyết research gap mang tính căn bản: sự thiếu vắng một khung lý thuyết thống nhất và cơ chế bảo vệ hữu hiệu dành riêng cho quyền nhân thân phi tài sản của các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 và các luật chuyên ngành.

Theo số liệu thống kê thực chứng từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội được trích dẫn trong văn bản, số người thuộc nhóm dễ bị tổn thương tại Việt Nam chiếm trên 20% dân số cả nước, bao gồm khoảng 9,2 triệu người cao tuổi, 7,2 triệu người khuyết tật, 1,5 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, gần 5% hộ nghèo, 1,8 triệu hộ gia đình cần trợ giúp đột xuất hàng năm do thiên tai, 234.000 người nhiễm HIV và khoảng 30.000 nạn nhân của bạo lực gia đình.

Luận án xác lập 03 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Bản chất pháp lý, đặc điểm và cơ sở lý luận - thực tiễn của việc ghi nhận, bảo đảm quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương trong pháp luật dân sự là gì?
2. Hệ thống pháp luật thực định Việt Nam (trọng tâm là BLDS 2015 và các văn bản chuyên ngành) đã thể chế hóa các quyền nhân thân của từng phân nhóm yếu thế như thế nào, và đâu là những bất cập cấu trúc?
3. Cần xác lập phương hướng, nguyên tắc và giải pháp lập pháp cụ thể nào nhằm hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền nhân thân cho các nhóm yếu thế tại Việt Nam tương thích với chuẩn mực quốc tế?

Khung lý thuyết của công trình được định vị trên sự giao thoa giữa Lý thuyết Quyền tự nhiên (Natural Rights Theory), Lý thuyết Trách nhiệm bảo vệ đối tượng dễ bị tổn thương của Robert E. Goodin (1985), và Lý thuyết Tiếp cận đa ngành - liên ngành khoa học pháp lý của GS. Võ Khánh Vinh (2009, 2011). Phạm vi nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 06 phân nhóm xã hội điển hình: phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người lao động di trú và người sống chung với HIV/AIDS trong giai đoạn thi hành BLDS 2005 đến BLDS 2015.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh bức tranh đa chiều về quyền con người và quyền nhân thân:

Về y văn quốc tế, các học giả đã phân tích sâu sắc khái niệm tính dễ bị tổn thương (vulnerability). Ingrid Nifosi-Sutton (2017) trong tác phẩm The Protection of Vulnerable Groups under International Human Rights Law đã hệ thống hóa các lỗ hổng trong mô hình giám sát quốc tế. Trên Human Rights Quarterly (2011), nghiên cứu của Ủy ban về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hoá (CESCR) phân chia tình trạng dễ bị tổn thương thành hai trạng thái: "trạng thái cố định" (fixed status - giới tính, độ tuổi, khuyết tật, chủng tộc) và "trạng thái biến đổi" (transformative status - lao động di cư, thất nghiệp, nghèo đói, tị nạn). Nghiên cứu trên International Journal of Constitutional Law (2013) chỉ ra án lệ của Tòa án Nhân quyền Châu Âu (ECtHR) áp dụng cho người Roma, bệnh nhân tâm thần và người nhiễm HIV, song cảnh báo nguy cơ rập khuôn (stereotyping) và kỳ thị thứ cấp nếu áp dụng khái niệm này thiếu thận trọng.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận theo từng nhánh riêng lẻ: Lê Đình Nghị (2008) tiếp cận quyền bí mật đời tư; Trần Ngọc Hiệp (2015) nghiên cứu quyền nhân thân của người khuyết tật; Nguyễn Thị Báo (2015) khảo sát quyền của phụ nữ nông thôn; Trần Thái Dương (2014) đánh giá quyền tiếp cận công lý của người khuyết tật theo CRPD; và Võ Khánh Vinh (2009, 2011, 2012) đặt nền móng tiếp cận đa ngành, liên ngành về quyền con người.

Tranh luận học thuật tồn tại giữa hai trường phái:

• Trường phái Bình đẳng hình thức: Cho rằng BLDS chỉ nên quy định các quyền nhân thân phổ quát áp dụng bình đẳng cho mọi cá nhân nhằm bảo đảm tính trung dung của luật tư.
• Trường phái Bình đẳng thực chất: Khẳng định quy định bình đẳng thuần túy sẽ bỏ rơi các nhóm yếu thế trước quy luật thị trường khắt khe. Đúng như Robert E. Goodin (1985) lập luận: "Sự dễ bị tổn thương có thể xuất phát từ tự nhiên và không thể tránh khỏi hoặc chúng có thể được tạo ra và duy trì bởi những sự sắp đặt của xã hội." Do đó, luật pháp bắt buộc phải thiết lập các cơ chế bảo vệ đặc thù mang tính bù đắp.

Luận án định vị khoảng trống học thuật: Chưa có công trình cấp tiến sĩ nào tại Việt Nam hệ thống hóa toàn diện cơ chế luật dân sự để bảo vệ quyền nhân thân cho toàn bộ các nhóm xã hội dễ bị tổn thương. Nghiên cứu so sánh trực tiếp với kinh nghiệm quốc tế như Đạo luật Bảo vệ các Nhóm Người dễ bị tổn thương (PVG Act 2007) của Scotland với mô hình cơ quan thẩm định Disclosure Scotland, cùng khung pháp lý CEAS của Liên minh Châu Âu về quy trình nhận diện người tị nạn yếu thế.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng và phát triển các lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý dân sự:

• Mở rộng lý thuyết về Trách nhiệm xã hội và Tính dễ bị tổn thương của Robert E. Goodin (1985): Chuyển hóa các nghĩa vụ đạo lý - xã hội thành các quy phạm pháp luật dân sự bắt buộc, phân định rõ trách nhiệm của Nhà nước và các chủ thể luật tư trong việc bảo vệ người yếu thế.
• Định hình khái niệm chuẩn xác về nhóm người dễ bị tổn thương trong luật học: Luận án đưa ra định nghĩa có giá trị lý luận cao: "Nhóm người dễ bị tổn thương là những con người yếu thế, có nguy cơ bị xâm phạm và/hoặc dễ bị bỏ quên các quyền về con người; và họ cần được chú ý bảo vệ đặc biệt so với những nhóm, cộng đồng người khác trong xã hội."
• Chuyển dịch mô hình nhận thức (Paradigm Shift): Chuyển từ tư duy "bảo trợ xã hội mang tính ban ơn" sang tư duy "tiếp cận dựa trên quyền con người" (Human Rights-Based Approach). Trong đó, các nhóm yếu thế được xác định là chủ thể đương nhiên thụ hưởng các quyền năng nhân thân đầy đủ, chứ không phải là đối tượng thụ động của sự cứu trợ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng 03 lý thuyết: Lý thuyết Quyền tự nhiên, Lý thuyết Năng lực của Amartya Sen và Lý thuyết Tiếp cận liên ngành Luật học.

Cấu trúc quyền nhân thân của nhóm dễ bị tổn thương được phân tách thành 05 nhóm quyền năng mang tính hệ thống:

1. Nhóm quyền liên quan đến sự cá biệt hóa cá nhân: Quyền đối với họ, tên, quốc tịch, xác định lại giới tính, hộ tịch.
2. Nhóm quyền liên quan đến giá trị con người trong xã hội: Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, quyền bí mật đời tư, bảo vệ đời sống riêng tư và bí mật cá nhân.
3. Nhóm quyền liên quan đến thân thể: Quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, thân thể; quyền hiến, ghép mô tạng và khám chữa bệnh.
4. Nhóm quyền liên quan đến quan hệ hôn nhân và gia đình: Quyền kết hôn, bình đẳng giới, quyền được bảo vệ khỏi bạo lực gia đình và ly hôn.
5. Nhóm quyền liên quan đến hoạt động lao động, sáng tạo: Quyền tự do lao động, không bị phân biệt đối xử nơi làm việc, quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích giới hạn trong phạm vi các quan hệ pháp luật dân sự và tố tụng dân sự theo lãnh thổ Việt Nam, trong tương quan đối chiếu với các công ước quốc tế mà Việt Nam là quốc gia thành viên.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Công trình được xây dựng trên lập trường triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (critical realism). Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu đa phương pháp định tính và phân tích quy phạm chuyên sâu (normative legal analysis), kết hợp phân tích so sánh luật học (comparative law).

Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (multi-level design) bao gồm:

• Cấp độ vĩ mô: Các chuẩn mực nhân quyền quốc tế và Hiến pháp 2013.
• Cấp độ trung mô: Bộ luật Dân sự 2015 và các luật chuyên ngành (Luật Người khuyết tật 2010, Luật Trẻ em 2016, Luật Bình đẳng giới 2006, Luật Người cao tuổi 2009, Luật Phòng chống bạo lực gia đình, Luật Phòng chống thiên tai 2013).
• Cấp độ vi mô: Thực tiễn thực thi pháp luật và bảo vệ quyền nhân thân trong các quan hệ xã hội cụ thể.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ các chuẩn mực học thuật khắt khe:

• Phương pháp phân tích văn bản quy phạm và lập luận pháp lý: Giải cấu trúc các điều khoản của BLDS 2015, chỉ rõ xung đột giữa luật chung và luật chuyên ngành.
• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo dữ liệu từ 03 nguồn độc lập: Báo cáo quốc gia của các Bộ ngành (Bộ Tư pháp, Bộ LĐ-TB&XH, Bộ Công an); Báo cáo giám sát của các tổ chức quốc tế (UNICEF, UNDP, WHO, WB, ILO, CESCR); và các án lệ, công trình khảo cứu thực tế.
• So sánh pháp luật quốc tế: Phân tích đối chiếu hệ thống pháp luật của Scotland (PCSA 2003, PVG Act 2007), Liên minh Châu Âu (CEAS), Ấn Độ và Bangladesh.

Data và phân tích

Nghiên cứu sử dụng tổng hợp các tập dữ liệu thứ cấp và dữ liệu thống kê quốc gia:

• Mẫu khảo sát dữ liệu tổng thể: Phân tích thực trạng của hơn 20% dân số Việt Nam thuộc nhóm yếu thế.
• Phân tích thống kê tư pháp về tội phạm xâm hại thân thể trẻ em từ Tổng cục Cảnh sát (Bộ Công an): Trung bình mỗi năm ghi nhận 1.800 vụ xâm hại trẻ em, trong đó số trẻ bị hiếp dâm chiếm đến 65% và số trẻ bị xâm hại tình dục nhiều lần chiếm tới 28%.
• Đánh giá tác động của quy luật kinh tế thị trường đối với việc cung ứng "hàng hóa công cộng" và dịch vụ pháp lý cơ bản cho nhóm yếu thế.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý bảo vệ hình thức và rào cản tiếp cận thực tế: Mặc dù BLDS 2015 ghi nhận nhiều quyền nhân thân mới tiến bộ (quyền chuyển đổi giới tính Điều 37, quyền đối với đời sống riêng tư Điều 38), nhưng thiếu vắng cơ chế tố tụng đặc thù để bảo vệ người yếu thế, khiến các quy định này rơi vào tình trạng "quyền năng treo".
2. Xung đột cấu trúc giữa cơ chế thị trường và dịch vụ bảo trợ: Quá trình thương mại hóa các dịch vụ y tế, giáo dục và trợ giúp pháp lý đã đẩy nhóm người nghèo, người khuyết tật và lao động di trú ra khỏi hệ thống bảo vệ quyền nhân thân.
3. Sự phổ biến đáng báo động về xâm hại quyền thân thể và bí mật đời tư của trẻ em: Tình trạng xâm hại tình dục trẻ em (1.800 vụ/năm) và xâm phạm hình ảnh, đời sống riêng tư trên không gian mạng diễn biến phức tạp nhưng chế tài dân sự về bồi thường thiệt hại tổn thất tinh thần chưa đủ sức răn đe.
4. Khoảng trống pháp lý bảo vệ lao động di trú nội địa và người nhiễm HIV: Thiếu cơ chế kiểm soát việc bảo mật thông tin bệnh án HIV/AIDS và bảo đảm quyền nhân thân trong quan hệ lao động của lao động di cư tự do.

Implications đa chiều

• Đóng góp cho lý luận luật học: Bổ sung và hoàn thiện hệ thống khái niệm, phân loại và bản chất pháp lý của quyền nhân thân người yếu thế trong khoa học luật dân sự Việt Nam.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp phương pháp tiếp cận quyền con người liên ngành (Interdisciplinary Human Rights Approach) kết hợp giữa phân tích quy phạm luật tư và xã hội học pháp luật.
• Thực tiễn áp dụng: Định hướng cho Tòa án và các cơ quan trợ giúp pháp lý trong việc áp dụng các nguyên tắc công bằng, bình đẳng thực chất khi giải quyết các tranh chấp dân sự liên quan đến nhóm yếu thế.
• Khuyến nghị chính sách và hoàn thiện lập pháp:
  • Sửa đổi, bổ sung BLDS 2015: Cần thiết chế hóa nguyên tắc suy đoán có lợi cho người yếu thế trong tố tụng dân sự và chứng minh thiệt hại nhân thân.
  • Ban hành Luật Chuyển đổi giới tính và hoàn thiện Nghị định hướng dẫn về bồi thường thiệt hại tinh thần khi quyền hình ảnh, bí mật đời tư bị xâm phạm.
  • Xây dựng cơ chế kiểm soát tương tự mô hình PVG Act của Scotland nhằm ngăn ngừa người có tiền án xâm hại làm việc trong các môi trường tiếp xúc với trẻ em và người khuyết tật.

---

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn dữ liệu sơ cấp: Do điều kiện nguồn lực, luận án chủ yếu khai thác dữ liệu thứ cấp và dữ liệu thống kê hành chính, chưa thực hiện được các cuộc điều tra xã hội học pháp luật trên mẫu diện rộng với thang đo định lượng chuyên biệt (như SEM hay QCA).
• Phạm vi đối tượng: Nghiên cứu giới hạn sâu trong 06 phân nhóm đại diện, chưa thể bao quát toàn bộ các nhóm yếu thế mới xuất hiện như người xin tị nạn, nạn nhân của trí tuệ nhân tạo (AI) và vi phạm dữ liệu sinh trắc học cá nhân.
• Điều kiện biên về thời gian: Các số liệu và văn bản thực định được rà soát chủ yếu đến mốc thời điểm năm 2020.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng đánh giá bảo vệ quyền nhân thân của nhóm yếu thế trong môi trường kinh tế số và không gian mạng (quyền được lãng quên, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân sinh trắc học).
2. Ứng dụng phương pháp định lượng thực nghiệm (Empirical Legal Studies) để đo lường mức độ tiếp cận công lý của người khuyết tật và đồng bào dân tộc thiểu số tại Tòa án.
3. Nghiên cứu sâu về chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do xâm phạm danh dự, nhân phẩm của người yếu thế trên mạng xã hội.
4. Đánh giá tác động giới và bình đẳng giới giao thoa (intersectional gender analysis) trong bảo vệ quyền tài sản gắn liền với quyền nhân thân của phụ nữ dân tộc thiểu số.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Luật Dân sự, Luật Nhân quyền tại các cơ sở đào tạo luật lớn như Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - ĐHQGHN, Đại học Luật TP.HCM.
• Ảnh hưởng chính sách và lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban soạn thảo các dự án luật của Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ LĐ-TB&XH trong việc rà soát, hoàn thiện BLDS, Luật Người khuyết tật, Luật Trẻ em và Luật Phòng chống bạo lực gia đình sửa đổi.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy nhận thức cộng đồng và hỗ trợ các tổ chức xã hội dân sự, tổ chức phi chính phủ (NGOs) nâng cao năng lực trợ giúp pháp lý miễn phí, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho hơn 20 triệu người yếu thế tại Việt Nam.
• Giá trị quốc tế: Đóng góp vào các báo cáo định kỳ phổ quát (UPR) của Việt Nam tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc và thực thi cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) về tiêu chuẩn lao động và quyền con người.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn hóa, hệ thống phân loại 05 nhóm quyền nhân thân và danh mục tài liệu tham khảo chuyên sâu về luật nhân quyền quốc tế.
• Cơ quan Lập pháp và Cơ quan Quản lý Nhà nước: Tiếp nhận các đề xuất sửa đổi điều luật cụ thể, lộ trình thể chế hóa các công ước quốc tế vào luật thực định.
• Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Luật sư: Có thêm cẩm nang lý luận và cơ sở pháp lý để giải thích, áp dụng pháp luật thấu tình đạt lý, bảo vệ quyền lợi cho các đương sự yếu thế tại phiên tòa.
• Các Tổ chức Trợ giúp Pháp lý và Tổ chức Xã hội: Sử dụng các phát hiện nghiên cứu để vận động chính sách, thiết kế các chương trình can thiệp hỗ trợ pháp lý cộng đồng.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc luận án đã bản địa hóa và mở rộng Lý thuyết Trách nhiệm Xã hội đối với Tính dễ bị tổn thương (Vulnerability Theory) của Robert E. Goodin (1985) vào khoa học luật dân sự Việt Nam. Luận án đã chứng minh một cách thuyết phục rằng tính dễ bị tổn thương không chỉ thuần túy là yếu tố tự nhiên hay số phận cá nhân, mà là hệ quả của các "rào cản cấu trúc" (structural barriers) và khiếm khuyết của cơ chế thị trường. Từ đó, tác giả luận giải sự cần thiết phải mở rộng chức năng của luật dân sự: từ một ngành luật bảo vệ quyền tự do ý chí và bình đẳng hình thức sang một ngành luật chủ động thiết lập các cơ chế bồi hoàn pháp lý (affirmative actions) nhằm bảo đảm bình đẳng thực chất cho người yếu thế.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án thể hiện như thế nào khi so sánh với các công trình đi trước?

So với các nghiên cứu trước đây (như nghiên cứu đơn ngành của Lê Đình Nghị năm 2008 về quyền bí mật đời tư hay Trần Ngọc Hiệp năm 2015 về người khuyết tật), luận án đã tạo bước đột phá phương pháp luận qua việc:

• Tích hợp phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội theo định hướng của GS. Võ Khánh Vinh (2009).
• Kết hợp đồng thời phân tích quy phạm luật thực định với so sánh luật học đối chiếu đa quốc gia (pháp luật Scotland, Liên minh Châu Âu, Ấn Độ, Bangladesh) và tam giác hóa dữ liệu thực chứng từ các cơ quan bảo vệ pháp luật.

3. Phát hiện thực chứng nào mang tính bất ngờ và có ý nghĩa cảnh báo cao nhất?

Phát hiện về sự gia tăng mang tính hệ thống của các hành vi xâm phạm thân thể và danh dự của trẻ em trên thực tế, đối lập hoàn toàn với sự hoàn thiện trên văn bản của Luật Trẻ em 2016 và BLDS 2015. Số liệu thực chứng từ Bộ Công an ghi nhận trung bình 1.800 vụ xâm hại trẻ em mỗi năm (trong đó 65% là hiếp dâm và 28% là xâm hại nhiều lần) phơi bày khoảng trống nghiêm trọng trong cơ chế giám sát tư pháp và thiếu vắng các biện pháp phòng ngừa chủ động từ góc độ luật tư (như danh sách cấm hành nghề hoặc kiểm tra lý lịch tư pháp bắt buộc đối với người tiếp xúc với trẻ em).

4. Luận án có cung cấp quy trình/khung kiểm soát có thể tái lập (Replication Protocol) không?

Có. Luận án đã đề xuất khung quy trình 04 bước chuẩn hóa để nhận diện và bảo vệ quyền nhân thân người yếu thế:

1. Xác định tình trạng dễ bị tổn thương dựa trên tiêu chí trạng thái cố định (fixed status) hoặc biến đổi (transformative status).
2. Phân loại nhóm quyền nhân thân bị đe dọa (theo khung 05 nhóm quyền năng).
3. Áp dụng cơ chế trợ giúp pháp lý bắt buộc và miễn giảm nghĩa vụ chứng minh tài chính.
4. Kích hoạt chế tài dân sự phục hồi danh dự kết hợp bồi thường thiệt hại tinh thần vượt mức thông thường.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao?

Chương trình nghiên cứu mở rộng trong thập kỷ tới tập trung vào: Xây dựng khung pháp lý bảo vệ quyền nhân thân của nhóm yếu thế trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và kinh tế dữ liệu số; luật hóa quyền an tử (euthanasia) và quyền tự quyết thân thể; hoàn thiện cơ chế tố tụng tập thể (class action) trong tố tụng dân sự để các tổ chức xã hội có thể đại diện khởi kiện đòi bồi thường quyền nhân thân cho các nhóm yếu thế bị xâm hại hàng loạt.

---

Kết luận

1. Luận án xác lập một cách toàn diện hệ thống lý luận về quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương, đưa ra khái niệm khoa học chuẩn xác và chứng minh tính cấp thiết của cơ chế bảo vệ đặc thù trong pháp luật dân sự.
2. Công trình giải cấu trúc thành công 05 nhóm quyền nhân thân cốt lõi của người yếu thế theo BLDS 2015, chỉ rõ những điểm nghẽn và xung đột pháp lý giữa luật chung và luật chuyên ngành.
3. Luận án cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc với các cứ liệu xác thực về thực trạng xâm phạm quyền nhân thân của phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, lao động di trú và người sống chung với HIV/AIDS tại Việt Nam.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ, có tính khả thi cao nhằm sửa đổi BLDS, ban hành luật chuyên ngành và hoàn thiện cơ chế tố tụng dân sự bảo vệ quyền con người.
5. Mở ra 03 hướng nghiên cứu học thuật mới: Tiếp cận giao thoa (intersectionality) trong luật tư; bảo vệ quyền nhân thân trên không gian mạng; và cơ chế khởi kiện tập thể bảo vệ lợi ích công cộng cho các nhóm xã hội thiệt thòi.
6. Đóng góp thiết thực vào việc thúc đẩy các cam kết quốc tế về nhân quyền của Việt Nam, hướng tới xây dựng một xã hội công bằng, nhân văn và thượng tôn pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước, với biết bao cuộc đấu tranh chống quân xâm lược. Vì vậy chúng ta hiểu rõ hơn ai hết giá trị của độc lập, tự do, quyền sống và mưu cầu hạnh phúc. Tư tưởng nhân quyền ở Việt Nam đã có từ rất lâu và được thể hiện trước hết qua những ý niệm và hành động khoan dung, nhân đạo. Trong Bình Ngô Đại Cáo của Nguyễn Trãi với tinh thần “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo” đã thể hiện rõ tư tưởng nhân đạo, nhân quyền của Việt Nam.

Bởi vậy, khi đọc bản Tuyên ngôn Độc lập 2/9, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bắt đầu với một định đề triết học nhân văn dẫn từ Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của nước Mỹ: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng”. Sự bình đẳng của cá nhân được thể hiện trong việc hưởng quyền (trong đó có các quyền nhân thân) và nghĩa vụ do pháp luật quy định luôn được xem là kim chỉ nam trong đường lối lãnh đạo và chính sách phát triển của Đảng, Nhà nước. Trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã rất nỗ lực trong việc bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền trong phạm vi quốc gia cũng như đã tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh vì nhân quyền của nhân loại. Thể hiện ở việc Nhà nước ta đã hình thành một hệ thống các văn bản pháp luật tương đối đầy đủ và khá tương thích với luật pháp quốc tế về nhân quyền.

Đồng thời cũng đã hình thành lên một cơ chế bảo đảm quyền con người nói chung, quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương nói riêng. Quyền nhân thân của cá nhân được quy định trong Bộ luật dân sự năm 2005 trước đây và hiện nay là Bộ luật dân sự năm 2015 với nhiều nhóm quyền quan trọng với mục đích bảo vệ con người, coi con người là đối tượng trung tâm, đối tượng cần được hướng tới và bảo đảm thực hiện. Con người tự nhiên sinh ra vốn đa dạng bởi sắc tộc, màu da, thể lực, trí lực, giới tính, độ tuổi. Chính sự tự nhiên này cùng với sự tác động của các định kiến xã hội, sự nhìn nhận phiến diện của một bộ phận người, sự ảnh hưởng của phong tục, tập quán, 9 luan an thói quen.

nên có một nhóm người trong xã hội ở vào “thế yếu” – họ là nhóm người dễ bị tổn thương trong xã hội. Với cách hiểu trên, nhóm dễ bị tổn thương có thể chia thành những loại như sau: những người nghèo, phụ nữ, trẻ em, người tàn tật, người nhiễm HIV, dân di cư… Đây là những nhóm xã hội có khả năng chống đỡ, tự bảo vệ thấp nhất và thiệt hại đối với họ thường là cao nhất. Với tình hình thực tế ở đất nước ta qua hơn ba thập kỉ đổi mới, chúng ta đã đạt được những thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội. Để đưa đất nước ta trở thành nước công nghiệp, xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, Đảng, nhà nước ta đặc biệt chú trọng đến việc phát huy vai trò và nâng cao vị thế của con người, xem con người là trung tâm của chiến lược phát triển.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong xã hội vẫn còn tồn tại nhóm xã hội dễ bị tổn thương chưa được thụ hưởng nhiều những giá trị dân chủ, công bằng, bình đẳng trên mọi lĩnh vực của đời sống chính trị, xã hội so với nhóm xã hội phổ biến khác. Xét về mặt kinh tế, việc xây dựng nền kinh tế thị trường dù ở bất cứ dạng nào cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận ở chừng mực nhất định quy luật khắt khe của thị trường. Theo đó, quy luật của thị trường, khách hàng là thượng đế, có nghĩa là nó đáp ứng cho nhu cầu của “khách hàng” nhưng cũng có nghĩa là nó không đáp ứng cho nhu cầu của những người không có khả năng trở thành “khách hàng”. Thị trường là một cơ chế hữu hiệu để nâng cao số lượng và chất lượng của hàng hóa thông thường nhưng nó tỏ ra kém hữu hiệu trong việc cung ứng “hàng hóa công cộng” và những “hàng hóa công cộng” này có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc đáp ứng những năng lực cơ bản như chăm sóc sức khỏe sơ đẳng, cơ hội giáo dục cơ bản….

“Hàng hóa công cộng” trước hết đáp ứng nhu cầu chung của xã hội, cho cả nhóm thường và nhóm dễ bị tổn thương nhưng nó có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với nhóm dễ bị tổn thương, bởi đây chính là những yếu tố cần thiết nhất để nâng cao năng lực cho nhóm dễ bị tổn thương để họ có thể chống đỡ và phục hồi. 10 luan an Xét về mặt chính trị, nhóm dễ bị tổn thương hạn chế về khả năng tham gia để tiếng nói của mình được lắng nghe và những lợi ích cơ bản của họ có thể được đầy đủ hơn. Mặt khác, họ cũng không có đủ nguồn lực để tham gia bởi những nguồn lực này tập trung cho sự tồn tại và chống đỡ tổn thương mà họ phải gánh chịu. Xét về mặt đạo lý xã hội, chuyển sang kinh tế thị trường ảnh hưởng nhất định đến những giá trị đạo lý truyền thống như nhân ái, đùm bọc - vốn được xây dựng và củng cố bởi phép trị nước theo nhân nghĩa, đạo đức.

Kinh tế thị trường lấy chuẩn vật chất làm đầu, khả năng sinh lời, sức mạnh của tiền bạc đã làm xói mòn ít nhiều giá trị nhân văn, nhân bản. Nói một cách đơn giản, chúng ta có thể giàu hơn nhưng chúng ta cũng có thể tàn ác hơn. Những nghiên cứu gần đây cho thấy có lẽ sự phát triển có nguy cơ thiếu bền vững bởi chúng ta thiếu các nguồn vốn mới như: vốn đạo đức, vốn con người, vốn văn hóa, vốn xã hội… Tuy nhiên cũng như các nước khác trên thế giới, hiện nay Việt Nam cũng đang phải đối mặt với những thách thức về quyền con người, trong đó nổi bật lên vấn đề về quyền của các nhóm người dễ bị tổn thương. Nhóm người dễ bị tổn thương là những nhóm, cộng đồng có vị thế về chính trị, xã hội hoặc kinh tế thấp hơn, từ đó khiến họ có nguy cơ cao hơn bị bỏ quên hay bị vi phạm các quyền con người.

Bởi vậy cần chú ý bảo vệ đặc biệt so với các nhóm khác. Đặc biệt là trong bối cảnh hiện đại, sự phát triển của xã hội loài người mang lại nhiều thành tựu về kinh tế, y tế, văn hóa xã hội… nhưng các quyền nhân thân của cá nhân nói chung và nhóm người dễ bị tổn thương nói riêng vẫn bị xâm phạm và không được bảo vệ thỏa đáng với phạm vi khá phổ biến và tần suất không ngừng gia tăng, thậm chí tính mạng và sức khỏe của nhóm người này vẫn thường xuyên bị đe dọa, việc bảo vệ nó tưởng chừng như đơn giản, nhưng trên thực tế, sự vi phạm trong thời gian qua có thể nói là đang tràn lan, trở thành mối lo cho xã hội. Hơn thế, sự phát triển của xã hội loài người hướng đến sự phát triển toàn diện về vật chất và tinh thần, do vậy, việc gia tăng sự quan tâm và bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương chỉ dấu cho sự phát triển của nhân loại nói chung là một yêu cầu rất bức thiết hiện nay. 11 luan an “Nhóm người dễ bị tổn thương” trong xã hội dường như là khái niệm còn tương đối mới mẻ trong pháp luật Việt Nam nên các quy định của pháp luật và cơ chế bảo vệ quyền của nhóm người này (trong đó có quyền nhân thân) còn nhiều hạn chế.

Hướng tới một xã hội công bằng, bình đẳng thì các quyền dân sự nói riêng, các quyền nhân thân nói chung phải được ghi nhận và đảm bảo thực hiện một cách nghiêm chỉnh đối với mọi đối tượng trong xã hội. Do đó, việc nghiên cứu các vấn đề về quyền nhân thân của cá nhân nói chung, quyền nhân thân của nhóm người dễ bị tổn thương nói riêng là vấn đề mang tính cấp bách có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lớn trong thời gian tới. Phần II CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước A.

Bài viết trên các tạp chí (1) International Journal of Constitutional Law “The promise of an emerging concept in European Human Rights Convention law” - International Journal of Constitutional Law, Volume 11, Issue 4 ,1 October 2013, Pages 1056–1085 ( Bài viết “Triển vọng về một khái niệm mới trong Công ước về Quyền con người của Liên minh Châu Âu - Tạp chí Quốc tế về Luật Hiến pháp, Tập 11, Số 4, Ngày 1 tháng 10 năm 2013, Các trang 1056-1085)  Bài viết “Triển vọng về một khái niệm mới trong Công ước về Quyền con người của Liên minh Châu Âu” được nghiên cứu dưới góc độ các đặc điểm và ý nghĩa của khái niệm về các nhóm dễ bị tổn thương. Khái niệm về các nhóm dễ bị tổn thương đang tăng lên trong luật pháp của Tòa án Nhân quyền của Châu Âu. Toà án cho đến nay đã sử dụng khái niệm này trong những trường hợp liên quan đến người Roma, những người có khuyết tật về tâm thần, những người bị HIV và người xin tị nạn. Dựa vào các cuộc tranh luận lý thuyết về tính dễ bị tổn thương cũng như về luật, về vụ kiện của Toà án, bài viết cung cấp một đánh giá quan trọng của khái niệm này.

Lý luận về các nhóm dễ bị tổn thương mở ra một số khả năng, đáng chú ý nhất là cơ hội để tiến gần hơn ý tưởng mạnh 12 luan an mẽ về sự bình đẳng. Tuy nhiên, khái niệm này cũng có một số hạn chế nhất định và bài viết này bình luận về cách sử dụng, phản ánh khái niệm này cũng như chỉ ra cách thức mà Tòa án có thể tránh được những hạn chế của nó.  Ngoài ra, nội dung bài viết có đề cập đến các đặc điểm và ý nghĩa của khái niệm về các nhóm dễ bị tổn thương trong luật về vụ việc của Strasbourg, phản ánh tính dễ bị tổn thương của nhóm người, đưa ra đánh giá phê bình khái niệm này bằng cách tham khảo các cuộc tranh luận lý thuyết về tính dễ tổn thương và án lệ của Toà án. Việc sử dụng thuật ngữ “những người (nhóm) dễ bị tổn thương” của Tòa án cũng đồng thời giải quyết các khía cạnh khác nhau về sự bất bình đẳng theo một cách cụ thể.