Chương 1: Một số vấn đề lý luận về tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. - Chương 2: Tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999. - Chương 3: Thực tiễn xử lý tội phạm vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hà Nội và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự đối với tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ VỆ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM 1.
Khái niệm về vệ sinh an toàn thực phẩm và tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm 1. Khái niệm về thực phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm Thực phẩm là bất kỳ vật phẩm nào, chủ yếu bao gồm các chất: chất bột (cacbonhydrat), chất béo (lipit), chất đạm (protein), hoặc nước mà con người hay động vật có thể ăn hay uống được, với mục đích cơ bản là thu nạp các chất dinh dưỡng nhằm nuôi cơ thể hay vì sở thích. Các thực phẩm chủ yếu có nguồn gốc từ thực vật, động vật và vi sinh vật, tuy nhiên cũng tồn tại một hoặc một vài sản phẩm chế biến từ phương pháp lên men như rượu, bia… [6, tr. Theo Điều 2 Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12 ban hành ngày 17 tháng 6 năm 2010 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2011, khái niệm “thực phẩm” được hiểu như sau: “Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản.
Thực phẩm không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm”. Theo định nghĩa của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) thì: An toàn thực phẩm là việc bảo đảm thực phẩm không gây hại cho sức khỏe, tính mạng người sử dụng, bảo đảm thực phẩm không bị hỏng, không chứa các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học hoặc tạp chất quá giới hạn cho phép, không phải là sản phẩm của động vật, thực vật bị bệnh có thể gây hại cho sức khỏe người sử dụng [3, tr. Theo quy định tại Điều 2 Luật An toàn thực phẩm, các khái niệm “an 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com toàn thực phẩm” và một số khái niệm có liên quan đến vấn đề VSATTP được hiểu như sau: - An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người. - Sản xuất thực phẩm là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác, sơ chế, chế biến, bao gói, bảo quản để tạo ra thực phẩm.
- Sơ chế thực phẩm là việc xử lý sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, khai thác nhằm tạo ra thực phẩm tươi sống có thể ăn ngay hoặc tạo ra nguyên liệu thực phẩm hoặc bán thành phẩm cho khâu chế biến thực phẩm. - Chế biến thực phẩm là quá trình xử lý thực phẩm đã qua sơ chế hoặc thực phẩm tươi sống theo phương pháp công nghiệp hoặc thủ công để tạo thành nguyên liệu thực phẩm hoặc sản phẩm thực phẩm. - Điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm là những quy chuẩn kỹ thuật và những quy định khác đối với thực phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm mục đích bảo đảm thực phẩm an toàn đối với sức khỏe, tính mạng con người. Như vậy, “vệ sinh an toàn thực phẩm” có thể được hiểu là tất cả điều kiện, biện pháp cần thiết từ khâu sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối, vận chuyển cũng như sử dụng nhằm bảo đảm cho thực phẩm sạch sẽ, an toàn, không gây hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng.
Việc đưa ra các khái niệm trên nhằm mục đích hệ thống lại những vấn đề có liên quan tới thực phẩm và VSATTP; đồng thời, từ các khái niệm đó có thể phân tích và đưa ra khái niệm “Tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm”. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm Để làm rõ khái niệm, các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về VSATTP thì cần tìm hiểu khái niệm về thực phẩm và hành vi nào được coi là vi phạm quy định về VSATTP và phải chịu trách nhiệm pháp lý ở dưới dạng trách nhiệm hình sự hay phi hình sự [68, tr. Khái niệm thực phẩm và một số khái niệm liên quan đến vấn đề VSATTP được quy định trong Luật an toàn thực phẩm năm 2010 đã được đưa ra ở mục trên.
Hành vi vi phạm quy định về VSATTP được coi là trái pháp luật hình sự khi có đầy đủ các dấu hiệu về mặt pháp lý cũng như tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội và hậu quả gây ra ở mức độ đủ nghiêm trọng, được quy định trong pháp luật hình sự. Đó là các hành vi sau đây: - Hành vi “sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm” mà biết là cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng trong sản xuất thực phẩm; hoặc biết là chưa được phép sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam trong sản xuất thực phẩm; - Hành vi “sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy” theo quy định của pháp luật để chế biến thực phẩm hoặc cung cấp, bán thực phẩm mà biết là có nguồn gốc từ động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy; - Hành vi “nhập khẩu, cung cấp hoặc bán thực phẩm” mà biết là có sử dụng chất, hóa chất, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng; hoặc biết là có sử dụng chất, hóa chất, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm chưa được phép sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam; - Hành vi “chế biến, cung cấp hoặc bán thực phẩm” mà biết là thực phẩm không bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật, quy định về an toàn thực phẩm; 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở quy định về tội vi phạm quy định về VSATTP và khái niệm về tội phạm được quy định tại khoản 1 Điều 8 BLHS năm 1999, tác giả đưa ra khái niệm tội vi phạm quy định về VSATTP như sau: Tội vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, chế biến, cung cấp, bán thực phẩm gây tổn hại cho tính mạng hoặc sức khỏe của người khác được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi và phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với hành vi gây ra. Khái niệm về tội vi phạm quy định về VSATTP được đưa ra ở trên đã phản ánh được đầy đủ các đặc điểm của tội phạm này, theo đó tội vi phạm quy định về VSATTP bao gồm năm đặc điểm: - Thứ nhất, tội vi phạm quy định về VSATTP là hành vi nguy hiểm cho xã hội, vi phạm các quy định về ATTP; - Thứ hai, tội vi phạm quy định về VSATTP là hành vi bị luật hình sự cấm, được quy định trong Bộ luật hình sự; - Thứ ba, tội vi phạm quy định về VSATTP được thực hiện một cách có lỗi; - Thứ tư, tội vi phạm quy định về VSATTP là hành vi do người có năng lực TNHS thực hiện; - Thứ năm, tội vi phạm quy định về VSATTP là hành vi do người đủ tuổi chịu TNHS thực hiện. Để góp phần làm sáng tỏ một cách sâu sắc hơn nữa về mặt lý luận của khái niệm tội vi phạm quy định về VSATTP, cần phải lần lượt xem xét những nét chủ yếu của năm đặc điểm nêu trên của tội phạm này mà thông qua đó có thể nhận thấy nội hàm của từng đặc điểm [19, tr.297]: - Nội hàm của đặc điểm thứ nhất – tội vi phạm quy định về VSATTP là hành vi nguy hiểm cho xã hội, vi phạm các quy định về ATTP có những nét 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chủ yếu sau: đây là một đặc điểm được chính thức ghi nhận trong định nghĩa pháp lý của khái niệm tội phạm theo luật hình sự Việt Nam (Điều 8 khoản 1), bất kỳ một tội phạm nào cũng đều là hành vi nguy hiểm cho xã hội.
Nhận thức rõ được điều này thì có thể lý giải được việc các nhà làm luật tiến hành phân chia các hành vi vi phạm quy định về ATTP thành hai loại khác nhau – tội phạm hay vi phạm pháp luật hành chính. Khi xác định tính nguy hiểm cho xã hội là một đặc điểm của tội vi phạm quy định về VSATTP cần chú ý là hành vi vi phạm quy định về ATTP bị coi là nguy hiểm cho xã hội nhất định phải là hành vi gây nên (hoặc có khả năng thực tế gây nên) thiệt hại cho tính mạng hoặc sức khỏe của người khác. - Nội hàm của đặc điểm thứ hai – tội vi phạm quy định về VSATTP là hành vi bị luật hình sự cấm, được quy định trong Bộ luật hình sự có nét chủ yếu sau: đặc điểm này cho phép lý giải rằng chỉ có hành vi nguy hiểm cho xã hội vi phạm các quy định về ATTP bị luật hình sự cấm - bị nhà làm luật coi là tội phạm và quy định hình phạt đối với việc thực hiện hành vi đó trong Bộ luật hình sự, thì việc thực hiện hành vi đó một cách có lỗi mới bị coi là tội phạm.