Thực Hiện Chính Sách An Toàn Thực Phẩm Tại Quận Sơn Trà, Thành Phố Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách an toàn thực phẩm ATTP tại quận Sơn Trà, Đà Nẵng, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý.

• Tác giả: Mai Vy Nin
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Chiện
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách an toàn thực phẩm tại quận Sơn Trà, Đà Nẵng: Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN TOÀN THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và lý thuyết phân tích chính sách ATTP
• 1.2. Quan điểm của Đảng, Chính sách của Nhà nước về ATTP
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN TOÀN THỰC PHẨM Ở QUẬN SƠN TRÀ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 2.1. Vài nét về điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội của quận Sơn Trà
• 2.2. Tình hình thực hiện các chính sách ATTP trên địa bàn quận Sơn Trà
• 2.3. Đánh giá chung về việc thực hiện chính sách ATTP trên địa bàn quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN TOÀN THỰC PHẨM Ở QUẬN SƠN TRÀ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 3.1. Phương hướng thực hiện chính sách ATTP ở quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách ATTP ở quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách An Toàn Thực Phẩm Tại Sơn Trà Đà Nẵng

An toàn thực phẩm (ATTP) là vấn đề được quan tâm sâu sắc trên toàn cầu. Ngộ độc thực phẩm (NĐTP) và các bệnh do thực phẩm kém chất lượng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, năng suất lao động và an sinh xã hội. Tiếp cận thực phẩm an toàn là quyền cơ bản của mỗi người, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, hơn 1/3 dân số các nước phát triển bị ảnh hưởng bởi các bệnh do thực phẩm gây ra mỗi năm. Tại Việt Nam, thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, nhưng việc phân phối còn tự phát, chủ yếu từ các hộ kinh doanh cá thể. Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật như Luật ATTP năm 2010 và Nghị định số 115/2018/NĐ-CP để quản lý ATTP. Tuy nhiên, tình hình vệ sinh ATTP vẫn còn nhiều bất cập, gây lo ngại cho xã hội. Vấn đề an toàn thực phẩm liên tục được cập nhật nhưng tình hình vệ sinh an toàn thực phẩm ở nước ta, nhất là ở khu vực đô thị trong thời gian qua còn tồn tại nhiều bất cập, tình trạng cung cấp, buôn bán các loại thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, thực phẩm không có nguồn gốc rõ ràng, dẫn đến ngộ độc thực phẩm làm ảnh hưởng sức khỏe người dân vẫn diễn ra thường xuyên trong những năm gần đây và có xu hướng ngày càng gia tăng, gây lo ngại cho toàn xã hội.

1.1. Định Nghĩa Chính Sách An Toàn Thực Phẩm Hiện Nay

Trên thế giới, có nhiều cách giải thích về ATTP. Liên minh Châu Âu (EU) định nghĩa ATTP là các biện pháp và điều kiện cần thiết để kiểm soát các mối nguy hại và đảm bảo sự phù hợp của thực phẩm dùng cho con người. Tại Việt Nam, Pháp lệnh Vệ sinh ATTP năm 2003 định nghĩa "vệ sinh ATTP" là các điều kiện và biện pháp cần thiết để bảo đảm thực phẩm không gây hại sức khỏe, tính mạng con người. Luật ATTP năm 2010 sửa đổi thành "ATTP" và giải thích là việc bảo đảm thực phẩm an toàn cho người tiêu dùng. Các định nghĩa này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát các mối nguy hại và đảm bảo sự an toàn của thực phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu dùng. Việc đảm bảo an toàn thực phẩm là trách nhiệm của cả nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

1.2. Vai Trò Quan Trọng Của ATTP Đối Với Sự Phát Triển

ATTP đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. Thực phẩm an toàn giúp bảo vệ sức khỏe người dân, nâng cao năng suất lao động và giảm chi phí y tế. Đồng thời, ATTP còn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại, du lịch và thu hút đầu tư nước ngoài. Việc đảm bảo an toàn thực phẩm cũng góp phần nâng cao uy tín của quốc gia trên thị trường quốc tế. Ngược lại, tình trạng mất ATTP có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và sức khỏe cộng đồng. Do đó, việc đầu tư vào quản lý an toàn thực phẩm là một ưu tiên hàng đầu của các quốc gia.

II. Thực Trạng An Toàn Thực Phẩm Tại Quận Sơn Trà Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng là trung tâm kinh tế, văn hóa, du lịch của khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Sự phát triển nhanh chóng của các ngành nghề, đặc biệt là dịch vụ du lịch, đã thu hút đông đảo khách du lịch. Theo thống kê, tổng dân số thành phố Đà Nẵng hiện nay là 1,064 triệu người. Số lượng khách du lịch hàng năm tăng cao, trong 9 tháng đầu năm 2018 tổng lượng khách tham quan, du lịch đến Đà Nẵng ước đạt 6.264 lượt, tăng 27,7% so với cùng kỳ 2017. Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng có hơn 2500 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và dịch vụ ăn uống. Mỗi năm thị trường tiêu dùng của thành phố Đà Nẵng tiêu thụ khoảng 140 nghìn tấn rau, quả các loại; khoảng 37,5 nghìn tấn thịt thông qua việc nhập gia súc, gia cầm để giết mổ. Có 15 tỉnh, thành cung cấp rau, quả, thịt cho thành phố Đà Nẵng, đây là cơ hội nhưng cũng là thách thức lớn đối với thành phố trong việc kiểm tra, giám sát vệ sinh an toàn thực phẩm. Vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đang nảy sinh nhiều vấn đề có tính bức thiết, thu hút sự quan tâm của các cấp chính quyền và người dân.

2.1. Vấn Đề Ngộ Độc Thực Phẩm Gây Nhức Nhối Tại Sơn Trà

Trong thời gian qua, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng vẫn xảy ra một số vụ NĐTP ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Điển hình vào ngày 14/5/2017, tại quán cơm trên đường Hồ Nghinh, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng có 17 người bị ngộ độc thực phẩm do thức ăn không đảm bảo vệ sinh, trong đó có 07 người nhập viện để điều trị. Bên cạnh những mặt làm được trong công tác quản lý nhà nước về ATTP, hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều chính sách bất cập như chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước (QLNN) về ATTP, những công tác thực thi, thi hành và các tồn tại trong việc tuyên truyền, giáo dục về ATTP. Thực tế, người dân cũng như du khách đến Thành phố Đà Nẵng nói chung, trên địa bàn bàn quận Sơn Trà nói riêng đang gặp nhiều khó khăn trong việc lựa chọn những thực phẩm an toàn, đảm bảo tiêu chí về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) trong tiêu dùng ăn uống để bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân và gia đình.

2.2. Khó Khăn Trong Quản Lý An Toàn Thực Phẩm Tại Địa Phương

Về phía chính quyền các cấp và ban ngành có liên quan đến trách nhiệm quản lý ATTP cũng đang gặp khó khăn, vướng mắc trong thực thi công tác quản lý an toàn thực phẩm. Điều này đang đặt ra nhiều câu hỏi nghiên cứu cần trả lời làm rõ. Đây chính là lý do học viên lựa chọn đề tài nghiên cứu đề tài: “Thực hiện chính sách ATTP trên địa bàn quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng” nhằm tìm hiểu việc thực hiện các chính sách vệ sinh an toàn ở một địa bàn đô thị có sự năng động và tốc độ phát triển nhanh ở Việt Nam hiện nay. Việc quản lý an toàn thực phẩm tại địa phương gặp nhiều khó khăn do sự gia tăng nhanh chóng của các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, sự phức tạp của chuỗi cung ứng thực phẩm và sự hạn chế về nguồn lực.

III. Cách Kiểm Soát Chất Lượng Vệ Sinh An Toàn Thực Phẩm

Để kiểm soát chất lượng vệ sinh ATTP, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định về ATTP, đảm bảo chất lượng sản phẩm. Người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức về ATTP, lựa chọn thực phẩm an toàn và tố giác các hành vi vi phạm. Theo nghiên cứu của tác giả Trương Văn Dũng, cần tăng cường công tác tuyên truyền trực tiếp và tập trung vào nhóm những người tiêu dùng dưới 30 tuổi, những người có học vấn thấp, những người là nông dân làm ruộng, những người có kinh tế không ổn định, hộ nghèo và hộ cận nghèo. Việc kiểm soát chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan.

3.1. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Cơ Sở Sản Xuất

Các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm để đảm bảo tuân thủ các quy định về ATTP. Việc kiểm tra cần được thực hiện định kỳ và đột xuất, tập trung vào các khâu sản xuất, chế biến, bảo quản và vận chuyển thực phẩm. Các cơ sở vi phạm cần bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Việc kiểm tra, giám sát cần được thực hiện một cách minh bạch, công khai và có sự tham gia của cộng đồng. Tăng cường công tác kiểm tra an toàn thực phẩm là một biện pháp quan trọng để đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Về An Toàn Thực Phẩm Cho Người Dân

Người tiêu dùng cần được nâng cao nhận thức về ATTP để có thể lựa chọn thực phẩm an toàn và bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình. Các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về ATTP thông qua các phương tiện truyền thông, hội thảo, tập huấn. Người tiêu dùng cần được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về nguồn gốc, chất lượng và cách sử dụng thực phẩm an toàn. Việc nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm là một yếu tố quan trọng để tạo ra một môi trường tiêu dùng thực phẩm an toàn.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Chính Sách ATTP Tại Sơn Trà

Để nâng cao hiệu quả chính sách ATTP tại quận Sơn Trà, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực quản lý, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp, và tăng cường hợp tác quốc tế. Theo luận văn Thạc sĩ “Quản lý Nhà nước về ATTP từ thực tiễn tỉnh Đồng Tháp” (2017) của tác giả Nguyễn Thị Tuyết Loan, cần khắc phục tình trạng các văn bản hướng dẫn của các Bộ, ngành chậm ban hành hoặc đã được ban hành nhưng thiếu sự đồng bộ, một số văn bản không phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương. Việc nâng cao hiệu quả chính sách an toàn thực phẩm là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự cam kết của tất cả các bên liên quan.

4.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Về An Toàn Thực Phẩm

Hệ thống pháp luật về ATTP cần được hoàn thiện để đảm bảo tính đồng bộ, khả thi và phù hợp với thực tiễn. Các quy định cần được cụ thể hóa, rõ ràng và dễ hiểu để các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người dân có thể thực hiện. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa phù hợp. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là một nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm.

4.2. Tăng Cường Năng Lực Quản Lý An Toàn Thực Phẩm

Các cơ quan chức năng cần được tăng cường năng lực quản lý ATTP thông qua việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trang bị cơ sở vật chất, kỹ thuật và ứng dụng công nghệ thông tin. Cần phân công, phân cấp rõ ràng trách nhiệm quản lý ATTP giữa các cấp, các ngành. Cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Việc tăng cường năng lực quản lý là một yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn thực phẩm.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình An Toàn Thực Phẩm Tại Sơn Trà

Việc xây dựng và triển khai các mô hình ATTP hiệu quả là một giải pháp quan trọng để đảm bảo ATTP tại quận Sơn Trà. Các mô hình này cần được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, có sự tham gia của cộng đồng và được đánh giá, điều chỉnh thường xuyên. Các mô hình có thể tập trung vào các lĩnh vực như sản xuất rau an toàn, chăn nuôi an toàn, chế biến thực phẩm an toàn, kinh doanh thực phẩm an toàn và tiêu dùng thực phẩm an toàn. Việc ứng dụng thực tiễn các mô hình an toàn thực phẩm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chính sách an toàn thực phẩm.

5.1. Xây Dựng Chuỗi Cung Ứng Thực Phẩm An Toàn

Cần xây dựng các chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn từ khâu sản xuất đến tiêu dùng. Các chuỗi cung ứng này cần được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng, nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào các chuỗi cung ứng này và tạo điều kiện thuận lợi cho họ phát triển. Việc xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm sạch là một giải pháp quan trọng để đảm bảo an toàn thực phẩm.

5.2. Phát Triển Các Sản Phẩm Đặc Sản An Toàn Của Địa Phương

Quận Sơn Trà có nhiều sản phẩm đặc sản có tiềm năng phát triển thành các sản phẩm an toàn, chất lượng cao. Cần hỗ trợ các doanh nghiệp, hộ sản xuất phát triển các sản phẩm này theo các tiêu chuẩn ATTP. Cần xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc sản và quảng bá trên thị trường. Việc phát triển các sản phẩm đặc sản an toàn sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân địa phương.

VI. Kết Luận và Tương Lai Chính Sách An Toàn Thực Phẩm

Chính sách ATTP tại quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức. Để nâng cao hiệu quả chính sách, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người dân. Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực quản lý, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp, và tăng cường hợp tác quốc tế. Trong tương lai, chính sách ATTP cần hướng đến việc xây dựng một hệ thống thực phẩm an toàn, bền vững và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Việc đảm bảo an toàn thực phẩm là một nhiệm vụ quan trọng và cần được ưu tiên hàng đầu.

6.1. Đẩy Mạnh Ứng Dụng Công Nghệ Trong Quản Lý ATTP

Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ATTP, từ việc theo dõi nguồn gốc sản phẩm đến việc kiểm tra, giám sát chất lượng. Cần xây dựng các hệ thống thông tin ATTP để cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác cho người tiêu dùng. Cần khuyến khích các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất, chế biến và bảo quản thực phẩm. Việc ứng dụng công nghệ sẽ giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng thực phẩm và đảm bảo an toàn thực phẩm.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về An Toàn Thực Phẩm

Cần tăng cường hợp tác quốc tế về ATTP để học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận công nghệ mới và nâng cao năng lực quản lý. Cần tham gia vào các tổ chức quốc tế về ATTP và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Cần tăng cường trao đổi thông tin, kinh nghiệm với các nước phát triển về ATTP. Việc tăng cường hợp tác quốc tế sẽ giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trong lĩnh vực ATTP và đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề an toàn thực phẩm đóng vai trò sống còn đối với sức khỏe cộng đồng, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của nền kinh tế du lịch đô thị. Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 600 triệu người (tương đương 1/10 dân số toàn cầu) mắc các bệnh truyền qua thực phẩm và 420.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, công tác quản lý an toàn thực phẩm khu vực đô thị đối mặt với nhiều thách thức lớn từ chuỗi cung ứng thực phẩm tự phát và sự bùng nổ của các cơ sở dịch vụ ăn uống. Điển hình tại thành phố Đà Nẵng, trung bình mỗi năm thị trường tiêu thụ khoảng 140.000 tấn rau quả và 37.500 tấn thịt gia súc, gia cầm được cung cấp từ 15 tỉnh thành lân cận.

Quận Sơn Trà là địa bàn trọng điểm về kinh tế biển và du lịch của thành phố Đà Nẵng, có diện tích tự nhiên 63,39 km2 với quy mô dân số 162.964 người, đạt mật độ 2.519 người/km2. Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh cùng lượng khách du lịch tăng vọt trong 9 tháng đầu năm 2018 đạt trên 6,26 triệu lượt đã thúc đẩy mạng lưới dịch vụ ẩm thực phát triển mạnh mẽ với 3.771 cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm. Tuy nhiên, tình trạng mất vệ sinh an toàn thực phẩm vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, minh chứng qua vụ ngộ độc thực phẩm ngày 14/5/2017 tại đường Hồ Nghinh khiến 17 người mắc và 7 người phải nhập viện điều trị.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ cơ sở lý luận về thực thi chính sách an toàn thực phẩm, phân tích thực trạng quản lý giai đoạn 2012–2018 tại 7 phường thuộc quận Sơn Trà, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý công. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn quan trọng, đóng góp các chỉ số đánh giá thực thi cụ thể, nâng tỷ lệ cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm lên trên 91,34%, hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu xây dựng "Thành phố 4 an" của thành phố Đà Nẵng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công kết hợp khung phân tích quản trị rủi ro an toàn thực phẩm hiện đại. Chu trình chính sách bao gồm các giai đoạn kế tiếp nhau: xác định vấn đề, hoạch định chính sách, tổ chức thực thi chính sách, thanh tra giám sát và đánh giá kết quả chính sách. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp nguyên lý phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn (HACCP), hệ thống thực hành sản xuất tốt (GMP) và thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) nhằm tiếp cận chuỗi giá trị thực phẩm khép kín từ khâu sản xuất ban đầu, giết mổ, chế biến, bảo quản đến bàn ăn người tiêu dùng.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa dựa trên Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước:

• An toàn thực phẩm: Việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người trong quá trình sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.
• Thực thi chính sách an toàn thực phẩm: Quá trình các cơ quan quản lý nhà nước chuyển hóa các quy phạm pháp luật, quyết định hành chính vào đời sống thực tế thông qua các công cụ thanh tra, cấp phép, tuyên truyền và chế tài xử phạt.
• Quản lý nhà nước liên ngành: Cơ chế phối hợp phân công, phân cấp trách nhiệm giữa ngành Y tế, Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, Công Thương theo tinh thần Nghị định 115/2018/NĐ-CP và Quyết định 31/2018/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng.
• Chương trình Thành phố 4 an: Đề án chiến lược theo Quyết định 2526-QĐ/TU của Thành ủy Đà Nẵng, lấy mục tiêu an toàn vệ sinh thực phẩm làm 1 trong 4 trụ cột an sinh xã hội trọng yếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành xã hội học và khoa học chính sách công, kết hợp chặt chẽ giữa thu thập tài liệu thứ cấp và điều tra định tính thực địa:

• Dữ liệu thứ cấp: Hệ thống hóa các chỉ tiêu thống kê kinh tế - xã hội giai đoạn 2014–2018 từ Chi cục Thống kê quận Sơn Trà, Báo cáo số 21/BC-BCĐ ngày 21/02/2019 của Ban chỉ đạo Liên ngành Vệ sinh an toàn thực phẩm quận Sơn Trà và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát xã hội học định tính được thực hiện với dung lượng mẫu gồm 29 đối tượng thông qua phương pháp phỏng vấn sâu cá nhân. Cỡ mẫu bao gồm 10 chủ cơ sở sản xuất và kinh doanh thực phẩm, 09 cán bộ quản lý an toàn thực phẩm cấp quận và phường, cùng 10 người tiêu dùng cư trú trên địa bàn.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm bao quát đầy đủ 3 nhóm ngành quản lý (Y tế, Công Thương, Nông nghiệp) và đại diện cho các loại hình: nhà hàng lưu trú, tiểu thương chợ truyền thống, hộ kinh doanh thức ăn đường phố.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc sử dụng phân tích định tính chuyên sâu kết hợp đối chiếu số liệu hành chính giúp bóc tách các rào cản ngầm định trong tâm lý tuân thủ của tiểu thương, phát hiện sự chồng chéo thẩm quyền giữa các phòng ban chuyên môn mà các báo cáo định lượng đơn thuần không phản ánh hết.
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu thực nghiệm được thu thập và xử lý toàn diện từ tháng 09/2018 đến tháng 02/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng thực hiện chính sách an toàn thực phẩm trên địa bàn quận Sơn Trà ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tỷ lệ cơ sở sản xuất, kinh doanh có đăng ký kinh doanh được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm tăng trưởng liên tục qua từng năm. Năm 2014, tỷ lệ này đạt 84,92% (276 trên 325 cơ sở), đến năm 2018 đã tăng lên 91,34% (506 trên 554 cơ sở). Trong đó, ngành Y tế cấp chứng nhận cho 451 cơ sở, ngành Nông nghiệp cấp 33 cơ sở và ngành Công Thương cấp 22 cơ sở.

Thứ hai, có sự phân hóa mạnh mẽ về tốc độ gia tăng giữa các khối hình thức kinh doanh dịch vụ ăn uống. Giai đoạn 2014–2018, số lượng cơ sở thuộc khối doanh nghiệp tăng trưởng 270,37% (từ 54 doanh nghiệp lên 146 doanh nghiệp). Song song đó, khối kinh doanh cá thể tăng 180,17% (từ khoảng 1.500 cơ sở lên 2.702 cơ sở), tạo ra áp lực quản lý vô cùng lớn đối với các lực lượng chức năng tại tuyến phường.

Thứ ba, quy mô phân bổ cơ sở quản lý an toàn thực phẩm thể hiện tính chất đa ngành phức tạp. Toàn quận quản lý tổng cộng 3.771 cơ sở, bao gồm: 1.470 cơ sở do ngành Y tế quản lý; 568 cơ sở do ngành Nông nghiệp quản lý (trong đó có 425 tàu cá công suất dưới 20CV và 65 hộ trồng rau); 1.733 cơ sở do ngành Công Thương quản lý (với 1.425 quầy kinh doanh thực phẩm trong chợ truyền thống và 240 điểm kinh doanh ngoài chợ).

Thứ tư, công tác tuyên truyền và tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm đạt độ phủ rộng nhưng mức độ tiếp thu chưa đồng đều. Trong năm 2018, quận đã tổ chức 16 lớp tập huấn cho hơn 600 đối tượng cán bộ, tiểu thương; phối hợp triển khai 05 lớp cho 350 tiểu thương tại 08 chợ truyền thống và 02 hội nghị phổ biến cho 80 chủ hộ sản xuất nông lâm thủy sản. Dù vậy, tỷ lệ thực hành đúng quy trình kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn tại các cơ sở đường phố vẫn còn ở mức thấp.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến tích cực trong việc nâng cao tỷ lệ cấp giấy chứng nhận phản ánh nỗ lực quyết liệt của chính quyền quận Sơn Trà trong việc cụ thể hóa mô hình thí điểm Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố Đà Nẵng theo Quyết định 1268/QĐ-TTg. Giá trị sản xuất ngành dịch vụ năm 2018 đạt 10.120 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 67,86% cơ cấu kinh tế quận, đòi hỏi các chính sách kiểm soát vệ sinh phải theo kịp tốc độ phát triển du lịch.

Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn đến các tồn tại xuất phát từ việc lực lượng cán bộ chuyên trách tại 7 phường còn rất mỏng, phần lớn hoạt động kiêm nhiệm. Cảng cá và Âu thuyền Thọ Quang đón hơn 20.000 lượt tàu cập bến mỗi năm với khối lượng hải sản giao dịch vượt trên 100.000 tấn, nhưng việc kiểm soát dư lượng hóa chất bảo quản và nguồn gốc xuất xứ tại chỗ còn gặp hạn chế về trang thiết bị kiểm nghiệm nhanh. So sánh với các nghiên cứu thực hiện tại tỉnh Đồng Tháp hay tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn trước, địa bàn quận Sơn Trà mang tính đặc thù cao hơn do sự đan xen giữa dịch vụ lưu trú du lịch cao cấp (264 khách sạn, 254 nhà hàng lớn) và mạng lưới chợ truyền thống lâu đời (08 chợ gồm chợ Mai, chợ Chiều, chợ Hà Thân, chợ Phước Mỹ).

Để nâng cao trực quan khoa học, các dữ liệu về biến động số lượng cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và tỷ lệ cấp giấy chứng nhận giai đoạn 2014–2018 có thể được biểu diễn thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường xu hướng tăng trưởng. Đồng thời, một bảng ma trận phân loại rủi ro theo 3.771 cơ sở trực thuộc 3 ngành quản lý sẽ giúp các cơ quan hành chính phân bổ tần suất thanh tra định kỳ một cách tối ưu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu lực thực thi chính sách an toàn thực phẩm trên địa bàn quận Sơn Trà, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

1. Chuẩn hóa quy trình cấp phép và chuyển đổi số công tác giám sát: Ủy ban nhân dân quận Sơn Trà chủ trì phối hợp với Ban Quản lý An toàn thực phẩm thành phố triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 trong quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ thẩm định. Mục tiêu đến năm 2021 đạt 100% cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống có đăng ký kinh doanh được giám sát mã định danh điện tử, rút ngắn thời gian thẩm định thực địa xuống dưới 7 ngày làm việc.

2. Siết chặt chuỗi kiểm soát nguồn gốc tại cảng cá Thọ Quang và hệ thống chợ truyền thống: Phòng Kinh tế, Đội Quản lý thị trường và Ủy ban nhân dân 7 phường tổ chức thanh tra chuyên ngành liên tục. Phấn đấu đến hết năm 2020, 100% sản phẩm thịt và thủy sản lưu thông tại 03 chợ an toàn thực phẩm điểm (Phước Mỹ, Mân Thái, Nại Hiên Đông) phải có hồ sơ truy xuất nguồn gốc rõ ràng, loại bỏ hoàn toàn tình trạng buôn bán cá nóc và gia cầm sống không qua kiểm dịch.

3. Cải tiến phương thức đào tạo và kiểm tra xác nhận kiến thức: Phòng Y tế và Trung tâm Y tế quận thiết kế lại chương trình tập huấn trực quan bằng video và hình ảnh thực tế, phù hợp cho nhóm tiểu thương lớn tuổi hoặc trình độ văn hóa hạn chế. Mục tiêu giai đoạn 2020–2022 nâng tỷ lệ vượt qua bài kiểm tra kiến thức an toàn thực phẩm đạt trên 95% đối với 2.702 chủ hộ kinh doanh cá thể.

4. Quy hoạch không gian ẩm thực đường phố và hỗ trợ sinh kế: Ủy ban nhân dân quận Sơn Trà chủ trì xây dựng các tuyến phố ẩm thực tập trung theo từng ô phố đô thị tại các phường du lịch trọng điểm như Phước Mỹ, An Hải Đông. Timeline hoàn thành trong giai đoạn 2021–2025, hướng tới chỉ tiêu khống chế tỷ lệ người mắc ngộ độc thực phẩm cấp tính dưới 6 người trên 100.000 dân theo tiêu chí "Thành phố 4 an".

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận chuyên sâu, đặc biệt giá trị cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý nhà nước và công chức hoạch định chính sách: Nghiên cứu là tài liệu thực tiễn giúp lãnh đạo Ủy ban nhân dân các quận, huyện, cán bộ Sở Y tế, Sở Công Thương và Ban Quản lý An toàn thực phẩm nắm bắt mô hình phân cấp, quy trình thẩm định hồ sơ và kinh nghiệm phối hợp liên ngành giải quyết các điểm nóng ô nhiễm thực phẩm.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho các chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công, Xã hội học và Y tế công cộng, cung cấp khung phân tích chính sách hoàn chỉnh cùng phương pháp khảo sát định tính 29 mẫu sâu tại địa bàn đô thị du lịch ven biển.
• Chủ doanh nghiệp, đơn vị quản lý nhà hàng, khách sạn: Cung cấp hiểu biết đầy đủ về các chuẩn mực pháp lý theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP, quy trình cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm 15 ngày làm việc và các tiêu chí kiểm soát bếp ăn tập thể trên 200 suất ăn.
• Ban quản lý các chợ truyền thống và hiệp hội ngành hàng: Giúp các đơn vị quản lý chợ áp dụng quy chuẩn xây dựng "Chợ Văn minh - Thương mại", mô hình chợ an toàn thực phẩm, phương pháp ghi nhãn mặt hàng giò chả và kiểm soát phụ gia trong chế biến thủy hải sản.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ cơ sở được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm tại quận Sơn Trà đạt kết quả như thế nào? Tỷ lệ cấp Giấy chứng nhận cho các cơ sở có đăng ký kinh doanh tăng đều qua các năm, từ mức 84,92% năm 2014 lên 91,34% vào năm 2018. Trong tổng số 506 cơ sở được cấp phép năm 2018, ngành Y tế chiếm số lượng lớn nhất với 451 cơ sở, khẳng định sự chuyển biến mạnh mẽ trong quản lý dịch vụ ăn uống.

Mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại thành phố Đà Nẵng có điểm gì đặc biệt so với các địa phương khác? Đà Nẵng là địa phương thứ hai trên cả nước thí điểm thành lập Ban Quản lý An toàn thực phẩm theo Quyết định 1268/QĐ-TTg. Mô hình này quy tụ chức năng quản lý và thẩm quyền thanh tra chuyên ngành từ 3 Sở (Y tế, Nông nghiệp, Công Thương) về một đầu mối duy nhất, giúp khắc phục tình trạng phân tán và chồng chéo chức năng.

Thách thức lớn nhất trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại quận Sơn Trà là gì? Thách thức lớn nhất nằm ở sự bùng nổ của 2.702 cơ sở dịch vụ ăn uống cá thể và lượng hải sản khổng lồ trên 100.000 tấn qua cảng cá Thọ Quang mỗi năm. Bên cạnh đó, lực lượng cán bộ phụ trách an toàn thực phẩm tại 7 phường chủ yếu là kiêm nhiệm, thiếu trang thiết bị xét nghiệm nhanh tại chỗ.

Quy trình cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm tại quận Sơn Trà diễn ra trong bao lâu? Theo quy trình hành chính chuẩn hóa, sau khi nhận hồ sơ hợp lệ tại Bộ phận một cửa, Ủy ban nhân dân quận tổ chức đoàn thẩm định thực địa tại cơ sở trong vòng 10 ngày làm việc. Nếu đạt yêu cầu, Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm sẽ được cấp trong thời hạn tối đa 15 ngày làm việc.

Luận văn đã sử dụng phương pháp khảo sát thực tế nào để thu thập dữ liệu sơ cấp? Tác giả đã thực hiện khảo sát xã hội học định tính bằng phương pháp phỏng vấn sâu cá nhân với 29 đối tượng đại diện, bao gồm 10 chủ cơ sở sản xuất kinh doanh, 09 cán bộ chuyên trách quản lý an toàn thực phẩm từ cấp quận đến phường và 10 người dân tiêu dùng thực tế trên địa bàn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chu trình thực thi chính sách an toàn thực phẩm tại một địa bàn đô thị du lịch biển có tốc độ phát triển nhanh.
• Phân tích thực chứng kết quả cấp Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm đạt tỷ lệ 91,34% vào năm 2018 trên tổng số 554 cơ sở có đăng ký kinh doanh tại quận Sơn Trà.
• Nhận diện chính xác các khoảng trống quản lý đối với 2.702 cơ sở ăn uống cá thể, 08 chợ truyền thống và chuỗi cung ứng thủy sản qua cảng cá Thọ Quang.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp giữa kiểm tra chuyên ngành, số hóa hồ sơ thủ tục và quy hoạch các tuyến phố ẩm thực văn minh.
• Xác lập định hướng hoàn thiện chính sách gắn chặt với các mục tiêu của Chương trình "Thành phố 4 an", tạo nền tảng phát triển thương hiệu du lịch Đà Nẵng an toàn và văn minh.

Công trình nghiên cứu mở ra bước tiến quan trọng trong việc ứng dụng khoa học chính sách công vào giải quyết các bài toán thực tiễn của ngành an toàn thực phẩm. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2020 đến năm 2025, các cấp chính quyền và cơ quan quản lý chuyên trách cần tiếp tục nhân rộng các mô hình chợ an toàn thực phẩm, đồng thời hoàn thiện hệ thống kiểm nghiệm lưu động nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe cộng đồng. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác trực tiếp các số liệu và giải pháp chi tiết từ toàn văn công trình nghiên cứu này để ứng dụng vào công tác thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN TOÀN THỰC PHẨM Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm và lý thuyết phân tích chính sách ATTP 1. Khái niệm về chính sách ATTP Trên thế giới hiện nay, khi đề cập về vấn đề ATTP có rất nhiều cách giải thích khác nhau. Theo Liên minh Châu Âu (EU), ATTP là những biện pháp và điều kiện cần thiết để kiểm soát các mối nguy hại và đảm bảo sự phù hợp của thực phẩm có ý định dùng làm thực phẩm cho con người.

Tại Việt Nam, năm 2003 “Vệ sinh ATTP” được sử dụng trong Pháp lệnh Vệ sinh ATTP do Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành, qua đó “vệ sinh ATTP là các điều kiện và biện pháp cần thiết để bảo đảm thực phẩm không gây hại sức khỏe, tính mạng con người”. Đến năm 2010, Quốc hội nước ta đã thông qua Luật ATTP, đã sửa đổi “ Vệ sinh ATTP” thành “ATTP” và được giải thích “ATTP là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng của con người”. Với hai cách gọi khác nhau, “ATTP” hay “VSATTP” đều được hiểu là một quá trình bao gồm việc xử lý, chế biến, bảo quản và lưu trữ thực phẩm bằng những phương pháp phòng ngừa, phòng chống bệnh tật do thực phẩm gây ra tránh các nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của con người. Theo Luật ATTP năm 2010 thì “Thực phẩm là sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản.

Thực phẩm là không bao gồm mỹ phẩm, thuốc lá và các chất sử dụng như dược phẩm” [18]. Chúng ta cũng hiểu được rằng thực phẩm là những loại thức ăn mà con người có thể ăn uống được để cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của cơ thể, đảm bảo cho sức khỏe con người, đồng thời cũng có thể là nguồn gây bệnh nếu không đảm bảo vệ sinh khi mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản sản phẩm. Vệ sinh thực phẩm là một khái niệm khoa học để nói thực phẩm không chứa sinh vật gây bệnh và không chứa độc tố. Khái niệm vệ sinh thực phẩm còn bao gồm khâu tổ chức vệ sinh trong chế biến bảo quản thực phẩm.

9 Do đó, ATTP là đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý cho cộng đồng, không gây ngộ độc của thực phẩm đối với con người, góp phần nâng cao sức khỏe của người dân ở mọi lứa tuổi, làm tăng tuổi thọ và giảm tỷ lệ mắc bệnh, tăng cường sức lao động, học tập, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Mặt khác, đảm bảo ATTP nhằm cải thiện sức khỏe nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu tất yếu khách quan của xã hội nhằm thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Lý thuyết phân tích chính sách ATTP Chính sách là do con người tạo ra, là công cụ quản lý phản ánh chính kiến của Nhà nước đối với các vấn đề phát sinh trong đời sống kinh tế - xã hội mang tính thống nhất và khá ổn định, tác động mạnh mẽ đến hoạt động của con người. Chính sách là động lực thúc đẩy tính tích cực, khả năng sáng tạo, nhiệt tình, trách nhiệm của mỗi con người, nhưng cũng có thể kiềm hãm những hoạt động, làm mai một tài năng, sáng tạo của họ.