CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TẠI DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Lý luận chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất 1. Khái niệm và phân loại chi phí sản xuất - Khái niệm: Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động kinh doanh trong một thời kỳ nhất định. - Chú ý: Cần phân biệt giữa “chi phí” và “chi tiêu”.
Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra có liên quan đến hoạt động kinh doanh trong một thời kỳ nhất định. Như vậy, chỉ được tính là chi phí của kỳ hạch toán những hao phí về tài sản và lao động có liên quan đến khối lượng sản phẩm sản xuất ra trong kỳ chứ không phải mọi khoản chi ra trong kỳ hạch toán. Ngược lại, chi tiêu là sự giảm đi đơn thuần các vật tư, tài sản, tiền vốn của doanh nghiệp, bất kể nó được dùng vào mục đích gì. Tổng số chi tiêu trong kỳ của doanh nghiệp bao gồm chi tiêu cho quá trình cung cấp, chi tiêu cho quá trình sản xuất kinh doanh và chi tiêu cho quá trình tiêu thụ.
Tuy hai khái niệm này khác nhau nhưng có quan hệ mật thiết với nhau. Chi tiêu là cơ sở phát sinh của chi phí, không có chi tiêu thì không có chi phí. Tổng số chi phí trong kỳ của doanh nghiệp bao gồm toàn bộ giá trị tài sản hao phí hoặc tiêu dùng hết cho quá trình sản xuất kinh doanh tính vào kỳ này. Chi phí và chi tiêu không những khác nhau về lượng mà còn khác nhau về thời gian, có những khoản chi tiêu kỳ này nhưng thực tế chưa được tính làm chi phí (ví dụ, chi phí mua nguyên vật liệu về nhập kho nhưng chưa sử dụng…) và có những khoản tính vào chi phí kỳ này nhưng thực tế chưa chi tiêu (ví dụ, các khoản chi phí trích trước…).
Sở dĩ có sự khác biệt giữa chi tiêu và chi phí trong các doanh nghiệp là do đặc điểm, tính chất vận động và phương thức chuyển dịch giá trị của từng loại tài sản vào quá trình sản xuất và yêu cầu kỹ thuật hạch toán chúng. 5 - Phân loại: Theo mục đích và công dụng của chi phí (Hay còn gọi là phân loại theo khoản mục chi phí). Căn cứ vào cách phân loại này thì những chi phí sản xuất có cùng mục đích, công dụng được xếp vào một khoản mục, không phân biệt chi phí này là những yếu tố nào, có nội dung kinh tế ra sao, gồm 3 loại: + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là toàn bộ chi phí nguyện vật liệu được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm, lao vụ dịch vụ. + Chi phí nhân công trực tiếp: Loại chi phí này bao gồm các khoản phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất, chế tạo sản phẩm và các khoản trích theo tiền lương của công nhân sản xuất như: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp.
+ Chi phí sản xuất chung: Chi phí sản xuất chung là các khoản chi phí liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi các phân xưởng, đội sản xuất. Chi phí sản xuất chung bao gồm các yếu tố chi phí sản xuất như: Chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí vật liệu phân xưởng, chi phí dụng cụ phân xưởng, chi phí khấu hao TSCĐ phân xưởng, chi phí điện nước, dịch vụ mua ngoài… dùng cho sản xuất ở phân xưởng, chi phí bằng tiền khác phục vụ cho nhu cầu ở phân xưởng. Theo nội dung, tính chất của chi phí (Hay còn gọi là phân loại theo yếu tố chi phí). Căn cứ theo cách phân loại này thì những chi phí có cùng nội dung tính chất sẽ được xét chung vào một yếu tố chi phí, không phân biệt chi phí đó phát sinh ở đâu, công dụng như thế nào, gồm 5 loại: + Chi phí nguyên vật liệu: Yếu tố chi phí này bao gồm: Chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí nguyên vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ và chi phí nguyên vật liệu khác sử dụng trong sản xuất kinh doanh.
+ Chi phí nhân công: Là các khoản chi phí về tiền lương phải trả cho người lao động, các khoản trích theo lương như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn. + Chi phí khấu hao TSCĐ: Yếu tố chi phí này bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao của tất cả TSCĐ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. 6 + Chi phí dịch vụ mua ngoài: Chi phí dịch vụ mua ngoài là số tiền phải trả cho các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp như chi phí điện, nước, điện thoại, các dịch vụ sửa chữa… + Chi phí khác bằng tiền: Là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố chi phí nói trên như chi phí tiếp khách, hội nghị… Ngoài 2 cách phân loại trên thì chi phí còn phân loại theo phương pháp tập hợp chi phí và mối quan hệ với đối tượng chi phí; theo mối quan hệ giữa chi phí với khối lượng hoạt động… 1. Khái niệm, phân loại giá thành sản phẩm - Khái niệm: Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền toàn bộ những hao phí về lao động sống và lao động vật hóa được tính trên một khối lượng sản phẩm, dịch vụ hoàn thành nhất định.
- Phân loại: Theo cơ sở số liệu và thời điểm tính toán: Giá thành chia làm 3 loại: + Giá thành định mức: Là loại giá thành được tính toán trên cơ sở định mức kinh tế- kỹ thuật của từng doanh nghiệp trong từng thời kỳ nhất định. + Giá thành kế hoạch: Là loại giá thành cũng được xác định trước khi quá trình sản xuất kinh doanh bắt đầu. Nó được xác định trên cơ sở chi phí kế hoạch và số lượng sản phẩm kế hoạch. + Giá thành thực tế: Là loại giá thành được xác định trên cơ sở chi phí sản xuất thực tế tập hợp được và số lượng sản phẩm thực tế doanh nghiệp đã sản xuất và tiêu thụ trong kỳ.
Theo phạm vi các chi phí cấu thành: Giá thành chi làm 2 loại: + Giá thành sản xuất: Là giá thành được cấu thành từ các chi phí sản xuất như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung tính cho sản phẩm hoàn thành. 7 + Giá thành toàn bộ: Là giá thành được tính bằng giá thành sản xuất (tính cho số sản phẩm tiêu thụ) cộng với chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp tính cho số sản phẩm tiêu thụ này. Mối liên hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm - Giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tập hợp chi phí sản xuất ngoài việc nhằm mục đích quản lý chi phí chặt chẽ còn phục vụ cho công tác tính giá thành sản phẩm một cách đúng đắn. - Về bản chất, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là biểu hiện hai mặt của quá trình sản xuất kinh doanh.
Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm giống nhau ở chỗ là đều biểu hiện bằng tiền những hao phí về lao động sống và lao động vật hóa bỏ ra, nhưng khác nhau về mặt số lượng. Khi nói đến chi phí sản xuất là nói điến giới hạn chi phí cho một thời kỳ nhất định, không phân biệt là cho loại sản phẩm nào, đã hoàn thành hay chưa. Còn khi nói đến giá thành sản phẩm là xác định lượng chi phí sản xuất nhất định tính cho một kết quả hoàn thành nhất định. Có thể phản ánh mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm qua công thức sau: Giá thành Chi phí sản Chi phí sản Chi phí sản xuất sản phẩm = xuất dở dang + xuất phát sinh - dở dang cuối kỳ đầu kỳ trong kỳ 1.
Sự cần thiết của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất Trong nền kinh tế thị trường, yếu tố lợi nhuận được đặt lên hàng đầu nên bất cứ một nhà sản xuất nào cũng phải quan tâm đến chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Vì giá thành sản phẩm là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất, kết quả sử dụng các loại tài sản vật tư, lao động trong quá trình sản xuất, cũng như các giải pháp kinh tế, kỹ thuật nhằm sản xuất được nhiều nhất, với chi phí sản xuất tiết kiệm và giá thành hạ thấp. Như vậy, để tồn tại và phát triển được trong bối cảnh thị trường cạnh tranh khốc liệt, các doanh nghiệp phải tìm mọi cách để nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã phù hợp với người tiêu dùng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải hạch toán chi phí đầu vào một cách hợp lý, 8 tìm ra các biện pháp tốt nhất để giảm chi phí không cần thiết nhằm tránh gây lãng phí.
Việc hạch toán chi phí sản xuất chính xác có ý nghĩa quan trọng trong kết toán tài chính vì sẽ giúp DN tuân thủ tốt chế độ kế toán của Nhà nước, đồng thời giúp nhà quản lý chủ động kiểm soát chi phí sản xuất, làm tốt công tác tính giá thành sản phẩm. Đặc biệt, trong xu thế hội nhập với khu vực và trên thế giới, các DN Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, vì thế họ phải không ngừng nâng cao chất lượng, hạ giá thành nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh, chiếm thị phần lớn, làm tăng doanh thu. Như vậy, kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là một phần hành trọng tâm trong toàn bộ công tác kế toán của các DN sản xuất. Bên cạnh đó, từ việc cung cấp thông tin đúng về CPSX, chi phí hoạt động, giá thành sản phẩm còn giúp các nhà quản trị có các quyết định trong ngắn hạn và dài hạn.
Đồng thời, các nhà quản trị còn đánh giá được việc thực hiện kế hoạch sản xuất, để từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm chi phí, giảm giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm. Kế toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất 1.