CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN LƯU ĐỘNG TẠI DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về vốn lưu động: 1. Khái niệm về vốn lưu động: Vốn lưu động (Working capital, viết tắt WC) là là toàn bộ những tài sản thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp có thời gian sử dụng, thu hồi, hoặc luân chuyển giá trị trong vòng một năm, hoặc một chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.1 Trong quá trình hoạt động sản xuất ngoài tư liệu lao động còn có các đối tượng lao động khác. Không giống như tư liệu lao động, các đối tượng lao động chỉ tham gia vào chu kỳ sản xuất và không giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu, giá trị của nó được chuyển hoàn toàn vào giá trị sản phẩm.
Những đối tượng lao động đó xét về hình thái hiện vật được gọi là tài sản lưu động, còn về hình thái giá trị được gọi là vốn lưu động của doanh nghiệp. Là biểu hiện bằng tiền của tài sản lưu động nên đặc điểm vận động của vốn lưu động luôn chịu sự chi phối bởi những đặc điểm của tài sản lưu động. Trong các doanh nghiệp người ta thường chia tài sản lưu động thành hai loại: tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu thông. Tài sản lưu động sản xuất bao gồm các loại nguyên, nhiên vật liệu; phụ tùng thay thế, bán thành phẩm, sản phẩm dở dang.
đang trong quá trình dự trữ sản xuất, chế biến. Còn tài sản lưu động lưu thông bao gồm các sản phẩm thành phẩm chờ tiêu thụ, các loại vốn bằng tiền, các khoán vốn trong thanh toán, các khoán chi phí chờ kết chuyển, chi phí trả trước. Trong quá trình sản xuất kinh doanh các tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông luôn vận động, thay thế và chuyển hoá lẫn nhau, đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được tiền hành liên tục và thuận lợi. 1 PGS, TS Đinh Văn Sơn, Giáo trình Quản trị Tài chính 4 Vốn lưu động được chuyển hoá qua nhiều hình thái khác nhau, bắt đầu là tiền tệ sang hình thái vật tư, hàng hóa dự trữ.
Khi vật tư dự trữ được đưa vào sản xuất, chúng ta chế tạo thành các bán thành phẩm. Sau khi sản phẩm sản xuất ra được tiêu thụ, vốn lưu động quay về hình thái tiền tệ ban đầu của nó. Quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra liên tục, không ngừng, cho nên vốn lưu động cũng tuần hoàn không ngừng có tính chất chu kỳ tạo thành sự chu chuyển của vốn lưu động. Do có sự chu chuyển không ngừng nên vốn lưu động thường xuyên có các bộ phận tồn tại cùng một lúc dưới các hình thái khác nhau trong sản xuất và lưu thông.
Vốn lưu động là điều kiện vật chất không thể thiếu được của quá trình tái sản xuất, là một bộ phận trực tiếp hình thành sản phẩm. Trong cùng một lúc, vốn lưu động của doanh nghiệp được phổ biến khắp các giai đoạn luân chuyển và tồn tại dưới nhiều hình thái khác nhau. Muốn cho quá trình tái sản xuất được liên tục, doanh nghiệp phải có đủ lượng. vốn lưu động đầu tư vào các hình thái khác nhau đó, khiến cho các hình thái có được mức tồn tại hợp lý và đồng bộ với nhau.
Như vậy, sẽ khiến cho chuyển hoá hình thái của vốn trong quá trình luân chuyển được thuận lợi. Vốn lưu động còn là công cụ phản ánh và đánh giá quá trình vận động của vật tư, cũng tức là phản ánh và kiểm tra quá trình mua sắm, dự trữ sản xuất, tiêu thụ của doanh nghiệp. Nhưng mặt khác, lưu động luân chuyển nhanh hay chậm còn phản ánh số lượng vật tư sử dụng tiết kiệm hay không, thời gian nằm ở khâu sản xuất và lưu thông sản phẩm có hợp lý không? Bởi vậy, thông qua quá trình luân chuyển vốn lưu động còn có thể đánh giá một cách kịp thời đối với các mặt như mua sắm, dự trữ sản xuất và tiêu thụ của doanh nghiệp. Đặc điểm về vốn lưu động: Vốn lưu động luôn liên tục chuyển đổi qua các giai đoạn chu kỳ kinh doanh: dự trữ sản xuất, sản xuất và lưu thông hàng hóa.
Chuỗi hoạt động được 5 diễn ra liên hoàn và lặp lại theo chu kỳ được gọi là quá trình tuần hoàn, chu chuyển của vốn lưu động. Quá đó xác định được vốn lưu động có hai đặc điểm: - Thứ nhất, vốn lưu động tham gia vào chu kỳ sản xuất và bị chuyển hóa trong quá trình sản xuất. Giá trị của vốn lưu động được chuyển hết vào giá trị sản phẩm cuối cùng. - Thứ hai, qua mỗi giai đoạn của quá trình sản xuất, vốn lưu động thay đổi trạng thái, từ vốn tiền sang vật tư hàng hóa khác, rồi cuối cùng trở lại hình thái tiền tệ.
Phân loại vốn lưu động: Tùy theo tiêu thức phân loại, vốn lưu động được chia thành các dạng khác nhau bao gồm: phân loại theo vai trò, phân loại theo hình thái và phân loại theo nguồn hình thành. Phân loại vốn lưu động theo quy trình sản xuất kinh doanh: Dựa vào vai trò vốn lưu động có thể chia thành các loại sau: - Vốn lưu động trong khâu dự trữ sản xuất: Bao gồm giá trị các nguyên vật liệu sản xuất, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ… - Vốn lưu động trong khâu sản xuất: Bao gồm các sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, các chi phí trong giai đoạn chờ kết chuyển. - Vốn lưu động trong khâu lưu thông: Bao gồm các thành phẩm sau sản xuất, tiền, các khoản đầu tư, cho vay ngắn hạn… 1. Phân loại vốn lưu động theo hình thái: Dựa vào hình thái vốn lưu động có thể chia thành bốn loại bao gồm: - Vốn bằng tiền: các khoản tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, các khoản đầu tư… - Vốn tồn kho dự trữ: Các khoản vốn ở trạng thái nguyên vật liệu, sản phẩm chưa hoàn thành, thành phẩm… 6 - Các khoản phải thu, phải trả: Gồm các khoản mà doanh nghiệp phải thu khách hàng hoặc các khoản mà doanh nghiệp cần phải trả cho khách hàng, trả cho người lao động hoặc nộp cho Nhà Nước.
- Các khoản vốn khác: Bao gồm các loại vốn trong quá trình tạm ứng, các khoản trả trước để công tác, các khoản ký quỹ… Cách phân loại này giúp doanh nghiệp kiểm soát và đánh giá được hàng tồn kho và khả năng chi trả của doanh nghiệp. Phân loại theo nguồn hình thành: Vốn lưu động được hình thành từ vốn chủ sở hữu và các khoản nợ. - Vốn chủ sở hữu: Loại hình vốn này chỉ chiếm một phần vốn lưu động, thường được sở hữu bởi chính doanh nghiệp và được toàn phần chiếm hữu, định đoạt. Tuy nhiên theo các loại hình doanh nghiệp thì vốn chủ sở hữu có thể chia ra các loại như: vốn nhà nước, vốn tư nhân, vốn góp theo cổ phần, vốn góp liên doanh… - Các khoản nợ: Là khoản chính hình thành vốn chủ sở hữu.
Loại vốn lưu động này thường được hưu động từ các ngân hàng thương mại, tổ chức tài chính hoặc qua các khoản trái phiếu, nợ phải trả khách hàng. Khoản vốn này chỉ được sử dụng trong khoảng thời gian dựa trên giao dịch vay giữa các bên. Qua các phân loại này, ta có thể đánh giá được nguồn vốn lưu động của doanh nghiệp chủ yếu do tự chủ hay phải phụ thuộc vào bên ngoài. Để từ đó đưa ra nhưng đánh giá, nhận định và quyết định phù hợp với tình hình.
Nguồn hình thành vốn lưu động theo hình thái vốn: 1. Vốn bằng tiền: Những khoản liên quan tới tiền như quỹ tiền mặt, tiền đang chuyển, gửi ngân hàng hay những khoản đầu tư là phần quan trọng trong việc cấu thành vốn của doanh nghiệp. Trong quá trình sản xuất, tiền đóng vai trò quan trọng khi nó gặp mặt trong hầu như các khâu từ dự trữ cho tới khâu cuối cùng của sản xuất thành phẩm. Nhu cầu sử dụng tiền trong doanh nghiệp vô cùng đa dạng, thông 7 thường là các hoạt động giao dịch về mua sắm hàng hóa, thanh toán các khoản cần thiết cho sản xuất.
Việc duy trì lượng tiền nhất định còn giúp doanh nghiệp đối phó với các rủi ro bất ngờ trong quá trình sản xuất. Bên cạnh đó còn giúp doanh nghiệp thu được nguồn chiết khấu khi trả các khoản mua hàng đúng hạn, tăng khả năng thanh toán của doanh nghiệp. - Xác định mức dự trữ vốn tiền mặt hợp lý Vốn tiền mặt trong mỗi doanh nghiệp cần được xác định nhằm tránh được các rủi ro không thể thanh toán ngay lập tức hoặc các khoản tránh bị phạt hoặc trả lãi cao hơn so với dự tính. Bên cạnh đó cần duy trì khả năng mua chịu, tận dụng cơ hội để thu về doanh thu cao nhất cho doanh nghiệp.
Thông thường, các doanh nghiệp thường dự trữ quỹ tiền mặt bằng cách lấy mức xuất ngân quỹ trung bình hằng ngày nhân với số lượng ngày tích lũy. Cách tốt nhất đó chính là sử dụng phương pháp tổng chi phí tối thiểu trong quản trị vốn để xác định mức dự trữ vốn tiền mặt hiệu quả nhất. Nếu doanh nghiệp có lượng tiền lớn và phải sử dụng để chi trả các khoản một cách thường xuyên, đến khi cạn kiệt doanh nghiệp có thể thanh lý các loại tài sản khác (có thanh khoản lớn hơn) để khôi phục lượng tiền mặt trước đây sở hữu. Có 2 loại chi phí khi thanh lý tài sản khác: một là mức chi phí cho việc bán tài sản, giống như chi phí mỗi lần thực hiện hợp đồng, hai là chi phí cơ hội – mức lợi nhuận có thể sinh ra từ việc tiếp tục sử dụng loại tài sản đó.
Trong trường hợp đó, mức dự trữ tối đa của doanh nghiệp bằng với giá trị bán tài sản để có lượng tiền mặt mong đợi. Từ đó có công thức tính sau: Trong đó: Qmax: Số lượng tiền mặt dự trữ tối đa. Qn: Lượng tiền mặt chi dùng trong năm. C1: Chi phí lưu giữ đơn vị tiền mặt.
8 C2: Chi phí một lần bán tài sản. - Dự đoán và quản trị các luồng luân chuyển vốn tiền mặt: Dự đoán quỹ là tập hợp các dự tính về nguồn sử dụng ngân quỹ. Ngân quỹ từng năm sẽ được khái quát và được liệt kê chi tiết trong từng tháng và từng tuần. Dự đoán các luồng luân chuyển là bao gồm luồng thu và chi từ kết quả kinh doanh, kết quả hoạt động tài chính, đi vay.Trong đó luồng từ kết quả kinh doanh là quan trọng nhất.
Nó được dự tính dựa trên các thông tin thu bằng tiền mặt dự kiến. Trên cơ sở so sánh các luồng luân chuyển, doanh nghiệp có thể xác định được mình đang dư hay bị thâm hụt ngân quỹ.