Chương 1 QUY ĐỊNH VÀ MỘT SỐ VẤN ĐÈ LÍ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỤ VIỆT NAM VÈ TỘI LÀM LÂY LAN DỊCH BỆNH TRUYỀN NHIỄM NGUY HIÈM CHO NGƯỜI 1. Quỵ định của pháp luật Việt Nam về tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người 1. Quy định của pháp luật Việt Nam thời kỳ phong kiến Trong suốt chiều dài lịch sứ Việt Nam, một triều đại mới lên nắm quyền là một lần các quy định về pháp luật được ban hành nhằm bảo vệ cho triều đại ấy, đồng thời giải quyết được các vấn đề trong xã hội. Các văn bản được ban hành trong xã hội phong kiến thì bộ Luật Hồng Đức (Quốc triều hình luật) được cho là những bước đi đầu tiên về bão vệ quyền con người và tội xâm phạm ảnh hưởng tới môi trường.
Luật Hồng Đức là tên gọi thông dụng của bộ Quốc triều hình luật hay Lê triều hình luật. Đây là bộ luật chính thức của nhà nước Đại Việt thời Lê Sơ hiện còn được lưu giữ đầy đủ. Quốc triều hình luật trong cuốn sách A.341 có 13 chương, ghi chép trong 6 quyển (5 quyển có 2 chương/quyển và 1 quyển có 3 chương), gồm 722 điều. Ngoài ra, trước khi đi vào các chương và điều thì Quốc triều hình luật còn có các đồ biểu quy định về các hạng để tang và tang phục, kích thước và các hình cụ (roi, trượng, gông, dây sắt v.
Quốc triều hình luật tập hợp các ưu điểm cùa các văn bản pháp lý trước đó, xác định các vấn đề mà xã hội quan tâm. - Trong chương Hộ hôn Điều thứ 11: Trong kinh thành hay phường, ngõ và làng xóm có kẻ đau ốm mà không ai nuôi nấng, nằm ở đường sá, cầu, điếm, chùa, quán, thì xã quan ở đó phải dựng lều lên mà giữ gìn, săn sóc và cho họ cơm cháo thuốc men, cốt sao cứu cho họ sống, không được bỏ mặc cho 9 họ rên ri khôn khô. Nêu không may mà họ chêt thì phải trình quan trên và tùy tiện chôn cất, không được để phơi lộ thi hài, nếu trái lệnh này, thì quan phường xã phải tội biếm hay bãi chức. Nếu người ốm đau đến ở những chùa quán mà người trụ trì chùa quán không trình lên quan biết và tùy tiện nuôi nấng, thì cũng phải phạt.
- Chương Trá ngụy, Điều thứ 28: Thầy thuốc chữa bệnh cho người, mà cố ý dằng dai, hãm bệnh để lấy tiền, thì phải biếm ba tư. Neu vì oán thù riêng, hay là vì người khác thuê mà bốc thuốc có vị độc, để cho người bệnh chết, thì bị khép vào tội giết người. - Chương Tạp luật: Điều thứ 55: Ngoài đường có thây người chết, bị thương tích, mà chưa bắt được kẻ giết người, thì làng xã lân cận phải báo quan ti sở tại về khám nghiệm và phải đem chôn; trái luật thì xử tội trượng hay tội biếm (trang 120) Điều thứ 56: Khiêng thây người chêt đê vào nhà bỏ không của người ta, thì xử tội biếm hay tội đồ. Từ những điều luật ở trên ta có thể nhận thấy rằng Quốc triều hình luật đã quan tâm bảo vệ những quyền cơ bàn của con người.
Mặc dù bị hạn chế bởi quan niệm giai cấp hẹp hòi, nhưng bộ luật này cũng đã đưa ra nhiều quy định bảo vệ con người, trong đó có cà việc bảo vệ những những ở tầng lớp dưới trong xã hội, như bảo vệ quyền dân chủ tự do của dân đinh, có nhiều điều quy định các hình phạt cụ thế chống lại sự nô tỳ hoá đối với dân đinh, sự quan tâm nhiều đến địa vị của người phụ nữ, quan tâm đến quyền lợi của họ. 10 - Đên chương Tạp Luật điêu 83 có quy định: Những đường ngõ trong kinh thành (ở hương thôn cũng vậy) nguyên có ngòi rãnh cho nước chãy, mà các quan chức và quân dân sở tại cậy thế chiếm đắp làm ao hồ của mình, để cho nước mưa không chảy thoát, tràn ra làm hại, thì xử tội biếm hay đồ; nếu làm tổn hại những lúa má, hoa quả của quan hay dân, thì phải bồi thường số thiệt hại. Thời điếm này bộ luật đã có những bước đầu trong việc xác định tội phạm về môi trường nhưng vẫn chỉ có quy định về việc tác động, thay đồi kết cấu môi trường cũ để mang lại lợi ích về cho bản thân mình. Đối tượng tập trung vào quan chức và quân dân sở tại gây ảnh hường tới người dân.
Hình phạt thì xử tội biếm hay đồ. Neu ảnh hưởng tới người khác thì sẽ phải bồi thường thiệt hại. Đen thế kỷ XX, khi nước ta bị thực dân Pháp xâm lược, pháp luật nước nhà tại thời điểm đó dần bị thay thế bởi các bộ hình luật riêng do thực dân Pháp san định, ban bố và thi hành trên toàn lãnh thố Việt Nam, trong đó có Hoàng Việt hình luật. Hoàng Việt hình luật là BLHS thi hành ở Trung kỳ năm Bảo Đại thứ 8 (1933), được in ở nhà Đắc-Lập (Huế) bằng ba thứ chừ theo thứ tự trước-sau là Pháp tự, Quốc ngữ và Hán tự.
Sách dày 496 trang, gồm 424 điều, chia thành 29 chương, có chì Dụ ban bố cùa Hoàng đế Bảo Đại ngày 3/7/1933 và Nghị định của Toàn quyền Đông Dương Pasquier ngày 4/7/1933 về việc thi hành. - Theo quyển XXI, Công luật, chương II, điều 3: Phàm xâm chiếm các phố, ngõ, đường, lộ đế làm nhà cửa hoặc rào làm vườn, phạt 60 trượng, bắt sửa sang lại như cũ (nơi bị phá hủy). Đục tường vách của nhà cửa (nơi ở của mình) ra để đổ các đồ ô uế ra đường, phạt 40 roi. Đào tường để thông nước thì được miễn tội.
11 Đường đi lại ờ thành thị gọi là nhai hạng (ngõ phô). Đường đi lại ở nơi thôn dã gọi là đạo lộ (đường lộ). Ngõ phố hay đường lộ cũng đều là đất công, nếu xâm chiếm để làm nhà cửa hay rào thành vườn, phạt 60 trượng, bắt phải dỡ đi, sửa sang lại như cũ. Đường xá phải sạch sẽ để tiện việc đi lại.
Nếu có nhà cửa ở gần đường mà đào tường để đố các đồ ô uế ra đường, thì phạt 40 roi, bắt lấp lại. Điều lệ: Đường xá ở trong ngoài kinh thành, nếu đem đào xới thành hốc hoặc làm ứ tắc cổng rãnh, hay để mái nhà chìa ra ngoài, hoặc thả súc vật làm hư hỏng chân thành và trong ngoài cống thành, hoặc làm hỏng lan can và cổng các đường bàn cờ đều bắt đem hởi tội, cùm 1 tháng rồi phát lạc. So với bộ luật Hồng Đức thì luật Gia Long có phần hà khắc hơn nhưng phần nội dung lại chi tiết hơn, rõ ràng hơn. Thể hiện được qua nhiều khía cạnh khác nhau trong việc xâm phạm đến môi trường sống xung quanh.
Những quy định này, có giá trị cho hệ thống pháp luật đương đại trong việc yêu cầu các bộ, ngành có liên quan phải xét xử nghiêm minh, tạo sự công bang cho những người có tội và vô tội, tránh gây phẫn uất trong dân chúng do những vụ án oan 1. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam trong BLHS 1985, 1999, 2015 về tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiếm cho người Trước khi có Bộ luật hình sự 1985, đất nước còn tập trung khôi phục lại kinh tế, hàn gắn nỗi đau do 2 cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân đế quốc. Các vấn đề liên quan đến an toàn vệ sinh, dịch tễ chưa được chú trọng. Trong giai đoạn này, tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người chưa được quy định trong pháp luật hình sự cùng như các văn bản pháp luật khác.
Trong giai đoạn đổi mới 1985-1999, đất nước ta hội nhập, thoát khởi 12 tình trạng quan liêu bao câp, những vân đê vê môi trường, an toàn vệ sinh cộng đồng dần được chú trọng. Bộ luật hình sự 1985 quy định: Tội vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường gây hậu quả nghiêm trọng: 1- Người nào vi phạm các quy định về giữ gìn vệ sinh công cộng, về phòng ngừa và chống dịch bệnh, về bảo vệ môi trường gây hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến một năm hoặc bị phạt tù từ ba tháng đến hai năm. 2- Phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm [8, Điều 195]. Quy định trên còn mang tính chất chung, chưa nêu rõ các biểu hiện hành vi, yếu tố khách quan cấu thành tội phạm này, và chưa làm nổi bật mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội đối với sức khỏe, tính mạng của con người.
Bộ luật hình sự 1999, tại Điều 186 lần đầu tiên quy định: Tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người được đưa vào luật. Qua đó cho thấy nhận thức về tầm nguy hiếm của dịch bệnh đã được nâng cao và các phương án an toàn vệ sinh dịch tệ đã được nâng cao, sức khỏe tính mạng của cộng đồng được chú trọng quan tâm. Đặc biệt là trong giai đoạn đó Việt Nam và thế giới phải đối mặt với những dịch bệnh nguy hiểm có tốc độ lây lan khủng khiếp như dịch cúm gia cầm H5N1, dịch SARS. Điều 186 quy định: Tội làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người 1.
Người nào có một trong các hành vi sau đây làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người, thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm: a) Đưa ra khỏi vùng có dịch bệnh động vật, thực vật, sản phấm động vật, thực vật hoặc vật phấm khác có khả năng truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người; 13 b) Đưa vào hoặc cho phép đưa vào Việt Nam động vật, thực vật hoặc sản phẩm động vật, thực vật bị nhiễm bệnh hoặc mang mầm bệnh nguy hiểm có khả năng truyền cho người; c) Hành vi khác làm lây lan dịch bệnh nguy hiếm cho người. Phạm tội gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ năm năm đến mười hai năm. Người phạm tội còn có thế bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến một trăm triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm [9, Điều 186J. So với quy định tại điều 186 BLHS 1985 thì đến BLHS năm 2015 (Điều 240) có một số thay đổi cơ bản như sau: - về tội danh, điều 240 BLHS 2015 đã bổ sung thêm từ “truyền nhiễm” vào tên tội, thành “Tội làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người” nhằm thế hiện mức độ nghiêm trọng hơn cho tội phạm này.
Thống nhất giữa BLHS và luật phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm.