Luận văn: Gian lận thương mại qua trị giá tính thuế tại Cục Hải quan TPHCM

Toàn văn luận văn gian lận thương mại qua trị giá tính thuế. Tài liệu phân tích thực trạng, thủ đoạn và các giải pháp phòng chống gian lận hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Thị Hồng Vân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.Hcm
• Chuyên ngành: Thương Mại
• Đề tài: Gian Lận Thương Mại Qua Trị Giá Tính Thuế Đối Với Hàng Nhập Khẩu Tại Cục Hải Quan Tphcm Nghiên Cứu Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và Định nghĩa Gian Lận Thương Mại Qua Trị Giá Tính Thuế

Gian lận thương mại qua trị giá tính thuế là hành động cố ý khai báo sai giá trị của hàng hóa nhập khẩu để trốn tránh hay giảm bớt nghĩa vụ thuế. Đây là một trong những hình thức vi phạm pháp luật thương mại và hải quan nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu quốc gia và công bằng kinh doanh. Trị giá tính thuế được xác định theo Hiệp định trị giá GATT/WTO, là cơ sở để tính toán lệ phí nhập khẩu. Các doanh nghiệp sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi như khai báo giá thấp hơn, cao hơn hoặc sai nước xuất xứ để đạt mục đích chiếm lợi. Việc hiểu rõ khái niệm này giúp cơ quan hải quan phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm một cách hiệu quả.

1.1. Gian Lận và Các Hình Thức Thể Hiện

Gian lận là hành động cố ý khai báo thông tin sai để đạt lợi ích bất chính. Trong lĩnh vực thương mại nhập khẩu, gian lận thể hiện qua việc che giấu giá trị thực của hàng hóa. Các doanh nghiệp có thể khai báo giá thấp hơn thực tế để giảm thuế, hoặc khai báo giá cao hơn để tận dụng các chính sách hỗ trợ. Các hình thức gian lận này gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước và tạo bất công với các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.

1.2. Hệ Thống Xác Định Trị Giá GATT WTO

Hiệp định trị giá GATT/WTO cung cấp phương pháp chung để xác định trị giá tính thuế đối với hàng nhập khẩu. Hệ thống này áp dụng giá trị thương mại làm cơ sở chính, được xác định qua giá bán thực tế tại thời điểm nhập khẩu. Phương pháp này giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong thương mại quốc tế, tuy nhiên cũng tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp có ý định gian lận nếu kiểm soát không chặt chẽ.

II. Các Thủ Đoạn Gian Lận Thương Mại Phổ Biến Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, gian lận thương mại qua trị giá tính thuế thường thể hiện qua nhiều thủ đoạn tinh vi. Những doanh nghiệp nhập khẩu sử dụng các hình thức che giấu như giảm giá khai báo, nâng cao giá khai báo hay sai lệch về nước xuất xứ. Các thủ đoạn này gây khó khăn lớn cho cơ quan hải quan trong việc kiểm soát. Cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh đã phát hiện hàng loạt vụ gian lận, từ đó đưa ra các biện pháp chống lại. Việc nắm rõ các thủ đoạn này là tiền đề để xây dựng chiến lược phòng chống hiệu quả, bảo vệ doanh thu nhà nước và duy trì trật tự thị trường.

2.1. Khai Báo Trị Giá Thấp Hơn Thực Tế

Đây là thủ đoạn phổ biến nhất trong gian lận thương mại. Doanh nghiệp cố ý khai báo giá thấp hơn giá trị thực tế để giảm bớt lệ phí nhập khẩu. Phương pháp thường sử dụng là sử dụng hóa đơn giả, thỏa thuận giá giấu, hoặc chiết khấu không ghi chép. Hành vi này không chỉ làm mất doanh thu của nhà nước mà còn gây bất công cho các doanh nghiệp cạnh tranh đạo đức.

2.2. Khai Báo Trị Giá Cao Hơn Thực Tế và Sai Nước Xuất Xứ

Ngoài khai báo giá thấp, một số doanh nghiệp khai báo giá cao hơn thực tế để tận dụng các chính sách hỗ trợ từ nhà nước. Thêm vào đó, việc khai báo sai nước xuất xứ cũng là hình thức gian lận phổ biến, nhằm tăng mức chiết khấu hoặc tránh hạn chế nhập khẩu từ những nước cụ thể. Các hành vi này đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ từ các cơ quan hải quan.

III. Biện Pháp Chống Gian Lận Hiện Nay Tại Cục Hải Quan TP

Cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều biện pháp chống gian lận nhằm kiểm soát trị giá tính thuế một cách hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm kiểm tra tham vấn trước thông quan, kiểm tra sau thông quan, và kiểm soát hải quan chặt chẽ. Hệ thống quản lý rủi ro được áp dụng để xác định những lô hàng có nguy cơ gian lận cao. Quy trình kiểm tra được tiến hành theo các tiêu chuẩn quốc tế, kết hợp với công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần khắc phục để nâng cao hiệu quả công tác chống gian lận và bảo vệ doanh thu quốc gia.

3.1. Quy Trình Kiểm Tra và Xác Định Trị Giá Tính Thuế

Quy trình kiểm tra bắt đầu từ khâu tham vấn giá khi doanh nghiệp khai báo hàng hóa nhập khẩu. Cán bộ chuyên gia giá của cục hải quan tiến hành đối chiếu với cơ sở dữ liệu giá thị trường. Nếu phát hiện sai lệch, cán bộ hải quan yêu cầu doanh nghiệp cung cấp chứng chỉ chứng thực giá. Trị giá tính thuế được xác định dựa trên giá trị thương mại theo quy định GATT/WTO, đảm bảo công bằng và minh bạch.

3.2. Kiểm Tra Sau Thông Quan và Quản Lý Rủi Ro

Kiểm tra sau thông quan là biện pháp quan trọng để phát hiện gian lận sau khi hàng hóa vào kho. Cơ quan hải quan kiểm tra hàng hóa thực tế so với giấy tờ khai để xác định xem có sự không phù hợp. Hệ thống quản lý rủi ro được thiết lập dựa trên các chỉ báo để phân loại lô hàng theo mức độ nguy cơ. Những lô hàng được xác định có rủi ro gian lận cao sẽ được kiểm tra kỹ lưỡng hơn, giúp phát hiện và xử lý kịp thời.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Chống Gian Lận Thương Mại Qua Trị Giá Tính Thuế

Để nâng cao hiệu quả chống gian lận thương mại qua trị giá tính thuế, cần thực hiện các giải pháp toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu giá với thông tin chi tiết về giá thị trường quốc tế. Thứ hai, nâng cao năng lực cán bộ hải quan thông qua đào tạo chuyên sâu về định giá. Thứ ba, tăng cường phối hợp giữa các bộ phận trong cục hải quan và với các cơ quan liên quan. Cuối cùng, áp dụng công nghệ thông tin hiện đại để kiểm tra tự động và hiệu quả hơn. Những kinh nghiệm từ Nhật Bản và Thái Lan về hải quan cũng cung cấp bài học quý giá cho Việt Nam trong việc phòng chống gian lận.

4.1. Hoàn Thiện Cơ Sở Dữ Liệu Giá và Bố Trí Cán Bộ Chuyên Gia

Cơ sở dữ liệu giá cần được cập nhật thường xuyên với thông tin từ nhiều nguồn tin cậy về giá thị trường quốc tế. Cuc hải quan nên xây dựng mô hình dự báo giá sử dụng công nghệ AI để phát hiện những khai báo bất thường. Bố trí cán bộ lãnh đạo và chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực định giá là yếu tố then chốt. Đào tạo thường xuyên giúp cán bộ cập nhật kiến thức mới về trị giá tính thuế và phát triển kỹ năng phát hiện gian lận.

4.2. Phối Hợp Liên Ngành và Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cục hải quan với các bộ phận kiểm soát, thống kê và các bộ ngành có liên quan. Chia sẻ thông tin về các doanh nghiệp gian lận giúp tăng cường hiệu quả kiểm soát. Áp dụng công nghệ thông tin như hệ thống tự động phát hiện bất thường, quét mã QR trên hàng hóa và blockchain trong quản lý xuất xứ hàng hóa. Sử dụng phân tích dữ liệu lớn để xác định các mô hình gian lận mới và dự báo rủi ro.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ CHỐNG GIAN LẬN THƯƠNG MẠI QUA TRỊ GIÁ TÍNH THUẾ 1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ GIAN LẬN THƯƠNG MẠI QUA TRỊ GIÁ TÍNH THUẾ.1 Về gian lận. Theo từ điển tiếng Việt, “Gian lận là hành vi thiếu trung thực, dối trá, mánh khóe nhằm lừa gạt người khác”. Theo nghĩa rộng gian lận là việc xuyên tạc sự thật, thực hiện các hành vi không hợp pháp nhằm lừa gạt, dối trá để thu được một lợi ích nào đó. Ba biểu hiện thường thấy của gian lận là: chiếm đoạt, lừa đảo và ăn cắp.

Thông thường, gian lận phát sinh khi hội đủ các yếu tố sau[1]: - Một cá nhân hay tổ chức cố ý trình bày sai một yếu tố hay sự kiện quan trọng; - Việc trình bày sai này sẽ làm cho người bị hại tin vào đó (người bị hại có thể là cá nhân hay tổ chức). - Người bị hại dựa vào và ra các quyết định trên cơ sở sự trình bày sai này. - Người bị hại chịu các khoản lỗ về tiền, tài sản do việc dựa trên sự trình bày sai này. Gian lận có thể mang lại lợi ích cho cá nhân hay cho tổ chức.

Có ba cách thông thường nhất để đối phó với gian lận: ngăn ngừa, phát hiện và trừng phạt. Việc ngăn ngừa và phát hiện gian lận trước hết thuộc về trách nhiệm của người quản lý đơn vị thông qua việc thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu. Trần Thị Giang Tân (2009), “Gian lận trên báo cáo tài chính. Thực trạng và kiến nghị đối với các doanh nghiệp Việt Nam”, Tạp chí phát triển kinh tế, trang 41 [17].

khoa luan, document12 of 138. tai lieu, luan van13 of 138.2 Về gian lận thương mại. Theo tổng kết của Tổ chức Hải quan thế giới thì: “Gian lận thương mại là những hành vi gian lận trong lĩnh vực thương mại nhằm mục đích thu lợi bất chính thông qua các đối tượng hàng hóa, dịch vụ”. Chủ thể tham gia gian lận thương mại bao gồm: người mua, người bán, hoặc cả người mua và người bán thông qua đối tượng là hàng hóa.

Gian lận thương mại là một hiện tượng mang tính lịch sử, chỉ khi có sản xuất hàng hóa, các sản phẩm được mang ra trao đổi trên thị trường, có người mua, người bán nhằm thực hiện phần giá trị được kết tinh trong hàng hóa thì gian lận thương mại mới xuất hiện. Hiện nay, chúng ta đang phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, tất yếu phải chấp nhận cạnh tranh vì cạnh tranh là động cơ để phát triển. Nguyên nhân và động cơ cuối cùng của cạnh tranh là lợi nhuận. Trong cạnh tranh chắc chắn sẽ xuất hiện nhiều hình thức và thủ đoạn gian lận thương mại phức tạp và tinh vi thể hiện ở các hành vi trốn thuế, lẩn tránh sự kiểm soát của Nhà nước, buôn lậu, lừa đảo, hối lộ, lấy cắp bí mật sản xuất, cạnh tranh tiêu cực phi kinh tế… Như vậy, có thể thấy mục đích hành vi gian lận trong lĩnh vực thương mại nhằm thu được lợi nhuận không chính đáng.

Có nhiều hình thức gian lận thương mại[2] như: - Gian lận thương mại qua xuất xứ: sử dụng xuất xứ được hưởng ưu đãi về thuế, về chính sách thương mại. - Gian lận thương mại qua xác định mã số: xác định sai mã số của hàng hóa để được hưởng mức thuế suất ưu đãi. - Gian lận thương mại qua giá: xác định sai trị giá của hàng hóa để trốn thuế, để chuyển lợi nhuận ra nước ngoài. - Gian lận thương mại qua số lượng: khai báo sai số lượng hàng hóa thực tế xuất nhập khẩu để trốn thuế.

Nguyễn Thị Thương Huyền (2009), Giáo trình trị giá HQ, Nhà xuất bản Tài chính, Hà Nội [10] khoa luan, document13 of 138. tai lieu, luan van14 of 138. -3- Trong số các hình thức gian lận thương mại nêu trên thì gian lận thương mại qua giá được xem là một điểm yếu của hệ thống quản lý Hải quan tại các nước đang phát triển nói chung và ở Việt Nam nói riêng.3 Về gian lận thương mại qua trị giá tính thuế trong lĩnh vực Hải quan. Theo Hải quan thế giới: “Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi vi phạm các điều khoản pháp qui hoặc pháp luật Hải quan nhắm trốn tránh hoặc cố ý trốn tránh nộp thuế Hải quan, phí và các khoản thu khác đối với việc di chuyển hàng hóa thương mại hoặc nhận và có ý định nhận việc hoàn trả trợ cấp hoặc phụ cấp cho hàng hóa không thuộc đối tương đó hoặc đạt được hoặc cố ý đạt được lợi thế thương mại bất hợp pháp gây hại cho các nguyên tắc và tập tục cạnh tranh thương mại chân chính”.

Trên cơ sở đó với thực tiễn ở Việt Nam, khái niệm gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan được định nghĩa như sau: “Gian lận thương mại trong lĩnh vực Hải quan là hành vi gian lận các luồng sản phẩm xuất nhập khẩu bằng cách lợi dụng sơ hở của luật pháp, chính sách và quản lý của các cơ quan Nhà nước để lẩn tránh việc kiểm tra kiểm soát của Hải quan nhằm trốn tránh nghĩa vụ đối với Nhà nước và thu lợi bất chính cho riêng mình” [3]. Đến đây, sau khi đề cập đến một số khái niệm liên quan đến gian lận thương mại, theo tác giả gian lận thương mại qua trị giá tính thuế[4] là hành vi khai báo gian dối giá trị thực của hàng hoá nhập khẩu nhằm trốn tránh những nghĩa vụ quy định (số thuế phải nộp) cho hàng hóa đó.2 GIỚI THIỆU HỆ THỐNG XÁC ĐỊNH TRỊ GIÁ TÍNH THUẾ THEO HIỆP ĐỊNH TRỊ GIÁ GATT/WTO. Chống gian lận thương mại qua giá là vấn đề mang tính toàn cầu và rất phức tạp. Là thành viên của WTO, để hòa nhập với nền kinh tế toàn cầu chúng ta đã mạnh dạn bãi bỏ việc áp dụng bảng giá tối thiểu và cam kết sẽ tuân thủ hoàn toàn Hiệp [3] TS.

Đoàn Hồng Lê (2003), Chống Gian Lận Thương Mại, Tập Bài Giảng Lưu hành nội bộ, TCHQ [15] [4] Sau đây tác giả gọi tắt gian lận thương mại qua trị giá tính thuế là gian lận thương mại qua giá. khoa luan, document14 of 138. tai lieu, luan van15 of 138. -4- định chung về thuế quan và thương mại, gọi tắt là trị giá GATT (General Agreement on Tariff and Trade) đây là một trong những nguyên tắc các quốc gia là thành viên WTO phải cam kết thực hiện.

Việc xác định trị giá tính thuế trong lĩnh vực Hải quan[5] theo Hiệp định GATT là bước tiến vượt bậc của cơ quan Hải quan nói riêng và Nhà nước nói chung để minh bạch hóa việc tính thuế theo trị giá giao dịch và kiểm soát tình trạng gian lận thương mại qua giá đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Hiệp định bắt buộc phương pháp cơ bản để xác định trị giá tính thuế phải là trị giá giao dịch của hàng nhập khẩu, đó là giá thực tế đã thanh toán hay sẽ phải thanh toán của lô hàng đang được xác định trị giá. Khi không có giao dịch mua bán xảy ra, hay các điều kiện đặc biệt không được thỏa mãn thì người ta phải dịch chuyển sang sử dụng các phương pháp thay thế. Mỗi phương pháp trong số các phương pháp thay thế đó, đều độc lập với nhau và được áp dụng riêng, không kể đến kết quả so sánh với trị giá có thể được xác định thông qua một phương pháp xác định khác.

Đối với công tác xác định trị giá tính thuế, các công chức Hải quan sử dụng Hiệp định trị giá GATT làm tài liệu căn cứ. Các phương pháp sẽ được áp dụng một cách tuần tự và sẽ được dừng ngay ở phương pháp nào mà đã xác định được trị giá tính thuế, bao gồm 6 phương pháp (Chi tiết xem phụ lục số 4). - Trị giá giao dịch hàng nhập khẩu. - Trị giá giao dịch của hàng nhập khẩu giống hệt.

TRÌNH TỰ - Trị giá giao dịch của hàng nhập khẩu tương tự. ÁP DỤNG - Trị giá khấu trừ. - Trị giá tính toán. - Trị giá suy luận.

Áp dụng xác định trị giá tính thuế theo GATT/WTO để xử lý hàng nhập khẩu công bằng hơn vì đây là hệ thống tính thuế ưu việt và mang tính minh bạch rõ ràng nhất hiện nay, là cơ sở lý luận tạo thuận lợi cho cơ quan Hải quan trong việc quản lý [5] Sau đây tác giả gọi tắt trị giá tính thuế trong lĩnh vực Hải quan là trị giá tính thuế. khoa luan, document15 of 138. tai lieu, luan van16 of 138. -5- doanh nghiệp đồng thời cũng tạo cho doanh nghiệp quyền lợi được khiếu nại và tố cáo khi không đồng tình với sự phán quyết của cơ quan Hải quan.

Đây là một bước rất quan trọng nhằm tạo ra một hệ thống trị giá tính thuế đồng nhất với các nước trên thế giới, thuận lợi trong quá trình giao dịch, thúc đẩy thương mại quốc tế và loại trừ việc sử dụng các loại trị giá tính thuế tùy tiện, áp đặt gây sự xáo trộn không công bằng trên bình diện chung.3 MỘT SỐ HÌNH THỨC GIAN LẬN THƯƠNG MẠI QUA TRỊ GIÁ TÍNH THUẾ KỂ TỪ KHI ÁP DỤNG HIỆP ĐỊNH TRỊ GIÁ GATT/WTO.1 Một số hình thức gian lận thương mại qua trị giá tính thuế trên thế giới. Trong lĩnh vực quản lý nhà nước về Hải quan, động cơ chủ yếu thúc đẩy các hành vi gian lận là do chủ hàng muốn thu lợi riêng cho bản thân mình, không muốn thực hiện nghĩa vụ với ngân sách. Qua tổng kết thực tiễn của các nước, Tổ chức Hải quan thế giới đã phân các loại hình gian lận về trị giá [6] như sau: - Loại thứ 1: Người bán (xuất khẩu) ghi giá hóa đơn thấp. - Loại thứ 2: Người nhập khẩu cung cấp hóa đơn thương mại giá sai lệch.

- Loại thứ 3: Người nhập khẩu làm sai lệch những tài liệu khác về trị giá. - Loại thứ 4: Người bán, người mua thông đồng cung cấp hóa đơn thương mại giá sai lệch. - Loại thứ 5: Sử dụng hai bộ hóa đơn thương mại. - Loại thứ 6: Nộp cho cơ quan Hải quan hóa đơn thương mại của một phần trị giá thật của hàng hóa.

- Loại thứ 7: Nộp cho cơ quan Hải quan những tài liệu giả nhằm giảm cước vận chuyển hàng hóa. Đoàn Hồng Lê (2003), Chống Gian Lận Thương Mại, Tập Bài Giảng Lưu hành nội bộ, Tổng Cục HQ [15] khoa luan, document16 of 138. tai lieu, luan van17 of 138. -6- - Loại thứ 8: Khấu trừ những khoản tiền nhận được hoặc không phải trả phát sinh trong giao dịch thương mại.

- Loại thứ 9: Mô tả sai hàng hóa để giảm trị giá tính thuế.