phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của việc tổ chức phối hợp nhà trƣờng với gia đình và xã hội trong giáo dục đạo đức cho học sinh. Chƣơng 2: Thực trạng của việc tổ chức phối hợp nhà trƣờng với gia đình và xã hội trong giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông ở huyện Đan Phƣợng - Hà Nội. Chƣơng 3: Một số biện pháp tổ chức phối hợp của nhà trƣờng với gia đình và xã hội nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh trung học phổ thông ở huyện Đan Phƣợng - Hà Nội. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC PHỐI HỢP NHÀ TRƢỜNG VỚI GIA ĐÌNH VÀ XÃ HỘI TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH 1.
Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đƣợc hình thành từ rất sớm trong lịch sử, là vấn đề mang tính thời sự thu hút sự quan tâm của nhiều lực lƣợng xã hội trong mọi thời đại. Giáo dục đạo đức cho con ngƣời là vấn đề đã đƣợc đặt ra từ xa xƣa và luôn đổi mới phù hợp với những yêu cầu mới của đời sống xã hội. Nghiên cứu về đạo đức và GDĐĐ một cách sâu sắc, có thể nói bắt đầu từ Nho giáo. Từ thời cổ đại, nhà giáo dục Trung Hoa - Khổng Tử (551-479 TCN ) trong các tác phẩm của mình (chủ yếu qua Luận ngữ) đã rất coi trọng vấn đề giáo dục đạo đức.
Ông đề cao đức trị với ngƣời làm quan và mở trƣờng dạy học để giáo hoá đạo đức cho ngƣời dân. Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là một vấn đề quan trọng trong sự nghiệp giáo dục, bởi vì đạo đức của mỗi con ngƣời không phải sinh ra đã có mà nó đƣợc hình thành và phát triển thông qua môi trƣờng xã hội nhất định (Nhà trƣờng, gia đình, thực tiễn lịch sử. Trong quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh, việc kết hợp ba môi trƣờng giáo dục là một nguyên lý có tầm quan trọng song đƣợc đặt trong một quá trình điều khiển, quản lý, tổ chức theo những lý luận của công tác quản lý giáo dục. Để giải quyết vấn đề trong nội dung luận văn, chúng tôi sẽ làm rõ một số khái niệm làm cơ sở chung cho việc nghiên cứu về sự tổ chức phối hợp nhà trƣờng, gia đình và xã hội nhằm giáo dục đạo đức cho học sinh.
Từ ngàn xƣa, vấn đề giáo dục đức đƣợc coi là mặt cơ bản trong hai mặt: “Đức và Tài ”. Trong nhân cách con ngƣời đã đƣợc nhiều nhà trí giả, hiền nhân quan tâm. Xôcrat (469 - 399 TCN) là một triết gia Hylạp cổ đại cho rằng giáo dục con ngƣời ta là chủ yếu phải giáo dục đạo đức để tìm tòi nhận thức một chân lý lâu bền, một hạnh phúc chân chính giữa cái thiện và cái ác. Aritxtốt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (384 – 322 TCN) cũng khẳng định rằng “phải giáo dục con người ta về đạo đức phát triển ý chí, giảng dạy văn hoá để phát triển lý trí, giảng dạy thể dục thể thao để phát triển thể lực.
Con người được hợp thành bằng ba bộ phận: xương thịt, ý chí và lý trí. Tương ứng với ba bộ phận đó nên nhà trường phải thực hiện đức dục, trí dục và thể dục” [9,tr. Nhà giáo dục lỗi lạc Rabơle (1490 – 1553) cũng khẳng định rằng: “Khoa học mà không có lương tâm chỉ là sự phá hoại tâm hồn” [9,tr. Mặc dù lịch sử xã hội ngày càng phát triển, nội dung giáo dục trong nhà trƣờng ngày càng phong phú, song giáo dục đạo đức bất luận ở quốc gia nào, dƣới chế độ nào cũng đều đƣợc quan tâm.
Nhà trƣòng Việt Nam trải qua hàng ngàn năm dƣới chế độ phong kiến và phong kiến thực dân cho đến nay giáo dục đạo đức cho học sinh vẫn giữ nguyên vị trí vô cùng quan trọng của nó. Từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nền giáo dục Việt Nam với mục đích giáo dục, đào tạo con ngƣời phát triển toàn diện, đặc biệt gắn hai mặt “đức”, “tài” khi quan điểm lấy “đức” làm gốc nhƣ quan điểm của Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã đƣợc quán triệt trong sự nghiệp đào tạo giáo dục con ngƣời công dân chân chính nói chung, thế hệ trẻ nói riêng. Song, làm thế nào để nhà trƣờng, gia đình và xã hội cùng thực hiện đƣợc mục đích đó là một vấn đề phức tạp khó khăn luôn luôn có ý nghĩa thời sự cuốn hút sự quan tâm của các nhà khoa học. Vì vậy, vấn đề phối hợp ba lực lƣợng “ Nhà trường, gia đình và xã hội nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh ” đã trở thành một đề tài nghiên cứu khoa học của nhiều nhà giáo dục.
Những nhà giáo dục đã đi sâu vào đề tài này phải kể đến: Hà Thế Ngữ, Đắc Minh, Đặng Vũ Hoạt đã đề cập đến vai trò, vị trí, ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sự phối hợp giữa nhà trƣờng, gia đình và xã hội để nâng cao hiệu quả giáo dục học sinh. Trong các giáo trình giáo dục học của Phạm Cốc - Đắc Minh vào những năm 70 của thế kỷ XX, sau đó là của Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt – NXBGD (1989) vấn đề này cũng đƣợc đƣa vào một số giáo trình khác nhƣ giáo dục gia đình của Phạm Khắc Chƣơng – NXBGD (1997) 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhiều công trình nghiên cứu gần đây về khoa học quản lý của các nhà nghiên cứu và các giáo sƣ giảng dạy các trƣờng đại học. viết dƣới dạng giáo trình, sách tham khảo, phổ biến kinh nghiệm. đã đƣợc công bố.
Đó là các tác giả: Nguyễn Quốc Chí, Đặng Phạm Thành Nghị, Trần Quốc Thành, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Gia Quý, Bùi Trọng Tuân,. Các công trình nghiên cứu của các tác giả trên đã giải quyết đƣợc vấn đề lý luận rất cơ bản về khoa học quản lý: nhƣ khái niệm quản lý, bản chất của hoạt động quản lý, thành phần cấu trúc, chức năng quản lý, chỉ ra các phƣơng pháp và nghệ thuật quản lý. Cũng nhƣ đối với các ngành quản lý khác, quản lý giáo dục luôn là vấn đề đƣợc các nhà nghiên cứu hết sức quan tâm. Đặc biệt là trong sự nhận thức sâu sắc vai trò của giáo dục đối với tƣơng lai phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc thì điều này càng có ý nghĩa.
Các công trình nghiên cứu giáo dục nhƣ “Cơ sở khoa học quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Minh Đạo, “Những khái niệm cơ bản về quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Ngọc Quang, “Quản lý, quản lý giáo dục tiếp cận từ những mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo, “Lý luận quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, “Những giá trị về tổ chức và quản lý” của tác giả Vũ Văn Tảo,… thực sự là những công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, mang lại hiệu quả nhất định cho công tác quản lý giáo dục nói chung và công tác quản lý trong nhà trƣờng nói riêng. Bên cạnh những công trình mang tính phổ quát đó, công tác quản lý trong nhà trƣờng phổ thông cũng là vấn đề đƣợc nhiều nhà nghiên cứu đi sâu tìm hiểu. Đặc biệt trong những năm gần đây nhiều luận văn tiến sỹ, thạc sỹ đã đề cập đến đƣợc nhiều vấn đề cụ thể trong công tác quản lý trƣờng học. Nhƣng đó chỉ là những vấn đề có tính chuyên sâu, gắn với công tác quản lý nảy sinh ở địa phƣơng, nên việc tiếp tục nghiên cứu những vấn đề này vẫn có ý nghĩa thực tiễn.
Trong những thập niên vừa qua cũng đã có những luận văn thạc sỹ liên quan đến vấn đề giáo dục đạo đức, quản lý vấn đề giáo dục đạo đức ở tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông của một số tác giả nhƣ: Nguyễn Văn Toàn với đề tài: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức trong 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường tiểu học”. Nguyễn Thị Hiển với đề tài: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức trong nhà trường THPT”. Riêng với đề tài: “Tổ chức phối hợp các lực lượng gia đình, nhà trường và xã hội nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh THPT” vẫn còn là một mảnh đất trống vắng những công trình nghiên cứu một cách đầy đủ dù là từng mặt của vấn đề. Do đó, khi chúng tôi lựa chọn đề tài này để nghiên cứu từ ban đầu đã thấy khó khăn là có quá ít tài liệu để tham khảo.
Hơn nữa, khi nghiên cứu đề tài trong điều kiện nền kinh tế thị trƣờng đang rất bề bộn, nhà trƣờng đang đứng trƣớc những câu hỏi chƣa có những lời giải: Có phải là sản phẩm của cơ chế thị trƣờng hay không? hay vẫn là bao cấp của Nhà nƣớc? vv. Song, với tƣ cách là một ngƣời quản lý của nhà trƣờng THPT về lý luận cũng nhƣ thực tiễn đã hƣớng tôi đi sâu nghiên cứu đề tài trên để trƣớc hết, giúp mình hoàn thành trách nhiệm đƣợc giao, thứ nữa là rút ra đƣợc những bài học kinh nghiệm cho đồng nghiệp có thể vận dụng vào thực tiễn một cách sáng tạo phù hợp. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm về đạo đức Để tồn tại và phát triển, con ngƣời phải hoạt động và tham gia các mối quan hệ xã hội trong thế giới hiện thực.Trong quá trình thực hiện mối quan hệ ấy, nếu con ngýời có trách nhiệm giao tiếp, ứng xử phù hợp với lợi ích chung của mọi ngýời, của cộng ðồng xã hội thì con ngƣời ấy đƣợc đánh giá là có đạo đức.
Ngƣợc lại, cá nhân nào có thái độ hành vi làm tổn hại tới lợi ích của ngƣời khác và của cộng đồng.bị xã hội chê trách, lên án, cá nhân đó bị coi là ngƣời thiếu đạo đức. Nhƣ vậy đạo đức là một hiện tƣợng xã hội phản ánh các mối liên hệ hiện thực của cuộc sống con ngƣời. Thông thƣờng trong cuộc sống, mỗi ngƣời phải ý thức đƣợc ý nghĩa, mục đích hoạt động của mình trong quá khứ, hiện tại và tƣơng lai. Những hoạt động đó chịu sự chi phối của các mối quan hệ giữa cá 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân với cá nhân, giữa cá nhân với xã hội trong giới hạn cho phép của cộng đồng, của dân tộc.