Tổng quan luận án

Công cuộc đổi mới và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH - HĐH) nông nghiệp, nông thôn tại Việt Nam đã tạo ra những chuyển biến kinh tế - xã hội sâu rộng tại các vùng nông thôn, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH). Nghị quyết số 06-NQ/TW giai đoạn 1999-2010 và Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 đã thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, đầu tư hệ thống hạ tầng và cải thiện điều kiện sống của cư dân nông thôn. Tuy nhiên, quá trình phát triển nhanh chóng và thiếu kiểm soát về quy hoạch, xây dựng đã dẫn đến sự phá vỡ cấu trúc không gian truyền thống, làm mai một bản sắc văn hóa kiến trúc bản địa.

Tại Tiểu vùng Nam Đồng bằng sông Hồng (TVNĐBSH), các mô hình nhà ở cổ truyền (như nhà 3 gian, 5 gian) đang dần bị thay thế bởi kiểu nhà ống chia lô mang tính đô thị hóa tự phát, làm đứt gãy mối liên hệ hài hòa giữa không gian cư trú với cảnh quan sinh thái và phương thức sản xuất nông nghiệp mới. Thực tế này tạo ra khoảng trống nghiên cứu lớn về việc xác lập hệ thống giải pháp tổ chức không gian kiến trúc nhà ở nông thôn (TCKGKT NONT) thích ứng với các mô hình kinh tế chuyển đổi trong quá trình CNH - HĐH.

Luận án tiến sĩ kiến trúc của nghiên cứu sinh Nguyễn Hoài Thu thực hiện tại Trường Đại học Xây dựng dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Đình Thi và GS. Hoàng Đạo Kính đã tập trung giải quyết vấn đề nêu trên.

  • Mục đích nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp TCKGKT NONT TVNĐBSH phù hợp với quá trình CNH - HĐH đáp ứng điều kiện tự nhiên, văn hóa xã hội, kinh tế nông thôn, đảm bảo phát triển NONT TVNĐBSH theo hướng bền vững.
  • Mục tiêu nghiên cứu:
    1. Xây dựng quan điểm, nguyên tắc TCKGKT NONT TVNĐBSH đáp ứng điều kiện CNH - HĐH.
    2. Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá TCKGKT NONT TVNĐBSH đáp ứng CNH - HĐH.
    3. Đề xuất các giải pháp TCKGKT NONT TVNĐBSH phù hợp với quá trình CNH - HĐH.
    4. Đề xuất các giải pháp quản lý phát triển NONT TVNĐBSH gắn với sự tham gia của cộng đồng đáp ứng điều kiện CNH - HĐH.
  • Đối tượng nghiên cứu: Không gian NONT TVNĐBSH trong quá trình CNH - HĐH, được phân tích đồng bộ ở 03 cấp độ: Cấp độ làng, cấp độ khuôn viên nhà ở và cấp độ công trình nhà ở (NO). Nội dung nghiên cứu tập trung vào 03 mô hình kinh tế nông thôn chủ đạo: kinh tế sản xuất nông nghiệp, kinh tế làng nghề truyền thống kết hợp du lịch, và kinh tế dịch vụ thương mại nông nghiệp.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Phạm vi không gian: TVNĐBSH gồm 04 tỉnh: Hà Nam, Thái Bình, Ninh Bình, Nam Định, theo ranh giới quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBSH đến năm 2020.
    • Phạm vi thời gian dự báo và định hướng: Đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp, phân tích các nghiên cứu trong và ngoài nước về tổ chức không gian làng xã và nhà ở nông thôn dưới tác động của công nghiệp hóa và chuyển dịch kinh tế:

  • Kinh nghiệm quốc tế:
    • Nhật Bản: Nghiên cứu quá trình CNH nông thôn gắn liền với vai trò của Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp và việc phát triển 80% nhà máy lớn tại khu vực nông thôn; khảo sát cấu trúc khuôn viên nhà ở truyền thống khép kín, bố cục 3 không gian chức năng chính (ngủ, sinh hoạt chung, làm việc) kết hợp khung gỗ và vật liệu địa phương thích ứng với thiên tai.
    • Hàn Quốc: Khảo sát phong trào "Làng mới" (Saemaul Undong, giai đoạn 1971-1978) với việc cứng hóa hơn 85.000 km đường giao thông, mở rộng cơ khí hóa nông nghiệp, cấu trúc khuôn viên nhà chữ nhật hoặc chữ L kết hợp dịch vụ và phong cách hiện đại.
    • Trung Quốc: Phân tích kinh nghiệm cải cách mở cửa từ cuối thập niên 1970, mô hình nông thôn mới tại các làng điển hình (như làng Maan Qiao) với hạ tầng công cộng đồng bộ, phân khu chức năng sản xuất chuyên canh kết hợp công nghiệp chế biến, chuyển đổi nhà ở từ 2-3 tầng truyền thống sang hiện đại.
  • Các nghiên cứu trong nước: Điểm luận các tài liệu, luận án, công trình nghiên cứu về làng xã cổ truyền, kiến trúc nhà ở dân gian truyền thống Bắc Bộ, các đề tài về quy hoạch nông thôn mới giai đoạn 2009-2016, các hội thảo khoa học và quy chuẩn, tiêu chuẩn thiết kế kiến trúc NONT tại Việt Nam.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận không gian kiến trúc nông thôn dưới góc độ bảo tồn hình thái văn hóa thuần túy hoặc quy hoạch hạ tầng kỹ thuật chung. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống về phương pháp phân loại, đánh giá và đề xuất giải pháp TCKGKT NONT tích hợp trực tiếp với các mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế hộ gia đình (sản xuất nông nghiệp hàng hóa/trang trại, làng nghề kết hợp du lịch, dịch vụ thương mại) tại địa bàn đặc thù 04 tỉnh TVNĐBSH, phân cấp chi tiết theo 03 cấp độ không gian (làng - khuôn viên - nhà ở).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

  • Lý thuyết kiến trúc xanh và phát triển bền vững: Ứng dụng trong việc tổ chức vi khí hậu, cân bằng hệ sinh thái vườn - ao - chuồng (VAC), sử dụng năng lượng tự nhiên và vật liệu địa phương.
  • Lý thuyết phong thủy trong kiến trúc dân gian: Tiếp cận các nguyên tắc chọn hướng đất, hướng nhà, bố cục mặt nước, sân vườn và thông gió tự nhiên truyền thống.
  • Lý thuyết 4 thành phần kinh tế của Colin Clark Grant: Khung phân tích sự dịch chuyển lao động và tỷ trọng kinh tế từ nông nghiệp truyền thống sang công nghiệp chế biến, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại.
  • Hệ thống khái niệm chuyên ngành: Luận án định nghĩa tường minh các khái niệm cốt lõi: Không gian ở (KGO), Nhà ở nông thôn (NONT), Tổ chức không gian kiến trúc (TCKGKT), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế (CDCCKT) nông thôn, Đô thị hóa (ĐTH), CNH - HĐH nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

  1. Phương pháp thống kê, thu thập và tổng kết thông tin: Thu thập số liệu thứ cấp từ niên giám thống kê 04 tỉnh, các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo quy hoạch nông thôn mới giai đoạn 2009-2016 và tài liệu khoa học chuyên ngành.
  2. Phương pháp khảo sát hiện trạng, đo vẽ và chụp ảnh: Khảo sát trực địa, đo vẽ mặt bằng kiến trúc, ghi nhận hình ảnh thực tế của các kiểu nhà ở, cấu trúc khuôn viên và hạ tầng làng xã tại các điểm khảo sát thuộc Hà Nam, Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình.
  3. Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết lập phiếu điều tra định tính và định lượng dưới dạng câu hỏi phỏng vấn trực tiếp các hộ dân nông thôn về nhu cầu ở, sinh hoạt, diện tích sản xuất và mức độ tiện nghi.
  4. Phương pháp chuyên gia: Tổ chức các buổi hội thảo khoa học, lấy ý kiến tham vấn từ các nhà khoa học, chuyên gia kiến trúc và quy hoạch để hiệu chỉnh luận cứ và khung giải pháp.
  5. Phương pháp phân tích, tổng hợp, quy nạp và đối chiếu so sánh: Đối chiếu giữa cơ sở lý thuyết với điều kiện thực tiễn tự nhiên, khí hậu, kinh tế - xã hội tại TVNĐBSH để xây dựng bộ tiêu chí đánh giá.
  6. Phương pháp dự báo: Dự báo xu hướng biến đổi không gian kiến trúc theo các kịch bản chuyển dịch kinh tế nông thôn đến năm 2030.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan TCKGKT NONT trong quá trình CNH - HĐH

Chương 1 phân tích tiến trình biến đổi lịch sử của kiến trúc làng xã và nhà ở nông thôn Việt Nam qua 03 giai đoạn:

  • Thời kỳ trước năm 1954: Làng xã có cấu trúc hướng nội, khép kín, giao thông dạng xương cá, răng lược hoặc vành khăn; công trình tín ngưỡng (đình, chùa, miếu) nằm trên trục chính. Nhà ở chủ yếu là nhà 1 tầng tường đất hoặc xây gạch, 3-5 gian lợp ngói mũi hoặc mái tranh, kết cấu khung gỗ xoan/tre/mít, liên kết chặt chẽ với sân phơi, vườn, ao.
  • Thời kỳ 1954 - 1986: Kinh tế bao cấp, ruộng đất tập thể hóa, khuôn viên ở bị thu hẹp do tách hộ (khoảng 1 sào/hộ). Xuất hiện hệ thống công trình công cộng hành chính, nhà văn hóa, sân phơi, kho thóc HTX. Nhà ở biến đổi kết cấu sang tường gạch chịu lực kết hợp vì kèo gỗ, bắt đầu xuất hiện nhà bê tông cốt thép mái bằng và mô hình nhà "gian thò, gian thụt" (1 thò 2 thụt, 1 thò 3 thụt, 2 thò 3 thụt).
  • Thời kỳ 1986 đến nay: Chuyển sang kinh tế thị trường, cấu trúc làng chuyển từ "đóng" sang "mở" hướng ra các trục lộ giao thông; khuôn viên đất ở bị chia nhỏ (100 - 1.000 m²). Xuất hiện các loại hình nhà ở kết hợp kinh doanh dịch vụ, nhà chia lô nhiều tầng (2-5 tầng) làm biến dạng cảnh quan truyền thống.

Chương 1 cũng so sánh đặc điểm TCKGKT nông thôn giữa các vùng: Đồng bằng Bắc Bộ, Đồng bằng Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long; đồng thời khảo sát chi tiết thực trạng tại 04 tỉnh TVNĐBSH:

Thống kê số lượng làng nghề tại các tỉnh thuộc TVNĐBSH:
+----------------+---------------------+-------------------+
| Tỉnh           | Số lượng làng nghề  | Năm thống kê      |
+----------------+---------------------+-------------------+
| Thái Bình      | 242 làng nghề       | 2015              |
| Nam Định       | 90 làng nghề        | 2015              |
| Ninh Bình      | 257 làng nghề       | 2011              |
| Hà Nam         | 171 làng nghề       | 2016              |
+----------------+---------------------+-------------------+

Thống kê số lượng trang trại khu vực ngoại thành các tỉnh thuộc TVNĐBSH:
+------------+-------+--------------------+---------------------+--------------------+-----------------------+
| Tỉnh       | Tổng  | TT cây hàng năm    | TT cây lâu năm      | TT chăn nuôi       | TT nuôi trồng thủy sản|
+------------+-------+--------------------+---------------------+--------------------+-----------------------+
| Hà Nam     | 763   | -                  | 2                   | 751                | 10                    |
| Ninh Bình  | 66    | -                  | -                   | 71                 | 5                     |
| Nam Định   | 420   | 1                  | -                   | 159                | 257                   |
| Thái Bình  | 771   | -                  | -                   | -                  | -                     |
+------------+-------+--------------------+---------------------+--------------------+-----------------------+

Diện tích nuôi ngao của nông hộ tại một số tỉnh thuộc TVNĐBSH:
+------------+------------------------------------------------------+
| Địa phương | Diện tích nuôi của nông hộ (ha)                      |
|            +-----------------+------------------+-----------------+
|            | Thấp nhất       | Cao nhất         | Trung bình      |
+------------+-----------------+------------------+-----------------+
| Thái Bình  | 0,18 ha         | 11,00 ha         | 2,60 ± 0,34 ha  |
| Nam Định   | 0,30 ha         | 45,00 ha         | 6,86 ± 1,24 ha  |
+------------+-----------------+------------------+-----------------+

Chương 1 xác định cấu trúc làng nông nghiệp TVNĐBSH chia thành 03 phân vùng đặc thù:

  • Vùng 1 (sát biển, đê biển): Gắn với trang trại nuôi trồng thủy sản, rừng ngập mặn; công trình nhà ở phân tán, quy mô diện tích hộ trung bình trên 1 ha.
  • Vùng 2 (từ đê biển đến QL10): Cấu trúc mở theo tuyến bám hệ thống kênh mương và đường giao thông; sản xuất lúa - cá, cói; diện tích hộ trung bình 500 - 1.000 m².
  • Vùng 3 (nằm sâu trong đất liền): Cấu trúc làng dạng cụm kết hợp tuyến, sản xuất lúa, hoa màu, chăn nuôi gia súc, gia cầm; diện tích khuôn viên trung bình 300 - 500 m².

Chương 2: Cơ sở khoa học TCKGKT NONT TVNĐBSH trong quá trình CNH - HĐH

Chương 2 thiết lập các luận cứ khoa học định hình giải pháp quy hoạch và kiến trúc:

  • Cơ sở pháp lý: Tổng hợp các văn bản pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng làng xã nông thôn mới (QCVN 14:2009/BXD, các tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2010-2020).
  • Cơ sở lý thuyết: Ứng dụng lý thuyết phát triển kiến trúc sinh thái bền vững, lý thuyết phong thủy (thủy tụ, thông gió, đón gió mát Đông Nam, chắn gió lạnh Đông Bắc), tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo Colin Clark Grant.
  • Các yếu tố tác động đặc thù:
    • Điều kiện tự nhiên, thủy văn và biến đổi khí hậu: Chế độ thủy văn sông Hồng - Thái Bình, hiện tượng xâm nhập mặn, triều cường, bão lũ tác động trực tiếp đến giải pháp nền và kết cấu bao che công trình.
    • Tác động của CNH - HĐH và đô thị hóa: Đất nông nghiệp bị thu hẹp, cơ giới hóa làm thay đổi nhu cầu sân phơi nông sản truyền thống thành kho bãi, xưởng chế biến và điểm trung chuyển máy móc.
    • Tác động của văn hóa, xã hội, lối sống và nhân khẩu: Sự biến đổi từ gia đình đa thế hệ (tam đại, tứ đại đồng đường) sang gia đình hạt nhân làm thay đổi nhu cầu phân chia phòng ở, phòng thờ và khu vực vệ sinh khép kín.

Chương 3: Đề xuất các giải pháp TCKGKT NONT TVNĐBSH trong quá trình CNH - HĐH

Chương 3 trình bày hệ thống quan điểm, nguyên tắc, tiêu chí đánh giá và các nhóm giải pháp tổ chức không gian:

  1. Hệ thống quan điểm và nguyên tắc:
    • Kế thừa giá trị kiến trúc truyền thống kết hợp tiện nghi hiện đại.
    • Đảm bảo tính linh hoạt, thích ứng với chuyển đổi sản xuất kinh tế hộ gia đình.
    • Bảo vệ môi trường sinh thái, giảm thiểu ô nhiễm làng nghề và chất thải chăn nuôi.
  2. Bộ tiêu chí và thang điểm đánh giá TCKGKT NONT:
    • Xây dựng hệ thống tiêu chí định lượng và trọng số đánh giá mức độ đáp ứng CNH - HĐH của làng xã, khuôn viên và ngôi nhà chính.
  3. Giải pháp TCKGKT theo 03 nhóm kinh tế và 03 cấp độ không gian:
    • Nhóm kinh tế sản xuất nông nghiệp (trồng lúa, thủy sản, chăn nuôi trang trại):
      • Cấp làng: Quy hoạch mạng lưới giao thông nội đồng phục vụ xe cơ giới; bố trí khu xử lý chất thải tập trung.
      • Cấp khuôn viên: Tách biệt khu ở với khu chuồng trại chăn nuôi/ao nuôi thủy sản; bố trí sân kỹ thuật, kho nông cụ, bể biogas.
      • Cấp nhà ở: Thiết kế nhà ở từ 1 - 2 tầng, tối ưu hóa công năng đệm (hiên, sân trong), sử dụng kết cấu mái dốc chống nóng.
    • Nhóm kinh tế sản xuất làng nghề truyền thống gắn với du lịch (chế tác đá, cói, thêu ren, gốm sứ):
      • Cấp làng: Phân tách khu tiểu thủ công nghiệp tập trung bám trục giao thông chính với khu dân cư làng cổ để giảm ô nhiễm (bụi đá, hóa chất tẩy nhuộm); phát triển tuyến cảnh quan tham quan du lịch.
      • Cấp khuôn viên: Thiết kế không gian xưởng sản xuất có lối tiếp cận riêng nhập vật liệu, sân trưng bày giới thiệu sản phẩm và không gian lưu trú du lịch (homestay).
      • Cấp nhà ở: Tích hợp không gian thờ cúng tổ nghề, phòng khách kết hợp không gian giới thiệu sản phẩm thủ công mỹ nghệ.
    • Nhóm kinh tế dịch vụ thương mại nông nghiệp:
      • Cấp làng: Bố trí các dải chức năng thương mại bám dọc trục tỉnh lộ, huyện lộ; hình thành bãi đỗ xe và điểm gom nông sản.
      • Cấp khuôn viên: Bố cục mặt tiền dành cho cửa hàng kinh doanh, kho hàng hóa; KGO sinh hoạt lùi về phía sau hoặc bố trí ở các tầng trên.
      • Cấp nhà ở: Sử dụng kết cấu khung bê tông cốt thép linh hoạt, ngăn chia không gian mở giữa khu vực kinh doanh và khu sinh hoạt gia đình.
  4. Hoàn thiện chính sách và quản lý phát triển dựa vào cộng đồng:
    • Bổ sung tiêu chuẩn thiết kế kiến trúc NONT theo phân vùng sinh thái; hoàn thiện bộ tiêu chí nông thôn mới về nhà ở.
    • Đề xuất cơ chế cộng đồng tham gia lập quy hoạch, chỉnh trang ngõ xóm và xây dựng cơ sở dữ liệu số quản lý trật tự xây dựng nông thôn.
  5. Nghiên cứu ứng dụng thực nghiệm:
    • Áp dụng đánh giá và thiết kế cải tạo không gian kiến trúc tại làng Tử Tế, xã Thanh Tân, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (điển hình cho hộ bà Nguyễn Thị Hà - mô hình nông nghiệp thuần túy, và hộ ông Hà Văn Lịch - mô hình trang trại tổng hợp VAC quy mô 2.730 m²).

Kết quả và những đóng góp mới

  1. Về mặt lý luận:
    • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tổ chức không gian kiến trúc nhà ở nông thôn tiếp cận theo hướng tương thích với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế hộ gia đình trong quá trình CNH - HĐH.
    • Xác lập khung phân vùng không gian làng xã nông thôn TVNĐBSH thành 03 vùng sinh thái - kinh tế rõ rệt (vùng ven biển nuôi trồng thủy sản, vùng trung gian bám trục giao thông, vùng sâu nội đồng sản xuất nông nghiệp chuyên canh).
  2. Về mặt thực tiễn và phương pháp:
    • Đề xuất bộ tiêu chí đánh giá và xác định trọng số điểm cho TCKGKT NONT tại TVNĐBSH phục vụ công tác rà soát, đánh giá quy hoạch nông thôn mới.
    • Xây dựng hệ thống giải pháp thiết kế đồng bộ ở 03 cấp độ (cấu trúc làng - khuôn viên đất ở - ngôi nhà chính) cho 03 loại hình kinh tế đặc trưng: sản xuất nông nghiệp, làng nghề kết hợp du lịch, và dịch vụ thương mại.
    • Đề xuất các cơ chế quản lý quy hoạch xây dựng có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Các giải pháp của luận án chủ yếu tập trung vào điều kiện địa lý, văn hóa và kinh tế đặc thù của 04 tỉnh thuộc Tiểu vùng Nam Đồng bằng sông Hồng (Hà Nam, Thái Bình, Ninh Bình, Nam Định) với mốc dự báo đến năm 2030; chưa bao quát toàn bộ các tiểu vùng khác của Đồng bằng sông Hồng (như tiểu vùng Bắc hay tiểu vùng đô thị trung tâm Hà Nội).
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng nghiên cứu áp dụng khung tiêu chí và giải pháp TCKGKT cho các vùng đồng bằng khác có điều kiện tương đồng.
    • Nghiên cứu sâu hơn về các giải pháp kết cấu module lắp ghép và ứng dụng vật liệu sinh thái mới thích ứng với các kịch bản biến đổi khí hậu cực đoan và nước biển dâng dài hạn sau năm 2030.

Giá trị tham khảo

  • Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Cung cấp luận cứ khoa học để Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh Hà Nam, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình điều chỉnh đồ án quy hoạch xây dựng xã nông thôn mới, bổ sung quy chế quản lý kiến trúc điểm dân cư nông thôn.
  • Các đơn vị tư vấn thiết kế và quy hoạch: Cung cấp tập hợp mẫu sơ đồ tổ chức mặt bằng khuôn viên, mặt bằng công năng nhà ở phù hợp với từng mô hình sản xuất (trang trại, làng nghề, cửa hàng dịch vụ) giúp người dân nâng cao tiện nghi sống mà không phá vỡ cảnh quan làng xã.
  • Cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu: Tài liệu tham khảo cho giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kiến trúc, Quy hoạch vùng và đô thị trong các học phần về kiến trúc dân gian truyền thống và kiến trúc nông thôn Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân chia cấu trúc làng nông nghiệp TVNĐBSH thành mấy vùng không gian? Luận án phân chia thành 03 vùng không gian:

  • Vùng 1 (sát biển, đê biển): Cấu trúc mở theo tuyến bám đê bao và kênh mương, gắn với trang trại nuôi trồng thủy sản quy mô lớn trên 10 ha, nhà ở dạng tạm hoặc 1 tầng phục vụ quản lý sản xuất.
  • Vùng 2 (từ đê biển đến QL10): Cấu trúc mở theo tuyến bám đường và kênh mương, diện tích khuôn viên 500 - 1.000 m², gắn với sản xuất lúa - cá, trồng cói.
  • Vùng 3 (nằm sâu trong đất liền): Cấu trúc kết hợp dạng cụm và tuyến bám hành lang quốc lộ, tỉnh lộ, diện tích khuôn viên 300 - 500 m², gắn với sản xuất lúa, hoa màu và chăn nuôi.

2. Ba cấp độ không gian được nghiên cứu xuyên suốt trong luận án là gì? Ba cấp độ không gian bao gồm:

  1. Không gian làng xã: Gồm hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng sản xuất kinh tế.
  2. Không gian khuôn viên: Gồm nhà chính, nhà phụ, bếp, khu vệ sinh, công trình phục vụ sản xuất, sân phơi, vườn cây, ao cá, cổng và tường rào.
  3. Không gian nhà ở chính: Gồm phòng khách, phòng thờ, phòng ngủ, bếp ăn, khu vệ sinh, kho nông sản, thang và hành lang giao thông.

3. Ba mô hình kinh tế nông thôn chủ đạo được tác giả đề xuất giải pháp kiến trúc tương ứng là những mô hình nào? Ba mô hình kinh tế gồm:

  1. Kinh tế sản xuất nông nghiệp: Trồng lúa, hoa màu, trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm, trang trại nuôi trồng thủy sản.
  2. Kinh tế làng nghề truyền thống kết hợp du lịch: Nghề chế tác đá mỹ nghệ, nghề chế biến cói, nghề thêu ren, nghề gốm sứ.
  3. Kinh tế dịch vụ thương mại nông nghiệp: Dịch vụ thương mại thiết yếu và dịch vụ thu gom, chế biến, cung ứng nông sản.

4. Địa bàn nào được tác giả lựa chọn để nghiên cứu áp dụng thực nghiệm các giải pháp? Luận án áp dụng nghiên cứu thực nghiệm tại làng Tử Tế, xã Thanh Tân, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình; cụ thể tại khuôn viên hộ bà Nguyễn Thị Hà (hộ thuần nông, khuôn viên 250 m²) và hộ ông Hà Văn Lịch (hộ trang trại chăn nuôi kết hợp thủy sản, diện tích 2.730 m²).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Hoài Thu đã giải quyết đồng bộ bài toán tổ chức không gian kiến trúc nhà ở nông thôn Tiểu vùng Nam Đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Bằng việc kết hợp các phương pháp điều tra hiện trạng, phân tích hình thái học và tham vấn chuyên gia, công trình đã xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá khoa học và đề xuất các mô hình không gian ở thích ứng với 03 nhóm hình thái kinh tế hộ gia đình ở 03 cấp độ quy hoạch. Kết quả nghiên cứu đóng góp thiết thực cho công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới bền vững, bảo tồn bản sắc văn hóa kiến trúc truyền thống đồng thời đáp ứng các yêu cầu tiện nghi sinh hoạt hiện đại.