CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.1Phân loại hoạt động kinh doanh và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp Trước đây, trong cơ chế quản lý kinh tế kế hoạch tập trung, tổ chức công tác doanh thu, chi phí xác định kết quả kinh doanh ở các doanh nghiệp hầu hết được Nhà nước “ lo” cho tòan bộ. Vì vậy công tác này thường bị các doanh nghiệp phải tự chủ trong sản xuất kinh doanh, không còn bao cấp của Nhà nước thì việc tổ chưc kế toán doanh thu chi phí và xác định kết quả kinh doanh trở nên vô cùng quan trọng. Các doanh nghiệp phải tổ chức công tác này mới đưa ra được biện pháp để tăng doanh thu giảm chi phí và tôi đa hóa lợi nhuận. ❖ Doanh thu: Doanh thu là tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp được trong kỳ kế toán phát sinh từ hoạt đọng sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
❖ Chi phí: Là tổng giá trị các khoản làm giảm các lợi ích kinh tế trong thời kì kê toán dưới hình thức các khoản chi tiền ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nọe dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cổ đông hoặc chủ sở hữu. ❖ Kết quả kinh doanh: Là số tiền lãi hay lỗ từ các hoạt đọng của doanh nghiệp trong một thời kì nhất định, đây là kết quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp. Nguyễn Thị Minh Tâm – Lớp QTL302K 8 Trường ĐH Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp Hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp được chia thành ba hoạt động cơ bản sau: - Hoạt động sản xuất kinh doanh: là hoạt động sản xuất, tiêu thu ản phẩm, hang hóa, dịch vụ của các ngành sản xuất kinh doanh chính và sản xuất kinh doanh phụ. - Hoạt động tài chính: là hoạt động đầu tư về vốn và đầu tư tài chính ngắn hạn, dài hạn với mục đích kiếm lời.
- Hoạt đông khác: là các hoạt động diễn ra không thường xuyên, không dự tính trước hoặc có dự tính nhưng ít khả năng thực hiện, các hoạt động khác như: thanh lý, nhượng bán TSCĐ, thu được tiền phạt do đối tác vi phạm hợp đồng kinh tế, thu được nợ khó đòi đã xóa sổ… Tuy nhiên tùy vào đặc điểm sản xuất kinh doanh của mình mà một doanh nghiệp cũng có thể chỉ có một hoặc hai trong ba hoạt động kinh doanh nói trên. Cách xác định kết quả kinh doanh cho từng hoạt động kinh doanh: Là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn hang bán ( bao gồm cả sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư, dịch vụ giá trị sản xuất của sản phẩm xây lắp, chi phí lien quan đến hoạt động bất động sản đầu tư như: Chi phí khấu hao, chi phí sửa chữa, nâng cấp, chi phí cho thuê hoạt động, chi phí thanh lý, nhượng bán bất động sản đầu tư), chi phí bán hàng, chi phí QLDN. Kết quả DTT về BH Giá vốn Chi phí Chi phí HĐSXKD = và CCDV - hàng bán - bán - QLDN hàng Kết quả hoạt động tài chính: là số chênh lệch giữa thu nhập của hoạt động tài chính và chi phí tài chính. Kết quả từ hoạt động tài chính = Doanh thu tài chính – Chi phí tài chính Nguyễn Thị Minh Tâm – Lớp QTL302K 9 Trường ĐH Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp Kết quả hoạt động khác: là số chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác, khoản chi phí khác và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp.
Kết quả từ hoạt động khác = Thu nhập khác – Chi phí khác Sơ đồ 1.1: sơ đồ xác định kết quả kinh doanh Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Các khoản Doanh thu thuần từ bán giảm trừ hàng và CCDV Giá vốn Lợi nhuận Doanh thu hoạt động TC hàng gộp bán Chi phí BH, Lợi nhuận thuần từ hoạt Thu nhập QLDN, chi động KD khác phí TC Tổng lợi nhuận trước Chi phí thuế khác Lợi nhuận Chi phí sau thuế thuế TNDN 1.2 Sự cần thiết phải tổ chức kế toán doanh thu chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường hiện nay vấn đề mà các doanh nghiệp luôn quan tâm đó là làm thế nào để hoạt động hiệu quả nhất ( tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa rủi ro) và lợi nhuận là thước đo kết quả kinh doanh của doanh Nguyễn Thị Minh Tâm – Lớp QTL302K 10 Trường ĐH Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp nghiệp, các yếu tố liên quan trực tiếp đến việc xác định lợi nhuận là doanh thu, thu nhập khác chi phí. Hay nói cách khác doanh thu, thu nhập khác, chi phí và lợi nhuận là các chỉ tiêu phản ánh tình hình kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó doanh nghiệp cần kiểm soat chặt chẽ doanh thu, chi phí để biết được kinh doanh mặt hàng nào để đạt kết quả cao nhất. Như vậy tổ chức kê toán doanh thu, chi phí và xác định kêt quả kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc tập hợp ghi chép các số liệu về tình hình hoạt động của doanh nghiệp, qua đó cung cấp được thông tin, số liệu cần thiết giúp cho chủ doanh nghiệp và giám đôc điều hành có thế phân tích, đánh giá và lựa chọn phương án kinh doanh, phương án đầu tư có hiệu quả nhất.
Tổ chức kế toán doanh thu, chi phí xác định kêt quả kinh doanh cung cấp những thông tin quan trọng không chỉ cần thiết đối với nhà quản trị doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với các đối tượng khác trong nền kinh tế quốc dân. + Đối với nhà đầu tư: thông tin về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh là cơ sở để các nhà đầu tư đánh giá hieeij quả sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp từ đó đưa ra các quyết định hợp lý. + Đối với các trung gian tài chính như Ngân hàng, các xí nghiệp cho thuê tài chính Thông tin về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh cung cấp điều kiện tiên quyết đẻ họ tiến hành thẩm định, đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp nhằm đưa ra quyết định có cho vay không, cho vay bao nhiêu và bao lâu. + Đối với các cơ quan quản lý vĩ mô nền kinh tế: thông tin về doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh giúp cho các nhà hoạch định chính sách của nhà nước có thể tổng hợp, phân tích số liệu và đưa ra các thông số cần thiết giúp cho Chính phủ có thể điều tiết nền kinh tế ở tầm vĩ mô, xác định dung số thuế thu nhập doanh nghiệp mà doanh nghiệp phải nộp cho Nhà nước… 1.3 Nhiệm vụ của kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp Nguyễn Thị Minh Tâm – Lớp QTL302K 11 Trường ĐH Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp Kế toán doanh thu , chi phí và xác định kết quả kinh doanh thực hiện các nhiệm vụ sau: Nhiệm vụ của kế toán doanh thu - Phản ánh, ghi chép đầy đủ tình hình hiện có và sự biến động về mặt số lượng nhập xuất tồn kho thành phẩm, tình hình tiêu thụ, tình hình thanh toán với người mua, với ngân sách Nhà nước về khoản thuế phí và lệ phí, chất lượng, quy cách đối với từng loại sản phẩm hàng hóa bán ra.
- Phản ánh ghi chép kịp thời các khoản doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu. - Xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp qua từng thời kì và từng lãnh vực hoạt động. - Kế toán phải mở sổ theo dõi chi tiết với từng khoản doanh thu theo yêu cầu của đơn vị. Nhiệm vụ của kế toán chi phí: - Căn cứ vào đặc điểm quy trình công nghệ, địa điểm tổ chức của công nghệ, đặc điểm tổ chức sản xuất sản phẩm của doanh nghiệp để xác định chi phí sản xuất, trên cơ sở đó tổ chưc việc ghi chép cho thích hợp.
- Tổ chức tập hợp, phân bổ chi phí sản xuất cho lãnh đạo doanh nghiệp và tiến hành phân tích tình hình thực hiện các định mức chi và dự toán chi phí. - Tính toán ghi chép chính xác các loại chi phí. Nhiệm vụ của kế toán xác định kết quả kinh doanh - Hạch toán chính xác và kịp thời kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp số liệu cho việc quyết toán đầy đủ và đúng hạn. - Tham gia kiểm kê đánh giá thành phẩm lập báo cáo về tình hình tiêu thụ sản phẩm báo cáo kết quả kinh doanh định kì tiến hành phân tích tình hình tiêu thụ kêt quả kinh doanh và phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp.4 Nội dung tổ chức kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp Nguyễn Thị Minh Tâm – Lớp QTL302K 12 Trường ĐH Dân lập Hải Phòng Khóa luận tốt nghiệp 1.1 Tổ chức kế toán doanh thu, bán hàng và giá vốn hàng bán trong doanh nghiệp 1.1 Đặc điểm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trong doanh nghiệp Bán hàng ( hay tiêu thụ hàng hóa) là giai đoạn cuối cùng của quá trình tuần hoàn vốn trong doanh nghiệp, nó là quá trình thực hiện về mặt giá trị hàng hóa.
Trong mối quan hệ này, doanh nghiệp phải chuyển giao hàng hóa cho người mua và người mua phải chuyển giao cho doanh nghiệp số tiền tương ứng với giá trị của hàng hóa đó. Vậy doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch các nghiệp vụ kinh té doanh thu như bán hàng hóa, thành phẩm, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả khoản phụ thu và phí thu bên ngoài giá bán ( nếu có). Tuy nhiên trong quá trình bán hàng cũng phát sinh một số trường hợp doanh nghiệp không mong muốn vì nó làm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp giảm sút. Đó là các khoản giảm trừ doanh thu: ✓ Chiết khấu thương mại: là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua với số lượng lớn.
✓ Giảm giá hành bán: là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc bị lạc hậu thị hiếu. ✓ Hàng bán bị trả lại: là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thu bị khách hàng trả lại từ chối thanh toán.