MỞ ĐẦU KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Tổ chức dạy học một số kiến thức sinh học lớp 11 theo quan điểm dạy học dự án Chƣơng 3 : Thực nghiệm sƣ phạm KẾT LUẬN LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Khái niệm Dự án và dạy học Dự án 1.1 Khái niệm Dự án Thuật ngữ “Dự án”, tiếng Anh là Project, có gốc tiếng là projicere nghĩa là phác thảo, dự án, thiết kế. Khái niệm “Dự án” ngày nay đƣợc hiểu là một dự định, một kế hoạch, trong đó cần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phƣơng tiện tài chính, vật chất, nhân lực cần thực hiện nhằm mục tiêu đề ra. Dự án đƣợc thực hiện trong những điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau [29]. Khái niệm dạy học dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế, xã hội vào lĩnh vực giáo dục – đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn đƣợc sử dụng nhƣ một phƣơng pháp hay hình thức dạy học.
Khái niệm profect đƣợc sử dụng trong các trƣờng dạy kiến trúc – xây dựng ở Ý từ cuối thế kỷ XVI. Từ đó tƣ tƣởng dạy học dự án lan sang Pháp cũng nhƣ một số nƣớc châu Âu khác và Mỹ, trƣớc hết là trong các trƣờng đại học và chuyên nghiệp [31]. Đầu thế kỷ XX các nhà sƣ phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho phƣơng pháp dự án và coi đó là phƣơng pháp dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy ngƣời học làm trung tâm, nhằm khắc phục nhƣợc điểm của phƣơng pháp dạy học truyền thống [30]. Ban đầu phƣơng pháp dự án đƣợc sử dụng trong dạy học thực hành các môn học kỹ thuật, về sau đƣợc sử dụng hầu hết trong các môn học khác.
Hiện nay, phƣơng pháp dự án đƣợc sử dụng phổ biến trong các trƣờng phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nƣớc phát triển. Ở Việt Nam, các đề án môn học, đề án tốt nghiệp từ lâu cũng đã đƣợc sử dụng trong đào tạo đại học, các hình thức này gần gũi với dạy học dự án. Tuy nhiên, phƣơng pháp dạy học này chƣa đƣợc quan tâm nghiên cứu một LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cách đúng mức trong việc dạy học các môn trong chƣơng trình trung học phổ thông (kể cả bậc THCS và THPT), nên việc sử dụng chƣa đạt hiệu quả cao [22].2 Khái niệm dạy học Dự án Tuỳ theo cách tiếp cận, mà có nhiều quan niệm hay định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án: Dạy học theo dự án là phương pháp tổ chức dạy học mà giáo viên và học sinh cùng nhau giải quyết không chỉ về mặt lý thuyết mà còn về mặt thực tiễn một nhiệm vụ học tập có tính chất tổng hợp, tạo điều kiện cho học sinh cùng và tự quyết trong tất cả các giai đoạn học tập, kết quả là tạo ra được một sản phẩm nhất định. Học tập dựa trên dự án là chiến lƣợc giáo dục mà ngƣời học đƣợc cung cấp các tài nguyên, các chỉ dẫn để áp dụng trên các tình huống cụ thể, qua đó ngƣời học tích luỹ đƣợc kiến thức và khả năng giải quyết vấn đề [8, 36] Tuy nhiên khi không phân biệt giữa hình thức và phƣơng pháp dạy học ngƣời ta cũng gọi là phƣơng pháp dự án, khi đó cần hiểu đó là phƣơng pháp dạy học theo nghĩa rộng, một phương pháp dạy học phức hợp.
Dạy học theo dự án là một hình thức, trong đó ngƣời học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu. Nhiệm vụ này đƣợc ngƣời học thực hiện với tính tự lực cao trong toà bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra. điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện [19]. Dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm.
Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng có liên quan thông qua các nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình. Chƣơng trình dạy học theo dự án đƣợc xây dựng dựa trên những câu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hỏi định hƣớng quan trọng, lống ghép các chuẩn nội dung và tƣ duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế [15, 36]. Theo Nguyễn Văn Cƣờng “Dạy học project hay dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó học sinh dưới sự điều khiển giúp đỡ của giáo viên tự lực giải quyết một vấn đề, một nhiệm vụ học tập mang tính phức hợp, không chỉ về mặt lý thuyết mà đặc biệt về mặt thực hành, thông qua đó tạo ra các sản phẩm thực hành có thể giới thiệu, công bố được”. Đây là định nghĩa thể hiện đầy đủ bản chất, đặc điểm của dạy học theo dự án từ tính phức hợp của nhiệm vụ học tập, tính tự lực của học sinh, kết hợp lý thuyết và thực hành, định hƣớng sản phẩm [2].
Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau, có thể lôi cuốn đƣợc mọi đối tƣợng học sinh không phụ thuộc vào cách học của họ. Thông thƣờng học sinh sẽ đƣợc làm việc với các chuyên gia và những thành viên trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, hiểu sâu nội dung hơn. Các phƣơng tiện kỹ thuật cũng đƣợc sử dụng để hỗ trợ việc học. Trong quá trình thực hiện dự án, có thể vận dụng nhiều cách đánh giá khác nhau để giúp học sinh tạo ra những sản phẩm có chất lƣợng.
Theo chƣơng trình ITP (intel teach program) của Intel, dạy học theo dự án đƣợc thiết kế nhằm hỗ trợ giúp giáo viên phát huy khả năng sáng tạo của mình và của học sinh trong và ngoài học đƣờng, phát huy cao độ tính tích cực, sáng tạo chủ động của học sinh. Một trong những chủ đề của chƣơng trình là tập trung vào các phƣơng pháp giúp giáo viên và học sinh nâng cao chất lƣợng học tập và đặc biệt nhấn mạnh phƣơng pháp học thông qua thực hành [15]. Tóm lại, dạy học dự án hay phƣơng pháp dạy học dự án đƣợc hiểu là một phƣơng pháp hay hình thức dạy học, trong đó ngƣời học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành. Nhiệm vụ này đƣợc ngƣời học thực hiện với tính tự lực cao trong quá trình học tập, từ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện.
Ví dụ, trong môn sinh ho ̣c với dƣ̣ án “Cảm ƣ́ng và sƣ̣ tồ n ta ̣i phát triể n của động – thực vật” , học sinh với vai trò là một nhà nghiên cứu về động – thƣ̣c vâ ̣t, để hoàn thành dự án học sinh cần có kiến thức : Cảm ứng, vai trò của cảm ứng, các hình thức cảm ứng ở động – thƣ̣c vâ ̣t…Sau đó ho ̣c sinh làm viê ̣c theo nhóm , tìm kiếm tƣ liệu , nhƣ̃ng bằ ng chƣ́ng về hiê ̣n tƣơ ̣ng cảm ƣ́ng , vai trò của chúng trong sự tồn tại phát triển của động – thƣ̣c vâ ̣t và bảo vê ̣ quan điể m của nhóm min ̀ h trƣớc các nhóm khác. Tƣ̀ đó ho ̣c sinh sẽ có đƣơ ̣c nhƣ̃ng kiế n thƣ́c chuyên sâu về cảm ƣ́ng. Bên ca ̣nh đó học sinh sẽ tiếp tục phát triển các kỹ năng : tra cƣ́u, xƣ̉ lý thông tin , thuyế t triǹ h , kỹ năng sử dụng máy tính , phầ n mề m. Tấ t cả các kỹ năng cầ n có để giải quyế t vấ n đ ề của dự án sẽ giúp học sinh trƣởng thành hơn cả về kiến thức lẫn kỹ năng trong cuộc sống.
Các loại dự án học tập Nói chung, việc phân chia các loại dự án học tập không đơn giản, mỗi tác giả có thể có cách phân chia khác nhau theo những tiêu chí không đồng nhất, có thể theo thời gian, số lƣợng ngƣời tham gia hoặc theo quy mô của dự án. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các loại dự án Theo nội dung Theo thời gian Theo hình thức Theo nhiê ̣m vu ̣ tham gia DA trong DA nhỏ DA cá nhân DA tim ̀ môn học hiểu DA liên DA trung DA nhóm DA nghiên môn bình cƣ́u DA ngoài DA lớn DA toàn DA thƣ̣c môn học lớp hành DA toàn DA hỗn trƣờng hơ ̣p Hình 1. Các loại dự án học tập Trong dự án môn học, thì phổ biến nhất là dự án nhóm và dự án trung bình. Trong khuôn khổ luận văn, chúng tôi sử dụng dự án nhóm và là dự án trung bình vì thời gian thực hiện ngắn, dự án nhóm có thể tạo nên sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm, tạo ra đƣợc sự đánh giá giữa các nhóm, từ đó kích thích hứng thú tìm tòi và sự yêu thích đối với môn sinh học, đổng thời cũng tạo nên không khí thi đua giữa các nhóm trong lớp [30].
Mục tiêu của dạy học theo dự án Dạy học theo dự án nhằm mục tiêu đào tạo con ngƣời phát triển toàn diện, trang bị cho ngƣời học những năng lực để chuẩn bị bƣớc vào cuộc sống, đồng thời góp phần thay đổi phƣơng thức đào tạo trong nhà trƣờng [30]. Dạy học theo dự án hƣớng tới phát triển các kỹ năng tƣ duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá), rèn luyện phƣơng pháp nghiên cứu khoa học LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho học sinh. Gắn lý thuyết với thực hành, tƣ duy với hành động, gắn việc đào tạo ở nhà trƣờng với với thực tiễn xã hội tạo cho các em có cơ hội để xác định phƣơng pháp và kế hoạch học tập để giải quyết vấn đề.