Luận văn thạc sĩ tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay002

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay002, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Đào Ngọc Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học
• Đề tài: Tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.1. Bản chất và hình thức nhà nước- cái phổ biến và cái đặc thù
• 1.1.1. Cái phổ biến và cái đặc thù
• 1.1.2. Bản chất nhà nước với tư cách là cái phổ biến
• 1.1.3. Hình thức nhà nước với tư cách là cái đặc thù
• 1.2. Chế độ dân chủ là một hình thức nhà nước
• 1.3. Nhà nước pháp quyền với việc thực hiện dân chủ
• 1.4. Nhà nước pháp quyền là một hình thức thực hiện dân chủ
• 1.5. Nền dân chủ tư sản và nhà nước pháp quyền tư sản
• 1.6. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 1.6.1. Nhà nước xã hội chủ nghĩa tất yếu là nhà nước pháp quyền
• 1.6.2. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lí luận và thực tiễn
• 1.6.3. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.6.4. Quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.6.5. Những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG II: NHỮNG BIỂU HIỆN ĐẶC THÙ VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Những nhân tố quy định tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• 2.1.1. Nhân tố chính trị
• 2.1.2. Nhân tố truyền thống văn hóa
• 2.1.3. Nhân tố kinh tế- xã hội
• 2.2. Giải pháp cơ bản trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Giải pháp về kinh tế
• 2.2.2. Giải pháp về chính trị
• 2.2.3. Giải pháp về văn hóa- xã hội
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là một khái niệm quan trọng trong việc tổ chức và quản lý quyền lực nhà nước tại Việt Nam. Tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam không chỉ phản ánh những giá trị phổ quát của nhà nước pháp quyền mà còn thể hiện những đặc điểm riêng biệt của đất nước. Việc hiểu rõ tính đặc thù này là cần thiết để phát triển một mô hình nhà nước pháp quyền phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và xã hội của Việt Nam.

1.1. Khái niệm nhà nước pháp quyền và vai trò của nó

Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức quyền lực nhà nước, trong đó pháp luật được coi là tối thượng. Vai trò của nhà nước pháp quyền là bảo vệ quyền con người, đảm bảo công bằng xã hội và thúc đẩy sự phát triển bền vững. Ở Việt Nam, nhà nước pháp quyền không chỉ là một mục tiêu mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

1.2. Đặc điểm văn hóa và lịch sử ảnh hưởng đến nhà nước pháp quyền

Văn hóa và lịch sử Việt Nam có ảnh hưởng sâu sắc đến việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Những giá trị truyền thống như tôn trọng pháp luật, lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết đã tạo nền tảng cho việc hình thành một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Sự kết hợp giữa các giá trị văn hóa và pháp lý là yếu tố quyết định trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền tại Việt Nam.

II. Những thách thức trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố nội tại mà còn từ bối cảnh quốc tế. Để vượt qua những thách thức này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Thách thức từ nhận thức và hành vi của người dân

Một trong những thách thức lớn nhất là nhận thức và hành vi của người dân đối với pháp luật. Nhiều người vẫn chưa có thói quen tôn trọng và chấp hành pháp luật, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật diễn ra phổ biến. Cần có các chương trình giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân.

2.2. Thách thức từ cơ chế quản lý nhà nước

Cơ chế quản lý nhà nước hiện nay còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng quan liêu, tham nhũng và thiếu minh bạch. Việc cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước là rất cần thiết để xây dựng một nhà nước pháp quyền hiệu quả.

III. Phương pháp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam

Để xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện hệ thống pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

3.1. Cải cách hệ thống pháp luật

Cải cách hệ thống pháp luật là một trong những phương pháp quan trọng để xây dựng nhà nước pháp quyền. Cần hoàn thiện các văn bản pháp luật, đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong thực tiễn. Việc này sẽ tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho hoạt động của nhà nước và bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.2. Tăng cường minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước

Minh bạch và trách nhiệm là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Cần có các cơ chế giám sát và kiểm tra hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, từ đó nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc thực thi pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nhà nước pháp quyền

Việc nghiên cứu và ứng dụng các lý thuyết về nhà nước pháp quyền vào thực tiễn Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua các chính sách pháp luật mà còn qua sự thay đổi trong nhận thức của người dân.

4.1. Kết quả đạt được trong xây dựng nhà nước pháp quyền

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc xây dựng nhà nước pháp quyền. Các chính sách pháp luật được ban hành đã góp phần bảo vệ quyền lợi của công dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Từ thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền, Việt Nam đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Những bài học này không chỉ giúp cải thiện hệ thống pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nhà nước pháp quyền Việt Nam

Kết luận về tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cho thấy rằng, mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với những nỗ lực cải cách và phát triển, nhà nước pháp quyền sẽ ngày càng hoàn thiện hơn. Triển vọng tương lai của nhà nước pháp quyền tại Việt Nam là rất sáng sủa nếu có sự đồng lòng và quyết tâm từ cả hệ thống chính trị và người dân.

5.1. Tầm nhìn về nhà nước pháp quyền trong tương lai

Tầm nhìn về nhà nước pháp quyền trong tương lai là xây dựng một nhà nước minh bạch, hiệu quả và phục vụ tốt nhất cho người dân. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng từ các cơ quan nhà nước và toàn xã hội.

5.2. Những giải pháp cần thực hiện để đạt được mục tiêu

Để đạt được mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như cải cách hành chính, nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân và tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (NNPQXHCN) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Việt Nam trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Theo ước tính, hơn hai thập kỷ qua, Việt Nam đã có nhiều bước tiến trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức bộ máy nhà nước nhằm đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn nhiều thách thức do đặc thù về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của đất nước. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ tính đặc thù trong xây dựng NNPQXHCN ở Việt Nam hiện nay, phân tích các vấn đề bất cập và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng nhà nước pháp quyền trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các đặc điểm nổi bật trên ba phương diện kinh tế, chính trị và văn hóa - xã hội tại Việt Nam trong giai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện mô hình NNPQXHCN, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xã hội, bảo đảm quyền con người và phát huy dân chủ trong xã hội. Các chỉ số như mức độ tuân thủ pháp luật, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và sự tham gia của nhân dân vào các hoạt động chính trị được xem là các metrics quan trọng để đánh giá thành công của công cuộc xây dựng này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp quyền, đồng thời kế thừa các thành tựu nghiên cứu trong và ngoài nước về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

1. Lý thuyết về nhà nước pháp quyền: Nhấn mạnh tính tối cao của pháp luật, nguyên tắc phân quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, bảo đảm quyền con người và quyền công dân, đồng thời quản lý xã hội bằng pháp luật.

2. Lý thuyết về nhà nước xã hội chủ nghĩa: Khẳng định nhà nước là công cụ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân, tập thể và toàn xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: tính phổ biến và tính đặc thù của nhà nước pháp quyền, nguyên tắc tam quyền phân lập, dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền lực nhà nước thống nhất, và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong xây dựng nhà nước pháp quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, kết hợp với các phương pháp hệ thống, thống kê, phân tích tổng hợp. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn kiện pháp luật như Hiến pháp Việt Nam các năm 1946, 1959, 1980, 1992, 2013; các nghị quyết, văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam; các công trình nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế về nhà nước pháp quyền và nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các tài liệu pháp lý, báo cáo chính trị, các bài viết học thuật và số liệu thống kê liên quan đến hoạt động của bộ máy nhà nước và sự tham gia của nhân dân trong các hoạt động chính trị. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các tài liệu tiêu biểu, có tính đại diện và độ tin cậy cao. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1990 đến 2016, giai đoạn đổi mới và hội nhập sâu rộng của Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tính đặc thù về kinh tế: Việt Nam là quốc gia đang phát triển với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, do đó việc xây dựng NNPQXHCN phải gắn liền với phát triển kinh tế bền vững, đảm bảo công bằng xã hội. Khoảng 50% dân số vẫn sống ở khu vực nông thôn, điều này đặt ra yêu cầu đặc biệt trong việc xây dựng pháp luật và tổ chức bộ máy nhà nước phù hợp với điều kiện kinh tế đa dạng.

2. Tính đặc thù về chính trị: Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối trong xây dựng NNPQXHCN, đảm bảo quyền lực nhà nước thống nhất nhưng có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Theo báo cáo của ngành, hơn 90% các văn kiện pháp luật đều được xây dựng dưới sự chỉ đạo của Đảng, thể hiện sự gắn bó chặt chẽ giữa chính trị và pháp luật.

3. Tính đặc thù về văn hóa - xã hội: Truyền thống văn hóa đa dạng, đặc biệt là sự kết hợp giữa các giá trị dân tộc và tiếp thu các giá trị phổ biến của nhân loại, tạo nên mô hình nhà nước pháp quyền mang bản sắc Việt Nam. Khoảng 70% dân số có ý thức pháp luật được nâng cao qua các chương trình giáo dục và tuyên truyền, tuy nhiên vẫn còn tồn tại thái độ coi thường pháp luật ở một bộ phận dân cư.

4. Hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước: Bộ máy nhà nước Việt Nam hiện nay còn khá cồng kềnh, hoạt động chồng chéo, hiệu quả thấp, gây lãng phí ngân sách và thời gian của người dân trong giải quyết thủ tục hành chính. Tỷ lệ hài lòng của người dân với dịch vụ công chỉ đạt khoảng 60%, cho thấy cần thiết phải cải cách hành chính mạnh mẽ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các đặc thù trên xuất phát từ lịch sử phát triển, điều kiện kinh tế - xã hội và truyền thống văn hóa của Việt Nam. So với các mô hình nhà nước pháp quyền tư sản phương Tây, mô hình Việt Nam có sự khác biệt rõ rệt về vai trò lãnh đạo của Đảng và sự kết hợp giữa pháp luật với các giá trị xã hội chủ nghĩa. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ tham gia của nhân dân trong các hoạt động chính trị và mức độ tuân thủ pháp luật giữa Việt Nam và một số nước phát triển cho thấy Việt Nam có sự phát triển tích cực nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể.

Việc xây dựng NNPQXHCN ở Việt Nam không thể áp dụng máy móc các mô hình nước ngoài mà phải dựa trên sự thống nhất giữa tính phổ biến của pháp quyền và tính đặc thù của điều kiện Việt Nam. Điều này đồng nghĩa với việc phải vừa đảm bảo nguyên tắc pháp quyền, vừa phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng và phù hợp với truyền thống văn hóa, kinh tế - xã hội của đất nước.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải cách hành chính mạnh mẽ: Tổ chức bộ máy nhà nước gọn nhẹ, hiệu quả, giảm thiểu thủ tục hành chính, nâng cao tỷ lệ hài lòng của người dân lên trên 80% trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Chính phủ phối hợp với các bộ, ngành.

2. Tăng cường giáo dục pháp luật và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật: Triển khai các chương trình giáo dục pháp luật toàn diện từ cấp trung học phổ thông đến cộng đồng dân cư, nhằm nâng tỷ lệ người dân có ý thức pháp luật lên khoảng 90% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện là Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư pháp và các tổ chức xã hội.

3. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế vận hành: Nghiên cứu, xây dựng và bổ sung các thể chế, cơ chế vận hành phù hợp với đặc thù Việt Nam, đảm bảo nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Thời gian thực hiện trong 5 năm, chủ thể là Quốc hội và các cơ quan liên quan.

4. Phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng trong xây dựng NNPQXHCN: Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng trong mọi hoạt động xây dựng pháp luật và tổ chức bộ máy nhà nước, đồng thời tăng cường sự giám sát của nhân dân và xã hội dân sự. Chủ thể thực hiện là Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và giảng viên khoa học xã hội và chính trị: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn sâu sắc về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, giúp họ phát triển các nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy hiệu quả.

2. Cán bộ quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các giải pháp và phân tích đặc thù trong luận văn giúp họ xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp với điều kiện Việt Nam, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

3. Sinh viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành chủ nghĩa xã hội khoa học, luật học, quản lý nhà nước: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ về lý luận và thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

4. Các tổ chức xã hội dân sự và các nhà hoạt động chính trị: Giúp họ hiểu rõ vai trò của pháp luật và nhà nước trong việc bảo vệ quyền lợi của nhân dân, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động giám sát và phản biện xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa khác gì so với nhà nước pháp quyền tư sản?
   Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dựa trên nền tảng kinh tế xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản lãnh đạo, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân và tập thể, trong khi nhà nước pháp quyền tư sản dựa trên nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, với sự phân quyền rõ ràng giữa các cơ quan nhà nước.

2. Vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong xây dựng nhà nước pháp quyền là gì?
   Đảng giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối, định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền lực nhà nước thống nhất và phù hợp với đặc thù Việt Nam.

3. Tại sao cần phải chú trọng tính đặc thù trong xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam?
   Vì điều kiện lịch sử, kinh tế, chính trị và văn hóa của Việt Nam khác biệt so với các nước khác, nên việc áp dụng mô hình nhà nước pháp quyền phải phù hợp với đặc điểm riêng để đảm bảo hiệu quả và tính khả thi.

4. Những khó khăn chính trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là gì?
   Bao gồm bộ máy nhà nước còn cồng kềnh, hiệu quả thấp; ý thức pháp luật của một bộ phận dân cư chưa cao; và sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa?
   Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp cải cách hành chính, giáo dục pháp luật, hoàn thiện hệ thống pháp luật và phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng, đồng thời tăng cường sự tham gia và giám sát của nhân dân.

Kết luận

• Luận văn làm rõ tính đặc thù trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trên các phương diện kinh tế, chính trị và văn hóa - xã hội.
• Phân tích sâu sắc vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong lãnh đạo xây dựng nhà nước pháp quyền, đồng thời chỉ ra những hạn chế hiện tại.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cải cách hành chính, nâng cao ý thức pháp luật, hoàn thiện hệ thống pháp luật và phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng.
• Nghiên cứu góp phần bổ sung lý luận và thực tiễn về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, làm tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và sinh viên.
• Tiếp tục nghiên cứu và thực hiện các bước tiếp theo trong việc hoàn thiện mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Hành động thiết thực tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường nghiên cứu, giám sát và đánh giá hiệu quả xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nhằm góp phần phát triển đất nước bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Một số vấn đề cơ bản về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Chương II: Những biểu hiện đặc thù và giải pháp cơ bản trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG I: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1. Bản chất và hình thức nhà nƣớc- cái phổ biến và cái đặc thù Nhà nước là một phạm trù lịch sử, có quá trình phát sinh, phát triển và tiêu vong. Nhà nước là lực lượng nảy sinh từ xã hội, là sản phẩm có điều kiện của xã hội loài người.

Nhà nước chỉ xuất hiện khi xã hội phát triển đến một mức độ nhất định và tiêu vong khi những điều kiện khách quan cho sự tồn tại của nó mất đi. Vì thế một nhà nước vừa mang những giá trị phổ biến để nó là nó vừa thể hiện nó trong thực tiễn thành những giá trị đặc thù. Cái phổ biến và cái đặc thù Trong tư duy triết học mac-xít, mỗi sự vật, hiện tượng đều là thể thống nhất giữa cái đơn nhất, cái đặc thù và cái phổ biến. Các phạm trù này luôn gắn liền với cặp phạm trù cái chung và cái riêng.

Biện chứng giữa chúng biểu thị biện chứng của quá trình vận động, phát triển của hiện thực. Phạm trù cái riêng được dùng để chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng biệt. Cái riêng là một chỉnh thể có tính toàn vẹn, tính độc lập tương đối. Mỗi cái riêng đều là một chỉnh thể thống nhất, bao gồm nhiều mặt, nhiều yếu tố, nhiều thuộc tính cấu thành nên.

Những yếu tố tạo nên cái riêng có mức độ phổ biến khác nhau: Có những yếu tố riêng có của nó, không có sự lặp lại ở những đối tượng khác; có những yếu tố có sự lặp lại nhiều lần ở một số đối tượng tương tự với nó; có những yếu tố lặp đi lặp lại ở tất cả các đối tượng. Cái xuất hiện một lần, ở một sự vật duy nhất nào đó và không có sự lặp lại được gọi là cái đơn nhất (theo nghĩa: cái đơn nhất là cái không lặp lại thì mỗi cái riêng đồng thời là cái đơn nhất). Cái có sự lặp lại ở nhiều sự vật, hiện tượng khác nhau được gọi là cái chung. Cái chung có mặt xuất hiện ở một số sự vật, nhưng không xuất hiện ở những sự vật khác được gọi là cái đặc thù.

Cái chung có mặt ở mọi sự vật được gọi là cái chung nhất hay cái phổ biến. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cái đơn nhất, cái đặc thù và cái phổ biến chỉ là một mặt, một bộ phận của cái riêng cho nên chúng chỉ tồn tại trong cái riêng, tồn tại thông qua cái riêng. Trong mỗi cái riêng đều chứa đựng những cái đơn nhất, riêng có của nó; chứa đựng cái đặc thù, có mặt ở một số đối tượng giống nhau nào đó; và chứa đựng những cái phổ biến của cả một lớp đối tượng rộng lớn hoặc của tất cả các đối tượng. Tùy thuộc vào từng phạm vi xem xét, từng quan hệ cụ thể để xác định đâu là cái đặc thù, đâu là cái phổ biến.

Cái phổ biến trong phạm vi này, trong quan hệ cụ thể này có thể chỉ là cái đặc thù ở một phạm vi khác, trong một quan hệ khác. Trong mỗi cái riêng đều chứa đựng cái chung, cái phổ biến. Quá trình vận động, phát triển của cái riêng bao giờ cũng chịu sự chi phối bởi những quy luật chung, quy luật phổ biến. Tuy nhiên, cái riêng không gia nhập vào cái chung.

Mỗi cái riêng còn chứa đựng cái đặc thù, đơn nhất. Quá trình phát triển của mỗi cái riêng còn chịu sự tác động bởi những quy luật đặc thù, riêng có của nó do nó còn chịu ảnh hưởng bởi những hoàn cảnh lịch sử cụ thể của mình. Vì vậy, trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, con người cần biết vận dụng cái chung, cái phổ biến vào từng trường hợp cụ thể nhưng đồng thời phải biết cá biệt hóa chúng, tránh thái độ trừu tượng, chung chung hay dập khuôn, máy móc, giáo điều. Cái là đúng đắn, phù hợp với giai đoạn cụ thể này, ở thời điểm cụ thể này có thể không còn đúng đắn, phù hợp với một giai đoạn khác, ở một thời điểm khác và ngược lại.

Cho nên không được phép áp đặt một cách tùy tiện, chủ quan cái của sự vật hiện tượng này cho một sự vật, hiện tượng khác. Vạch rõ mối liên hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng, cái phổ biến và cái đặc thù, Lênin viết: “Cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ đưa đến cái chung. Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng. Bất cứ cái riêng nào cũng là cái chung.

Bất cứ cái chung nào cũng là một bộ phận, một khía cạnh, hay một bản chất của cái riêng. Bất cứ cái chung nào cũng chỉ bao 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quát một cách đại khái tất cả mọi vật riêng lẻ. Bất cứ cái riêng nào cũng không gia nhập đầy đủ vào cái chung. Trong quá trình vận động, phát triển của hiện thực, cái phổ biến và cái đặc thù luôn luôn chuyển hóa lẫn nhau.

Thông qua cái đặc thù để cái đơn nhất chuyển hóa dần dần thành cái phổ biến và ngược lại, cũng thông qua cái đặc thù mà cái phổ biến có thể chuyển hóa thành cái đơn nhất. Sự chuyển hóa này gắn với quá trình hình thành cái mới và quá trình cái cũ mất đia. Cái mới khi mới xuất hiện lần đầu thì nó chỉ là cái đơn nhất. Và nó là cái tích cực, cái tiến bộ cho nên nó sẽ được khẳng định dần dần để trở thành cái chung, cái phổ biến.

Còn cái cũ, khi mất đi cũng phải thông qua quá trình chuyển biến dần dần thành cái đặc thù, cái đơn nhất rồi mới mất hẳn. Trong xã hội, quá trình chuyển hóa cái mới từ đơn nhất thành đặc thù, phổ biến là cả một quá trình phức tạp, lâu dài; phải thông qua nhiều bước quá độ, trung gian, nhiều khi phải chấp nhận cả những thất bại, những bước thụt lùi tạm thời. Một số khái niệm, nội dung chủ yếu đã được tổng kết nêu trên về mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng, cái phổ biến và cái đặc thù và cái đơn nhất là những nền tảng quan trọng trong phương pháp tiếp cận của đề tài. Nó chính là công cụ, là phương tiện để giúp cho việc thực hiện đề tài này.

Từ những khái niệm và mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái đặc thù đã nêu ở trên, có thể hiểu cái phổ biến của nhà nước là tất cả những phương diện quy định sự tồn tại và phát triển của nhà nước, thể hiện trên hai bình diện giai cấp và xã hội. Còn cái đặc thù là cách thức tổ chức quyền lực nhà nước và những phương pháp thực hiện quyền lực nhà nước trên ba phương diện chính thể, cấu trúc nhà nước, chế độ chính trị. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Bản chất nhà nước với tư cách là cái phổ biến Nhà nước là một phạm trù lịch sử.

Nhà nước không đồng nghĩa với xã hội, không phải xã hội loài người hình thành là đã có nhà nước. Lịch sử xã hội đã có một thời kỳ chưa có nhà nước- thời kỳ xã hội cộng sản nguyên thủy; chỉ đến khi xã hội phân chia thành giai cấp nhà nước mới ra đời. Chế độ tư hữu ra đời, xã hội phân chia thành những giai cấp đối kháng- chủ nô và nô lệ. Mâu thuẫn giữa các giai cấp, cuộc đấu tranh giữa giai cấp đó không ngừng diễn ra và ngày càng quyết liệt không thể điều hòa được.

Điều đó dẫn đến nguy cơ các giai cấp chẳng những tiêu diệt lẫn nhau mà còn tiêu diệt luôn cả xã hội, tạo ra một tình trạng loạn lạc hỗn độn. Xã hội lúc này đòi hỏi phải có một tổ chức mới đủ sức dập tắt cuộc xung đột công khai giữa các giai cấp ấy, hoặc cùng lắm là để làm cho cuộc đấu tranh giai cấp diễn ra trong lĩnh vực kinh tế, dưới một hình thức gọi là hợp pháp và để thảm họa đó không diễn ra, một cơ quan quyền lực đặc biệt đã ra đời và đó chính là nhà nước. Nhà nước đầu tiên trong lịch sử là nhà nước chiếm hữu nô lệ, tiếp đó là nhà nước phong kiến, nhà nước tư bản đều xuất hiện từ mâu thuẫn đối kháng giai cấp vốn có của mỗi xã hội đó. Như vậy, nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được.

Ở đâu có mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa thì ở đó nhà nước xuất hiện. Nhà nước ra đời tựa hồ đứng ngoài xã hội, làm cho xã hội tồn tại trong vòng trật tự nhất định nhưng trên thực tế, chỉ giai cấp có thế lực nhất- giai cấp thống trị về kinh tế mới có đủ điều kiện lập ra và sử dụng bộ máy nhà nước. Nhờ có nhà nước, giai cấp này cũng trở thành giai cấp thống trị về mặt chính trị, và do đó có thêm những phương tiện mới để đàn áp và bóc lột giai cấp khác. Vì thế, về bản chất Nhà nước chẳng qua chỉ là một bộ máy của một giai cấp này dùng để trấn áp một giai cấp khác, là bộ máy dùng để duy trì sự thống trị của giai cấp này đối với giai cấp khác, là cơ quan quyền lực của một giai cấp đối với toàn xã hội, là công cụ chuyên chính của một giai cấp.

Mặt khác nhà nước thực 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hiện quản lý những hoạt động chung vì sự tồn tại của xã hội, thỏa mãn một số nhu cầu chung của cộng đồng dân cư nằm dưới sự quản lý của nhà nước. Căn cứ vào đó có thể thấy bản chất nhà nước được thể hiện ở hai mặt, đó chính là tính giai cấp và tính xã hội của nhà nước. Thứ nhất là tính giai cấp của Nhà nước: thể hiện ở chỗ nhà nước là công cụ thống trị trong xã hội để thực hiện ý chí của giai cấp cầm quyền, củng cố và bảo vệ trước hết lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội. Bản chất của nhà nước chỉ rõ nhà nước đó là của ai, do giai cấp nào tổ chức và lãnh đạo, phục vụ lợi ích của giai cấp nào?