CHƯƠNG 3: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ThS. Phan Thu Trang 1 Tài liệu tham khảo • Luật Ngân sách Nhà nước số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002 của Quốc hội • Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06/06/2003 của Chính phủ - Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách Nhà nước • Thông tư số 59/2003/TT-BTC ngày 23/06/2003 của Bộ Tài chính – Hướng dẫn thực hiện Nghị định 60/2003/NĐ-CP Nội dung chính 1. Tổng quan về NSNN 2.Thâm hụt NSNN 5. Tổ chức & Phân cấp hệ thống NSNN 1.
Tổng quan về NSNN Khái niệm Luật NSNN 2002: khoản thu, chi của Nhà NSNN nước được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm nhằm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ của nhà nước Các nhà kinh tế Nga: NSNN là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của Nhà nước Khái niệm Các khái niệm liên quan - Năm ngân sách - Chu trình ngân sách Lập dự toán Thực hiện Quyết toán NS NS NS Đặc điểm của NSNN - Khoản thu NSNN mang tính chất không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu - Khoản chi NSNN mang tính chất toàn diện lâu dài - Đối tượng sở hữu NSNN: nhà nước - Đối tượng quản lý: kho bạc nhà nước - Là quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước Bản chất của NSNN Hình thức pháp lý: là đạo luật do cơ quan lập pháp quốc gia phê chuẩn và cơ quan hành pháp thực hiện Bản chất kinh tế: phân phối tài nguyên quốc gia thông qua hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ nhà nước Phương diện xã hội: công cụ kinh tế nhằm thực hiện chức năng nhiệm vụ của nhà nước Vai trò của NSNN Điều tiết nền kinh tế • Thông qua công cụ thuế và chính sách chi tiêu Điều tiết xã hội • Góp phần duy trì bộ máy nhà nước • Hàng hóa công cộng • An ninh quốc phòng, an ninh xã hội, y tế, giáo dục, phân phối thu nhập Điều tiết thị trường • Ổn định giá cả thị trường • Kiểm soát lạm phát 2. Thu NSNN Khái niệm Điều 2, khoản 1, Luật NSNN số 01/2002/QH11 có quy định như sau: “Thu ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.” Bản chất của Thu NSNN + Các khoản tiền tập trung vào tay nhà nước + Hình thành nên các quỹ NSNN -> Thỏa mãn nhu cầu chi tiêu cả nhà nước Theo Điều 7, Luật NSNN: Quỹ NSNN là toàn bộ các khoản tiền của nhà nước, kể cả khoản tiền vay, có trên tài khoản của NSNN các cấp. Vai trò thu NSNN • Bảo đảm nguồn vốn để thực hiện nhu cầu chi tiêu của nhà nước • Thông qua thu NSNN, Nhà nước thực hiện việc quản l{, điều tiết vĩ mô nền kinh tế Đặc trưng của Thu NSNN • Thu NSNN luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ và quyền lực chính trị của nhà nước • Thu NSNN luôn gắn với các quá trình kinh tế và các phạm trù giá trị – Quá trình kinh tế: Sản xuất – phân phối – trao đổi – tiêu dùng – Phạm trù giá trị: giá – lương – thu nhập – lợi nhuận – doanh thu – chi phí - … 2. Thu NSNN Phân loại Phạm vi phát Hình thức Tính chất sinh động viên • Thu từ trong • Thu thường • Thuế, phí, lệ nước xuyên phí • Thu từ nước • Thu không • Hoạt động kinh ngoài thường xuyên tế của nhà nước • Vay nợ trong nước và nước ngoài • Thu khác Thuế • Khái niệm • Đặc điểm • Một số luật thuế hiện hành ở VN • Nội dung cơ bản của luật thuế Thuế Khái niệm về thuế “khoản đóng góp mang tính chất bắt buộc mà các thể nhân và pháp nhân có nghĩa vụ phải thực hiện đối với Nhà nước, phát sinh trên cơ sở các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành”.
Đặc điểm của thuế Thể hiện mối quan hệ phân phối lại thu nhập Là khoản đóng góp của các tầng lớp dân cư không mang tính hoàn và các tổ chức kinh tế trả trực tiếp cho Nhà nước Là hình thức đóng góp mang tính bắt buộc Vai trò của thuế Thuế đóng vai trò là nguồn thu chủ yếu và là công cụ quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế quốc dân Thuế là công cụ điều hòa thu nhập và thực hiện bình đẳng, công bằng xã hội Một số luật thuế hiện hành ở Việt Nam Luật thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12 Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12 Luật thuế tiêu thụ đặc biệt số 27/2008/QH12 Luật thuế thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12 Nội dung cơ bản của luật thuế • Đối tượng tính thuế: thuế được tính trên cái gì • Người nộp thuế, người chịu thuế: – Người nộp thuế: là người trực tiếp thanh toán thuế với Nhà nước – Người chịu thuế: là người có thu nhập chịu sự tác động của thuế • Thuế suất: cách thức tác động của thuế lên đối tượng tính thuế • Ưu đãi thuế Nguyên tắc đánh thuế • Nguyên tắc công bằng: công bằng theo chiều dọc và chiều ngang • Nguyên tắc chắc chắn: người nộp thuế phải biết phương thức, số tiền, địa điểm mà mình phải nộp • Nguyên tắc kinh tế: doanh thu từ thuế phải cao hơn chi phí thuế tạo ra • Nguyên tắc thuận tiện Mức thuế suất khác nhau với các doanh nghiệp khác nhau • Điều 10 – Luật Thuế TNDN quy định – Thuế suất thuế TNDN là 25% – Thuế suất thuế TNDN với hoạt động động tiến hành tìm kiếm thăm dò, khai thác dầu khí và tài nguyên quý hiếm từ 32-50% phù hợp với từng dự án, từng cơ sở kinh doanh. Biểu thuế lũy tiến từng phần áp dụng với thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công • Bậc 1: 4 triệu 4 -6 triệu đồng/tháng: 5%; • Bậc 3: Trên 6 -9 triệu đồng: 10%; • Bậc 4: Trên 9 -14 triệu đồng/tháng: 15% • Bậc 5: trên 14 -24 triệu đồng/tháng: 20%; • Bậc 6: Trên 24 -44 triệu đồng/tháng: 25%; • Bậc 7: Trên 44 -84 triệu đồng/tháng: 30%; • Bậc 8: Trên 84 triệu đồng: 35%. Trong cuộc đời có hai thứ bạn không hề thích nhưng không thể tránh Đánh thuế là cả một nghệ thuật, vì nó tác động tới quyền lợi của các cá nhân, tổ chức Tác động tiêu cực của đánh thuế? Biểu tình tại Hy Lạp • Chính sách tăng thuế nhằm bù đắp khủng hoảng nợ công Nguồn: Tổng cục thống kê Cơ cấu thu ngân sách Nhà nước % 2000 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 TỔNG THU 100,0 100,0 100,0 100,0 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 Thu trong nước (Không kể thu từ dầu thô) 50,95 51,29 51,67 54,77 52,49 52,03 55,17 55,13 60,96 63,32 Thu từ doanh nghiệp Nhà nước 21,7 20,24 18,88 16,85 17,12 16,58 15,94 16,43 18,96 20,05 Thu từ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 5,22 5,87 6,53 7,91 8,36 9,25 9,94 10,52 11,45 11,26 Thu từ khu vực công, thương nghiệp, dịch vụ ngoài quốc doanh 6,39 6,27 6,8 6,95 7,42 7,90 9,87 10,44 10,81 12,53 Thuế sử dụng đất nông nghiệp 1,96 0,62 0,1 0,07 0,06 0,04 0,04 0,02 0,02 0,01 Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao 2,02 1,89 1,94 1,84 1,85 1,85 2,35 3,10 3,24 4,71 Lệ phí trước bạ 1,03 1,07 1,19 1,37 1,23 1,20 1,80 1,78 2,18 2,26 Thu xổ số kiến thiết 2,17 2,45 2,4 2,39 2,32 2,20 Thu phí xăng dầu 2,41 2,42 2,1 1,88 1,73 1,42 1,41 1,08 2,03 1,88 Thu phí, lệ phí 2,99 2,44 2,15 2,19 1,84 1,78 1,28 1,60 1,73 1,38 Các khoản thu về nhà đất 3,11 4,43 6,93 9,15 7,78 7,35 10,74 9,17 9,43 8,51 Các khoản thu khác 1,95 3,59 2,65 4,18 2,79 2,45 1,80 0,99 1,11 0,73 Thu từ dầu thô 25,93 21,4 24,15 25,43 29,16 29,82 24,37 21,31 13,68 12,39 Thu từ hải quan 20,89 25,49 22,23 18,29 16,70 15,32 19,11 21,82 23,89 23,30 Thuế xuất, nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng nhập khẩu; Thu chênh lệch giá hàng nhập khẩu 14,95 17,83 14,12 11,34 10,36 9,40 12,15 14,38 17,42 13,22 Thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu 5,94 7,66 8,1 6,94 6,33 5,92 6,96 7,44 6,47 10,08 Thu viện trợ không hoàn lại 2,23 1,82 1,95 1,51 1,65 2,83 1,35 1,74 1,47 0,99 Cơ cấu thu NSNN năm 2010 0,99 % Thu trong nước (Không kể thu từ dầu 23,30 % thô) Thu từ dầu thô Thu từ hải quan 12,39 % Thu viện trợ không hoàn lại 63,32 % Nguồn: Tổng cục thống kê Nguồn: Báo cáo kinh tế vĩ mô 2012, Ủy ban Kinh tế Quốc hội Nguồn: Số liệu điều tra của Heritage Foundation, 2012 Phí và lệ phí Phí Lệ phí là một khoản thu mang tính là khoản thu của NSNN chất bù đắp khi các tổ chức và cá nhân do các tổ chức và cá nhân được các pháp nhân hành nộp chính nhà nước khi được hưởng một lợi ích thực hiện một số thủ tục hoặc sử dụng dịch vụ công hành chính liên quan đến cộng mà NN cung cấp các quyền và lợi ích của họ. Một số loại phí và lệ phí Theo DANH MỤC PHÍ, LỆ PHÍ (Ban hành kèm theo Pháp lệnh số: 38/2001/PL-UBTVQH10 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội) So sánh giữa thuế - phí, lệ phí Tính cưỡng chế Hiệu lực pháp lý Tính hoàn trả: trực tiếp/gián tiếp Thu từ các hoạt động kinh tế của Nhà nước Bán và cho thuê tài sản thuộc sở hữu của Nhà nước Nhà, biệt thự… Vùng trời, vùng biển Cảng biển… Sử dụng vốn ngân sách Nhà nước Góp vốn liên doanh Góp vốn cổ phần Cho vay Các khoản thu từ vay nợ Vay nợ trong và ngoài nước Phát hành trái phiếu, công trái, tín phiếu kho bạc… Vay các nước và các tổ chức tài chính quốc tế Phát hành trái phiếu trên thị trường tài chính quốc tế Tỷ lệ nợ công / GDP Tỷ lệ nợ công / GDP Các khoản thu khác Thu kết chuyển từ năm trước sang Thu từ đóng góp tự nguyện của cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước 3.
Chi NSNN Khái niệm Chi NSNN (Theo Điều 2. Luật NSNN): Bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, chi trả nợ của nhà nước, chi viện trợ và khoản chi khác theo quy định pháp luật 3.