CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Khái niệm về cảng hàng không. Là toàn bộ tổ hợp các công trình để tiếp nhận và xuất phát của các máy bay phục vụ vận tải hàng không, để đáp ứng mục đích này, tổ hợp này có sân bay, ga hàng không và các công trình trên mặt đất và những trang thiết bị cần thiết khác, các hệ thống điều khiển tự động, các phương tiện cơ giới hóa, thông tin liên lạc.2 Những lý luận chung về kết cấu hạ tầng. Căn cứ Khoản 4 Điều 3 Nghị định 05/2021/NĐ-CP (Có hiệu lực từ10/3/2021) thì kết cấu hạ tầng sân bay bao gồm các công trình: - Đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ tàu bay và các công trình, khu phụ trợ của sân bay; - Công trình khẩn nguy sân bay và công trình phòng, chống cháy nổ trong sân bay; - Công trình hàng rào vành đai sân bay, bốt gác và đường giao thông nội cảng trong sân bay; - Hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường trong sân bay; - Bãi tập kết phương tiện, thiết bị mặt đất, khu vực tra nạp nhiên liệu cho phương tiện, thiết bị mặt đất; - Các công trình khác thuộc khu bay.1 Đường cất hạ cánh Đường CHC (Runway) là một khu vực hình chữ nhật được xác định trên sân bay mặt đất dùng cho tàu bay cất cánh và hạ cánh. Đường cất hạ cánh còn có thể gọi là đường băng.
Đường CHC có hai loại: Đường CHC có thiết bị và đường CHC không có trang thiết bị. Đường CHC có thiết bị (Instrument runway): Là một trong các kiểu đường CHC dùng cho tàu bay hoạt động theo qui tắc tiếp cận có thiết bị, bao gồm 4 dạng sau đây: 4 - Đường CHC tiếp cận giản đơn (Non-precision approach runway): Là đường CHC được trang bị các phương tiện bằng mắt và một phương tiện không bằng mắt đủ đảm bảo hướng dẫn được tàu bay tiếp cận thẳng vào hướng hạ cánh. - Đường CHC tiếp cận chính xác CAT I (Precision approach runway, category I): Là đường CHC được trang bị hệ thống ILS (Instrument Landing System) và MLS (Microwave Landing System) điều khiển hạ cánh và những phương tiện bằng mắt dùng cho tàu bay hoạt động với độ cao quyết định không dưới 60 m và tầm nhìn xa không dưới 800 m hoặc tầm nhìn trên đường CHC không dưới 550 m. - Đường CHC tiếp cận chính xác CAT II (Precision approach runway, category II): Là đường CHC được trang bị hệ thống ILS và /hoặc MLS điều khiển hạ cánh và những phương tiện bằng mắt cho tàu bay hoạt động với độ cao quyết định dưới 60 m nhưng không dưới 30 m và tầm nhìn trên đường CHC không dưới 350 m.
- Đường CHC tiếp cận chính xác CAT III (Precision approach runway, category III): Là đường CHC được trang bị ILS và (hoặc) MLS phía trước và dọc theo bề mặt đường CHC và dùng cho máy bay hạ cánh. Đối với sân bay mã chữ A thì đường CHC tiếp cận chính xác CAT III với độ cao quyết định dưới 30 m hoặc không có độ cao quyết định, tầm nhìn trên đường CHC không dưới 200 m; Sân bay mã chữ B thì đường CHC tiếp cận chính xác CAT III độ cao quyết định dưới 15 m hoặc không có độ cao quyết định và tầm nhìn trên đường CHC dưới 200 m nhưng không dưới 50 m; Sân bay mã chữ C thì đường CHC tiếp cận chính xác CAT III không có độ cao quyết định, không có tầm nhìn trên đường CHC. Đường CHC không có trang thiết bị (Non - instrument runway): Là đường CHC dùng cho tàu bay hoạt động theo các quy tắc bay bằng mắt.2 Số lượng và hướng đường CHC. Chọn số lượng và hướng đường CHC trên sân bay nhằm đảm bảo hệ số sử dụng sân bay không nhỏ hơn 95% đối với các loại tàu bay mà sân bay phục vụ.3 Kích thướng đường CHC.
5 Chiều dài thực tế đường CHC chính phải thoả mãn các yêu cầu khai thác của tàu bay sử dụng đường CHC và không nhỏ hơn chiều dài lớn nhất được xác định bằng các hệ số điều chỉnh điều kiện tại chỗ theo tính năng cất hạ cánh của những tàu bay tương ứng. Chiều rộng đường CHC không nhỏ hơn giá trị ghi bằng mét ở bảng sau: Hình 1.1 Kích thước chiều rộng đường CHC 1.4 Độ dốc Độ dốc dọc đường CHC trung bình được xác định bằng tỷ số giữa hiệu số cao độ điểm cao nhất và thấp nhất dọc tim đường CHC và chiều dài tương ứng của đường CHC, không vượt quá: 1 % khi mã số là 3 hoặc 4; 2 % khi mã số là 1 hoặc 2. Độ dốc dọc bất kỳ phần nào của đường CHC cũng không vượt quá: 1,25 % đối với đường CHC mã số 4, trừ khu vực 1/4 chiều dài đường CHC ở đầu và 1/4 chiều dài đường CHC ở cuối, độ dốc dọc không vượt quá 0,8 %; 1,5 % khi đường CHC có mã số 3, trừ khu vực ở 1/4 chiều dài đường CHC ở đầu và 1/4 chiều dài đường CHC ở cuối, có trang thiết bị hạ cánh chính xác CAT II hoặc CAT III, độ dốc dọc không vượt quá 0,8 %; 2 % đối với đường CHC mã số 1 hoặc 2. Độ dốc ngang đường CHC được xây dựng để đảm bảo thoát nước nhanh, bề mặt đường CHC phải cong lồi, trừ khi chỉ có một mái thì hướng dốc cần xuôi theo chiều gió thổi khi mưa để nước thoát nhanh.
Độ dốc ngang lý tưởng nhất bằng: 1,5% khi mã chữ C, D, E hoặc F; 2% khi mã chữ A hoặc B; 6 Trong bất kỳ trường hợp nào, độ dốc ngang CHC cũng không vượt quá 1,5% và 2% tương ứng, cũng không được nhỏ hơn 1% trừ những chỗ giao nhau giữa đường CHC hay đường lăn vì ở đó cần có những độ dốc nhỏ hơn.5 Các thành phần của đường CHC.2 Các thành phần của đường CHC a. Là một khu vực mặt đất hoặc mặt nước hình chữ nhật được người có thẩm quyền kiểm soát, lựa chọn hay chuẩn bị thành một khu vực thuận tiện cho tàu bay thực hiện một đoạn cất cánh ban đầu đến một độ cao qui định ở phía trên nó. Dải quang được bắt đầu ở cuối cự ly chạy đà. Chiều dài dải quang không lớn hơn nửa chiều dài chạy đà.
Dải quang có chiều rộng ít nhất 75 m về mỗi phía tim đường CHC kéo dài. Phần đất dải quang không nhô lên khỏi mặt phẳng dốc lên với độ dốc 1,25%. Bảo hiểm đầu đường CHC (RESA). Vùng nằm đối xứng ở hai bên đường tim kéo dài của đường CHC giáp với cạnh cuối đường CHC nhằm giảm nguy cơ hư hỏng tàu bay khi nó chạm bánh trước đường CHC hoặc chạy vượt ra ngoài đường CHC.
Mỗi đầu của dải CHC phải có bảo hiểm đầu khi đường CHC có mã số là 3 hoặc 4 hoặc khi đường CHC có mã số 1 hoặc 2 và đường CHC có trang thiết bị. Bảo hiểm đầu đường CHC được kéo thêm càng dài càng tốt, chiều dài tối thiểu là: 240 m khi mã số là 3 hoặc 4; 120 m khi mã số là 1 hoặc 2. Chiều rộng bảo hiểm đầu đường CHC ít nhất bằng 2 lần chiều rộng đường CHC của nó. Chiều rộng của bảo hiểm đầu đường CHC phải phù hợp với chiều rộng quy hoạch của dải CHC tương ứng.
7 Độ dốc dọc vùng bảo hiểm đầu đường CHC không vượt quá độ dốc xuống 5%. Phải thay đổi dốc dọc êm thuận và tránh những chuyển tiếp đột ngột hay những độ dốc ngược chiều quá lớn. Độ dốc ngang của bảo hiểm đầu không lớn hơn độ dốc lên và xuống 5%. Độ dốc chuyển tiếp càng êm thuận càng tốt.
Dải hãm phanh đầu (Stopway). Một đoạn xác định trên mặt đất hình chữ nhật ở cuối chiều dài chạy đà công bố, được chuẩn bị cho tàu bay dừng trong trường hợp cất cánh bỏ dở. Dải hãm phanh đầu được chuẩn bị hay xây dựng sao cho khi cất cánh gián đoạn, nó có thể chịu được tải trọng do tàu bay sử dụng dải hãm phanh đầu gây ra mà không làm hỏng cấu trúc tàu bay. Bề mặt dải hãm phanh đầu được xây dựng sao cho bảo đảm được hệ số bám tốt như đường CHC của nó kể cả khi dải hãm phanh đầu bị ướt.
Độ ma sát trên dải hãm phanh đầu không có mặt đường không nhỏ hơn độ ma sát đường CHC mà dải hãm phanh đầu tiếp giáp. Ngưỡng đường CHC (Threshold). Là nơi bắt đầu của phần đường CHC dùng cho tàu bay hạ cánh. Thông thường ngưỡng đường CHC được bố trí ở cạnh cuối đường CHC trừ các trường hợp do các điều kiện khai thác yêu cầu, có thể chọn vị trí khác.
Vùng chạm bánh (Touch down zone). Là một phần đường CHC kể từ ngưỡng đường CHC trở vào dùng cho tàu bay hạ cánh chạm bánh đầu tiên với đường CHC. Lề đường CHC. Lề đường CHC có thể bố trí đối xứng hai bên đường CHC sao cho tổng chiều rộng đường CHC và các lề của nó không nhỏ hơn: 60m nếu đường CHC có mã chữ D hoặc E; 75m nếu đường CHC có mã chữ F.
Độ dốc lề đường CHC: Bề mặt lề giáp với đường CHC bố trí cùng mức với bề mặt mép đường CHC và độ dốc ngang của chúng không lớn hơn 2,5%. Tâm đường CHC (Center Line). 8 Đường tâm của đường CHC giúp xác định tim của đường băng và cung cấp hướng dẫn căn chỉnh trong quá trình cất cánh và hạ cánh. Đường tâm bao gồm một đường sọc và khoảng trống cách đều nhau.
Sân quay đầu đường CHC (Runway turn pade). Khu vực được xác định giáp cạnh bên phía đầu đường CHC sân bay mặt đất dùng cho tàu bay quay đầu 1800 để trở về đường CHC. Sân quay đầu đường CHC có thể đặt ở cả hai phía trái hoặc phải của đường CHC ở cả hai đầu đường CHC và ở vị trí trung gian nào đó. Góc giao nhau của sân quay đầu đường CHC với đường CHC không vượt quá 30 độ.
Độ dốc dọc và độ dốc ngang trên sân quay đầu đường CHC phải đủ để thoát nước nhanh và không cho nước tích tụ trên bề mặt. Các độ dốc này có thể bằng với độ dốc của mặt đường CHC liền kề.6 Sơn Tín Hiệu Trên Đường CHC. Sơn tín hiệu đánh dấu hướng đường CHC (Runway designation marking) - Sơn tín hiệu đánh dấu hướng đường CHC là một số có hai chữ số, trên đường CHC song song thì thêm một chữ bên cạnh số đó.