MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Giá trị và định hƣớng giá trị có vai trò quan trọng trong sự hình thành nhân cách, lối sống và hành vi cá nhân trong xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ. Giá trị về tình yêu hôn nhân là những điều thiêng liêng, quý báu trong cuộc đời mỗi con ngƣời.
Tình yêu là biểu hiện cao nhất của tình ngƣời, là biểu hiện giá trị văn hoá, tính nhân văn của mọi thời đại. Tình yêu là cơ sở vững chắc cho hôn nhân và hạnh phúc gia đình. Chỉ có tình yêu mới thúc đẩy hai con ngƣời tự nguyện chung sống và gánh chịu những bão táp của cuộc sống, mới cảm nhận đƣợc hạnh phúc lớn lao không chỉ khi “chia ngọt, sẻ bùi” mà cả khi chia sẻ nỗi đắng cay. “Thuận vợ, thuận chồng biển Đông tát cạn”.
Một cuộc hôn nhân không xuất phát từ tình yêu, mà chỉ từ tiền tài, danh vọng, thì không thể đem lại hạnh phúc, nó sẽ dẫn đến những hậu quả nặng nề và những nỗi bất hạnh lớn lao. Trong nền kinh tế thị trƣờng hay sự du nhập những nền văn hoá mới đã có những tác động tiêu cực tới con ngƣời. Nhu cầu về cuộc sống vật chất ngày càng cao, đồng nghĩa với việc đòi hỏi con ngƣời phải lăn lộn với cuộc mƣu sinh nhiều vất vả hơn, tính đến lợi nhuận, và không có nhiều thời gian quan tâm đến ngƣời xung quanh. Đây có lẽ là nguyên nhân dẫn đến kiểu sống thực dụng - lối sống đôi khi quá vô tình,vô nghĩa.
Trong thời gian gần đây, thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay đang bị ảnh hƣởng không nhỏ bởi lối sống này và dẫn đến những suy nghĩ, quan niệm trong tình yêu cũng nhƣ tiêu chuẩn lựa chọn ngƣời yêu có phần sai lệch, nhiều ngƣời lại cho rằng tiền là thƣớc đo duy nhất để tiến tới một mối quan hệ yêu đƣơng. Thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay đặc biệt học sinh, sinh viên là lực lƣợng năng động, sáng tạo, mang trên vai trọng trách lịch sử, đó là phải trở thành lực lƣợng lao động có trí tuệ và có tay nghề cao, có đạo đức và lối sống trong sáng, có sức khỏe thể chất và sức khỏe tâm thần cƣờng tráng để đƣa Việt Nam “sánh vai với các cƣờng quốc năm châu” nhƣ mong muốn của chủ tịch Hồ Chí Minh. Học sinh THPT là những ngƣời trong giai đoạn phát triển sinh lý, cơ thể và đặc điểm của cá nhân từ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một đứa trẻ thành một ngƣời trƣởng thành. Trong giai đoạn lứa tuổi này, họ phải đối mặt với nhiều vấn đề và các tác động khác nhau trong cuộc sống, những quyết định quan trọng của cuộc đời trong khi kinh nghiệm sống, tâm sinh lý và kiến thức còn chƣa ổn định.
Những suy nghĩ, cảm xúc của họ trong tình yêu, cách lựa chọn ngƣời yêu cũng rất khác biệt so với những ngƣời đã đang có việc làm, ngoài ra ranh giới giữa “thích” và “yêu” dƣờng nhƣ khá mong manh. Nhằm tìm hiểu quan niệm của các em về tình cảm giữa nam và nữ ở lứa tuổi học trò hiện nay và các tiêu chí mà các em đƣa ra để lựa chọn một tình yêu đích thực chúng tôi đã lựa chọn nghiên cứu về “Tiêu chuẩn lựa chọn người yêu của học sinh THPT hiện nay”. Qua nghiên cứu cách lựa chọn ngƣời yêu ở lứa tuổi học sinh nhằm làm rõ những thay đổi trong nhận thức, quan niệm của các em so với những nghiên cứu trƣớc đó về thanh niên hay sinh viên, từ đó đi tới phát hiện những giá trị, tiêu chuẩn tình yêu mới xuất hiện và những tiêu chuẩn đã bị phai nhạt trong nền kinh tế thị trƣờng. Tổng quan đề tài nghiên cứu Tình yêu là đề tài muôn thuở của thơ ca, tuy nhiên trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học nói chung và xã hội học nói riêng, chủ đề không đƣợc đề cập đến nhiều mà chỉ xuất hiện đi kèm với những nghiên cứu hôn nhân, gia đình.
Trong phần tổng thuật tài liệu này, tác giả đề cập đến nhóm nghiên cứu có liên quan đến đề tài là: các nghiên cứu về tình yêu và các giá trị trong tình yêu. Với các nghiên cứu về giá trị và định hƣớng giá trị, nhiều tác giả có các bài đăng trên các tạp chí, công trình nghiên cứu khoa học về giá trị và định hƣớng giá trị nhƣ (Thái Duy Tuyên, 1997)-tìm hiểu những đặc điểm về định hƣớng giá trị của thanh niên Việt Nam trong thời kì đổi mới; (Phạm Tất Thắng, 2009)-định hƣớng giá trị của sinh viên; (Vũ Hào Quang, 2006)- định hƣớng giá trị của sinh viên con em cán bộ khoa học; (Ban Thanh niên trƣờng học, 2007)- định hƣớng giá trị cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay. (Bùi Thị Bích, 2007)-định hƣớng giá trị lối sống của sinh viên. Mai Kim Châu (1983) cho rằng những định hƣớng giá trị hôn nhân gia đình của thanh niên phản ánh cuộc sống thực tế, sâu sắc mối quan hệ xã hội, thể 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện sự ảnh hƣởng của một nền giáo dục về học vấn, đạo đức, văn hóa liên quan đến suy nghĩ và hành động của thanh niên.
Tác giả nhấn mạnh những phẩm chất quan trọng của ngƣời bạn đời là có nghề nghiệp vững chắc, cƣ xử có văn hóa, có trách nhiệm trong cuốc sống. Với đề tài về tình yêu và các giá trị trong tình yêu, không chỉ có xã hội học mà các ngành khoa học khác, đặc biệt là văn học cũng khá quan tâm. Nguyễn Thị Thanh Trang, 2014, Hoàng Thị Thu, 2012 nghiên cứu văn hóa ứng xử về tình yêu, hôn nhân đặc biệt là tình yêu, hôn nhân trong ca dao của ngƣời Việt bởi đó là vấn đề mang tính chất hiện sinh, đặt ra nhiều mối quan tâm trong cuộc sống thực tại. Luận văn góp phần bồi dƣỡng giáo dục cho học sinh phổ thông, đặc biệt là học sinh THCS về cách thức ứng xử, bởi các em đang là lứa tuổi hình thành nhân cách.
Việc nghiên cứu và tìm hiểu ứng xử trong ca dao, đặc biệt là ca dao về tình yêu và hôn nhân sẽ giúp cho các em có đƣợc hiểu biết về cách ứng xử của ngƣời xƣa. Từ đó, điều chỉnh đƣợc thái độ, hành vi cũng nhƣ cách ứng xử về tình yêu trong cuộc sống hiện đại. Trong các nghiên cứu về xã hội học, gia đình, nhiều nghiên cứu về tình yêu nói chung và tình yêu của thanh thiếu niên nói riêng đều phần lớn phân tích ở khía cạnh tiêu chí lựa chọn bạn đời. Qua kết quả một cuộc khảo sát trên 1000 nam nữ độc thân trong độ tuổi từ 25 đến 39 ở Hàn Quốc, để có thể trở thành bạn đời lý tƣởng, các bà vợ tƣơng lai phải cao ít nhất 164.9cm, nhỏ hơn chồng từ 3-4 tuổi và có tính cách thú vị.
Ngoài ra, họ phải có công việc ổn định, thu nhập mỗi năm chừng 46.000 won (khoảng 895 triệu đồng), có khả năng tự lập về tài chính. Còn trong mắt phụ nữ Hàn Quốc, ngƣời chồng lý tƣởng phải cao 1,77m, có bằng Đại học, thu nhập mỗi năm khoảng 1 tỷ đồng. Cũng nhƣ cánh mày râu, phụ nữ Hàn Quốc mong ngƣời bạn đời có tính cách đặc biệt thú vị. Ngoài ra, các ông chồng tƣơng lai còn phải khôi ngô, tuấn tú.
Cả nam và nữ đều ƣu tiên lựa chọn bạn đời theo thứ tự sau: Tính cách, ngoại hình, cuối cùng là đến khả năng tài chính (ở nam tỷ lệ này là 32,9 %, nữ 32,7 %). Ngoài 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công nhân viên chức nhà nƣớc, các ngành nghề đƣợc cả nam, nữ ƣa chuộng ở Hàn là nhân viên văn phòng (11,1%), giáo viên (10,2%), nhân viên tín dụng (7,3%) và dƣợc sĩ (6,6%). Điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam 2003 (SAVY 1) của Tổng cục thống kê cho thấy. tỷ lệ thanh thiếu niên từ độ tuổi 14-17 cho biết có ngƣời yêu chiếm tỷ lệ không lớn 9,9 %, tỷ lệ này tăng lên hơn đáng kể ở nhóm tuổi 18-21 với 42,2 % và ở nhóm tuổi 22-25 là 64%.
Xu hƣớng có bạn trai, bạn gái dƣờng nhƣ phổ biến hơn ở khu vực thành thị với 36,8 % so với 25 % ở khu vực nông thôn. Quan hệ tình dục không phổ biến lắm trong số các bạn trẻ ở độ tuổi 14- 17. Trong số 3213 ngƣời trả lời ở nhóm tuổi này, chỉ có 8 ngƣời ở thành thị và 12 ngƣời ở nông thôn trả lời rằng họ đã có quan hệ tình dục. Điều tra Quốc gia cũng cho thấy, độ tuổi quan hệ tình dục lần đầu ở thanh thiếu niên Việt Nam là tƣơng đối muộn (khoảng 19 tuổi) so với các nƣớc phƣơng Tây và một số nƣớc châu Á khác.
Trả lời của thanh thiếu niên về vấn đề tình dục trƣớc hôn nhân cho thấy nhìn chung họ không chấp nhận việc quan hệ tình dục trƣớc hôn nhân. Nam thanh niên có thái độ chủ động và chấp nhận hơn là nữ thanh thiếu niên. Tùy vào một số hoàn cảnh mà quan điểm này có sự thay đổi. Nữ thanh thiếu niên chấp nhận QHTD nếu cả đôi nam nữ sẽ cƣới nhau hoặc biết cách tránh thai.
Ở độ tuổi 14-17, tỷ lệ thanh thiếu niên đồng ý quan hệ tình dục trƣớc hôn nhân nếu: Cả hai ngƣời đồng ý chiếm tỷ lệ 25,2 %, sẽ lấy nhau chiếm 21,3 % và biết cách tránh thai là 23,6 %. Tỷ lệ này cũng có sự khác biệt giữa nam giới và nữ giới. Một trong những đề tài có ảnh hƣởng đầu tiên đến hƣớng nghiên cứu của tác giả là đề tài: Thanh thiếu niên và các giá trị về tình yêu, hôn nhân và cách ứng xử trong cuộc sống (Hà Thị Minh Khƣơng, 2010). Trong nghiên cứu này, tác giả Hà Thị Minh Khƣơng quan tâm nhiều tới quan điểm của thanh niên với một số giá trị trong tình yêu, hôn nhân, gia đình, cách ứng xử trong cuộc sống.
Bài viết chủ yếu phân tích dựa vào số liệu cuộc điều tra tình dục và sức khỏe sinh sản vị thành niên và thanh niên tại Hà Nội năm 2006. Nghiên cứu sử dụng một số chỉ báo đƣợc đặt ra 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong bảng hỏi bằng các tình huống cụ thể để xem xét, định hƣớng giá trị về tình yêu, hôn nhân của thanh thiếu niên. Các tình huống gồm có: - Ngƣời li dị sẽ bị mất thể diện trƣớc mọi ngƣời - Trong một số trƣờng hợp, chồng đánh vợ là chấp nhận đƣợc - Dù chồng thành công hay thất bại, phụ nữ vẩn nên sát cánh bên chồng - Phụ nữ không nên là ngƣời tỏ tình trƣớc.