Luận văn thạc sĩ vnua xác định tỉ lệ nhiễm vi khuẩn mrsa methicillin resistant staphylococcus aureus ở lợn nuôi tại tỉnh bắc ninh

Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu tỉ lệ nhiễm vi khuẩn MRSA ở lợn nuôi tại Bắc Ninh, cung cấp thông tin quan trọng về sức khỏe động vật.

• Tác giả: Ngô Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Thanh Sơn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Xác định tỷ lệ nhiễm vi khuẩn MRSA (Methicillin Resistant Staphylococcus aureus) ở lợn nuôi tại tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục hình, sơ đồ
• 1.4. Trích yếu luận văn
• 1.5. Thesis abstract
• 1.6. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.7. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.8. Tổng quan tài liệu
• 1.8.1. Hiểu biết chung về vi khuẩn Staphylococcus aureus
• 1.8.1.1. Giới thiệu chung
• 1.8.1.2. Đặc điểm hình thái, cấu trúc
• 1.8.1.3. Tính chất nuôi cấy
• 1.8.1.4. Các yếu tố độc lực
• 1.8.1.5. Đặc tính gây bệnh
• 1.8.2. Hiểu biết chung về vi khuẩn Methicillin resistant Staphylococcus aureus (MRSA)
• 1.8.2.1. Tính kháng kháng sinh của vi khuẩn
• 1.8.2.2. Thuốc kháng sinh. Hiện tượng kháng thuốc
• 1.8.3. Tình hình đề kháng kháng sinh của Staphylococcus aureus và Staphylococcus aureus kháng Methicillin trên thế giới và Việt Nam hiện nay
• 1.8.4. Phương pháp xác định độ mẫn cảm của vi khuẩn gây bệnh đối với một số thuốc kháng sinh
• 1.9. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.9.1. Thời gian nghiên cứu
• 1.9.2. Địa điểm nghiên cứu
• 1.9.3. Nguyên vật liệu, đối tượng sử dụng trong nghiên cứu
• 1.9.3.1. Đối tượng, vật liệu
• 1.9.3.2. Môi trường và hoá chất
• 1.9.3.3. Trang thiết bị, dụng cụ phòng thí nghiệm
• 1.9.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10. Kết quả và thảo luận
• 1.10.1. Kết quả điều tra tình hình sử dụng kháng sinh cho lợn tại Bắc Ninh
• 1.10.2. Kết quả phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus và vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin
• 1.10.2.1. Kết quả phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus
• 1.10.2.2. Kết quả phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin
• 1.10.3. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn Staphylococcus aureus và Staphylococcus aureus kháng Methicillin
• 1.10.3.1. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn Staphylococcus aureus
• 1.10.3.2. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin
• 1.11. Kết quả và kiến nghị
• 1.11.1. Kết quả điều tra tình hình sử dụng kháng sinh cho lợn tại Bắc Ninh
• 1.11.2. Kết quả phân lập vi khuẩn S. aureus và MRSA
• 1.11.3. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm của S. aureus và MRSA
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về tỉ lệ nhiễm vi khuẩn MRSA ở lợn tại Bắc Ninh

Tỉ lệ nhiễm vi khuẩn MRSA (Methicillin Resistant Staphylococcus aureus) ở lợn tại Bắc Ninh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi. Vi khuẩn này không chỉ gây ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn mà còn có thể tác động đến sức khỏe con người thông qua chuỗi thực phẩm. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định tỉ lệ nhiễm MRSA và tìm hiểu nguyên nhân cũng như các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Tình hình nhiễm MRSA ở lợn tại Bắc Ninh

Theo nghiên cứu, tỉ lệ nhiễm MRSA ở lợn tại Bắc Ninh là 6% trong tổng số mẫu thu thập. Điều này cho thấy sự hiện diện của vi khuẩn kháng thuốc trong môi trường chăn nuôi, đòi hỏi sự chú ý từ các nhà quản lý và người chăn nuôi.

1.2. Nguyên nhân gây nhiễm MRSA ở lợn

Nguyên nhân chính dẫn đến nhiễm MRSA ở lợn bao gồm việc sử dụng kháng sinh không đúng cách và điều kiện chăn nuôi không đảm bảo vệ sinh. Việc lạm dụng kháng sinh trong điều trị bệnh cho lợn đã tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và kháng thuốc.

II. Vấn đề và thách thức trong việc kiểm soát MRSA ở lợn

Việc kiểm soát tỉ lệ nhiễm MRSA ở lợn tại Bắc Ninh gặp nhiều thách thức. Sự kháng thuốc của vi khuẩn này không chỉ gây khó khăn trong điều trị mà còn ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm. Các biện pháp hiện tại chưa đủ hiệu quả để ngăn chặn sự lây lan của MRSA trong cộng đồng chăn nuôi.

2.1. Khó khăn trong việc phát hiện MRSA

Việc phát hiện MRSA trong lợn thường gặp khó khăn do các phương pháp xét nghiệm phức tạp và tốn thời gian. Điều này dẫn đến việc nhiều trường hợp nhiễm không được phát hiện kịp thời.

2.2. Tác động của MRSA đến ngành chăn nuôi

Sự hiện diện của MRSA có thể dẫn đến thiệt hại kinh tế lớn cho ngành chăn nuôi. Các lợn nhiễm bệnh không chỉ giảm năng suất mà còn có thể gây ra sự hoang mang trong người tiêu dùng về an toàn thực phẩm.

III. Phương pháp nghiên cứu tỉ lệ nhiễm MRSA ở lợn

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp khoa học để xác định tỉ lệ nhiễm MRSA ở lợn tại Bắc Ninh. Các mẫu được thu thập từ nhiều hộ chăn nuôi khác nhau và được phân tích bằng kỹ thuật Multiplex PCR để phát hiện vi khuẩn kháng thuốc.

3.1. Quy trình thu thập mẫu

Mẫu được thu thập từ 110 hộ chăn nuôi lợn tại Bắc Ninh. Các hộ này được chọn ngẫu nhiên để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực. Mỗi mẫu được xử lý và bảo quản đúng cách trước khi phân tích.

3.2. Kỹ thuật phân lập MRSA

Kỹ thuật Multiplex PCR được sử dụng để phân lập MRSA từ các mẫu thu thập. Phương pháp này cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác sự hiện diện của vi khuẩn kháng thuốc trong mẫu.

IV. Kết quả nghiên cứu về tỉ lệ nhiễm MRSA

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỉ lệ nhiễm MRSA ở lợn tại Bắc Ninh là 6%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu tình trạng này. Các chủng vi khuẩn phân lập được cho thấy có khả năng kháng nhiều loại kháng sinh phổ biến.

4.1. Tỉ lệ kháng kháng sinh của MRSA

Các chủng MRSA phân lập được cho thấy kháng hoàn toàn với Penicillin, Erythromycin và Clindamycin. Điều này cho thấy sự gia tăng đáng kể trong khả năng kháng thuốc của vi khuẩn này.

4.2. So sánh với các nghiên cứu trước đây

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, cho thấy tình trạng kháng thuốc của MRSA đang gia tăng và cần có sự chú ý từ các cơ quan chức năng.

V. Giải pháp phòng ngừa nhiễm MRSA ở lợn

Để giảm thiểu tỉ lệ nhiễm MRSA ở lợn, cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc giáo dục người chăn nuôi về cách sử dụng kháng sinh hợp lý và cải thiện điều kiện chăn nuôi là rất quan trọng.

5.1. Giáo dục và nâng cao nhận thức

Cần tổ chức các buổi tập huấn cho người chăn nuôi về việc sử dụng kháng sinh đúng cách và các biện pháp vệ sinh trong chăn nuôi. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

5.2. Cải thiện điều kiện chăn nuôi

Cải thiện điều kiện chăn nuôi như vệ sinh chuồng trại, dinh dưỡng hợp lý cho lợn sẽ giúp tăng cường sức đề kháng và giảm nguy cơ nhiễm MRSA.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về MRSA ở lợn

Tình hình nhiễm MRSA ở lợn tại Bắc Ninh đang là một vấn đề cần được giải quyết. Các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát cần được thực hiện ngay để bảo vệ sức khỏe của lợn và con người. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về vi khuẩn kháng thuốc trong ngành chăn nuôi.

6.1. Tương lai của nghiên cứu về MRSA

Nghiên cứu về MRSA cần được tiếp tục để hiểu rõ hơn về cơ chế kháng thuốc và tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Sự hợp tác giữa các nhà khoa học và người chăn nuôi là rất cần thiết.

6.2. Tầm quan trọng của việc kiểm soát MRSA

Kiểm soát MRSA không chỉ bảo vệ sức khỏe của lợn mà còn đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng. Các biện pháp phòng ngừa cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng kháng kháng sinh đang trở thành một trong những mối đe dọa y tế toàn cầu nghiêm trọng nhất trong thế kỷ 21. Theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin (MRSA) được xếp vào nhóm mầm bệnh có mức độ nguy hiểm cao cần ưu tiên giám sát và nghiên cứu. Trong tự nhiên, khoảng 10% đến 40% người khỏe mạnh mang vi khuẩn S. aureus trên da và niêm mạc đường hô hấp trên. Đặc biệt, các nghiên cứu dịch tễ tại châu Âu ghi nhận những người làm việc trực tiếp tại các trại chăn nuôi lợn có nguy cơ nhiễm khuẩn MRSA cao gấp 760 lần so với cộng đồng thông thường do hiện tượng lây truyền chéo giữa động vật và người.

Tại Việt Nam, sự phát triển nhanh chóng của các mô hình chăn nuôi tập trung với mật độ cao cùng thói quen lạm dụng thuốc thú y đã làm gia tăng đáng kể áp lực kháng thuốc. Nhằm giải quyết vấn đề cấp bách này, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Thú y của tác giả Ngô Thị Thủy tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã thực hiện đề tài: "Xác định tỷ lệ nhiễm vi khuẩn MRSA (Methicillin Resistant Staphylococcus aureus) ở lợn nuôi tại tỉnh Bắc Ninh". Nghiên cứu hướng tới hai mục tiêu trọng tâm: đánh giá thực trạng ô nhiễm vi khuẩn S. aureus và MRSA trên đàn lợn tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh, đồng thời xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dịch tễ học phân tử về mức độ nhạy cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập được theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Công trình được triển khai từ tháng 8/2018 đến tháng 6/2019, bao gồm khảo sát thực địa tại 110 hộ chăn nuôi và phân tích vi sinh học chuyên sâu trên 82 mẫu tăm bông ngoáy mũi lợn. Kết quả nghiên cứu đã định lượng chính xác tỷ lệ nhiễm S. aureus đạt 13,41% và tỷ lệ nhiễm MRSA đạt 6,10%, đồng thời phơi bày thực trạng 44,3% số lần sử dụng thuốc bị người nuôi tự ý tăng liều. Những dữ liệu thực chứng này đóng góp giá trị to lớn cho chiến lược kiểm soát vi khuẩn kháng thuốc theo cách tiếp cận Một sức khỏe (One Health), kết nối chặt chẽ giữa an toàn thú y và y tế công cộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết vi sinh vật học thú y hiện đại và cơ chế di truyền phân tử của hiện tượng kháng kháng sinh. Trọng tâm của khung lý thuyết bao gồm thuyết tiến hóa chọn lọc của vi khuẩn dưới áp lực kháng sinh và cơ chế chuyển gen ngang (Horizontal Gene Transfer) thông qua các yếu tố di truyền di động như plasmid, transposon và cassette nhiễm sắc thể tụ cầu (SCCmec).

Trong khuôn khổ học thuật của đề tài, các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Staphylococcus aureus: Cầu khuẩn Gram dương, hiếu khí hoặc kỵ khí tùy tiện, đường kính 0,8 - 1,0 µm, sinh enzyme catalase và coagulase, có khả năng tiết nhiều yếu tố độc lực nguy hiểm như độc tố ruột (SEB), dung huyết tố (alpha, beta, delta, gamma hemolysin) và độc tố hoại tử biểu bì.
• MRSA (Methicillin-Resistant S. aureus): Các chủng tụ cầu vàng mang đoạn gen mecA nằm trên yếu tố di truyền SCCmec. Gen này mã hóa protein gắn penicillin biến đổi (PBP2a) có ái lực cực thấp với các kháng sinh nhóm beta-lactam, khiến toàn bộ các thuốc như Penicillin, Methicillin, Amoxicillin và Oxacillin mất hoàn toàn tác dụng điều trị.
• Hiện tượng đa kháng thuốc (MDR): Tình trạng vi khuẩn kháng đồng thời từ 3 nhóm kháng sinh khác nhau trở lên, hình thành do tích lũy các đột biến điểm trên nhiễm sắc thể hoặc tiếp nhận đồng thời nhiều gen đề kháng.
• Độ mẫn cảm kháng sinh: Mức độ nhạy cảm của vi sinh vật đối với các nồng độ kháng sinh xác định, được đo lường thông qua kích thước đường kính vòng vô khuẩn theo tiêu chuẩn đối chiếu lâm sàng CLSI M100-S26.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra dịch tễ học mô tả cắt ngang và các kỹ thuật thực nghiệm vi sinh vật học phân tử chuẩn hóa quốc tế:

• Khảo sát thực địa: Tiến hành theo dõi liên tục trong 4 tháng (từ tháng 9/2018 đến tháng 12/2018) tại 110 hộ chăn nuôi lợn ở các huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh. Dữ liệu được thu thập qua sổ nhật ký sử dụng kháng sinh chuyên biệt kết hợp kiểm tra đối chứng vỏ lọ, nhãn thuốc thực tế định kỳ 1 lần/tuần nhằm đảm bảo tính chính xác tuyệt đối.
• Quy trình lấy mẫu: Thu thập 82 mẫu tăm bông ngoáy mũi lợn theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-83:2011/BNNPTNT. Thao tác lấy mẫu đảm bảo vô trùng, ngoáy sâu vào niêm mạc khoang mũi cả hai bên và bảo quản trong môi trường vận chuyển Peptone Buffered Water (PBW) ở nhiệt độ 4°C trước khi chuyển về phòng thí nghiệm Bộ môn Vệ sinh thú y - Viện Thú y.
• Phân lập và giám định vi khuẩn:
  • Phân lập S. aureus theo quy trình ISO 6888-1:1999: Mẫu được tăng sinh trong PBW ở 35 - 37°C trong 16 - 18 giờ, sau đó cấy ria trên thạch Baird-Parker (Merck, Đức). Khuẩn lạc đặc trưng màu đen xám, bóng lồi, có quầng sáng rộng 2 - 5 mm được khẳng định qua nhuộm Gram, thử nghiệm enzyme catalase với dung dịch H2O2 3% và phản ứng đông vón huyết tương thỏ (coagulase test).
  • Phân lập và xác nhận MRSA: Cấy chuyển dịch tăng sinh lên môi trường thạch sinh màu chọn lọc CHROMagar MRSA (Pháp), ủ ở 35 - 37°C trong 24 giờ để chọn lọc khuẩn lạc màu hồng tím đặc trưng. Tiếp đó, kỹ thuật Multiplex PCR được sử dụng để xác định kiểu gen với các cặp mồi đặc hiệu: mecA (kích thước 162 bp), gen đặc hiệu loài spa (180 - 600 bp) và gen quy định độc tố lukF-PV (83 bp).
  • Thử nghiệm kháng sinh đồ: Áp dụng phương pháp khuếch tán khoanh giấy kháng sinh của Kirby-Bauer trên môi trường thạch Mueller-Hinton theo chuẩn CLSI M100-S26 đối với 10 loại kháng sinh thiết yếu. Toàn bộ số liệu được tổng hợp và phân tích thống kê y sinh học bằng phần mềm Microsoft Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và thực nghiệm vi sinh đã mang lại các phát hiện thực tế mang tính bước ngoặt về thực trạng chăn nuôi và ô nhiễm vi sinh vật tại Bắc Ninh:

1. Thực trạng sử dụng kháng sinh bừa bãi và sai quy chuẩn: Trong tổng số 110 hộ điều tra, có 85 hộ ghi nhận đàn lợn mắc bệnh (chiếm 77,3%), và 77 hộ đã sử dụng kháng sinh điều trị (chiếm 70,0% tổng số hộ và 90,6% số hộ có lợn ốm). Đáng chú ý, 54,6% các đợt điều trị sử dụng kháng sinh hỗn hợp chứa từ hai hoạt chất trở lên. Về mức độ tuân thủ liều lượng, chỉ có 53,6% số lần dùng đúng chỉ dẫn, trong khi 44,3% số lần dùng bị tăng liều (với 86,04% trường hợp tăng gấp 1 đến 2 lần). Hơn nữa, 51,5% hộ chăn nuôi ngừng dùng thuốc khi thấy lợn vừa đỡ triệu chứng, không hoàn thành đủ liệu trình điều trị.

2. Tỷ lệ lưu hành của S. aureus và siêu vi khuẩn MRSA: Từ 82 mẫu dịch ngoáy mũi lợn, nghiên cứu đã phân lập được 11 mẫu dương tính với S. aureus, chiếm tỷ lệ 13,41%. Kiểm tra sâu hơn bằng môi trường CHROMagar MRSA và khẳng định bằng Multiplex PCR phát hiện 5 chủng MRSA mang gen kháng thuốc mecA, đạt tỷ lệ nhiễm 6,10% trên tổng đàn khảo sát.

3. Mức độ đề kháng kháng sinh khốc liệt của các chủng phân lập:

   • Đối với S. aureus: 100% chủng phân lập kháng tuyệt đối (tỷ lệ đề kháng 100%) với 4 loại kháng sinh truyền thống gồm Penicillin G, Erythromycin, Clindamycin và Kanamycin. Tỷ lệ kháng đối với Tetracyclin lên tới 81,82%, Trimethoprim-Sulfamethoxazole đạt 72,73% và Norfloxacin là 54,55%. Ngược lại, 100% chủng S. aureus vẫn còn mẫn cảm hoàn toàn với Linezolid, Rifampin và Fusidic acid.
   • Đối với MRSA: 100% chủng MRSA kháng hoàn toàn Penicillin, Erythromycin, Clindamycin và Kanamycin. Mức độ đề kháng với Tetracyclin đạt 80,0%, trong khi tỷ lệ kháng Norfloxacin và Trimethoprim-Sulfamethoxazole đều ở mức 60,0%. Tất cả các chủng MRSA (100%) vẫn duy trì tính mẫn cảm tuyệt đối với 3 loại kháng sinh: Linezolid, Rifampin và Fusidic acid.

Thảo luận kết quả

Kết quả phát hiện tỷ lệ nhiễm MRSA 6,10% trên lợn tại Bắc Ninh phản ánh mối tương quan trực tiếp giữa hành vi lạm dụng thuốc của người chăn nuôi và sự xuất hiện của các biến chủng vi khuẩn kháng thuốc. Việc 54,6% hộ nuôi sử dụng kháng sinh hỗn hợp không rõ thành phần kết hợp với thói quen tự ý tăng liều gấp 1 - 2 lần (chiếm 86,04% các ca tăng liều) đã tạo ra áp lực chọn lọc nhân tạo cực lớn. Khi vi khuẩn tiếp xúc liên tục với nồng độ kháng sinh dưới ngưỡng diệt khuẩn hoặc nồng độ tăng giảm thất thường do 51,5% hộ bỏ dở liệu trình, các đột biến kháng thuốc nhanh chóng được củng cố và lan truyền qua gen mecA.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ 13,41% S. aureus và 6,10% MRSA tại Bắc Ninh có nét tương đồng với các cuộc khảo sát tại Đan Mạch, Pháp và Hà Lan ở giai đoạn đầu bùng phát dịch tễ trên động vật. Tuy nhiên, mức độ kháng tuyệt đối (100%) đối với các nhóm beta-lactam, macrolide, lincosamide và aminoglycoside tại Bắc Ninh cao hơn đáng kể so với các báo cáo thú y tại châu Âu. Điều này chứng minh các dòng kháng sinh thế hệ cũ đã gần như mất hoàn toàn hoạt lực trị liệu trên đàn lợn tại địa phương.

Về mặt biểu diễn dữ liệu khoa học, các kết quả kháng sinh đồ này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng phân đoạn (Stacked Bar Chart) thể hiện tỷ lệ phần trăm các mức độ Mẫn cảm (Susceptible), Trung gian (Intermediate) và Kháng (Resistant) trên 10 loại kháng sinh thử nghiệm, kết hợp bảng ma trận phân bố tần suất sử dụng thuốc theo quy mô nông hộ để làm rõ mối quan hệ nhân quả.

Sự mẫn cảm 100% của cả S. aureus và MRSA đối với Linezolid, Rifampin và Fusidic acid là minh chứng cho thấy các kháng sinh dự trữ dùng trong nhân y vẫn chưa bị xâm lấn bởi nguồn gen kháng thuốc từ thú y tại vùng nghiên cứu. Đây là cơ sở then chốt để các nhà dịch tễ học thiết lập hàng rào bảo vệ các hoạt chất này khỏi nguy cơ lạm dụng trong chăn nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu thập được, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cụ thể nhằm kiểm soát sự lây lan của vi khuẩn MRSA:

1. Chuẩn hóa quy chế kê đơn và bán thuốc thú y: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Bắc Ninh cần tăng cường thanh tra các cơ sở kinh doanh thuốc thú y, bắt buộc bán thuốc kháng sinh theo đơn của bác sĩ thú y có chứng chỉ hành nghề. Mục tiêu đặt ra là giảm tỷ lệ tự ý tăng liều từ 44,3% hiện nay xuống dưới 10% trong vòng 12 tháng tại tất cả các huyện trọng điểm.

2. Triển khai mô hình an toàn sinh học VietGAHP toàn diện: Các trạm thú y cấp huyện phối hợp với chính quyền địa phương hướng dẫn người chăn nuôi áp dụng quy trình vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ, cải thiện tiểu khí hậu nuôi nhằm giảm tỷ lệ đàn lợn mắc bệnh từ 77,3% xuống dưới 35% trong lộ trình 24 tháng tới.

3. Thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ kháng thuốc định kỳ: Viện Thú y và Học viện Nông nghiệp Việt Nam cần định kỳ 6 tháng một lần thực hiện lấy mẫu tầm soát vi khuẩn MRSA và thử kháng sinh đồ tại các vùng chăn nuôi tập trung, đảm bảo 100% các ổ dịch bùng phát được định danh chính xác kiểu gen kháng thuốc trước khi áp dụng phác đồ điều trị.

4. Tổ chức đào tạo nâng cao nhận thức người chăn nuôi: Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bắc Ninh phối hợp với các hiệp hội chăn nuôi tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về nguyên tắc "4 đúng" trong sử dụng kháng sinh, tập trung loại bỏ thói quen dừng thuốc sớm để giảm tỷ lệ không dùng hết liệu trình từ 51,5% xuống dưới 5% trong giai đoạn 2020 - 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ thú y địa phương: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về tỷ lệ lưu hành 6,10% MRSA và mô hình sử dụng kháng sinh của nông hộ, hỗ trợ việc hoạch định chính sách kiểm soát thuốc thú y và xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về phòng chống kháng thuốc.
• Bác sĩ thú y lâm sàng và chủ trang trại chăn nuôi lợn: Giúp người trực tiếp điều trị nắm rõ các nhóm kháng sinh đã bị vô hiệu hóa hoàn toàn (Penicillin, Erythromycin, Clindamycin, Kanamycin) để xây dựng phác đồ điều trị chính xác, tiết kiệm 15% đến 20% chi phí dùng thuốc thử sai và ngăn ngừa tổn thất đầu con.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Thú y, Vi sinh vật học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp giữa quy trình phân lập kinh điển ISO 6888-1:1999, môi trường sinh màu CHROMagar MRSA và kỹ thuật sinh học phân tử Multiplex PCR để phát hiện gen kháng thuốc mecA.
• Doanh nghiệp sản xuất thuốc thú y và thức ăn chăn nuôi: Cung cấp định hướng nghiên cứu phát triển các dòng sản phẩm thay thế kháng sinh như probiotic, acid hữu cơ và peptide kháng khuẩn nhằm đáp ứng xu thế chăn nuôi an toàn sinh học không tồn dư kháng sinh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao sự hiện diện của vi khuẩn MRSA trên lợn nuôi tại Bắc Ninh lại gây nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng?

Vi khuẩn MRSA mang gen mecA có khả năng lây truyền trực tiếp từ lợn sang người chăn nuôi và cộng đồng thông qua tiếp xúc hoặc chuỗi cung ứng thực phẩm. Người mang chủng vi khuẩn này khi bị nhiễm trùng cơ hội sẽ rất khó điều trị do vi khuẩn đã đề kháng toàn bộ nhóm kháng sinh beta-lactam, làm tăng nguy cơ tử vong và chi phí y tế.

Những loại kháng sinh nào vẫn duy trì hiệu lực 100% đối với các chủng MRSA trong nghiên cứu?

Qua thử nghiệm kháng sinh đồ Kirby-Bauer theo chuẩn CLSI M100-S26, toàn bộ 100% các chủng MRSA phân lập tại Bắc Ninh đều mẫn cảm hoàn toàn với 3 loại kháng sinh là Linezolid (30 µg), Rifampin (5 µg) và Fusidic acid (10 µg). Đây là các hoạt chất cực kỳ quan trọng cần được bảo vệ nghiêm ngặt để điều trị bệnh cho người.

Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ kháng thuốc lên đến 100% đối với Penicillin và Erythromycin là gì?

Nguyên nhân cốt lõi là do người chăn nuôi lạm dụng kéo dài các kháng sinh này. Khảo sát chỉ ra 54,6% số lần điều trị dùng thuốc phối hợp, 44,3% số lần dùng thuốc tự ý tăng liều và 51,5% trường hợp bỏ dở liệu trình khi lợn vừa đỡ, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho vi khuẩn chọn lọc và nhân rộng gen đề kháng.

Kỹ thuật Multiplex PCR trong luận văn có ưu điểm gì so với phương pháp nuôi cấy truyền thống?

Kỹ thuật Multiplex PCR cho phép khuếch đại đồng thời 3 đoạn gen mục tiêu gồm mecA (162 bp), spa (180 - 600 bp) và lukF-PV (83 bp) trong một phản ứng duy nhất. Phương pháp này rút ngắn thời gian chẩn đoán xuống còn 4 - 6 giờ với độ nhạy và độ đặc hiệu đạt gần như tuyệt đối so với nuôi cấy thông thường.

Người chăn nuôi cần thay đổi thói quen dùng thuốc như thế nào để ngăn chặn vi khuẩn đa kháng thuốc?

Người chăn nuôi cần tuân thủ triệt để nguyên tắc dùng thuốc đủ liều và đủ thời gian theo khuyến cáo của nhà sản xuất, tuyệt đối không tự ý phối trộn nhiều loại thuốc thương mại cùng hoạt chất và phải dừng thuốc đủ thời gian cách ly trước khi xuất bán để loại bỏ hoàn toàn tồn dư kháng sinh.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Staphylococcus aureus trên đàn lợn nuôi tại Bắc Ninh đạt 13,41% và tỷ lệ nhiễm vi khuẩn siêu kháng thuốc MRSA là 6,10%.
• Thói quen sử dụng kháng sinh của nông hộ còn nhiều sai phạm nghiêm trọng với 54,6% trường hợp dùng thuốc phối hợp, 44,3% tự ý tăng liều và 51,5% không hoàn thành liệu trình.
• Tình trạng đa kháng thuốc diễn ra ở mức báo động đỏ: 100% chủng phân lập kháng tuyệt đối Penicillin G, Erythromycin, Clindamycin, Kanamycin và kháng trên 80% đối với Tetracyclin.
• Ba loại kháng sinh Linezolid, Rifampin và Fusidic acid vẫn giữ được độ mẫn cảm tuyệt đối 100%, đóng vai trò là vũ khí phòng vệ cuối cùng cần được bảo tồn nghiêm ngặt.
• Luận văn đã xây dựng thành công quy trình kết hợp chuẩn xác giữa ISO 6888-1:1999, thạch sinh màu CHROMagar và kỹ thuật Multiplex PCR để giám định nhanh mầm bệnh kháng thuốc.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh dịch tễ học thực chứng, cảnh báo nguy cơ lây lan vi khuẩn kháng thuốc từ chăn nuôi sang hệ sinh thái nhân y. Trong giai đoạn 2020 - 2025, các cơ quan chức năng cần mở rộng quy mô tầm soát định kỳ trên toàn quốc và ứng dụng công nghệ giải trình tự toàn bộ hệ gen (WGS) để theo dõi đường truyền lây.

Quý độc giả, nhà khoa học và các đơn vị chăn nuôi quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Ngô Thị Thủy tại thư viện Học viện Nông nghiệp Việt Nam để ứng dụng các quy trình xét nghiệm chuẩn mực vào thực tiễn quản lý dịch bệnh an toàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGÔ THỊ THỦY XÁC ĐỊNH TỶ LỆ NHIỄM VI KHUẨN MRSA (METHICILLIN RESISTANT STAPHYLOCOCCUS AUREUS) Ở LỢN NUÔI TẠI TỈNH BẮC NINH Ngành: Thú y Mã số: 8640101 Người hướng dẫn khoa học: TS. Đặng Thị Thanh Sơn PGS. Huỳnh Thị Mỹ Lệ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, số liệu và kết quả nghiên cứu trong quyển luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Ngô Thị Thuỷ i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp, gia đình. Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS. Đặng Thị Thanh Sơn, Bộ môn Vệ sinh Thú y, Viện Thú y và PGS.TS Huỳnh Thị Mỹ Lệ, bộ môn Vi sinh vật - Truyền nhiễm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã luôn tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và luôn tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Vi sinh vật - Truyền nhiễm, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Viện thú y, tập thể cán bộ và nhân viên công tác tại Bộ môn Vệ sinh thú y - Viện thú y đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Ngô Thị Thuỷ ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. II Mục lục.

III Danh mục chữ viết tắt. V Danh mục bảng. VI Danh mục hình, sơ đồ .VII Trích yếu luận văn. VIII Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Tổng quan tài liệu. Hiểu biết chung về vi khuẩn Staphylococcus aureus.

Giới thiêụ chung. Đặc điểm hình thái, cấu trúc. Tính chất nuôi cấy. Các yếu tố độc lực.

Đặc tính gây bệnh. Hiểu biết chung về vi khuẩn Methicillin resisstant Staphylococcus aureus (MRSA). Tính kháng kháng sinh của vi khuẩn. Thuốc kháng sinh.

Hiện tượng kháng thuốc. Sự kháng thuố c của Staphylococcus aureus. Sự kháng thuốc của Staphylococus aureus kháng Methicillin. Tình hình đề kháng kháng sinh của Staphylococcus aureus và Staphylococcus aureus kháng Methicillin trên thế giới và Việt Nam hiện nay.

Phương pháp xác định độ mẫn cảm của vi khuẩn gây bệnh đối với một số thuốc kháng sinh. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. 25 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Địa điểm nghiên cứu. Nguyên vật liệu, đối tượng sử dụng trong nghiên cứu. Đối tượng, vật liệu. Môi trường và hoá chất.

Trang thiết bị, dụng cụ phòng thí nghiệm. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả và thảo luận.

Kết quả điều tra tình hình sử dụng kháng sinh cho lợn tại Bắc Ninh. Kết quả phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus và vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin. Kết quả phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus. Kết quả phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin.

Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn Staphylococcus aureus và Staphylococcus aureus kháng Methicillin. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn Staphylococcus aureus. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin. Kết quả và kiến nghị.

Kết quả điều tra tình hình sử dụng kháng sinh cho lợn tại Bắc Ninh. Kết quả phân lập vi khuẩn S. aureus và MRSA. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm của S.

aureus và MRSA. 50 Tài liệu tham khảo. 56 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BHI Brain Heart Infuction BP Baird Parker G- vi khuẩn gram - G+ vi khuẩn gram + LTA Lypoteichoid acid MRSA Methicillin resistant Staphylococcus aureus MSA Manitol salt agar PBP Penicillin bindingprotein PBW Pepton Buffer Water PCR Polymerase Chain Reaction PGN Peptidoglycan S.aureus Staphylococcus aureus SCCmec Staphylococcus cassette chromosome mec SEB Staphylococcal enterotoxin B TE Teichoid acid VRSA Vancomycin resistant Staphylococus aureus v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Trình tự các đoạn mồi được sử dụng trong Multiplex - PCR.

Bảng đánh giá đường kính vòng vô khuẩn của một số kháng sinh dùng trong nghiên cứu. Kết quả tỷ lệ sử dụng thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh cho lợn. Các loại kháng sinh được sử dụng trong thời gian điều tra. Sự tuân thủ theo hướng dẫn sử dụng kháng sinh cho đàn lợn.

Kết quả phân lập S. aureus trên môi trường thạch Baird Parker. Kết quả kiểm tra đặc tính sinh học của một số chủng Staphylococcus spp phân lập được. Kết quả phân lập MRSA trên môi trường Chromagar MRSA.

Kết quả kiểm tra MRSA bằng kỹ thuật Multiplex PCR. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của các chủng S. aureus phân lập được tại Bắc Ninh. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm kháng sinh của các chủng MRSA phân lập được tại Bắc Ninh.

47 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ Hình 2. Staphylococcus aureus dưới kính hiển vi điện tử 20,000x. Phân lập Staphylococcus aureus. Quy trình phân lập Staphylococcus aureus kháng Methicillin.

Quy trình thử nghiệm tính nhạy cảm kháng sinh bằng kỹ thuật khoanh giấy kháng sinh. Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Staphylococcus aureus ở hộ chăn nuôi tại Bắc Ninh. Kết quả kiểm tra bằng phản ứng multiplex PCR một số chủng MRSA phân lập được tại tỉnh Bắc Ninh. Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn MRSA ở hộ chăn nuôi tại Bắc Ninh.

Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm của các chủng S. aureus phân lập được tại Bắc Ninh. Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm của các chủng MRSA phân lập được tại Bắc Ninh. 47 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Ngô Thị Thuỷ Tên luận văn: Xác định tỷ lệ nhiễm vi khuẩn MRSA (Methicillin Resistant Staphylococcus aureus) ở lợn nuôi tại tỉnh Bắc Ninh.

Chuyên ngành: Thú y Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích của nghiên cứu - Đánh giá thực trạng ô nhiễm vi khuẩn Staphylococcus aureus và Staphylococcus aureus kháng Methicillin trên lợn tại Bắc Ninh. - Từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu về kháng kháng sinh của vi khuẩn S. aureus và MRSA theo các tiêu chuẩn quốc tế về kiểm soát vi khuẩn kháng thuốc tại Việt Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu - Khảo sát hiện trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho lợn theo sổ ghi chép nhật kí sử dụng kháng sinh tại hộ chăn nuôi lợn.

- Phương pháp lấy mẫu theo QCVN 01-83:2011/BNNPTNT. - Phương pháp phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus theo tiêu chuẩn 6888-1:1999 - Phương pháp phân lập vi khuẩn Staphylococcus aureus kháng Methicillin bằng nuôi cấ y cho ̣n lo ̣c trên môi trường đă ̣c hiê ̣u CHROMagar MRSA và kiể m tra xác nhâ ̣n vi khuẩ n bẳ ng kỹ thuật Multiplex PCR. - Phương pháp kiểm tra tính mẫn cảm với kháng sinh của các chủng Staphylococcus aureus và Staphylococcus aureus kháng Methicillin theo phương pháp khoanh giấy kháng sinh của Kirby - Bauer. - Phương pháp xử lí số liệu bằng phần mềm Microsoft excel.

Kết quả nghiên cứu 1. Kết quả điều tra tình hình sử dụng kháng sinh cho lợn tại Bắc Ninh - Kết quả cho thấy trong 110 hộ được khảo sát trong thời gian điều tra thì có 85 hộ chiếm 77.3% có lợn bị ốm và trong số đó có 77 hộ chiếm 70% đã sử dụng thuốc kháng sinh để điều trị cho lợn ốm. - 54,6% các hộ chăn nuôi lợn được điều tra sử dụng phối hợp nhiều loại kháng sinh để điều trị bệnh cho lợn, kháng sinh đơn được sử dụng rất ít.6% hộ chăn nuôi viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đã dùng liều theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, bên cạnh đó có 44.3% đã dùng tăng hơn so với hướng dẫn và chủ yếu là tăng từ 1 - 2 lần (86. Trong các hộ mua thuốc kháng sinh về sử dụng thì có tới 51.5% hộ không sử dụng hết lượng thuốc đã mua.

Kết quả phân lập vi khuẩn S. aureus và MRSA Vi khuẩn S. aureus được phát hiện ở 11 trong tổng số 82 mẫu thu thập được, chiếm tỷ lệ 13,41%. Vi khuẩn MRSA được phát hiện ở 5/82 mẫu, chiếm 6.

Kết quả kiểm tra khả năng mẫn cảm của S. aureus và MRSA Vi khuẩn S. aureus phân lập được mẫn cảm hoàn toàn (100%) với 3 loại kháng sinh, bao gồm: Linezolid, Rifampin, Fusidic acid. aureus kháng với 7 loại kháng sinh trong đó có tới 4 loại đã kháng tuyệt đối (100%) bao gồm: Penicillin G, Erythromycin, Clindamycin và Kanamycin.

3 loại kháng với tỷ lệ cao là Norfoxacin (54,55%), Tetracyclin (81,82%) và Trimethoprim - Sulfamethoxazole (72,73%). Vi khuẩn MRSA phân lập được mẫn cảm hoàn toàn (100%) với kháng sinh: Linezolide, Rifampin và Fusidic acid. MRSA kháng tuyệt đối với: Penicillin, Erythromycin, Clindamycin và Kanamycin. Với các kháng sinh còn lại thì tỷ lệ kháng cũng khá cao: Norflorxacin đã kháng 60%,Trimethoprim-Sulfamethoxazole kháng 60% và với Tetracyclin tỷ lệ kháng lên đến 80%.

ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS SUMMARY Master student: Ngo Thi Thuy Thesis title: Prevalence of MRSA among pigs raising in Bac Ninh province. Major: Veterinary Medicine Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research objectives - To evaluate prevalence of methicillin-resistant Staphylococcus aureus and Staphylococcus aureus among pigs raising in Bac Ninh, Vietnam. - To develop a database on antibiotic resistance of MRSA and S. aureus according to international standards for controlling drug-resistant bacteria in Vietnam.