Chương 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỤ LÝ VÀ CHUẨN BỊ XÉT xử vụ ÁN KINH DOANH THƯƠNG MẠI Ll. Khái niệm thụ lý và chuẩn bị xét xử vụ án kinh doanh thưong mại Vụ án KDTM là một trong những loại vụ việc dân sự thuộc thấm quyền giải quyết của TAND được quy định trong hệ thống pháp luật tố tụng dằn sự của nước ta. TAND bắt đầu được giao thẩm quyền giải quyết những vụ án kinh tế tại Điều 12 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế được úy ban thường vụ Quốc hội khóa ĨX thông qua ngày 16 tháng 3 năm 1994. Thủ tục giải quyết sơ thẩm vụ án kinh tế (sau phát triển thành thuật ngữ vụ án KDTM) này gồm các giai đoạn xem xét xử lý đơn khởi kiện, thụ lý vụ án, chuẩn bị xét xử, phiên tòa xét xử sơ thẩm, v.
được quy định từ Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994, BLTTDS năm 2004, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều BLTTDS năm 2011 và hiện nay được quy định tại BLTTDS năm 2015 (BLTTDS hiện hành). Theo quy định của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế thì những vụ án kinh tế thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND gồm: 1- Các tranh chấp về hợp đồng kinh tế giữa pháp nhân với pháp nhân, giữa pháp nhân với cá nhân có đăng ký kinh doanh; 2- Các tranh chấp giữa công ty với các thành viên của công ty, giữa các thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể công ty; 3- Các tranh chấp liên quan đến việc mua bán cổ phiếu, trái phiếu; 4- Các tranh chấp kinh tế khác theo quy định cùa pháp luật [22, Điều 12]. Qua đó, yếu tố cơ bản để phân biệt vụ án KDTM với các vụ án dân sự khác là điều kiện về chủ thể tranh chấp và đối tượng tranh chấp. Các chủ thể tham gia vào quan hệ tranh chấp trong vụ án kinh tế gồm: pháp nhân, cá nhân có đăng ký kinh doanh, công ty, các thành viên công ty.
về đối tượng tranh chấp của vụ án kinh tế là những quan hệ kinh tế như: họp đồng kinh tế, việc thành lập, hoạt động, giải thể công ty, việc mua bán cổ phiếu, trái phiếu, v. 6 Kê thừa các quy định của Pháp lệnh, BLTTDS năm 2004 cũng lây yêu tô chủ thể và đối tượng tranh chấp để xác định vụ án dân sự và vụ án KDTM. Tuy nhiên, theo quy định của BLTTDS năm 2004, một yếu tố nữa được xem là điều kiện đủ để xác định tranh chấp giữa các cá nhân, pháp nhân có đăng ký kinh doanh, có đối tượng tranh chấp là các hoạt động kinh doanh, thương mại là mục đích sinh lợi. Những tranh chấp về kinh doanh, thương mại thuộc thâm quyền giải quyết của Toà án: 1.
Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa cá nhân, tố chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đều có mục đích lợi nhuận bao gồm: a) Mua bán hàng hoá; b) Cung ứng dịch vụ; c) Phân phối; d) Đại diện, đại lý; đ) Ký gửi; e) Thuê, cho thuê, thuê mua; g) Xây dựng; h) Tư vấn, kỹ thuật; i) Vận chuyển hàng hoá, hành khách bằng đường sắt, đường bộ, đường thuỷ nội địa; k) Vận chuyển hàng hoá, hành khách bằng đường hàng không, đường biển; l) Mua bán cổ phiếu, trái phiếu và giấy tờ có giá khác; m) Đầu tư, tài chính, ngân hàng; n) Bảo hiểm; o) Thăm dò, khai thác. Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ giữa cá nhân, tố chức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận. Tranh chấp giữa công ty với các thành viên của công ty, giữa các thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt 7 động, giải thê, sáp nhập, hợp nhât, chia, tách, chuyên đôi hình thức tô chức của công ty. Các tranh chấp khác về kinh doanh, thương mại mà pháp luật có quy định [10, Điều 29].
Quy định này được HĐTPTANDTC hai lần hướng dẫn áp dụng, cụ thể tiết 3.3 bản 3 Mục 1 Nghị quyết số 01/2005/NQ-HĐTP ngày 31 tháng 3 năm 2005 và sau đó được thay thế bằng quy định tại Điều 6 Nghị quyết 03/2012/NQ-HĐTP ngày 03 tháng 12 năm 2012. Theo đó, nội dung các hướng dẫn này hướng dẫn xác định các chủ thể tham gia trong tranh chấp kinh doanh, thương mại được BLTTDS năm 2004 quy định. BLTTDS hiện hành đã kế thừa quy định của BLTTDS năm 2004 về việc xác định các yếu tố để định danh cho tranh chấp về kinh doanh, thương mại. Tuy nhiên tại Điều 30 BLTTDS hiện hành không đi theo hướng liệt kê cụ thể các tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại như quy định của khoản 1 Điều 29 BLTTDS năm 2004.
Sự thay đổi này thể hiện sự khái quát hóa quy định về các yếu tố để phân biệt vụ án KDTM và vụ án dân sự thông thường, về bản chất các yếu tố này vẫn không khác nhau giữa BLTTDS năm 2004 và BLTTDS hiện hành, bao gồm chủ thể tham gia, đối tượng tranh chấp là các hoạt động kinh doanh, thương mại và mục đích của các chủ thể khi tham gia vào hoạt động kinh doanh, thương mại. Điếm qua các quy định pháp luật về vụ án KDTM đã phần nào làm rõ được nội hàm như thế nào là vụ án KDTM theo quy định pháp luật. Khái niệm về thụ lý vụ án kinh doanh thương mại Theo Từ điển tiếng Việt: Thụ lý là động từ chỉ việc cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận và giải quyết vụ kiện hay vụ án hình sự [24]. “Thụ lý là việc Tòa án nhận đơn khởi kiện, v.
về mặt khoa học pháp lý, thụ lý vụ án được hiếu là một hoạt động cùa Tòa án tiến hành sau khi xem xét tính hợp lệ của một yêu cầu khởi kiện trên cơ sờ quy định pháp luật với kết quả nhận định rằng yêu cầu khởi kiện, thể hiện qua đơn khởi kiện, các tài liệu chứng cứ kèm theo đơn đã đảm bảo điều kiện thụ lý theo quy định 8 nên Tòa án tiên hành hoạt động thụ lý vụ án. Tương ứng với yêu câu khởi kiện đôi với những tranh chấp về kinh doanh, thương mại, thụ lý vụ án KDTM là hoạt động của Tòa án xác định đơn khởi kiện đủ điều kiện để tiếp nhận giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự, hoạt động thụ lý vụ án KDTM đánh dấu thời điểm bắt đầu quy trình tố tụng cũng là thời điểm bắt đầu của giai đoạn chuẩn bị xét xử vụ án KDTM. Các quy định pháp luật từ Pháp lệnh giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994; BLTTDS năm 2004, được sửa đổi, bổ sung năm 2011 và BLTTDS hiện hành đều không có điều khoản nào để giải thích thuật ngữ “Thụ lý vụ án” hay định nghĩa hoạt động này. Theo đó, khi nói đến thụ lý vụ án, quy định pháp luật chỉ nêu lên trình tự, thủ tục và các hoạt động tố tụng được quyền và phải thực hiện khi tiến hành hoạt động này.
Khi nói đến khái niệm thụ lý vụ án KDTM, khó có thể đưa ra một khái niệm tròn trĩnh, vì tùy vào từng góc độ khác nhau mà khái niệm thể hiện khác nhau. Trong phạm vi đề tài, học viên xin nêu lên khái niệm mang tính chất xác định về bản chất của hoạt động thụ lý vụ án KDTM trong thực trạng áp dụng pháp luật. Theo đó, thụ lý vụ án KDTM là một hoạt động tố tụng của chủ thể có thẩm quyền, cụ thể là Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ án, sau khi đã xem xét và nhận thấy đơn khởi kiện đã đảm bảo điều kiện để được Tòa án tiếp nhận, đồng thời chủ thể khởi kiện đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ được pháp luật quy định khi chủ thể này thực hiện quyền khởi kiện. Đây là hoạt động đánh dấu bước khởi đầu của quá trình tố tụng để giải quyết vụ án KDTM tại TAND.2, Khái niệm • về chuẩn bị• xét xử vụ• án kinh doanh thương ơ mại • Theo từ điển Tiếng Việt “Chuấn bị xét xử là tiến hành những công việc cần thiết cho việc mở phiên to à xét xử theo quy định, v.
Theo thuật ngữ pháp lý “Chuẩn bị xét xử là những việc mà Tòa án phải tiến hành đê xét xử vụ kiện sau khi thụ lỷ, như việc nghiên cứu, tìm hiểu, điều tra về vụ án trừ những việc mà pháp luật quy định không phải hòa giải” [9, tr. Trong lịch sử hình thành và phát triển cùa ngành luật tố tụng dân sự, chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào nêu định nghĩa hay giải thích từ ngữ đối với thuật 9 ngữ “chuân bị xét xử”. Các tài liệu chuyên khảo, công trình khoa học từ trước đên nay cũng đã đưa ra một số khái niệm về chuẩn bị xét xử dưới các góc độ khác nhau, mỗi góc độ khác nhau khái niệm này sẽ được nhìn nhận với nội hàm khác nhau. Theo học viên, dưới góc độ lý luận chuẩn bị xét xử có thể hiếu là một giai đoạn trong tiến trình tố tụng; là một hệ thống các quy phạm được hệ thống như một chế định của ngành luật tố tụng dân sự hay là một chuỗi công việc được quy định cho từng chủ thể tham gia vào quan hệ pháp luật tố tụng dân sự, v.
Chuẩn bị xét xử được xem là một giai đoạn mà Thẩm phán phải tiến hành các công việc cần thiết đảm bảo cho việc xét xử và thực hiện trước khi tiến hành xét xử vụ án dân sự. Trong giai đoạn này, Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án phải tiến hành nhiều công việc với nhiều thủ tục khác nhau được BLTTDS quy định, v.88] Theo quy định pháp luật, thuật ngừ chuẩn bị xét xử được quy định Điều 203 BLTTDS năm 2015, Điều luật này quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử tại khoản 1, theo đó đối với vụ án KDTM thời hạn chuẩn bị xét xử có thể từ 02 đến 03 tháng tùy vào mức độ phức tạp của từng vụ việc; trong khoản 2 quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán (chủ thể tiến hành tố tụng trung tâm trong quy trình giải quyết các vụ án dân sự nói chung và vụ án KDTM nói riêng) trong giai đoạn này; tại khoản 3 quy định một trong các quyết định mà Thẩm phán phải thực hiện trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.