CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1.1 Những vấn đề chung 1.1 Khái niệm tiền lương Tiền lương là sự trả công hoặc thu nhập mà có thể biểu hiện bằng tiền và được ấn định bằng thoả thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động, hoặc bằng pháp luật, pháp quy Quốc gia, do người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo hợp đồng lao động cho một công việc đã thực hiện hay sẽ phải thực hiện.2 Các khoản trích theo lương Các khoản trích theo lương bao gồm bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), kinh phí công đoàn (KPCĐ), Bảo hiểm thất nghiệp. Đây là các khoản sẽ được trích từ trong tiền lương ra để đóng vào các quỹ xã hội mỗi tháng, nhằm thể hiện sự quan tâm của toàn thể xã hội đối với người lao động. - Bảo hiểm xã hội (BHXH): BHXH chính là các khoản tính vào chi phí để hình thành lên quỹ BHXH, sử dụng để chi trả cho người lao động trong những trường hợp tạm thời hay vĩnh viễn mất sức lao động. - Bảo hiểm y tế (BHYT): Là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe nhằm đảm bảo chi trả một phần hay toàn bộ chi phí khám chữa bệnh cho người tham gia vào quỹ BHYT khi có ốm đau, bệnh tật bằng nguồn quỹ BHYT do sự đóng góp theo chu kỳ của người sử dụng lao động, người lao động, tổ chức, cá nhân.
- Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): BHTN là một loại hình phúc lợi tạm thời dành cho người đã đi làm và bị cho thôi việc ngoài ý muốn. BHTN sẽ góp phần ổn định đời sống và hỗ trợ cho người lao động được học nghề và tìm việc làm, sớm đưa họ trở lại làm việc. - Kinh phí công đoàn (KPCĐ): Là khoản tiền để duy trì hoạt động các tổ chức công đoàn đơn vị và công đoàn cấp trên. Các tổ chức này hoạt động của người lao động 3 1.3 Hình thức trả lương Có 2 hình thức trả lương: trả lương theo thời gian và trả lương theo sản phẩm Hình thức trả lương theo thời gian Doanh nghiệp sử dụng hình thức trả lương theo trả lương thời gian áp dụng cho toàn đối tượng người lao động trong doanh nghiệp.
Là hình thức trả lương cho người lao động căn cứ vào thời gian làm việc theo cấp bậc, chức vụ, phụ cấp khu vực, phụ cấp đắc đỏ (nếu có) theo thang bảng lương quy định của nhà nước. Trả lương theo thời gian thường được áp dụng cho bộ phận quản lý không trực tiếp sản xuất sản phẩm hay cung cấp dịch vụ. Do những hạn chế nhất định của hình thức trả lương theo thời gian (mang tính bình quân, chưa thực sự gắn với kết quả sản xuất) nên để khắc phục phần nào hạn chế đó, trả lương theo thời gian có thể kết hợp chế độ tiền thưởng để khuyến khích người lao động hăng hái làm việc. Tuỳ theo mỗi ngành nghề tính chất công việc đặc thù doanh nghiệp mà áp dụng bậc lương khác nhau.
Độ thành thạo kỹ thuật nghiệp vụ chuyên môn chia thành nhiều thang bậc lương, mỗi bậc lương có mức lương nhất định, đó là căn cứ để trả lương, tiền lương theo thời gian có thể được chia ra: + Tiền lương ngày: Là tiền lương trích cho người lao động theo mức lương ngày và số ngày làm việc thực tế trong tháng Tiền lương ngày = Tiền lương cơ bản của tháng /Số ngày làm việc theo quy định của một tháng + Tiền lương tháng: Là tiền lương trả cho công nhân viên theo tháng, bậc lương được tính theo thời gian là một tháng. Công Thức : Lương tháng = Tiền lương ngày * số ngày làm việc thực tế của người lao động trong một tháng. + Tiền lương tuần: Là tiền lương tính cho người lao động theo mức lương tuần và số ngày làm việc trong tháng. Công Thức : Tiền lương tháng * 12 tháng / 52 tuần 4 Hình thức trả lương theo sản phẩm - Trả lương theo sản phẩm Là hình thức trả lương theo số lượng, chất lượng sản phẩm mà họ đã làm ra.
Hình thức trả lương theo sản phẩm được thực hiện có nhiều cách khác nhau tùy theo đặc điểm, điều kiện sản xuất của doanh nghiệp. Tổng tiền lương phải trả = Đơn giá TL/SP * Số lượng sản phẩm hoàn thành - Trả lương theo sản phẩm có thưởng: Áp dụng cho nhân viên trực tiếp hay gián tiếp với mục đích nhằm khuyến khích nhân viên tăng năng suất lao động, tiết kiệm nguyên vật liệu. Thưởng hoàn thành kế hoạch và chất lượng sản phẩm. - Tiền lương trả theo sản phẩm lũy tiến: Là tiền lương trả theo sản phẩm trực tiếp kết hợp với suất tiền thưởng lũy tiến theo mức độ hoàn thành định mức cho sản phẩm tính cho từng người hay một tập thể người lao động.
Ngoài ra còn trả lương theo hình thức khoán sản phẩm cuối cùng.4 Quy định hiện hành tiền lương và các khoản trích theo lương 1.1 Quy định Tiền lương Mức lương tối thiểu vùng được dùng làm căn cứ thỏa thuận lương giữa người sử dụng lao động và người lao động khi ký kết hợp đồng và thực hiện nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), thông thường mức lương này được điều chỉnh định kỳ vào ngày 1/7 hằng năm. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của Covid-19 trong 2 năm liên tiếp năm 2020 và 2021 mức lương tối thiểu vùng không tăng và được thực hiện theo mức lương công bố tại Nghị định 90/2019/NĐ-CP, ngày 15/11/2019, Nghị định quy định mức lương tối thiểu vùng đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. Căn cứ theo tình hình dịch bệnh và những khó khăn về kinh tế hiện nay dự kiến lương tối thiểu vùng 2022 được giữ nguyên so với năm 2021. Cụ thể, mức lương tối thiểu vùng năm 2022 như sau: Mức lương Đơn vị, Doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn: 4.000 đồng/tháng 5 Quy định mức lương tối thiểu vùng áp dụng đối với người lao động làm việc ở doanh nghiệp như sau: a) Mức 4.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng I.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng II.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng III.000 đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng IV.
Dự kiến mức lương tối thiểu vùng năm 2022 áp dụng theo Nghị định 90/2019/NĐ-CP. Mức lương tối thiểu vùng không tăng, dẫn đến mức lương thỏa thuận của nhiều người lao động sẽ bị ảnh hưởng. Mức lương tính đóng BHXH tối thiểu theo quy định cũng sẽ được giữ nguyên so với năm 2021.2 Quy định về các khoản trích theo lương Quyết định số 595/QĐ-BHXH ngày 14 tháng 4 năm 2017 của Tổng giám đốc bảo hiểm xã hội Việt Nam về việc ban hành quy trình thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, quản lý sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế. Căn cứ theo quy định tại Khoản 2 và Khoản 3, Điều 6 Quyết định 595/QĐ-BHXH, mức tiền lương tháng tối thiểu và tối đa đóng BHXH được quy định như sau: - Mức tiền lương tháng tối đa đóng BHXH bằng 20 tháng lương cơ sở (năm 2020 tương đương 29,8 triệu đồng); - Mức tiền lương tháng tối thiểu đóng BHXH đối với người lao động trong điều kiện lao động bình thường bằng mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng.
• Đối với người lao động có làm công việc hoặc chức danh có điều kiện lao động nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm phải cao hơn ít nhất 5%. 6 • Đối với công việc hoặc chức danh có điều kiện lao động đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm phải cao hơn ít nhất 7% so với mức lương của công việc hoặc chức danh có độ phức tạp tương đương, làm việc trong điều kiện lao động bình thường Cụ thể, mức lương tối thiểu vùng năm 2020 quy định như sau: Vùng I: 4,42 triệu đồng/tháng; Vùng II: 3,92 triệu đồng/tháng; Vùng III: 3,43 triệu đồng/tháng; Vùng IV: 3,07 triệu đồng/tháng. Đa số các doanh nghiệp tư nhân hiện nay thường lấy mức lương tối thiểu vùng là mức lương đóng BHXH cho người lao động. Mức lương đóng BHXH càng thấp thì tỷ lệ trích đóng BHXH càng thấp, doanh nghiệp sẽ có lợi nhiều hơn tuy nhiên lợi ích sau này của người lao động sẽ ít hơn khi mức lương đóng BHXH thấp.2 Nhiệm vụ của kế toán tiền lương - Thực hiện công việc ghi chép, tổng hợp và phản ánh kịp thời, đầy đủ các số liệu về số lượng và chất lượng lao động, tình hình sử dụng thời gian kết quả lao động.
- Thực hiện tính lương và các khoản trích theo lương như chế độ bảo hiểm, kinh phí công đoàn., các khoản phụ cấp phải trả cho NLĐ đảm bảo tính đúng theo các chính sách chế độ lao động hiện hành, sau đó phân bổ kịp thời và chính xác chi phí lao động đã được phân chia đến từng đối tượng sử dụng lao động để tiến hành phát lương cho NLĐ. - Thực hiện liên quan về tình hình chấp hành các chính sách về chế độ tiền lương lao động, chế độ bảo hiểm, kinh phí công đoàn và các khoản phí có liên quan khác theo quy định. Đồng thời, thường xuyên kiểm tra, giám sát tình hình sử dụng quỹ tiền lương. Báo cáo kịp thời cho cấp trên để có hướng giải quyết khi gặp sự cố.
7 - Theo dõi tình hình trả hoặc tạm ứng tiền lương, tiền thưởng, các khoản phụ cấp, trợ cấp cho NLĐ. - Tiến hành phân tích tình hình sử dụng quỹ lương, quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn nhằm phát hiện sai phạm, kiểm soát dòng tiền; đồng thời đề xuất biện pháp tiết kiệm quỹ lương, tổng hợp các số liệu cung cấp cho kế toán tổng hợp và các bộ phận quản lý khác. - Lập các báo cáo về lao động, tiền lương và các khoản trích theo lương theo định kỳ.1 Kế toán các khoản phải trả cho người lao động 1.1 Nguyên tắc hạch toán Các khoản thanh toán cho người lao động được ghi nhận vào chi phí sản xuất kinh doanh phù hợp với vai trò của người lao động trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, cụ thể: − Khoản phải trả cho người lao động trực tiếp sản xuất ra sản phẩm, dịch vụ được ghi nhận vào chi phí nhân công trực tiếp. − Khoản phải trả cho người lao động quản lý tại phân xưởng ghi nhận vào chi phí sản xuất chung.
− Khoản phải trả cho người lao động ở bộ phận bán hàng được ghi nhận vào chi phí bán hàng.