Luận văn thực trạng hàng hóa trung quốc tại thị trường việt nam từ năm 2005 đến nay và một số giải pháp cho hàng việt

Luận văn phân tích thực trạng hàng hóa Trung Quốc tại thị trường Việt Nam từ 2005 đến nay, đề xuất giải pháp nâng cao sức cạnh tranh cho hàng Việt.

• Tác giả: Nguyễn Thị Anh Kiều
• Người hướng dẫn: GVC/Th.S Trần Thị Mỹ Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Lạc Hồng
• Chuyên ngành: Khoa Đông Phương
• Đề tài: Thực trạng hàng hóa Trung Quốc tại thị trường Việt Nam từ năm 2005 đến nay và một số giải pháp cho hàng Việt
• Loại tài liệu: báo cáo nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Biên Hòa

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG HÀNG HÓA TRUNG QUỐC TẠI VIỆT NAM TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY
• 1.1. Tình hình nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc tại Việt Nam
• 1.2. Tình hình kinh tế thế giới và đánh giá thị phần hàng hóa Trung Quốc tại thị trường trong nước
• 1.2.1. Nhóm hàng thực phẩm tiêu dùng
• 1.2.1.1. Hàng rau quả
• 1.2.1.2. Hàng thủy sản
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA HÀNG HÓA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM
• 2.1. Ảnh hưởng tích cực
• 2.1.1. Cung cấp nhiều mặt hàng phục vụ cho sản xuất trong nước
• 2.1.2. Cung cấp nhiều chủng loại hàng hóa với giá rẻ phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước
• 2.1.3. Tạo áp lực cạnh tranh cho hàng hóa sản xuất trong nước
• 2.2. Ảnh hưởng tiêu cực
• 2.2.1. Đối với nền kinh tế
• 2.2.2. Đối với doanh nghiệp trong nước
• 2.2.3. Đối với người tiêu dùng trong nước
• 2.2.4. Một số vụ việc điển hình trên thế giới liên quan đến hàng hóa Trung Quốc ảnh hưởng xấu tới sức khỏe người tiêu dùng
• 3. CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT VỀ TÌNH HÌNH LỰA CHỌN CÁC MẶT HÀNG CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TẠI THÀNH PHỐ BIÊN HÒA VÀ GIẢI PHÁP CHO HÀNG VIỆT
• 3.1. Khảo sát về tình hình lựa chọn các mặt hàng của người tiêu dùng tại Thành phố Biên Hòa
• 3.2. Giải pháp cho hàng Việt
• 3.2.1. Đối với Nhà nước
• 3.2.2. Đối với doanh nghiệp
• 3.2.3. Đối với người tiêu dùng
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục
• LỜI CAM ĐOAN

Tóm tắt

I. Thực trạng hàng hóa Trung Quốc tại Việt Nam từ 2005 đến nay

Từ năm 2005, hàng hóa Trung Quốc đã chiếm lĩnh một phần lớn thị trường hàng hóa tại Việt Nam. Sự gia tăng nhập khẩu hàng Trung Quốc đã tạo ra những tác động đáng kể đến tình hình kinh tế và xu hướng tiêu dùng của người Việt. Các mặt hàng từ Trung Quốc đa dạng, từ ngành hàng tiêu dùng đến máy móc, thiết bị, đã đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường. Tuy nhiên, chất lượng hàng hóa không đồng đều và sự cạnh tranh khốc liệt đã đặt ra nhiều thách thức cho hàng Việt Nam.

1.1. Tình hình nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc đã tăng đáng kể từ năm 2005, đạt mức cao nhất vào năm 2013 với các mặt hàng như máy móc, thiết bị, điện tử, và vải may mặc. Sự phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc đã khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp rủi ro khi thị trường này biến động. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và nâng cao chất lượng hàng hóa nội địa.

1.2. Đánh giá thị phần hàng hóa Trung Quốc

Trung Quốc đã trở thành thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam từ năm 2005. Các mặt hàng như sắt thép, phân bón, và thuốc trừ sâu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch nhập khẩu. Sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ thương mại Việt - Trung đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao lưu hàng hóa, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức về cạnh tranh hàng hóa và bảo vệ người tiêu dùng.

II. Ảnh hưởng của hàng hóa Trung Quốc đến nền kinh tế Việt Nam

Hàng hóa Trung Quốc đã có cả ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam. Một mặt, chúng cung cấp nguyên liệu đầu vào giá rẻ và đa dạng, hỗ trợ sản xuất trong nước. Mặt khác, sự gia tăng hàng hóa kém chất lượng và hàng nhập lậu đã gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe người tiêu dùng và cạnh tranh không lành mạnh với hàng Việt Nam.

2.1. Ảnh hưởng tích cực

Hàng hóa Trung Quốc đã cung cấp nhiều mặt hàng với giá thành thấp, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân. Đặc biệt, các mặt hàng như máy móc, thiết bị và nguyên liệu sản xuất đã hỗ trợ đáng kể cho các doanh nghiệp Việt Nam. Sự cạnh tranh từ hàng Trung Quốc cũng thúc đẩy các doanh nghiệp nội địa cải thiện chất lượng hàng hóa và mẫu mã.

2.2. Ảnh hưởng tiêu cực

Tuy nhiên, sự gia tăng hàng hóa kém chất lượng và hàng nhập lậu từ Trung Quốc đã gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm và sức khỏe người tiêu dùng đã làm dấy lên lo ngại về chất lượng hàng hóa. Hơn nữa, sự cạnh tranh khốc liệt từ hàng Trung Quốc đã khiến nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong việc duy trì thị phần.

III. Giải pháp cho hàng Việt

Để nâng cao chất lượng hàng hóa và uy tín của hàng Việt Nam, cần có những giải pháp hàng Việt toàn diện từ phía Nhà nước, doanh nghiệp, và người tiêu dùng. Việc thúc đẩy chính sách thương mại phù hợp và nâng cao nhận thức về hàng Việt sẽ góp phần tạo sự thay đổi tích cực trong xu hướng tiêu dùng.

3.1. Giải pháp từ phía Nhà nước

Nhà nước cần tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc. Đồng thời, cần có các chính sách thương mại hỗ trợ doanh nghiệp nội địa, như giảm thuế, hỗ trợ vốn, và đẩy mạnh quảng bá hàng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

3.2. Giải pháp từ phía doanh nghiệp

Các doanh nghiệp cần tập trung nâng cao chất lượng hàng hóa, cải thiện mẫu mã, và đa dạng hóa sản phẩm để cạnh tranh hiệu quả với hàng hóa Trung Quốc. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9001 cũng là một yếu tố quan trọng để tăng uy tín của hàng Việt.

3.3. Giải pháp từ phía người tiêu dùng

Người tiêu dùng cần được nâng cao nhận thức về lợi ích của việc sử dụng hàng Việt Nam. Các chiến dịch quảng bá và khuyến khích sử dụng hàng Việt sẽ góp phần thay đổi xu hướng tiêu dùng và hỗ trợ phát triển kinh tế nội địa.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC: THỰC TRẠNG HÀNG HÓA TRUNG QUỐC TẠI THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM VÀ GIẢI PHÁP CHO DOANH NGHIỆP NỘI ĐỊA

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

Nghiên cứu khoa học "Thực trạng hàng hóa Trung Quốc tại thị trường Việt Nam từ năm 2005 đến nay và một số giải pháp cho hàng Việt" do nhóm nghiên cứu Khoa Đông Phương – Trường Đại học Lạc Hồng thực hiện, tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Cơ cấu, xu hướng thâm nhập của hàng hóa Trung Quốc vào Việt Nam diễn ra như thế nào trong giai đoạn hội nhập kinh tế sâu rộng, và các tác động đa chiều (tích cực – tiêu cực) của luồng hàng này đặt ra những yêu cầu gì đối với chiến lược phát triển của hàng Việt?

Bằng phương pháp kết hợp phân tích số liệu thống kê vĩ mô (từ Tổng cục Hải quan, Tổng cục Thống kê) và khảo sát thực nghiệm xã hội học tại địa bàn Thành phố Biên Hòa, nghiên cứu đã phác họa toàn diện bức tranh giao thương Việt – Trung.

Những phát hiện quan trọng nhất bao gồm:

• Trung Quốc xác lập vững chắc vị thế đối tác nhập khẩu số một của Việt Nam với kim ngạch tăng trưởng phi mã;
• Hơn 85% cơ cấu hàng nhập khẩu phục vụ làm tư liệu sản xuất và nguyên phụ liệu gia công;
• Sự lan tràn của hàng hóa kém chất lượng, hàng nhập lậu và các rủi ro nghiêm trọng về an toàn vệ sinh thực phẩm (melamine, thuốc trừ sâu, kim loại nặng) đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và bóp nghẹt nhiều ngành sản xuất nội địa.

Từ đó, công trình mở ra hàm ý quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong việc siết chặt rào cản kỹ thuật thương mại và cung cấp định hướng giúp doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, chiếm lĩnh thị trường sân nhà.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Kể từ khi Việt Nam bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Trung Quốc và đặc biệt là mốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007, kim ngạch thương mại song phương giữa hai quốc gia đã chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có. Với lợi thế đường biên giới đất liền dài hơn 1.400 km trải rộng trên 7 tỉnh phía Bắc cùng hệ thống cửa khẩu quốc tế, quốc gia và lối mở đường mòn phong phú, hàng hóa Trung Quốc nhanh chóng thâm nhập và phủ sóng mọi phân khúc thị trường Việt Nam.

Mặc dù có nhiều báo cáo định kỳ về cán cân thương mại xuất nhập khẩu, song các tài liệu học thuật trước đây thường chỉ tiếp cận từng ngành hàng riêng lẻ (như đồ gỗ xuất khẩu hay dệt may) hoặc nhìn nhận cán cân thương mại dưới góc độ lý thuyết chung chung. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) nằm ở việc thiếu vắng một công trình tổng hợp đa ngành, đánh giá song song tác động kinh tế học vĩ mô và phân tích cụ thể các nguy cơ sinh học – hóa chất đối với người tiêu dùng, đồng thời kiểm chứng phản ứng thị trường thông qua dữ liệu khảo sát thực tế tại một trung tâm đô thị công nghiệp lớn như Biên Hòa.

Tính cấp thiết của đề tài càng được khẳng định khi vấn đề nhập siêu từ Trung Quốc ngày một tăng, gây áp lực lên tỷ giá, dự trữ ngoại hối và đặt các doanh nghiệp sản xuất trong nước trước nguy cơ phá sản. Nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao, đóng góp tiếng nói khoa học nhằm đẩy mạnh cuộc vận động "Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt", chuyển biến từ nhận thức sang hành động cụ thể.

---

Phương pháp nghiên cứu và tiếp cận (Methodology & Approach)

Công trình áp dụng quy trình nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods Research Design) phối hợp chặt chẽ giữa phân tích dữ liệu thứ cấp và thu thập dữ liệu sơ cấp thực địa, đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật:

1. Thu thập dữ liệu thứ cấp:

   • Khai thác dữ liệu định lượng từ Tổng cục Hải quan, Tổng cục Thống kê, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn từ năm 2005 đến năm 2013.
   • Thu thập báo cáo và các vụ việc cảnh báo kỹ thuật quốc tế từ Ủy ban Châu Âu (EC), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổng cục Giám sát Chất lượng, Kiểm nghiệm và Kiểm dịch Trung Quốc (AQSIQ).

2. Thu thập dữ liệu sơ cấp:

   • Thực hiện khảo sát xã hội học thông qua bảng câu hỏi có cấu trúc tại TP. Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) nhằm ghi nhận thái độ, thói quen tiêu dùng, khả năng nhận biết xuất xứ và mức độ tin tưởng vào các nhóm sản phẩm nội địa so với hàng Trung Quốc.

3. Kỹ thuật phân tích:

   • Phân tích chuỗi thời gian (Time-series Analysis): Đánh giá tốc độ tăng trưởng kim ngạch của từng nhóm hàng (máy móc, sắt thép, dệt may, thực phẩm...).
   • Phân tích cơ cấu và tỷ trọng (Structural Analysis): Phân tích chi tiết 3 nhóm sản phẩm chính: Nhóm thực phẩm tiêu dùng; Nhóm công nghiệp tiêu dùng; Nhóm vật tư, máy móc, nguyên nhiên liệu.
   • Đánh giá rủi ro chất lượng: Phân tích các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, dư lượng hóa chất cấm (Endosulfan, Diethylene Glycol, Melamine, Phthalate...).

4. Tính hợp lệ và độ tin cậy (Validity & Reliability):

   • Số liệu thống kê được đối chiếu chéo từ nhiều báo cáo chính thống;
   • Các cảnh báo độc chất dựa trên công bố kiểm nghiệm khoa học của cơ quan chuyên trách y tế trong và ngoài nước.

---

Phát hiện nghiên cứu chính (Key Findings)

Dựa trên việc xử lý dữ liệu giai đoạn 2005 – 2013, nghiên cứu rút ra 5 phát hiện cốt lõi:

1. Sự thống trị vượt bậc của nhóm hàng tư liệu sản xuất và nguyên phụ liệu

Trung Quốc nhanh chóng trở thành thị trường cung cấp hàng đầu với hơn 85% kim ngạch nhập khẩu là nguyên liệu đầu vào và công nghệ.

• Nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng đạt tới 4,155 tỷ USD (chiếm 32,79% thị phần nhập khẩu cả nước năm 2009).
• Nhóm phân bón duy trì mức thị phần áp đảo từ 40,78% đến 56,47%; thuốc trừ sâu chiếm từ 31,18% đến 45,81% kim ngạch cả nước.
• Mặt hàng sắt thép có giai đoạn chiếm tới 47,84% thị phần (năm 2007) và đạt trên 1,7 triệu tấn trong 6 tháng đầu năm 2013.

2. Nghịch lý xuất khẩu cao nhưng giá trị gia tăng nội địa thấp

Mặc dù kim ngạch xuất khẩu các nhóm hàng công nghệ cao (như máy vi tính, điện tử đạt trên 7,8 tỷ USD năm 2012) tăng trưởng ấn tượng, nghiên cứu chỉ rõ giá trị gia tăng giữ lại tại Việt Nam rất thấp. Hầu hết nguyên phụ liệu, vi mạch đều nhập khẩu từ Trung Quốc (nhập khẩu điện tử từ TQ tăng vọt 123,66% trong năm 2009), trong khi phần lớn lợi nhuận nằm trong tay các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

3. Tác động triệt tiêu và bóp nghẹt sản xuất nội địa

Làn sóng hàng giá rẻ và hàng nhập lậu tiểu ngạch tạo ra môi trường cạnh tranh không bình đẳng:

• Điển hình tại ngành sản xuất nhựa: Theo Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), khoảng 20% trong tổng số 2.000 doanh nghiệp ngành nhựa đã buộc phải đóng cửa do không cạnh tranh nổi với hàng Trung Quốc có giá bán chỉ bằng một nửa.
• Hiện tượng buôn lậu qua các cửa khẩu đường mòn phía Bắc làm thất thu thuế hàng trăm tỷ đồng mỗi năm và gây méo mó thị trường cạnh tranh lành mạnh.

4. Báo động đỏ về rủi ro sức khỏe cộng đồng và an toàn thực phẩm

Hàng loạt vụ việc ô nhiễm độc chất nguy hại được hệ thống hóa:

• Nông sản: Rau củ quả nhập từ Trung Quốc có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cao; nho có hàm lượng hóa chất vượt ngưỡng 3-5 lần, quả lê phát hiện chứa Endosulfan (thuốc trừ sâu cực độc đã bị cấm, gây phá hủy hệ nội tiết và sinh sản).
• Đồ chơi trẻ em: Sử dụng nhựa PVC chứa chất hóa dẻo Phthalate (gây dị tật sinh dục) và phẩm màu công nghiệp chứa hàm lượng chì cao.
• Dược liệu: Kiểm nghiệm gần 400 mẫu thuốc đông y nhập khẩu thì có tới 60% mẫu không đạt tiêu chuẩn, 20% bị trộn tạp chất và tẩm ướp hóa chất độc hại.

5. Dấu hiệu chuyển dịch thị hiếu qua khảo sát thực địa

Khảo sát tại TP. Biên Hòa cho thấy người tiêu dùng ngày càng lo ngại sâu sắc về vấn đề an toàn thực phẩm và độ bền của hàng hóa Trung Quốc. Xu hướng lựa chọn dần dịch chuyển sang các sản phẩm nội địa có thương hiệu uy tín (đặc biệt trong ngành bánh kẹo, đồ gia dụng, nông sản an toàn), tạo thời cơ lớn cho hàng Việt chất lượng cao.

---

Đóng góp khoa học và hàm ý chính sách (Contributions & Implications)

• Về mặt lý luận: Báo cáo cung cấp khung phân tích đa biến về mối quan hệ giữa nhập siêu, an ninh kinh tế và an toàn sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
• Về giải pháp cho Nhà nước:
  1. Hoàn thiện hàng rào kỹ thuật (TBT/SPS): Thiết lập trạm kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt tại toàn bộ hệ thống cửa khẩu quốc tế và quốc gia (Hữu Nghị, Móng Cái, Lào Cai...); kiên quyết từ chối thông quan các lô hàng không đạt tiêu chuẩn vệ sinh dịch tễ.
  2. Quản lý thanh toán mậu dịch biên giới: Bắt buộc chuyển đổi thanh toán tiền mặt tự do sang hệ thống ngân hàng chính thống để kiểm soát luồng ngoại tệ, chống rửa tiền và triệt tiêu trốn thuế.
  3. Tăng cường đấu tranh chống buôn lậu: Phối hợp liên ngành (Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường) truy quét các đường dây gian lận thương mại.
• Về giải pháp cho Doanh nghiệp nội địa:
  1. Đổi mới công nghệ và chuẩn hóa chất lượng: Đầu tư áp dụng hệ thống quản lý chất lượng quốc tế (ISO 9001:2008), giảm chi phí sản xuất để cạnh tranh về giá.
  2. Đa dạng hóa mẫu mã và xây dựng thương hiệu: Nắm bắt tâm lý, văn hóa tiêu dùng bản địa để thiết kế sản phẩm phù hợp; mở rộng mạng lưới phân phối về vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa.

---

Đối tượng đón nhận nghiên cứu (Target Audience & Stakeholders)

Công trình mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Các nhà nghiên cứu kinh tế & Đông phương học: Cung cấp nguồn số liệu chuỗi thời gian chi tiết giai đoạn 2005 – 2013 phục vụ các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế thương mại Việt – Trung và chuyển dịch cơ cấu thương mại quốc tế.
2. Cơ quan quản lý nhà nước & Hải quan: Cung cấp cứ liệu thực tiễn để đánh giá lỗ hổng quản lý đường biên mậu và xây dựng chính sách phòng vệ thương mại, kiểm dịch vệ sinh an toàn thực phẩm.
3. Cộng đồng doanh nghiệp sản xuất trong nước: Giúp các nhà quản trị nhận diện rõ điểm mạnh, điểm yếu của đối thủ cạnh tranh để chủ động điều chỉnh chiến lược sản phẩm, định giá và tiếp thị.
4. Hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng & Người dân: Nâng cao nhận thức về an toàn hóa chất trong đời sống thường nhật, cung cấp cẩm nang nhận diện sản phẩm an toàn.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của báo cáo nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu chứng minh rằng Việt Nam phụ thuộc sâu sắc vào nguồn cung máy móc, vật tư và nguyên phụ liệu từ Trung Quốc (chiếm trên 85% kim ngạch nhập khẩu), đồng thời phải đối mặt với áp lực nặng nề từ hàng nhập lậu giá rẻ và hiểm họa độc chất hóa học đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì khác biệt?

Thay vì chỉ phân tích số liệu thống kê vĩ mô đơn thuần, đề tài đã kết hợp phân tích chuỗi thời gian kinh tế lượng với phương pháp khảo sát thực địa vi mô tại đô thị công nghiệp Biên Hòa, đối chiếu cảnh báo độc chất của các tổ chức kiểm định quốc tế (WHO, EC, AQSIQ).

3. Kết quả nghiên cứu tại TP. Biên Hòa có thể đại diện chung cho thị trường Việt Nam không?

Có tính đại diện cao cho các đô thị công nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam – nơi có mật độ dân cư tập trung, lực lượng lao động đa dạng và thị trường tiêu dùng nhạy cảm về giá nhưng đang nâng cao ý thức về an toàn sức khỏe.

4. Những bước nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng là gì?

Mở rộng khảo sát tại các tỉnh biên giới phía Bắc và các thành phố lớn (Hà Nội, TP.HCM); xây dựng mô hình định lượng đánh giá độ co giãn cầu của người tiêu dùng đối với hàng Việt khi có sự can thiệp của thuế và hàng rào phi thuế quan.

5. Ứng dụng thực tế lớn nhất của báo cáo này dành cho doanh nghiệp Việt là gì?

Cung cấp cơ sở thực tế để doanh nghiệp Việt định vị lại phân khúc sản phẩm, tập trung vào yếu tố "Chất lượng an toàn – Nguồn gốc minh bạch – Giá thành hợp lý" nhằm tận dụng làn sóng quay lưng của người tiêu dùng đối với hàng trôi nổi kém chất lượng.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo nghiên cứu khoa học của nhóm tác giả Trường Đại học Lạc Hồng đã tổng kết sâu sắc thực trạng giao thương hàng hóa Việt – Trung giai đoạn 2005 – 2013, làm rõ những mặt tích cực trong việc cung ứng tư liệu sản xuất cũng như những hệ lụy nhức nhối về sức khỏe và sức ép đào thải doanh nghiệp nội địa.

Để giữ vững thị trường nội địa 90 triệu dân, sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách kiểm soát biên mậu của Nhà nước, tinh thần tự lực đổi mới chất lượng của Doanh nghiệp và sự tiêu dùng thông thái của Người dân chính là chìa khóa then chốt đưa thương hiệu Việt khẳng định vị thế vững chắc trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Thực trạng hàng hóa của Trung Quốc tại Việt Nam từ năm 2005 đến nay. Chương 2: Sự ảnh hưởng của hàng hóa Trung Quốc đối với nền kinh tế Việt Nam. Chương 3: Khảo sát về tình hình lựa chọn các mặt hàng của người tiêu dùng tại thành phố Biên Hòa và giải pháp cho hàng Việt. Kết luận Tài liệu tham khảo Phụ lục 5 CHƢƠNG 1: THỰC TRẠNG HÀNG HÓA CỦA TRUNG QUỐC TẠI VIỆT NAM TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY 1.1 Tình hình nhập khẩu hàng hóa của Trung Quốc tại Việt Nam 1.1 Tình hình nhập khẩu hàng hóa tại thị trƣờng Việt Nam Theo báo cáo của Bộ Công Thương, tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa trong 9 tháng đầu năm 2012 ước đạt 83,75 tỷ USD, tăng 6,6% so với cùng kỳ năm 2011.

Trước tình hình đó, có nhiều cảnh báo cho rằng việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường nhập khẩu nào đó sẽ gặp rất nhiều rủi ro. Nếu như trong quá trình nhập khẩu gặp trục trặc, đặc biệt là trong bối cảnh tình hình kinh tế Việt Nam hiện nay, hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc có tới 85% là nguyên liệu đầu vào cho sản xuất trong nước và phục vụ gia công xuất khẩu. Tính tới thời điểm 5 tháng đầu của năm 2013, thì đã có bốn nhóm hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đạt đến kim ngạch trên 1 tỷ USD như là: Máy móc, thiết bị phụ tùng 2,25 tỷ USD; Điện thoại và linh kiện 2,15 tỷ USD; Máy vi tính, điện tử 1,79 tỷ USD; Vải may mặc 1,47 tỷ USD; Sắt thép 1,02 tỷ USD. Từ sau khi Việt Nam gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO) thì tình hình nhập khẩu tăng nhanh.

Đặc biệt là nhập khẩu từ thị trường Trung Quốc vẫn được đánh giá là tăng nhanh nhất.1 Tốc độ tăng kim ngạch nhập khẩu các mặt hàng của Trung Quốc từ năm 2007 - 2009 (ĐVT: Triệu USD) Năm Năm Năm Năm 2009 2009 so 2008 so 2007 so Mặt hàng (triệu 2008 2007 2006 USD) (%) (%) (%) Tổng kim ngạch nhập khẩu của 69.949 -13,34 28,77 39,63 cả nước Tổng kim ngạch nhập khẩu từ 16.441 5,04 25,20 69,15 Trung Quốc Máy móc, thiết bị, dụng cụ, 4.155 10,24 57,45 99,50 phụ tùng Các loại vải 1.566 1,41 14,65 50,38 Máy vi tính, sản phẩm điện tử và 1.464 123,66 16,39 112,90 linh kiện Xăng dầu các loại 1.290 189,21 -3,99 -16,33 Sắt thép các loại 816 -64,67 -1,13 80,16 Phân bón các loại 596 -17,21 22,35 96,97 Nguyên phụ liệu dệt may, da giày 407 13,01 6,25 11,34 Hóa chất 399 -13,94 52,82 48,88 Sản phẩm từ sắt thép 387 Linh kiện phụ tùng ôtô 314 6,69 56,77 122,08 Sản phẩm hóa chất 309 16,57 20,82 53,10 Sản phẩm từ chất dẻo 235 7 Thuốc trừ sâu và nguyên liệu 202 0,93 18,15 42,43 Khí đốt hóa lỏng 201 Hàng rau quả 169 Ôtô nguyên chiếc các loại 153 -40,71 56,42 620,14 Kim loại thường khác 145 -24,76 19,72 54,51 Thức ăn gia súc và nguyên liệu 141 42,57 42,71 84,41 Dây điện và dây cáp điện 136 Chất dẻo nguyên liệu 135 10,94 25,35 62,68 Linh kiện phụ tùng xe máy 134 56,22 -17,48 2,35 Gỗ và sản phẩm gỗ 120 -7.34 3,71 56,79 Sợi các loại 116 -4,04 27,27 29,70 Sản phẩm từ giấy 80 Nguyên phụ liệu thuốc lá 75 171,14 36,05 7,59 Nguyên phụ liệu dược phẩm 66 36,55 -0,15 36,62 Sản phẩm từ cao su 57 Sản phẩm từ kim loại thường khác 54 Sản phẩm khác từ dầu mỏ 50 Giấy các loại 46 -20,52 17,96 75,60 “Nguồn: Tổng cục Hải quan” 8 1.2 Tình hình kinh tế thế giới và đánh giá thị phần hàng hóa Trung Quốc tại thị trƣờng trong nƣớc Tình hình kinh tế thế giới Kinh tế thế giới hiện nay có nhiều sự biến đổi lớn, nhưng giá cả, việc làm nhìn chung về cơ bản vẫn tăng trưởng ổn định. Sự phát triển của ngành dịch vụ tiếp tục được đẩy nhanh. Trong bối cảnh kinh tế xã hội ngày càng phát triển, đã tạo tiền đề cho nền kinh tế Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng và chịu tác động trực tiếp của nền kinh tế thế giới. Những lĩnh vực chịu sự tác động chính là tăng truởng kinh tế và cải thiện môi trường kinh doanh dưới sức ép của cạnh tranh quốc tế, lạm phát, nhập siêu, thị trường chứng khoán, lao động và việc làm.

Tuy nhiên Việt Nam vẫn giữ được môi trường an ninh, chính trị ổn định. Đánh giá thị phần hàng hóa Trung Quốc tại thị trƣờng trong nƣớc Kể từ khi bình thường hóa quan hệ cho đến nay, mối quan hệ hữu nghị hợp tác Việt Nam - Trung Quốc ngày càng phát triển nhanh chóng và sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực, đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả hai bên. Hai bên đã khai thông đường hàng không, đường biển, đường bộ, đường sắt và tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu và trao đổi hàng hóa. Bên cạnh đó, quan hệ thương mại giữa Việt Nam - Trung Quốc đã có từ lâu đời và có nhiều nét tương đồng về kinh tế, văn hóa và xã hội.

Cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, với những quan hệ kinh tế song phương và đa phương mà hai nước tham gia, đã giúp quan hệ kinh tế - thương mại giữa Việt Nam - Trung Quốc trong những năm gần đây phát triển mạnh mẽ. Tính tới thời điểm tháng 7 năm 2013, thì trị giá của hàng hóa có nguồn gốc xuất xứ từ Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam lên tới 3,3 tỷ USD. Trong đó có tới năm nhóm hàng Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc có kim ngạch vượt mức 1 tỷ USD như sau: Máy móc thiết bị, dụng cụ, phụ tùng; Điện thoại các loại và linh kiện; Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; Vải các loại; Sắt thép các loại. 9 Trung Quốc chính thức trở thành thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam từ những năm 2005 trở lại đây.2 Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam - Trung Quốc từ năm 2005 – 2009 “Nguồn: Tổng cục Thống kê” (ĐVT: Triệu USD) 12000 11117 11200 10000 8685 8000 6000 4360 4000 2818 2000 0 2005 2006 2007 2008 2009 Biểu đồ 1.3 Kim ngạch nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc vào Việt Nam năm 2005 – 2009 “Nguồn: Tổng cục Hải quan” 10 1.2 Các nhóm hàng Các mặt hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Trung Quốc trong những năm qua nhìn chung rất phong phú, đa đạng.

Từ các mặt hàng như: máy móc, linh kiện, phụ tùng ôtô, vải, xăng dầu, sắt thép, phân bón, thuốc trừ sâu, nhựa…Cho đến các mặt hàng tiêu dùng hàng ngày như: giầy dép, quần áo, hàng rau quả, văn phòng phẩm, đồ chơi trẻ em…Đây là những mặt hàng không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày của người dân, cũng như trong sản xuất. Dưới đây là tình hình nhập khẩu các mặt hàng từ thị trường Trung Quốc trong những năm 2005 trở lại đây.1 Nhóm hàng thực phẩm tiêu dùng Hàng rau quả Trong năm 2009, kim ngạch nhập khẩu hàng rau quả của Việt Nam từ thị trường Trung Quốc đạt 169 tiệu USD, chiếm 60% tổng kim ngạch nhập khẩu hàng rau quả của cả nước.4 Kim ngạch nhập khẩu hàng rau quả từ Trung Quốc năm 2009 “Nguồn: Tổng cục Hải quan” Tình trạng rau có nguồn gốc từ Trung Quốc du nhập vào thị trường nước ta, chưa có một thông tin chính thức từ các cơ quan kiểm nghiệm nên chưa ai khẳng định được mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật có đáp ứng chỉ tiêu cho phép không. Chính vì điều này, mà người tiêu dùng vẫn đang phải tự bảo vệ mình trước mối lo rau quả đang ăn có an toàn không. 11 Trước thực trạng rau Trung Quốc nhập về không qua kiểm tra, Cục an toàn vệ sinh thực phẩm của Bộ Y tế khuyến cáo, lựa chọn rau quả tươi cần chú ý đến hình dáng bên ngoài như: Còn nguyên vẹn, lành lặn, không dập nát, trầy xước, thâm nhũn ở núm cuống.

Cảnh giác với loại quá mập, phổng phao; Về màu sắc: có màu sắc tự nhiên của rau quả, không úa, héo, chú ý các loại quả xanh và màu sắc bất thường. Hơn nữa trình độ kỹ thuật về nông nghiệp của nước ta vẫn còn lạc hậu. Cho nên trong thời gian tới, kim ngạch nhập khẩu mặt hàng rau quả từ Trung Quốc sẽ vẫn ở mức cao và tiếp tục chiếm lĩnh thị trường trong nước. Hàng thủy sản Năm 2009, nhập khẩu thủy sản của nước ta từ thị trường Trung Quốc đạt kim ngạch 12,1 triệu USD, chiếm 4,5% thị phần nhập khẩu hàng thủy sản của nước ta.5 Kim ngạch nhập khẩu hàng thủy sản từ Trung Quốc đầu năm 2009 “Nguồn: Tổng cục Hải quan” Thủy sản là một trong những ngành kinh tế quan trọng đối với Việt Nam, với bờ biển dài 3260 km cùng nhiều kênh rạch, đã trở thành một ngành đêm lại hiệu quả kinh tế cao cho nước ta.

Dự báo trong thời gian tới, nhập khẩu mặt hàng thủy sản từ Trung Quốc sẽ không tăng thêm nhiều. 12 Xuất khẩu thủy sản 10 tháng đầu năm 2013 đạt 5,5 tỷ USD Các mặt hàng xuất khẩu khác đều chững lại hoặc giảm. Trong 9 tháng đầu năm 2013, Việt Nam xuất khẩu thủy sản đi 156 thị trường đạt 4,8 tỷ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Xuất khẩu thủy sản trong tháng 10 năm 2013 tiếp tục tăng trưởng khả quan, ước tính sẽ đạt khoảng 680 triệu USD, tăng 14% so với cùng kỳ năm 2012, đưa tổng xuất khẩu 10 tháng năm 2013 lên đến 5,5 tỷ USD, tăng 7,3%.6 Ƣớc tính xuất khẩu thủy sản Việt Nam tháng 10 và 10 tháng đầu năm 2013 (ĐVT: Triệu USD) So với Từ 1/1 đến So với cùng Tháng STT Sản phẩm tháng 31/10/2013 kỳ 2012 10/2013 10/2012 (GT) (%) 1 Tôm các loại 352,456 51,8 2.426,746 -1,9 3 Cá ngừ 32,986 -27,8 447,749 -7,1 Cá các loại 4 78,826 -10,8 690,262 -5,9 khác 5 Nhuyễn thể 53,002 -3,6 418,440 -14,0 6 Cua, ghẹ 13,656 -2,1 84,605 -11,5 TỔNG CỘNG 683,716 14,3 5.483,863 7,3 “Nguồn: Thông tin thương mại Việt Nam, số 174/GP-BC năm 2006” 13 Bánh kẹo Năm 2009, nhập khẩu bánh kẹo từ Trung Quốc vào nước ta là 4,4 triệu USD, chiếm 3,8% thị phần nhập khẩu bánh kẹo của cả nước.7 Kim ngạch nhập khẩu bánh kẹo từ Trung Quốc đầu năm 2009 “Nguồn: Tổng cục Hải quan” Năm 2009, nhập khẩu bánh kẹo từ Trung Quốc vào nước ta là 4,4 triệu USD, chiếm 3,8% thị phần nhập khẩu bánh kẹo của cả nước.

Theo số liệu thống kê gần đây, tháng 10 năm 2011 kim ngạch xuất khẩu bánh kẹo của nước ta đạt 34,5 triệu USD, tăng 19,3% so với tháng trước, và tăng 25,2% so với cùng tháng năm 2010, nâng tổng kim ngạch xuất khẩu bánh kẹo của Việt Nam đạt 300 triệu USD.