Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và thư giãn tinh thần tăng trưởng vượt bậc, mở ra cơ hội lớn cho ngành spa trị liệu y học cổ truyền. Được thành lập từ ngày 16/04/1992 với bề dày 30 năm phát triển, Tập đoàn Sen Tài Thu khẳng định vị thế tiên phong trong phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc. Tính đến tháng 9/2022, tổng quy mô nhân sự của tập đoàn đạt 1.031 người, trong đó đội ngũ trị liệu viên là 536 người, chiếm tỷ trọng chi phối 51,99% lực lượng lao động. Mặc dù tổng doanh thu năm 2021 đạt 8,58 nghìn tỷ đồng cùng hệ thống 10 chi nhánh phủ sóng tại Hà Nội, Ninh Bình, Vĩnh Phúc, Thái Bình và Đà Nẵng, doanh nghiệp đang đối mặt với những thách thức lớn về quản trị nguồn nhân lực.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng thiếu hụt cục bộ trị liệu viên khi mở rộng quy mô, sự phụ thuộc quá mức vào kênh tuyển dụng nội bộ khi tỷ lệ trúng tuyển qua giới thiệu đạt 63,58%, cùng với sự thiếu vắng các tiêu chuẩn đánh giá định lượng và chương trình đào tạo kỹ năng mềm định kỳ. Luận văn hướng đến ba mục tiêu cốt lõi: hệ thống hóa lý luận quản lý trị liệu viên spa, phân tích toàn diện thực trạng quản trị tại Sen Tài Thu giai đoạn 2019 – 9/2022, và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị đến năm 2025. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi tối ưu hóa năng suất cho hơn 500 trị liệu viên, tiết kiệm chi phí tuyển dụng 2.000.000 đồng trên mỗi ứng viên giới thiệu và thiết lập mô hình quản trị nhân sự chuẩn mực cho ngành dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản trị nguồn nhân lực hiện đại theo trường phái của Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân (2007), xác lập mô hình quản lý nhân sự toàn diện gồm sáu chức năng liên hoàn: phân tích công việc, kế hoạch hóa nguồn nhân lực, tuyển dụng và sử dụng, đào tạo và phát triển, đánh giá thực hiện công việc, và chế độ đãi ngộ. Các chức năng này vận hành dưới sự tác động đồng thời của môi trường vĩ mô như kinh tế, pháp luật lao động, công nghệ và môi trường vi mô gồm đối thủ cạnh tranh cùng yêu cầu ngày càng khắt khe từ phía khách hàng.

Khung phân tích tập trung làm rõ ba khái niệm nền tảng trong lĩnh vực y tế dự phòng và dịch vụ:

  • Trị liệu viên spa (Spa therapist): Đội ngũ kỹ thuật viên trực tiếp thực hiện các quy trình xoa bóp bấm huyệt, chăm sóc sức khỏe và phục hồi thể chất theo tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt của y học cổ truyền.
  • Spa trị liệu: Không gian kết hợp các liệu pháp y học cổ truyền như thủy trị liệu, nhiệt trị liệu, đắp thảo dược và xoa bóp bấm huyệt nhằm tái tạo cân bằng thể chất và tinh thần.
  • Đãi ngộ nhân sự toàn diện: Bao gồm đãi ngộ tài chính trực tiếp với mức lương cứng khởi điểm 7,3 triệu đồng mỗi tháng cùng hoa hồng dịch vụ, và đãi ngộ phi tài chính như môi trường làm việc chuẩn 5S, văn hóa đại gia đình và cơ hội thăng tiến lên tổ phó, tổ trưởng chi nhánh.

Hệ thống quản trị được định vị nhằm hiện thực hóa ba tầng mục tiêu: mục tiêu xã hội tạo sinh kế ổn định cho 100% lao động nữ phổ thông, mục tiêu doanh nghiệp tối ưu hóa hiệu suất phục vụ trên quy mô 10 chi nhánh, và mục tiêu cá nhân đảm bảo thu nhập vững vàng cùng chứng chỉ nghề chuẩn quốc gia do Bệnh viện Châm cứu Trung ương cấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp xác thực từ hệ thống lưu trữ của Phòng Hành chính Nhân sự và Phòng Tài chính - Kế toán Tập đoàn Sen Tài Thu trong giai đoạn 2019 đến tháng 9/2022. Bộ dữ liệu bao gồm hồ sơ theo dõi của 1.031 cán bộ nhân viên, bảng lương, kết quả đánh giá công việc và báo cáo tài chính qua 3 năm với tổng tài sản tăng từ 4,72 nghìn tỷ đồng năm 2019 lên 6,01 nghìn tỷ đồng năm 2021. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp quan sát tại chỗ, phỏng vấn sâu cán bộ quản lý chi nhánh và nhật ký công việc của trị liệu viên.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 536 trị liệu viên đang làm việc tại tập đoàn tính đến tháng 9/2022, kết hợp khảo sát chuyên sâu 173 nhân sự tuyển mới trong 9 tháng đầu năm 2022. Phương pháp chọn mẫu tổng thể kết hợp phân tầng theo 10 chi nhánh được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho mọi vùng địa lý. Tác giả lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ trọng cơ cấu (%) và tổng hợp chuỗi thời gian vì công cụ này cho phép phản ánh trực quan sự dịch chuyển độ tuổi lao động trẻ từ 33,23% lên 38,99%, đo lường chính xác tỷ lệ hoàn thành đào tạo đạt 97,5%, đồng thời chỉ rõ sự mất cân đối trong công tác hoạch định cung - cầu nhân sự tại doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng quản lý trị liệu viên tại Tập đoàn Sen Tài Thu giai đoạn 2019 – 9/2022 làm sáng tỏ bốn phát hiện then chốt sau:

  • Cơ cấu nhân lực có xu hướng trẻ hóa mạnh mẽ nhưng trình độ học vấn đầu vào còn thấp: Đội ngũ trị liệu viên tăng nhanh từ 349 người năm 2020 lên 373 người năm 2021 và chạm mốc 536 người vào tháng 9/2022. Tỷ lệ lao động trong độ tuổi 18-30 tăng liên tục từ 33,23% năm 2020, 34,58% năm 2021 lên 38,99% năm 2022. Tuy nhiên, 95% trị liệu viên chỉ có trình độ văn hóa trung học cơ sở và trung học phổ thông, tạo ra áp lực đào tạo chuyên môn rất lớn cho doanh nghiệp.

  • Kênh tuyển dụng nội bộ chiếm ưu thế tuyệt đối: Tỷ lệ ứng viên thu hút qua kênh giới thiệu nội bộ duy trì ở mức cao từ 52,87% năm 2020 lên 59,70% năm 2021 và đạt 57,81% năm 2022. Về kết quả tuyển chọn, nguồn nội bộ đóng góp tới 63,64% năm 2020 (35/55 người), 61,25% năm 2021 (49/80 người) và 63,58% vào tháng 9/2022 (110/173 người).

  • Hiệu quả đào tạo nghề sơ cấp đạt tỷ lệ tốt nghiệp cao: Trong năm 2020, có 51/55 học viên hoàn thành khóa đào tạo 3 tháng, đạt tỷ lệ 92,73% (45 người đúng hạn). Đến năm 2021, có 78/80 học viên tốt nghiệp thành công, đạt 97,50% (69 người đúng hạn). Mặc dù vậy, các khóa đào tạo kỹ năng mềm và bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý chi nhánh chỉ được tổ chức hạn chế từ 1 đến 2 đợt mỗi năm cho số ít nhân sự ưu tú.

  • Chế độ đãi ngộ cạnh tranh nhưng công tác kế hoạch hóa nhân sự chưa theo kịp thực tế: Mức lương cứng cho trị liệu viên mới được nâng từ 7,0 triệu đồng năm 2020 lên 7,3 triệu đồng năm 2022 cùng phụ cấp ăn ca 2 bữa mỗi ngày và chỗ ở miễn phí. Dẫu vậy, việc dự báo nhân sự thụ động đã khiến một số chi nhánh đầu năm 2022 không thể mở đủ công suất giường phục vụ khách hàng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phụ thuộc lớn vào nguồn giới thiệu nội bộ (chiếm hơn 60% tổng lượng tuyển dụng) tạo ra ưu điểm nổi bật về sự gắn kết, hòa nhập văn hóa nhanh và giảm thiểu rủi ro vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Tuy nhiên, việc chi trả khoản thưởng 2.000.000 đồng cho mỗi trường hợp giới thiệu thành công đang đẩy chi phí tuyển mộ lên cao, đồng thời tiềm ẩn rủi ro lôi kéo nghỉ việc hàng loạt theo nhóm địa phương. Khi biểu diễn dữ liệu quản trị, việc sử dụng biểu đồ cột chồng ba nhóm tuổi (18-30, 31-40, trên 40) kết hợp biểu đồ tròn phân bổ kênh tuyển mộ sẽ giúp ban giám đốc nhận diện trực quan nguy cơ thiếu hụt lao động trung niên giàu kinh nghiệm (giảm từ 49,28% năm 2020 xuống 43,84% năm 2022).

So sánh với các nghiên cứu thực nghiệm trong ngành spa trị liệu, tỷ lệ hoàn thành khóa đào tạo nghề 97,5% tại Sen Tài Thu là một điểm sáng hiếm có, đạt được nhờ chính sách đài thọ 100% học phí gắn với cam kết phục vụ 3 năm. Trái lại, công tác đánh giá công việc vẫn nặng tính hình thức khi chủ yếu dựa vào nhận xét định tính của quản lý chi nhánh qua thang điểm 5 bậc và phương pháp ghi chép sự kiện quan trọng. Thiếu vắng các chỉ số KPI định lượng rõ ràng gắn liền với bản mô tả công việc khiến kết quả đánh giá chưa thực sự trở thành đòn bẩy thúc đẩy tăng năng suất lao động và gắn liền với lộ trình thăng tiến minh bạch.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên phân tích thực trạng và mục tiêu chiến lược phát triển mạng lưới chi nhánh toàn quốc đến năm 2025, bốn nhóm giải pháp đột phá được đề xuất:

  • Kiện toàn cơ cấu tổ chức và nâng cao năng lực bộ máy quản trị chi nhánh: Rà soát và phân định rõ ràng thẩm quyền, chức năng nhiệm vụ giữa Quản lý cơ sở, Tổ trưởng và Tổ phó tại 10 chi nhánh trước quý 2/2023. Tổ chức tối thiểu 4 khóa bồi dưỡng kỹ năng quản trị nhân sự và ứng dụng phần mềm quản lý số cho đội ngũ tổ trưởng, giúp rút ngắn 30% thời gian xử lý thủ tục chấm công, nghỉ phép và hồ sơ nhân sự gửi về Hội sở.

  • Chuẩn hóa quy trình phân tích công việc và hệ thống hóa bản mô tả vị trí: Ban hành bộ mô tả công việc cải tiến cho 536 trị liệu viên trước tháng 12/2023, bổ sung chi tiết trách nhiệm kiểm soát vệ sinh 5S, quy chuẩn an toàn thao tác bấm huyệt và thái độ tiếp đón. Thiết lập hệ thống đánh giá hiệu quả công việc dựa trên KPI định lượng với trọng số rõ ràng, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ khách hàng đánh giá hài lòng lên trên 90% tại mọi cơ sở.

  • Đa dạng hóa mạng lưới tuyển dụng và kiểm soát chi phí nhân sự: Thiết lập liên kết tuyển dụng trực tiếp với 5 đến 7 trường cao đẳng y tế, trường trung cấp phục hồi chức năng và trung tâm xúc tiến việc làm địa phương giai đoạn 2023-2024. Phấn đấu cân bằng nguồn tuyển dụng, giảm dần tỷ trọng ứng viên nội bộ từ 63,58% xuống dưới mức 50%, qua đó tiết kiệm 15% đến 20% ngân sách thưởng tuyển dụng hàng năm.

  • Đẩy mạnh số hóa công tác đào tạo và hoàn thiện chế độ đãi ngộ: Xây dựng hệ thống học trực tuyến E-learning phục vụ đào tạo lý thuyết và kỹ năng giao tiếp cho 100% trị liệu viên từ quý 3/2023. Duy trì các lớp đào tạo thực hành chuyên sâu tại Trung tâm Sen 1992 nhằm bảo đảm tỷ lệ học viên đạt chứng chỉ nghề y học cổ truyền trên 98%, đồng thời mở rộng các gói phúc lợi sức khỏe gia đình và tổ chức hoạt động văn hóa thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

  • Ban lãnh đạo và Giám đốc Nhân sự các doanh nghiệp spa, chăm sóc sức khỏe: Cung cấp mô hình tham chiếu thực tế trong việc thiết kế chính sách tài trợ đào tạo nghề gắn với cam kết làm việc 3 năm, giải quyết bài toán thiếu hụt nhân sự tại các chuỗi dịch vụ có quy mô từ 500 đến 1.000 lao động.

  • Trưởng phòng Nhân sự và chuyên viên tuyển dụng - C&B ngành dịch vụ: Khai thác khung phân tích công việc chuẩn 5S, quy trình tuyển chọn 9 bước nghiêm ngặt và công thức cơ cấu tiền lương kết hợp giữa lương cứng 7,3 triệu đồng với hoa hồng dịch vụ để tối ưu hóa quỹ lương doanh nghiệp.

  • Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Khoa học Quản lý, Quản trị Nhân lực: Sử dụng hệ thống dữ liệu chuỗi 3 năm (2019-2022) và khung lý thuyết 6 chức năng nhân sự làm tài liệu nghiên cứu tình huống điển hình về quản trị lao động phổ thông trong môi trường y tế tư nhân.

  • Các trung tâm đào tạo nghề vật lý trị liệu và y học cổ truyền: Tham khảo quy trình đào tạo chuẩn hóa phối hợp với bệnh viện chuyên khoa tuyến trung ương nhằm nâng cao tỷ lệ tốt nghiệp đạt chuẩn nghề nghiệp lên trên 95%.

Câu hỏi thường gặp

  • Tại sao Tập đoàn Sen Tài Thu áp dụng chính sách tài trợ 100% học phí đào tạo trị liệu viên? Do đặc thù ngành spa y học cổ truyền đòi hỏi thao tác bấm huyệt chuẩn xác mà nguồn ứng viên phổ thông chưa đáp ứng được, tập đoàn đài thọ toàn bộ học phí 3 tháng và cung cấp ăn ở miễn phí. Đổi lại, học viên cam kết làm việc 3 năm, giúp tỷ lệ hoàn thành khóa học đạt 97,50% năm 2021 với 78/80 học viên tốt nghiệp xuất sắc.

  • Cơ cấu nhân sự trị liệu viên tại Sen Tài Thu có những điểm gì đáng chú ý? Toàn bộ 536 trị liệu viên của tập đoàn là nữ giới (100%), trong đó 95% có trình độ văn hóa cấp 2 và cấp 3. Lực lượng lao động trẻ từ 18-30 tuổi tăng trưởng nhanh chóng từ 33,23% năm 2020 lên 38,99% vào tháng 9/2022, trong khi nhóm giàu kinh nghiệm từ 31-40 tuổi vẫn giữ vai trò nòng cốt với tỷ lệ 43,84%.

  • Chính sách tuyển dụng qua giới thiệu nội bộ mang lại hiệu quả như thế nào cho doanh nghiệp? Phương thức này đem lại 63,58% tổng lượng nhân sự tuyển mới trong 9 tháng đầu năm 2022 (110/173 người). Đi kèm mức thưởng 2.000.000 đồng mỗi ứng viên, chính sách giúp tân binh hòa nhập nhanh với văn hóa tổ chức, giảm thiểu tỷ lệ nghỉ việc sớm nhưng đòi hỏi kiểm soát chi phí chặt chẽ.

  • Hệ thống đánh giá thực hiện công việc của trị liệu viên gồm những tiêu chuẩn nào? Quy trình đánh giá hàng tháng kết hợp thang điểm 5 mức từ Yếu đến Xuất sắc với phương pháp ghi chép sự kiện quan trọng. Ba tiêu chí cốt lõi bao gồm: kết quả công việc (chuẩn 5S, an toàn, năng suất), thái độ ứng xử với khách hàng và đồng nghiệp, cùng kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống phát sinh.

  • Chế độ đãi ngộ tài chính và phi tài chính của trị liệu viên được quy định ra sao? Trị liệu viên hưởng mức lương cứng 7,3 triệu đồng mỗi tháng trên 26 ngày công thực tế, cộng hoa hồng dịch vụ và thưởng đột xuất. Chế độ đãi ngộ phi tài chính bao gồm chỗ ở tiện nghi, hỗ trợ 2 bữa ăn ca mỗi ngày, đóng đầy đủ BHXH, BHYT theo Bộ luật Lao động và cơ hội thăng tiến lên cấp quản lý cơ sở.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận quản trị nguồn nhân lực ứng dụng cho 536 trị liệu viên tại chuỗi 10 chi nhánh của Tập đoàn Sen Tài Thu.
  • Khẳng định mô hình đào tạo nghề sơ cấp 3 tháng liên kết với Bệnh viện Châm cứu Trung ương đạt hiệu quả vượt bậc với tỷ lệ tốt nghiệp đạt 97,50%.
  • Chỉ rõ nút thắt trong công tác quản lý do phụ thuộc quá lớn vào kênh tuyển dụng nội bộ (chiếm 63,58%) và sự thiếu hụt các chỉ số KPI định lượng trong đánh giá.
  • Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về tinh gọn tổ chức, chuẩn hóa mô tả công việc, số hóa bài giảng E-learning và đa dạng hóa mạng lưới tuyển dụng.
  • Xác lập lộ trình chuyển đổi quản trị nhân sự chuyên nghiệp đến năm 2025, tạo nền tảng vững chắc cho chiến lược mở rộng thương hiệu trên toàn quốc.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chuyển hóa các lý thuyết nhân sự kinh điển thành cẩm nang giải pháp thực chiến, phù hợp đặc thù lao động nghề trị liệu y học cổ truyền. Doanh nghiệp cần khẩn trương hoàn thành công tác kiện toàn bộ máy quản trị chi nhánh trong năm 2023 và triển khai toàn diện hệ thống KPI cùng nền tảng số hóa đào tạo trước năm 2025. Các nhà quản lý và chuyên gia nhân sự quan tâm có thể ứng dụng ngay các mô hình trong công trình để tối ưu hóa hiệu suất nguồn nhân lực tại đơn vị.