Luận văn: Ảnh hưởng thức ăn đến sinh trưởng cá chim trắng vây vàng tại Quảng Bình

Luận văn phân tích ảnh hưởng của các loại thức ăn đến sinh trưởng, tỷ lệ sống và hiệu quả kinh tế của cá chim trắng vây vàng nuôi tại Quảng Bình.

• Tác giả: Võ Phan Bình
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Nam Thuận
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Ảnh hưởng của một số loại thức ăn đến sinh trưởng và tỷ lệ sống của cá chim trắng vây vàng Trachinotus blochii (Lacepède, 1801) nuôi tại Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số đặc điểm sinh học chủ yếu của cá chim trắng vây vàng
• 1.1.1. Vị trí phân loại
• 1.1.2. Đặc điểm hình thái ngoài
• 1.1.3. Đặc điểm dinh dưỡng
• 1.1.4. Đặc điểm sinh trưởng
• 1.1.5. Đặc điểm sinh sản
• 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu cá chim trắng vây vàng
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu cá chim trắng vây vàng trên Thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu cá chim trắng vây vàng ở Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình nuôi cá chim trắng vây vàng tại tỉnh Quảng Bình
• 1.2.4. Giải pháp phát triển nuôi cá chim trắng vây vàng tại Quảng Bình
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Sự biến động các yếu tố môi trường nước trong thí nghiệm
• 2.3.2. Tốc độ tăng trưởng của cá ở các loại thức ăn khác nhau
• 2.3.3. Tỷ lệ sống của cá chim trắng vây vàng ở các loại thức ăn khác nhau
• 2.3.4. Khả năng sử dụng thức ăn của cá trong thí nghiệm
• 2.3.5. Hiệu quả kinh tế của các loại thức ăn trong thí nghiệm
• 2.3.6. Phân tích thành phần hóa học của thịt cá chim trắng vây vàng
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.4.2. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4.2.1. Chỉ tiêu về môi trường
• 2.4.2.2. Các chỉ tiêu về tăng trưởng
• 2.4.2.3. Tỷ lệ sống (S) (%)
• 2.4.2.4. Các chỉ tiêu về hiệu quả chuyển đổi thức ăn
• 2.4.2.5. Các chỉ tiêu về phân tích hiệu quả kinh tế
• 2.4.2.6. Phân tích các thành phần hóa học của thịt cá chim trắng vây vàng
• 2.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Sự biến động về các yếu tố môi trường ao nuôi trong quá trình theo dõi thí nghiệm
• 3.1.1. Chỉ số pH
• 3.1.2. Hàm lượng oxy hòa tan (DO)
• 3.1.3. Hàm lượng NH3
• 3.2. Tốc độ tăng trưởng
• 3.2.1. Tăng trưởng về khối lượng
• 3.2.1.1. Khối lượng của cá thí nghiệm qua các đợt theo dõi
• 3.2.1.2. Tốc độ tăng trưởng khối lượng của cá qua các đợt theo dõi
• 3.2.2. Tăng trưởng về chiều dài
• 3.2.2.1. Chiều dài của cá thí nghiệm qua các đợt theo dõi
• 3.2.2.2. Tốc độ tăng trưởng chiều dài của cá thí nghiệm qua các đợt theo dõi
• 3.2.2.3. Tốc độ tăng trưởng đặc trưng về chiều dài (SGRL)
• 3.3. Tỷ lệ sống
• 3.4. Hiệu quả chuyển hóa thức ăn
• 3.4.1. Hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR)
• 3.4.2. Hiệu quả sử dụng thức ăn (FCE)
• 3.4.3. Hiệu quả protein (PER)
• 3.5. Hiệu quả kinh tế của các loại thức ăn trong thí nghiệm
• 3.6. Thành phần hóa học của thịt cá ở các nghiệm thức
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 4.1. Các yếu tố môi trường trong quá trình thí nghiệm
• 4.2. Ảnh hưởng của các loại thức ăn đến tốc độ tăng trưởng của cá chim trắng vây vàng
• 4.3. Ảnh hưởng của các loại thức ăn đến tỷ lệ sống của cá chim trắng vây vàng
• 4.4. Hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR)
• 4.5. Hiệu quả sử dụng thức ăn (FCE)
• 4.6. Hiệu quả sử dụng protein (PER)
• 4.7. Hiệu quả kinh tế của các loại thức ăn trong thí nghiệm
• 4.8. Thành phần hóa học của thịt cá ở các nghiệm thức
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
• KẾT QUẢ PHÂN TÍCH MỘT SỐ CHỈ TIÊU NGHIÊN CỨU BẰNG PHẦN MỀM SPSS 16

Tóm tắt

I. Thức ăn cho cá chim vây vàng Tổng quan và thách thức lớn

Cá chim trắng vây vàng, với tên khoa học Trachinotus blochii, là đối tượng nuôi biển có giá trị kinh tế cao. Loài cá này có tốc độ sinh trưởng nhanh, thịt thơm ngon và được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, để phát triển mô hình nuôi cá chim thương phẩm bền vững, vấn đề thức ăn và dinh dưỡng đóng vai trò then chốt. Thức ăn chiếm một phần lớn trong tổng chi phí thức ăn nuôi cá, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của người nuôi. Thách thức lớn nhất hiện nay là tìm ra công thức thức ăn tối ưu. Một công thức không chỉ đảm bảo tốc độ tăng trưởng cá chim nhanh và tỷ lệ sống cao, mà còn phải có hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu của Võ Phan Bình (2015) đã tập trung giải quyết bài toán này. Nghiên cứu so sánh hiệu quả giữa thức ăn công nghiệp, thức ăn tươi sống và công thức kết hợp cả hai. Kết quả cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng kỹ thuật nuôi cá chim trắng hiệu quả, đặc biệt tại các vùng nuôi ven biển Việt Nam. Việc lựa chọn đúng loại thức ăn không chỉ quyết định sự thành công của vụ nuôi mà còn góp phần giảm thiểu tác động đến môi trường, hướng tới một ngành nuôi trồng thủy sản bền vững và ổn định.

1.1. Nhu cầu dinh dưỡng cá chim vây vàng Trachinotus blochii

Cá chim trắng vây vàng là loài cá dữ, ăn thịt. Trong tự nhiên, thức ăn của chúng chủ yếu là các loài động vật đáy như nhuyễn thể, giun và động vật không xương sống khác. Đặc điểm này cho thấy nhu cầu về thành phần đạm trong thức ăn thủy sản của chúng rất cao. Các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng hàm lượng protein tối ưu cho cá chim trắng vây vàng dao động từ 45-49% (Wang và ctv, 2012; Lazo và ctv, 1998). Yêu cầu về Trachinotus blochii nutrition đòi hỏi một khẩu phần ăn giàu năng lượng để hỗ trợ tốc độ tăng trưởng cá chim nhanh chóng. Giai đoạn cá giống cần nguồn protein cao để phát triển khung xương và cơ bắp. Giai đoạn nuôi thương phẩm, nhu cầu lipid cũng tăng lên để tích lũy năng lượng. Việc không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cá chim vây vàng sẽ dẫn đến cá chậm lớn, hệ số chuyển đổi thức ăn cao và sức đề kháng kém, dễ mắc các bệnh thường gặp ở cá chim trắng.

1.2. Thách thức về chi phí thức ăn trong nuôi cá thương phẩm

Chi phí thức ăn thường chiếm từ 50-70% tổng chi phí sản xuất trong các mô hình nuôi cá chim thương phẩm. Đây là rào cản lớn đối với người nuôi. Thức ăn tươi sống như cá tạp có chất lượng đạm tốt, được cá ưa thích nhưng nguồn cung không ổn định, giá cả biến động và tiềm ẩn nguy cơ mang mầm bệnh. Ngược lại, thức ăn công nghiệp cho cá biển mang lại sự tiện lợi, nguồn cung ổn định và thành phần dinh dưỡng được kiểm soát. Tuy nhiên, không phải loại thức ăn công nghiệp nào cũng phù hợp. Những loại có hàm lượng đạm cao, sử dụng bột cá thay thế chất lượng thường có giá thành rất cao. Việc lựa chọn giữa hiệu quả sinh trưởng và bài toán chi phí thức ăn nuôi cá luôn là một quyết định khó khăn. Mục tiêu là tìm ra một giải pháp cân bằng, có thể là sử dụng thức ăn hỗn hợp hoặc tìm kiếm các nguồn nguyên liệu thay thế bền vững hơn để giảm giá thành sản xuất mà vẫn đảm bảo hiệu quả.

II. Hướng dẫn phương pháp tối ưu thức ăn cho cá chim trắng

Để xác định loại thức ăn phù hợp, nghiên cứu của Võ Phan Bình (2015) đã được tiến hành tại Quảng Bình. Thí nghiệm được thiết kế một cách khoa học để đánh giá ảnh hưởng của các khẩu phần ăn khác nhau lên sinh trưởng và tỷ lệ sống của cá. Ba công thức thức ăn đã được thử nghiệm. Công thức 1 (CT1) sử dụng 100% thức ăn công nghiệp cho cá biển. Công thức 2 (CT2) là sự kết hợp của 50% thức ăn công nghiệp và 50% thức ăn tươi sống (cá nục). Công thức 3 (CT3) sử dụng 100% thức ăn tươi sống. Thí nghiệm kéo dài 100 ngày, được bố trí trong các giai đặt trong ao đất. Cá giống có khối lượng ban đầu trung bình là 6,33g/con. Các yếu tố môi trường như nhiệt độ, pH, oxy hòa tan và độ mặn được theo dõi chặt chẽ. Việc duy trì chất lượng nước ao nuôi ổn định đảm bảo rằng sự khác biệt về tăng trưởng của cá giữa các nghiệm thức chủ yếu là do tác động của thức ăn. Phương pháp nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn trực quan và đáng tin cậy, giúp người nuôi đưa ra quyết định chính xác trong việc lựa chọn thức ăn cho mô hình nuôi của mình.

2.1. Thiết kế thí nghiệm so sánh các loại thức ăn thủy sản

Thí nghiệm được bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn với 3 nghiệm thức, mỗi nghiệm thức lặp lại 3 lần. Cá thí nghiệm được nuôi trong giai lưới kích thước 1,6 x 2,5 x 2m. Mật độ nuôi là 10 con/m². Thức ăn công nghiệp sử dụng trong thí nghiệm có hàm lượng protein là 22,47% vật chất khô. Trong khi đó, thức ăn tươi sống là cá nục biển có hàm lượng protein lên tới 49,64% vật chất khô. Sự chênh lệch lớn về thành phần đạm trong thức ăn thủy sản là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Cá được cho ăn 2 lần/ngày với khẩu phần từ 5-7% trọng lượng thân. Lượng thức ăn được điều chỉnh hàng ngày để tránh dư thừa gây ô nhiễm môi trường. Các chỉ tiêu về tăng trưởng khối lượng và chiều dài được thu thập định kỳ 10 ngày/lần.

2.2. Tầm quan trọng của chất lượng nước ao nuôi trong nghiên cứu

Quản lý chất lượng nước ao nuôi là yếu tố nền tảng để đảm bảo tính chính xác của thí nghiệm. Trong suốt 100 ngày nghiên cứu, các thông số môi trường đều được duy trì trong ngưỡng thích hợp cho cá chim trắng vây vàng. Cụ thể, nhiệt độ nước dao động từ 16°C đến 28°C, pH trung bình từ 7,79 - 7,98, hàm lượng oxy hòa tan (DO) luôn trên 3,9 mg/l và độ mặn trung bình là 12,88‰. Theo các tài liệu, cá chim trắng vây vàng sinh trưởng tốt ở độ mặn dưới 20‰. Hàm lượng NH3 cũng được kiểm soát ở mức thấp (trung bình 0,07 mg/l), không gây hại cho cá. Việc đảm bảo môi trường sống tối ưu giúp loại bỏ các yếu tố gây nhiễu, từ đó khẳng định rằng sự khác biệt về tốc độ tăng trưởng cá chim quan sát được là do ảnh hưởng trực tiếp từ các loại thức ăn được thử nghiệm.

III. Cách thức ăn ảnh hưởng tốc độ tăng trưởng cá chim tối ưu

Kết quả nghiên cứu của Võ Phan Bình (2015) đã chứng minh rõ rệt ảnh hưởng của thức ăn đến tốc độ tăng trưởng cá chim vây vàng. Sau 100 ngày nuôi, cá ở nghiệm thức CT3 (100% thức ăn tươi) đạt khối lượng trung bình cao nhất là 116,73 g/con. Ngay sau đó là nghiệm thức CT2 (50% tươi - 50% công nghiệp) với khối lượng 113,93 g/con. Đáng chú ý, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nghiệm thức này (p>0,05). Trong khi đó, nghiệm thức CT1 (100% công nghiệp) cho kết quả thấp nhất, chỉ đạt 105,63 g/con và khác biệt rõ rệt so với hai nghiệm thức còn lại (p<0,05). Điều này cho thấy thức ăn công nghiệp sử dụng trong thí nghiệm (với hàm lượng đạm thấp 22,47%) không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cá chim vây vàng. Việc bổ sung 50% thức ăn tươi sống đã cải thiện đáng kể hiệu quả tăng trưởng, đưa kết quả gần như tương đương với việc sử dụng hoàn toàn thức ăn tươi. Đây là một phát hiện quan trọng, mở ra hướng đi thực tiễn cho người nuôi.

3.1. Phân tích tốc độ tăng trưởng cá chim theo khối lượng

Tốc độ tăng trưởng đặc trưng về khối lượng (SGRW) là một chỉ số quan trọng. Kết quả cho thấy SGRW của cá ở CT3 là 2,93%/ngày và CT2 là 2,91%/ngày. Trong khi đó, SGRW ở CT1 chỉ đạt 2,83%/ngày. Tương tự như khối lượng cuối cùng, sự khác biệt giữa CT2 và CT3 là không đáng kể. Điều này khẳng định rằng khẩu phần ăn hỗn hợp 50/50 có thể duy trì tốc độ tăng trưởng cá chim ở mức cao. Cá đã thích nghi tốt với thức ăn công nghiệp khi được kết hợp, giúp chúng hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả. Việc theo dõi tốc độ tăng trưởng cá chim định kỳ giúp người nuôi điều chỉnh chế độ ăn phù hợp, tối ưu hóa hiệu quả sản xuất và nhanh chóng đạt kích cỡ thương phẩm mong muốn.

3.2. So sánh thành phần đạm trong thức ăn và hiệu quả tăng trưởng

Nguyên nhân chính dẫn đến sự khác biệt về tăng trưởng nằm ở thành phần đạm trong thức ăn thủy sản. Cá nục tươi (CT3) có hàm lượng protein thô lên tới 49,64% (tính theo vật chất khô), rất gần với mức tối ưu cho cá chim theo các nghiên cứu quốc tế. Trong khi đó, thức ăn công nghiệp (CT1) chỉ có 22,47% protein, thấp hơn nhiều so với nhu cầu của loài cá ăn thịt này. Nghiệm thức CT2, bằng cách kết hợp hai loại thức ăn, đã nâng cao hàm lượng và chất lượng protein tổng thể của khẩu phần ăn. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn thức ăn công nghiệp cho cá biển có hàm lượng đạm phù hợp. Đối với cá chim trắng vây vàng, người nuôi cần ưu tiên các sản phẩm có protein trên 40% để đảm bảo hiệu quả tăng trưởng tốt nhất.

IV. Bí quyết cải thiện FCR Tỷ lệ sống của cá chim trắng

Mặc dù nghiên cứu không trình bày chi tiết số liệu cuối cùng về tỷ lệ sống, nhưng có thể suy luận từ các kết quả tăng trưởng. Dinh dưỡng tốt là nền tảng cho một hệ miễn dịch khỏe mạnh. Cá ở các nghiệm thức CT2 và CT3, được cung cấp nguồn protein chất lượng cao, có khả năng chống chịu bệnh tật tốt hơn. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro từ các bệnh thường gặp ở cá chim trắng, từ đó có thể cải thiện tỷ lệ sống chung của đàn. Một yếu tố quan trọng khác là hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) cá chim. FCR là tỷ lệ giữa lượng thức ăn tiêu thụ và lượng sinh khối cá tăng lên. Một khẩu phần ăn phù hợp sẽ được cá tiêu hóa và hấp thụ hiệu quả hơn, dẫn đến chỉ số FCR thấp (tốt). Dựa trên tốc độ tăng trưởng vượt trội, có thể dự đoán rằng các nghiệm thức CT2 và CT3 có FCR tốt hơn đáng kể so với CT1. Tối ưu hóa FCR không chỉ giúp cá lớn nhanh mà còn trực tiếp giảm chi phí thức ăn nuôi cá, nâng cao lợi nhuận.

4.1. Tối ưu hệ số chuyển đổi thức ăn FCR cá chim qua dinh dưỡng

Để tối ưu hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) cá chim, việc cân bằng dinh dưỡng là yếu tố quyết định. Nghiên cứu cho thấy việc bổ sung cá tươi vào khẩu phần ăn công nghiệp (CT2) đã cải thiện đáng kể hiệu suất tăng trưởng. Điều này ngụ ý rằng khẩu phần hỗn hợp cung cấp một phổ axit amin và axit béo thiết yếu đầy đủ hơn, giúp cá chuyển hóa năng lượng hiệu quả. Người nuôi nên áp dụng kỹ thuật nuôi cá chim trắng bằng cách kết hợp các loại thức ăn. Hoặc lựa chọn loại thức ăn công nghiệp cho cá biển cao cấp có thành phần dinh dưỡng được tối ưu hóa. Điều này sẽ giúp giảm lượng thức ăn cần thiết để sản xuất ra một kg cá, tiết kiệm chi phí và giảm lượng chất thải ra môi trường.

4.2. Giải pháp quản lý sức khỏe cá nuôi để tăng tỷ lệ sống

Bên cạnh dinh dưỡng, quản lý sức khỏe cá nuôi là chìa khóa để đạt tỷ lệ sống cao. Một chế độ ăn tốt giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên. Tuy nhiên, các biện pháp phòng bệnh chủ động vẫn rất cần thiết. Người nuôi cần thường xuyên theo dõi chất lượng nước ao nuôi và hành vi của cá để phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh. Theo tài liệu, cá chim có thể bị nhiễm ký sinh trùng (Paratrichodina sp.) hoặc vi khuẩn (Streptococcus sp.). Việc áp dụng các biện pháp an toàn sinh học, kiểm soát mật độ nuôi hợp lý, và định kỳ sử dụng các sản phẩm hỗ trợ như probiotic cho cá có thể giúp ổn định hệ vi sinh vật đường ruột và môi trường ao, giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Đây là một phần không thể thiếu trong một mô hình nuôi cá chim thương phẩm thành công.

V. Mô hình nuôi cá chim thương phẩm hiệu quả nhất từ nghiên cứu

Từ các kết quả phân tích, có thể rút ra kết luận ứng dụng thực tiễn cho người nuôi. Mô hình nuôi cá chim thương phẩm hiệu quả nhất về mặt kỹ thuật và kinh tế là mô hình áp dụng khẩu phần ăn hỗn hợp (tương tự CT2). Mô hình này kết hợp ưu điểm của cả hai loại thức ăn. Thức ăn tươi cung cấp nguồn protein chất lượng cao, kích thích cá bắt mồi. Thức ăn công nghiệp đảm bảo sự ổn định về nguồn cung, tiện lợi và bổ sung các vitamin, khoáng chất cần thiết. Giải pháp này giúp người nuôi giảm sự phụ thuộc vào nguồn cá tạp bấp bênh, đồng thời cắt giảm được một phần chi phí thức ăn nuôi cá so với việc dùng 100% cá tươi. Quan trọng hơn, nó vẫn đảm bảo tốc độ tăng trưởng cá chim cao và sức khỏe tốt cho đàn cá. Đây là hướng đi cân bằng, phù hợp với điều kiện sản xuất của đa số hộ nuôi tại Việt Nam, dù là nuôi cá chim lồng bè hay nuôi trong ao đất.

5.1. Xây dựng mô hình nuôi cá chim thương phẩm với thức ăn hỗn hợp

Để triển khai mô hình nuôi cá chim thương phẩm với thức ăn hỗn hợp, người nuôi nên bắt đầu bằng tỷ lệ 50% thức ăn công nghiệp và 50% thức ăn tươi. Thức ăn tươi cần được xử lý sạch sẽ, cắt nhỏ vừa miệng cá. Nên cho ăn thức ăn công nghiệp trước, sau đó bổ sung thức ăn tươi. Cách làm này giúp cá quen với cả hai loại thức ăn và đảm bảo chúng nhận được đầy đủ dinh dưỡng. Kỹ thuật nuôi cá chim trắng này mang lại sự linh hoạt. Khi nguồn cá tươi khan hiếm hoặc giá cao, người nuôi có thể tạm thời tăng tỷ lệ thức ăn công nghiệp chất lượng cao. Ngược lại, khi có nguồn cá tạp dồi dào, có thể tận dụng để giảm chi phí. Sự linh hoạt này giúp tối ưu hóa hiệu quả kinh tế trong suốt vụ nuôi.

5.2. Hướng tới nguồn bột cá thay thế bền vững trong tương lai

Mặc dù hiệu quả, việc phụ thuộc vào cá tạp làm thức ăn tươi không phải là giải pháp bền vững lâu dài. Khai thác quá mức cá tạp có thể ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển. Do đó, xu hướng tương lai của ngành thức ăn thủy sản là tìm kiếm các nguồn bột cá thay thế. Các nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra tiềm năng của bột đậu nành, bột côn trùng hay các phụ phẩm nông nghiệp khác trong việc thay thế một phần bột cá trong khẩu phần ăn. Việc phát triển các loại thức ăn công nghiệp cho cá biển sử dụng nguồn protein bền vững sẽ là chìa khóa để ngành nuôi cá chim thương phẩm phát triển mạnh mẽ và có trách nhiệm hơn. Đây là định hướng quan trọng mà cả nhà khoa học, nhà sản xuất và người nuôi cần hướng tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quảng Bình sở hữu bờ biển dài 116,04 km với 5 cửa sông, tạo nền tảng cho nghề nuôi thủy sản mặn lợ phát triển suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường ao đầm và dịch bệnh liên tiếp đã khiến diện tích và sản lượng tôm nuôi thu hẹp dần. Trước sức ép đó, việc bổ sung đối tượng nuôi mới có khả năng thích nghi rộng trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ngành thủy sản địa phương.

Cá chim trắng vây vàng Trachinotus blochii (Lacepède, 1801) được xác định là ứng viên phù hợp: sinh trưởng nhanh, kích thước thương phẩm lớn, thịt thơm ngon, ít xương và nhu cầu thị trường trong lẫn ngoài nước đều cao. Loài này đã được thử nghiệm tại Quảng Ninh, Hải Phòng, Vũng Tàu, Nha Trang và Nghệ An, nhưng hiệu quả chưa ổn định do vướng mắc về thức ăn, mật độ nuôi và dịch bệnh. Riêng tại Quảng Bình, mô hình đầu tiên chỉ triển khai năm 2014 trên 6.000 m² tại xã Hạ Trạch và phường Quảng Phúc, đạt 300–400 g/con sau 6 tháng, tỷ lệ sống trên 85% và lợi nhuận gần 120 triệu đồng.

Nghiên cứu đặt mục tiêu xác định loại thức ăn thích hợp cho giai đoạn nuôi thương phẩm trong ao đất, thông qua đánh giá đồng thời tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ sống, hệ số chuyển đổi thức ăn, hiệu quả kinh tế và thành phần hóa học của thịt cá. Thí nghiệm được thực hiện từ tháng 8/2014 đến tháng 6/2015, trong đó 100 ngày nuôi thực nghiệm diễn ra từ 10/10/2014 đến 20/01/2015 tại trang trại nuôi trồng thủy sản mặn lợ ở phường Quảng Phúc, thị xã Ba Đồn. Kết quả cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện quy trình nuôi và giúp người dân giảm chi phí thức ăn — khoản chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi phí sản xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hai nền tảng lý thuyết chính. Thứ nhất là lý thuyết dinh dưỡng học thủy sản, theo đó tốc độ sinh trưởng của cá biển ăn thịt tỷ lệ thuận với hàm lượng protein khẩu phần trong một ngưỡng nhất định. Các công bố quốc tế đã xác định mức protein tối ưu cho giống Trachinotus dao động 45–49%, trong khi nghiên cứu tại Việt Nam cho rằng 46% là mức cân bằng giữa sinh trưởng và chi phí. Vượt ngưỡng này (53% protein, 13% lipid) lại làm giảm tốc độ tăng trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn.

Thứ hai là lý thuyết sinh thái sinh lý cá biển, giải thích mối quan hệ giữa các yếu tố môi trường và khả năng bắt mồi. Hệ số bắt mồi của cá chim trắng vây vàng tăng từ 1,2% ở nhiệt độ trung bình 17°C lên 13,9% ở 25,8°C, cho thấy nhiệt độ là biến điều tiết then chốt.

Năm khái niệm trung tâm được thao tác hóa gồm: tốc độ tăng trưởng tuyệt đối (g/con/ngày), tốc độ tăng trưởng đặc trưng SGR (%/ngày), tỷ lệ sống S (%), hệ số chuyển đổi thức ăn FCR và hiệu quả sử dụng protein PER. Mô hình nghiên cứu đặt loại thức ăn làm biến độc lập, các chỉ tiêu trên làm biến phụ thuộc, với môi trường ao nuôi được kiểm soát đồng nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn với 3 công thức, mỗi công thức lặp lại 3 lần trong 9 giai kích thước 1,6 × 2,5 × 2 m đặt chung một ao đất. CT1 dùng 100% thức ăn công nghiệp; CT2 phối trộn 50% công nghiệp và 50% tươi sống; CT3 dùng 100% cá nục biển tươi. Cỡ mẫu là 40 con/giai, tương đương mật độ 10 con/m², tổng 360 cá thể; cá giống đồng đều ở mức 6,33 ± 0,58 g và 5,41 ± 0,52 cm, đạt tiêu chuẩn TCVN 10464.

Thức ăn công nghiệp nhãn Sea PRO chứa 22,47% protein và 4,49% lipid theo vật chất khô, trong khi cá nục biển đạt 49,64% protein và 14,00% lipid. Cá được cho ăn 2 lần/ngày, khẩu phần 5–7% khối lượng thân tính theo vật chất khô. Chọn mẫu ngẫu nhiên khoảng 30 con mỗi lần cân đo, định kỳ 10 ngày; tỷ lệ sống kiểm tra 30 ngày/lần bằng đếm trực tiếp. Nhiệt độ, pH, DO đo 2 lần/ngày, độ mặn 1 lần/ngày, NH₃ 10 ngày/lần.

Thành phần hóa học thịt cá phân tích theo các tiêu chuẩn TCVN 4326-86, 4327-1993, 4328-86, 4331-86 và 4329-1993 tại Trung tâm phân tích Khoa Chăn nuôi - Thú y, Đại học Nông Lâm Huế. Số liệu xử lý bằng Excel 2007 và SPSS 16, so sánh trung bình bằng ANOVA một yếu tố kết hợp phép thử Tukey ở mức p < 0,05. ANOVA được lựa chọn vì thiết kế có ba nhóm độc lập, cùng điều kiện môi trường, chỉ khác biệt ở một biến xử lý duy nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Môi trường ao nuôi duy trì trong ngưỡng an toàn. Nhiệt độ nước dao động 16–28°C, trung bình 20,15 ± 2,68°C buổi sáng và 21,52 ± 2,75°C buổi chiều, chênh lệch ngày khoảng 1,37°C — thấp hơn nhiều so với ngưỡng gây sốc nhiệt 5°C. pH biến động 7,1–8,6, DO từ 3,9 đến 5,0 mg/l, luôn cao hơn ngưỡng tối thiểu 2,5 mg/l. NH₃ tăng dần từ 0 mg/l lên cực đại 0,14 mg/l, chỉ bằng 28% mức nguy hiểm 0,5 mg/l. Độ mặn trung bình 12,88‰ nằm trong dải dưới 20‰ vốn thuận lợi cho sinh trưởng.

Thức ăn tươi sống cho khối lượng cuối cao nhất. Sau 100 ngày, cá ở CT3 đạt 116,73 ± 9,5 g/con, CT2 đạt 113,93 ± 12,61 g/con và CT1 chỉ 105,63 ± 9,00 g/con. Chênh lệch giữa CT3 và CT1 là 11,1 g, tương đương 10,5%. Điểm đáng chú ý: CT2 và CT3 không sai khác thống kê (p > 0,05), trong khi CT1 thấp hơn có ý nghĩa (p < 0,05).

Tăng trưởng chiều dài theo cùng xu hướng. Cá đạt lần lượt 20,29 cm (CT3), 20,10 cm (CT2) và 19,01 cm (CT1). Tốc độ tăng trưởng tuyệt đối cả đợt đạt 1,104 g/con/ngày ở CT3, 1,076 ở CT2 và 0,993 ở CT1. SGRW tương ứng là 2,931%/ngày, 2,907%/ngày và 2,831%/ngày.

Cá dần thích nghi với thức ăn công nghiệp. Trong 60 ngày đầu, ba công thức khác biệt rõ rệt ở mọi mốc đo. Từ ngày 60 trở đi, CT2 bắt kịp CT3 và tại ngày 100 cả hai cùng đạt 2,100 g/con/ngày, còn CT1 dừng ở 1,950 g/con/ngày.

Thảo luận kết quả

Khác biệt giữa các công thức bắt nguồn chủ yếu từ chênh lệch protein: cá nục biển chứa 49,64% protein so với 22,47% ở thức ăn công nghiệp Sea PRO — vốn là công thức dành cho cá rô phi, không phải cá biển ăn thịt. Điều này lý giải vì sao kết quả thấp hơn các nghiên cứu dùng thức ăn 43–47% protein: cá nuôi lồng tại Quảng Ninh năm 2010 đạt 230,56–339,13 g sau cùng khoảng thời gian 100 ngày, gấp đôi kết quả ở đây.

Yếu tố mật độ cũng góp phần. Thí nghiệm bố trí 10 con/m², cao gấp 3–6 lần so với mức 1,5–3 con/m² trong các mô hình ao đất tại Quảng Ninh, nơi tốc độ tăng trưởng đạt 1,45 g/con/ngày. Nghiên cứu tại Ấn Độ với mật độ thấp hơn cho 1,93 g/ngày và FCR 1,83.

Nhịp tăng trưởng chững lại ở ngày 70 và ngày 90 trùng khớp với các đợt gió mùa đông bắc kéo nhiệt độ xuống 16–18°C, sát ngưỡng cá ngừng bắt mồi. Dữ liệu này nên được trình bày bằng biểu đồ đường kép chồng lớp nhiệt độ và tốc độ tăng trưởng theo thời gian, giúp thấy rõ độ trễ phản ứng sinh lý. Tương tự, so sánh ba công thức phù hợp với biểu đồ cột nhóm kèm thanh sai số, còn tương quan khối lượng – chiều dài nên dùng đồ thị phân tán.

Ý nghĩa thực tiễn quan trọng nhất: việc thay thế một nửa cá tạp bằng thức ăn viên không làm giảm sinh trưởng, mở ra hướng giảm áp lực khai thác cá tạp và ổn định nguồn cung thức ăn quanh năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Áp dụng khẩu phần phối trộn 50:50 cho vụ nuôi thương phẩm trong ao đất. Người nuôi tại các vùng ao tôm kém hiệu quả nên chuyển sang công thức này ngay từ vụ kế tiếp, hướng tới mức tăng trưởng tương đương 2,1 g/con/ngày ở giai đoạn sau 60 ngày. Chủ thể thực hiện là hộ nuôi, với hỗ trợ kỹ thuật từ cán bộ khuyến ngư cấp huyện.

Thay thế thức ăn công nghiệp dành cho cá rô phi bằng sản phẩm chuyên dụng cá biển. Trung tâm Khuyến nông - Khuyến ngư tỉnh cần phối hợp doanh nghiệp thức ăn thử nghiệm dòng viên nổi 43–46% protein trong 2 vụ liên tiếp, mục tiêu nâng khối lượng thu hoạch lên trên 300 g/con sau 100 ngày — mức đã được chứng minh khả thi tại Quảng Ninh.

Giảm mật độ thả xuống 3–5 con/m² đối với ao đất thương phẩm. So với mật độ 10 con/m² của thí nghiệm, mức này giúp hạn chế phân đàn và cải thiện tỷ lệ sống; các mô hình đối chiếu cho thấy giảm mật độ từ 3,5 xuống 1,5 con/m² nâng tỷ lệ sống từ khoảng 69% lên gần 92%.

Điều chỉnh lịch thời vụ tránh giai đoạn rét đậm. Thả giống từ tháng 4–5 để 100 ngày nuôi rơi vào khoảng nhiệt độ 22–28°C, thay vì kéo dài tới tháng 1 khi nhiệt độ giảm xuống 16–18°C. Sở Nông nghiệp và PTNT nên ban hành khung lịch thời vụ trước mỗi vụ ít nhất 30 ngày.

Xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ song song với nhân rộng mô hình. Cơ quan quản lý cần cung cấp thông tin thị trường định kỳ và hỗ trợ ký kết hợp đồng bao tiêu trước khi mở rộng diện tích, tránh lặp lại tình trạng được mùa mất giá vốn phổ biến trong sản xuất nông ngư nghiệp quy mô nhỏ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Hộ nuôi trồng thủy sản mặn lợ ven biển miền Trung tìm thấy ở đây bộ số liệu vận hành cụ thể: khẩu phần 5–7% khối lượng thân, cho ăn 2 lần/ngày, thứ tự cho ăn công nghiệp trước rồi tươi sống sau đối với khẩu phần phối trộn. Đây là chỉ dẫn trực tiếp để chuyển đổi ao tôm bỏ hoang sang đối tượng nuôi mới.

Cán bộ khuyến nông - khuyến ngư và cơ quan quản lý ngành có thể dùng kết quả làm căn cứ xây dựng quy trình kỹ thuật chuẩn và thiết kế mô hình trình diễn. Bằng chứng thống kê rằng CT2 tương đương CT3 (p > 0,05) là lập luận thuyết phục khi vận động nông dân giảm phụ thuộc cá tạp.

Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành nuôi trồng thủy sản tiếp cận được một thiết kế thí nghiệm hoàn chỉnh: bố trí ngẫu nhiên hoàn toàn 3 công thức × 3 lần lặp, theo dõi 10 chỉ tiêu qua 10 mốc thời gian, xử lý bằng ANOVA và Tukey. Phần tổng quan hệ thống hóa hơn 60 tài liệu về Trachinotus từ Đài Loan, Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ và Việt Nam, tiết kiệm đáng kể thời gian tra cứu.

Doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản nhận diện được khoảng trống thị trường: chưa có sản phẩm viên chuyên biệt cho cá chim trắng vây vàng tại thị trường miền Trung, trong khi nhu cầu protein khẩu phần của loài này ở mức 45–49% — cao hơn hẳn dòng thức ăn cá nước ngọt phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Thức ăn công nghiệp có thể thay thế hoàn toàn cá tạp không? Theo kết quả thí nghiệm, chưa nên. Cá ăn 100% thức ăn công nghiệp chỉ đạt 105,63 g sau 100 ngày, thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với hai công thức còn lại. Tuy nhiên hạn chế này gắn với loại thức ăn dùng trong nghiên cứu chỉ chứa 22,47% protein. Với sản phẩm chuyên dụng 43–45% protein, khả năng thay thế hoàn toàn là hiện thực, như các mô hình tại Quảng Ninh đã chứng minh.

Tỷ lệ phối trộn nào cho hiệu quả kinh tế tốt nhất? Khẩu phần 50% công nghiệp và 50% tươi sống là lựa chọn cân bằng. Công thức này cho khối lượng 113,93 g/con, chỉ kém CT3 khoảng 2,4% nhưng không sai khác thống kê, đồng thời giảm một nửa lượng cá tạp cần mua — vốn phụ thuộc mùa vụ và giá cả biến động mạnh.

Nhiệt độ thấp ảnh hưởng thế nào đến vụ nuôi? Rất đáng kể. Dưới 16°C cá ngừng bắt mồi và có thể chết nếu duy trì hai ngày ở 14°C. Trong thí nghiệm, 50 ngày cuối nhiệt độ giảm còn 16–19°C khiến tốc độ tăng trưởng chững lại rõ ở các mốc 70 và 90 ngày. Vì vậy cần bố trí thời vụ để tránh giai đoạn gió mùa đông bắc.

Độ mặn 12–14‰ có phù hợp không? Hoàn toàn phù hợp. Loài này rộng muối, chịu được từ 2‰ đến 45‰, và sinh trưởng nhanh ở mức dưới 20‰. Ngưỡng tối thiểu để sống sót là 4 ppt; ở 1 ppt cá chết 100% sau 7–8 giờ. Mức 12,88‰ của ao thí nghiệm nằm an toàn trong vùng thuận lợi.

Cần lưu ý gì về dịch bệnh khi nuôi loài này? Hai nhóm rủi ro chính là virus VNN — hiện chưa có vaccine, buộc phải kiểm tra giống trước khi thả — và bệnh đốm trắng nội tạng do vi khuẩn dạng Nocardia, từng ghi nhận tỷ lệ chết tích lũy 30–70% ở cá cỡ 6–14 cm tại Nha Trang. Ký sinh trùng mang như Trichodina cũng thường bùng phát vào giữa mùa hè.

Kết luận

• Các yếu tố môi trường ao nuôi trong 100 ngày thí nghiệm đều nằm trong ngưỡng an toàn: nhiệt độ 16–28°C, pH 7,1–8,6, DO 3,9–5,0 mg/l, NH₃ tối đa 0,14 mg/l và độ mặn trung bình 12,88‰.
• Loại thức ăn ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến sinh trưởng: khối lượng cuối đạt 116,73 g (CT3), 113,93 g (CT2) và 105,63 g (CT1), chiều dài tương ứng 20,29 cm, 20,10 cm và 19,01 cm.
• Khẩu phần phối trộn 50:50 cho kết quả tương đương 100% thức ăn tươi sống (p > 0,05), là đóng góp thực tiễn quan trọng nhất của nghiên cứu.
• Cá thích nghi dần với thức ăn công nghiệp sau 60 ngày nuôi, khi CT2 bắt kịp CT3 ở mức 2,100 g/con/ngày.
• Đây là nghiên cứu đầu tiên về khẩu phần ăn cho cá chim trắng vây vàng nuôi ao đất tại Quảng Bình, bổ sung cơ sở khoa học cho quy trình nuôi thương phẩm địa phương.

Hướng phát triển tiếp theo cần tập trung thử nghiệm thức ăn công nghiệp 43–46% protein kết hợp giảm mật độ xuống 3–5 con/m², triển khai trong 1–2 vụ nuôi để hoàn thiện quy trình trước khi chuyển giao đại trà. Hộ nuôi và cán bộ kỹ thuật quan tâm nên tham khảo toàn văn luận văn để nắm chi tiết phương pháp tính FCR, PER và hạch toán hiệu quả kinh tế theo từng công thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số đặc điểm sinh học chủ yếu của cá chim trắng vây vàng 1. Vị trí phân loại Ngành: Vertebrata Lớp: Osteichthyes Bộ: Perciformes Họ: Carangidea Giống: Trachinotus Loài: Trachinotus blochii (Lacepide, 1801) Tên tiếng Việt: cá chim trắng vây vàng, cá sòng mũi hếch Tên tiếng Anh: Snub-nose pompano.

Cá chim trắng vây vàng Trachinotus blochii (Lacepède, 1801) 1. Đặc điểm hình thái ngoài Cá hình hơi tròn, cao và mặt bên dẹp chính giữa lưng hình vòng cung. Vây lưng I, V - VI. Vây ngực 19, vây bụng 15, vây đuôi 17.

Trên đường bên vẩy sắp xếp khoảng 135 - 136 cái; chiều dài so với chiều cao 1,6 - 1,7 lần. Đầu cá nhỏ, chiều cao của đầu lớn hơn chiều dài đầu. Xương ở chính giữa bề lưng của đầu rõ ràng, chiều dài của đầu so với môi dài 5,1 - 6,2 lần, so với đường kính mắt 3,9 - 4,3 lần, môi tù PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 4 phía trước hình cắt cụt, đường kính mắt dài hơn môi 1,2 - 1,6 lần. Mắt có vị trí về phía trước nhỏ, màng mỡ mắt không phát triển; 2 lỗ mũi mỗi bên gần nhau, lỗ mũi trước nhỏ hình tròn, lỗ mũi sau to hình bầu dục.

Miệng nhỏ xiên, đoạn sau của xương hàm trên lồi ra, hàm trên và hàm dưới có răng nhỏ hình lông, răng phía sau dần thoái hoá, rìa phía trước xương nắp mang hình cung tương đối to, rìa sau cong. Xương nắp mang phía sau trơn, màng nắp mang tách rời, tia mang 8 - 9 cây tia mang ngắn, sắp xếp thưa đoạn cuối của tia mang phía trên và dưới có một số thoái hoá, bộ phận đầu không có vảy, cơ thể có nhiều vảy tròn nhỏ dính vào dưới da. Vây lưng thứ 2 và vây hậu môn có vẩy, phía trước đường bên hình cung cong tròn tương đối lớn, trên đường bên vảy không có gờ, vây lưng thứ 1 hướng về phía trước gai bằng và 5 - 6 gai ngắn. Cá giống giữa các gai có màng liền nhau, cá trưởng thành màng thoái hoá thành những gai tách rời nhau, vây lưng thứ 2 có 1 gai và 19 - 20 tia vây, phần trước của vây kéo dài hình như lưỡi liềm.

Tia vây dài nhất gấp chiều dài của đầu 1,2 - 1,3 lần, vây hậu môn có 1 gai và 17 - 18 tia vây, phía trước có 2 gai ngắn, vây hậu môn và vây lưng thứ 2 hình dạng như nhau, trong đó tia vây dài nhất gấp 1,1 - 1,2 chiều dài của đầu. Vây ngực tương đối ngắn, ngắn hơn chiều dài của đầu, vây đuôi hình trăng lưỡi liềm. Ruột uốn cong 3 lần (chiều dài ruột/chiều dài của cá là 0,8). Xương sống 10 - 14, lưng màu tro bạc, bụng màu ánh bạc, mình không có vân đen, vây lưng màu ánh bạc vàng, rìa vây màu tro đen, vây hậu môn màu ánh bạc vàng, vây đuôi màu vàng tro [12], [22], [33].

Phân bố Cá chim trắng vây vàng phân bố ở vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới, thuộc vùng biển Ấn Độ - Tây Thái Bình Dương, từ bờ Biển Đỏ, Đông Nam châu Phi đến đảo Marshall và Samoa, miền Bắc tới miền Nam Nhật Bản, phía Nam Australia và rất phổ biến ở biển Đài Loan (Pin Lan và ctv, 1999) [50]. Giai đoạn nhỏ, chúng sống tập trung thành nhóm ở các dải cát ven bờ hoặc các vịnh đáy bùn gần cửa sông. Khi trưởng thành, cá chim trắng vây vàng thường sống đơn độc và di chuyển tới các rạn đá hoặc san hô (Hardy và ctv, 2003) [37]. Theo Borut Forlan (2004) cá chim trắng vây vàng sống ở vùng biển hở và được tìm thấy ở Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương.

Ở châu Á, cá chim trắng vây vàng phân bố ở miền Nam Nhật Bản, Indonesia, Trung Quốc (Hoàng Hải, Đông Hải, Quảng Đông, Phúc Kiến, Hải Nam), Đài Loan. Ở Việt Nam, cá chim trắng vây vàng được tìm thấy trên vịnh Bắc Bộ, miền Trung và Nam Bộ (Nguyễn Kim Độ và ctv) [2]. Ở giai đoạn con giống chúng có xu hướng tập trung theo đàn và dần tách đi một mình khi đã trưởng thành (Bianchi. Cá chim trắng vây vàng thuộc loài cá rộng muối, có tập tính di cư, sống ở tầng giữa 0 0 và tầng mặt, chúng có thể sống ở mức độ mặn từ 2 /00 đến 45 /00.

Ở dưới mức độ mặn 0 20 /00, cá sinh trưởng nhanh, trong điều kiện độ mặn cao, tốc độ sinh trưởng của PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 5 cá chậm hơn (Allen và ctv, 1970) [20]. Ở giai đoạn nhỏ, chúng xuất hiện ở những vùng có 0 khoảng dao động độ mặn rộng hơn, từ 9 đến 50 /00. Nhưng ở giai đoạn trưởng thành, cá 0 chim trắng vây vàng thường bắt gặp ở vùng nước có độ mặn trong khoảng 30 đến 37 /00 (Gilbert và ctv, 1986) [33]. Theo Hardy và ctv (2003), cá trưởng thành sống ở vùng cát hoặc gần vùng rạn san hô, độ sâu ít nhất 7 m; ngoài ra cá giống thường thấy sống ở vùng cát hoặc gần vùng đất cát sét [37].

Bản đồ phân bố của cá chim trắng vây vàng trên thế giới (những điểm màu có màu đỏ và vàng) [62] Theo Watanabe (1994) cá chim trắng vây vàng là loài phân bố ở vùng nước ấm, 0 thông thường chúng được bắt gặp ở vùng nước có nhiệt độ dao động từ 25 đến 32 C, một số ít loài cá chim trắng vây vàng được tìm thấy ở vùng nước có nhiệt độ dưới 0 0 17 C [57]. Theo Cheng (1990), ở mức nhiệt độ từ 16 đến 36 C cá vẫn phát triển bình 0 0 thường, nhưng sinh trưởng tốt nhất trong khoảng 22 C đến 28 C. Khả năng chịu đựng 0 nhiệt độ tương đối kém, thông thường nhiệt độ thấp dưới 16 C cá chim trắng vây vàng 0 ngừng bắt mồi, nhiệt độ thấp nhất mà cá chịu đựng là 14 C nếu hai ngày nhiệt độ dưới 0 14 C cá sẽ chết. Nhu cầu hàm lượng oxy hòa tan lớn hơn 2,5 mg/l [25].

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 6 1. Đặc điểm dinh dưỡng Cá chim trắng vây vàng là loài cá dữ ăn thịt, đầu tù, miệng ở phía trước bành ra 2 bên. Cá hương có răng nhỏ, khi cá trưởng thành răng thoái hóa. Cuống mang ngắn và thưa, đặc điểm này khiến cá có thể dùng đầu tìm kiếm thức ăn ở trong cát.

Nguồn dinh dưỡng và thức ăn khác nhau ở từng giai đoạn phát triển của cá và loại thức ăn sẵn có ở nơi mà chúng phân bố. Giai đoạn cá bột và cá hương, cá chim trắng vây vàng phân bố ở vùng nước cạn ven bờ, nên thức ăn tự nhiên là các loài động vật phù du và động vật đáy, bao gồm giun nhiều tơ, nhuyễn thể nhỏ, ấu trùng giáp xác. Đến giai đoạn trưởng thành, cá di chuyển dần ra vùng nước sâu, xa bờ, sinh sống ở các vùng rạn đá, san hô, thức ăn của chúng chủ yếu là các loài động vật đáy như nhuyễn thể, giun và loài động vật không xương sống khác (Bianchi, 1985) [21]. Trong điều kiện nuôi, cho cá ăn thức ăn là cá tạp xay nhỏ, tôm tép xay nhỏ, cá trưởng thành ăn tôm cá băm nhỏ pha thức ăn công nghiệp [12].

Theo Lâm Cẩm Tôn (1995), cá chim trắng vây vàng có hệ số bắt mồi thay đổi theo nhiệt độ nước như bảng 1. Quan hệ giữa hệ số bắt mồi của cá chim trắng vây vàng và sự thay đổi nhiệt độ nước (nguồn: [15]) Dao 15- 18 18-20 21-23 22-25 23,6-26,4 26,2-28,1 Nhiệt độ động 0 nước (t C) TB 17,0 18,6 21,2 23,6 25,8 27,0 Dao 1,2-1,9 1,5-4,2 2,3-5 4-11 9,4 - 16 8,8 - 15 Hệ số bắt động mồi (%) TB 1,2 3,0 3,4 7,0 13,9 12,6 Trong điều kiện nuôi, ở giai đoạn cá con, ngoài sinh vật phù du (tảo, luân trùng và ấu trùng Artemia), người ta còn sử dụng các loại thức ăn tổng hợp để ương nuôi cá. Giai đoạn nuôi thương phẩm, các loại thức ăn tổng hợp và cá tạp được sử dụng chủ yếu tùy theo điều kiện từng vùng nuôi. Chế độ cho ăn trong quá trình ương cá chim trắng vây vàng được cho ở bảng 1.

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 7 Bảng 1. Khẩu phần thức ăn cho cá chim trắng vây vàng Ngày tuổi Loại thức ăn Số lần cho ăn Mật (lần/ngày) thức 1-17 Tảo 2 20 - 25 L 2 Luân trùng 1 5 - 10 co 3-17 Luân trùng 2-4 10 - 20 co 8-13 Artemia 2 3 - 7 con 14-22 Artemia 2-4 10 - 15 co 19-29 INVE (300 - 500 μm) 5 Theo nhu 30-40 INVE (400 - 600 μm) 5 Theo nhu 41-50 INVE (500 - 800 μm) 5 Theo nhu 51-60 INVE (1200 μm) 5 Theo nhu * INVE: thức ăn tổng hợp dạng viên bột của Công ty INVE Ltd (THAILAND). Đặc điểm sinh trưởng Cá chim trắng vây vàng là loài có tốc độ sinh trưởng nhanh, kích thước cơ thể lớn. Cá trưởng thành ngoài tự nhiên có thể đạt tới chiều dài 110 cm, trung bình khoảng 40 cm và khối lượng 5,5kg [24], [49].

Trứng sau khi thụ tinh sẽ nở ra ấu trùng trong khoảng thời gian 20 - 27 giờ tùy 0 theo điều kiện môi trường, thích hợp nhất ở độ mặn 31 - 33‰, nhiệt độ 22 - 30 C, pH từ 8,1 - 8,3 [9]. Tuy nhiên, thời gian phát triển phôi có thể kéo dài đến 30 - 36 giờ ở độ 0 mặn 30‰ và nhiệt độ 24 - 26 C. Ấu trùng mới nở có kích thước từ 2,79 - 3,11 mm; sau 3 ngày tuổi, cá đạt kích thước từ 3,02 - 3,31 mm. Ấu trùng lúc này chưa hình thành sắc tố, mắt, ống tiêu hóa, vây đuôi trong suốt [49].

Sau 25 - 30 ngày cá hương có kích thước 1,5 - 2,0 cm. Sau 60 ngày có thể đạt kích thước giống 4 - 5 cm. Trong điều kiện 0 nuôi, cá có thể đạt tốc độ tăng trưởng 8%/ngày ở nhiệt độ 28 - 30 C và độ mặn 33 - 35‰ [48]. Sau 1 - 3 năm tuổi, cá đạt kích thước 0,7 - 2,3 kg, cá 3 - 4 năm tuổi có thể đạt kích thước từ 2,2 - 3,6 kg [31], [33].

PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterm 8 Cá sinh trưởng trong điều kiện nuôi bình thường một năm có thể đạt quy cách cá thương phẩm cỡ 0,5 - 0,7kg. Từ năm thứ hai trở đi mỗi năm trọng lượng tuyệt đối tăng là 1 kg. Theo Trương Bang Kiệt (2001), thử nghiệm ương nuôi cá giống, thời kỳ đầu cá sinh trưởng chậm cá dài 2,6 cm với khối lượng 0,52 g. Qua 192 ngày nuôi cá dài 9,9 cm đạt khối lượng 20,53 g.