Luận văn: Tăng cường thu hút vốn đầu tư từ người Việt Nam ở nước ngoài

Luận văn thạc sĩ: Giải pháp thu hút vốn đầu tư hiệu quả từ kiều bào. Nghiên cứu chuyên sâu, đề xuất chính sách, mở ra cơ hội phát triển kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: PGS TS. Nguyễn Hồng Sơn
• Trường học: Đại học Kinh tế Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Đầu tư
• Đề tài: Tăng cường thu hút vốn đầu tư từ người Việt Nam định cư ở nước ngoài
• Loại tài liệu: Tiểu luận
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Thu hút vốn đầu tư từ kiều bào Nguồn lực vàng tiềm năng

Vốn là yếu tố tiên quyết cho tăng trưởng kinh tế ở mọi quốc gia. Đối với Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển, nhu cầu vốn để duy trì tốc độ tăng trưởng là rất lớn. Ngoài các nguồn vốn truyền thống như FDI và ODA, việc thu hút vốn đầu tư từ kiều bào đang nổi lên như một hướng đi chiến lược, khai thác "nguồn lực vàng" từ cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Theo các thống kê, với khoảng hơn 3,3 triệu người sinh sống trên toàn thế giới và tổng thu nhập hàng năm ước đạt 30 tỷ USD, tiềm năng đóng góp của kiều bào cho sự phát triển đất nước là vô cùng to lớn. Nguồn vốn này không chỉ thể hiện qua lượng kiều hối dồi dào mà còn là dòng vốn đầu tư trực tiếp, mang theo cả tri thức, công nghệ và mạng lưới quan hệ quốc tế. Việc xây dựng một chiến lược toàn diện để khơi thông dòng vốn này không chỉ giải quyết bài toán thiếu vốn mà còn là cầu nối củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

1.1. Phân tích tiềm năng kinh tế từ cộng đồng kiều bào

Cộng đồng người Việt Nam định cư ở nước ngoài, dù được xem là một cộng đồng "trẻ", đã chứng tỏ được bản lĩnh và khả năng kinh tế vượt trội. Với bản chất cần cù và tiết kiệm, phần lớn kiều bào đã có những tích lũy đáng kể, tạo nên một nguồn lực kiều bào mạnh mẽ. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Hà (2007), tổng thu nhập của cộng đồng này ước tính đạt từ 25-30 tỷ USD mỗi năm. Con số này cho thấy một tiềm năng kinh tế khổng lồ chưa được khai thác triệt để. Đáng chú ý, 80% kiều bào sinh sống tại các quốc gia công nghiệp phát triển, nơi họ tiếp cận với nền kinh tế tri thức, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản lý hiện đại. Do đó, nguồn lực của họ không chỉ nằm ở vốn tài chính mà còn là vốn tri thức và mạng lưới quan hệ. Họ chính là những "đại sứ" kinh tế, có khả năng làm chất xúc tác, môi giới để đưa các nhà đầu tư quốc tế khác vào Việt Nam, góp phần nâng cao vị thế của môi trường đầu tư Việt Nam trên trường quốc tế.

1.2. Vai trò kép của kiều hối và dòng vốn đầu tư trực tiếp

Dòng tiền từ kiều bào chảy về nước có thể được phân thành hai loại chính với vai trò khác nhau: kiều hối và vốn đầu tư trực tiếp. Kiều hối, hay hoạt động chuyển tiền về nước để hỗ trợ gia đình và tiêu dùng, đã đóng một vai trò cực kỳ quan trọng. Dữ liệu từ năm 1997 đến 2005 cho thấy, lượng kiều hối về Việt Nam đạt 18,556 tỷ USD, bằng 77% tổng vốn FDI thực hiện và lớn hơn cả tổng vốn ODA giải ngân. Nguồn ngoại tệ này giúp cải thiện cán cân thanh toán, ổn định tỷ giá và tăng sức mua trong nước. Tuy nhiên, để tạo ra giá trị bền vững, việc chuyển hóa một phần kiều hối thành vốn đầu tư trực tiếp là mục tiêu chiến lược. Đầu tư của Việt kiều vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh sẽ tạo ra việc làm, đóng góp vào ngân sách và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn. Đây là dòng vốn "bén rễ", gắn liền với sự phát triển của doanh nghiệp và quê hương, khác với các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn. Việc khuyến khích và tạo điều kiện cho sự chuyển dịch này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực quý giá từ kiều bào.

II. Rào cản thu hút vốn đầu tư từ kiều bào Vướng mắc từ đâu

Mặc dù tiềm năng là rất lớn và lòng yêu nước của kiều bào luôn hướng về cội nguồn, hoạt động đầu tư của Việt kiều về nước trên thực tế vẫn còn nhỏ bé, chưa tương xứng với kỳ vọng. Thực trạng này xuất phát từ nhiều rào cản cố hữu cả về mặt chính sách, pháp lý lẫn tâm lý. Quy mô đầu tư còn khiêm tốn, phân bổ không đồng đều, chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực có tính an toàn cao như bất động sản thay vì các ngành sản xuất hay công nghệ cao. Để thực sự khơi thông dòng vốn này, việc nhận diện và tháo gỡ triệt để các vướng mắc là nhiệm vụ cấp bách. Các rào cản này không chỉ làm nản lòng những nhà đầu tư tiềm năng mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài, những người luôn mong muốn được góp phần xây dựng quê hương một cách thiết thực và hiệu quả.

2.1. Vướng mắc trong thủ tục đầu tư cho người nước ngoài

Một trong những trở ngại lớn nhất là sự phức tạp và thiếu nhất quán của hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính. Trước khi có Luật Đầu tư 2005, kiều bào đứng trước lựa chọn đầu tư theo Luật Khuyến khích đầu tư trong nước hoặc Luật Đầu tư nước ngoài, mỗi luật lại có những quy định riêng, gây khó khăn trong việc tiếp cận và áp dụng. Các thủ tục đầu tư cho người nước ngoài thường bị cho là rườm rà, nhiều tầng nấc, thiếu minh bạch và tốn kém thời gian, chi phí. Việc thiếu một cơ chế hỗ trợ pháp lý chuyên biệt và hiệu quả cho kiều bào khiến họ cảm thấy lúng túng và không được bảo vệ khi gặp tranh chấp. Sự thay đổi chính sách thiếu lộ trình rõ ràng cũng tạo ra tâm lý e ngại về rủi ro pháp lý. Một môi trường đầu tư Việt Nam thực sự hấp dẫn đòi hỏi một hành lang pháp lý thông thoáng, ổn định và dễ dự đoán.

2.2. Rào cản tâm lý và nhu cầu củng cố niềm tin mãnh liệt

Bên cạnh các vấn đề pháp lý, rào cản về tâm lý và lòng tin cũng đóng vai trò quan trọng. Do hoàn cảnh lịch sử, một bộ phận kiều bào vẫn còn những e ngại, mặc cảm nhất định. Kinh nghiệm của Trung Quốc với phương châm "Làm yên lòng trước, khai thác sử dụng sau" là một bài học quý giá. Việc trả lại tài sản bị trưng thu trước đây đã tác động mạnh mẽ, giải tỏa vướng mắc và củng cố lòng tin của Hoa kiều. Đối với Việt Nam, việc xây dựng niềm tin đòi hỏi những hành động cụ thể và nhất quán. Như chia sẻ của ông Nguyễn Thanh Lâm, một Việt kiều Đức: "Việt kiều cần được đối xử công bằng, gần gũi, được tham gia trực tiếp vào những chương trình, dự án cụ thể mà đất nước đang cần. Khi ấy, nguồn lực sẽ bùng lên." Điều này cho thấy, sự công bằng, minh bạch và một cơ chế đối thoại cởi mở là chìa khóa để phá bỏ rào cản tâm lý, tạo sự an tâm để kiều bào mạnh dạn đầu tư và cống hiến.

III. Giải pháp thu hút vốn Cải cách chính sách cho kiều bào

Để biến tiềm năng thành hiện thực, việc xây dựng và hoàn thiện chính sách cho kiều bào là giải pháp trọng tâm. Kinh nghiệm thành công từ các quốc gia như Trung Quốc và Ấn Độ cho thấy một khung chính sách đồng bộ, hấp dẫn và thực tiễn là yếu tố quyết định. Các chính sách này không chỉ dừng lại ở những lời kêu gọi chung chung mà phải được cụ thể hóa thành các quy định pháp luật rõ ràng, các cơ chế ưu đãi đặc thù và các thủ tục hành chính tinh gọn. Mục tiêu là tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi, nơi kiều bào được xem là nhà đầu tư trong nước nhưng có thêm những chính sách khuyến khích phù hợp với đặc điểm riêng của họ. Cải cách chính sách phải đi theo hướng vừa đảm bảo lợi ích quốc gia, vừa tôn trọng và bảo vệ quyền lợi chính đáng của các nhà đầu tư của Việt kiều, tạo ra mối quan hệ hợp tác cùng có lợi và bền vững.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục đầu tư và tăng cường hỗ trợ pháp lý

Ưu tiên hàng đầu là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính theo hướng "một cửa", giảm thiểu các giấy tờ không cần thiết và rút ngắn thời gian cấp phép đầu tư. Việc áp dụng công nghệ thông tin để số hóa quy trình đăng ký và quản lý dự án sẽ tăng tính minh bạch và giảm phiền hà. Bên cạnh đó, cần thành lập các trung tâm hoặc văn phòng chuyên trách về hỗ trợ pháp lý cho kiều bào. Các trung tâm này sẽ cung cấp thông tin chính xác về Luật Đầu tư, tư vấn về các lĩnh vực đầu tư tiềm năng, và hỗ trợ giải quyết các vướng mắc, tranh chấp phát sinh. Sự rõ ràng và nhất quán trong việc thực thi pháp luật sẽ là nền tảng vững chắc để các nhà đầu tư kiều bào yên tâm triển khai các dự án dài hạn, góp phần cải thiện đáng kể môi trường đầu tư Việt Nam.

3.2. Xây dựng các chính sách ưu đãi đầu tư đặc thù riêng

Học tập kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần nghiên cứu và ban hành các ưu đãi đầu tư được thiết kế riêng cho kiều bào. Trung Quốc đã áp dụng chính sách miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong những năm đầu hoạt động. Ấn Độ còn đi xa hơn khi phát hành "trái phiếu kiến thiết" chỉ dành cho Ấn kiều và cho phép họ hưởng lãi suất tiền gửi cao hơn. Các chính sách tương tự có thể được áp dụng tại Việt Nam, ví dụ như: ưu đãi về thuế, tiền thuê đất; hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn tín dụng; khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, khởi nghiệp sáng tạo, hoặc các vùng kinh tế-xã hội còn khó khăn. Những ưu đãi này không chỉ là sự hỗ trợ về tài chính mà còn là sự ghi nhận và trân trọng của Nhà nước đối với những đóng góp của cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

3.3. Đảm bảo quyền sở hữu tài sản và cơ chế chuyển lợi nhuận

Một trong những lo ngại lớn nhất của nhà đầu tư là sự an toàn về tài sản. Chính sách cho kiều bào phải có những quy định rõ ràng và bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản đầu tư, bao gồm cả đầu tư bất động sản và quyền sở hữu trí tuệ. Cần có cơ chế pháp lý vững chắc, khẳng định Nhà nước không quốc hữu hóa tài sản của nhà đầu tư. Song song đó, việc minh bạch hóa quy trình chuyển lợi nhuận về nước là yếu tố sống còn. Thủ tục cần đơn giản, nhanh chóng và phù hợp với thông lệ quốc tế, đảm bảo nhà đầu tư có thể thu hồi vốn và lợi nhuận một cách hợp pháp và thuận tiện. Khi những quyền lợi cơ bản này được đảm bảo, kiều bào sẽ có đủ niềm tin để thực hiện các dự án đầu tư quy mô lớn và dài hạn.

IV. Bí quyết kết nối kiều bào Xây dựng cầu nối vững chắc

Chính sách dù tốt đến đâu cũng sẽ không phát huy hết hiệu quả nếu thiếu sự kết nối chủ động và chân thành. Việc kết nối kiều bào không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Xây dựng một cầu nối vững chắc dựa trên sự tin tưởng, thấu hiểu và chia sẻ là bí quyết để huy động không chỉ nguồn vốn mà cả trái tim và khối óc của cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Cần thay đổi tư duy từ "kêu gọi" sang "đồng hành", xem kiều bào là đối tác chiến lược, là một bộ phận không thể tách rời của dân tộc. Các hoạt động kết nối cần được tổ chức thường xuyên, đa dạng về hình thức và thực chất về nội dung, tạo ra những kênh đối thoại hai chiều hiệu quả để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và giải quyết kịp thời các kiến nghị của bà con.

4.1. Phát huy vai trò các cơ quan đại diện và hiệp hội kiều bào

Các cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài và các hiệp hội, hội đoàn của kiều bào đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối kiều bào. Các cơ quan này cần hoạt động năng động hơn, không chỉ thực hiện các nhiệm vụ ngoại giao truyền thống mà còn phải là những trung tâm xúc tiến đầu tư, thương mại. Cần tổ chức các buổi hội thảo, cung cấp thông tin cập nhật về môi trường đầu tư Việt Nam, về các chính sách cho kiều bào. Đồng thời, Nhà nước cần hỗ trợ và tạo điều kiện cho các hiệp hội doanh nhân Việt kiều phát triển mạnh mẽ, trở thành đầu mối tin cậy để tập hợp, đoàn kết và hỗ trợ các nhà đầu tư cá nhân, giúp họ vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu khi về nước kinh doanh.

4.2. Quảng bá cơ hội đầu tư và những câu chuyện thành công

Hiệu ứng lan tỏa từ những tấm gương thành công là công cụ quảng bá hiệu quả nhất. Thay vì chỉ trình bày các con số và chính sách khô khan, cần đẩy mạnh truyền thông về những dự án đầu tư của Việt kiều đã thành công tại quê hương. Những câu chuyện này tạo ra niềm tin và nguồn cảm hứng, cho thấy việc đầu tư về Việt Nam là khả thi và có lợi. Cần xây dựng các ấn phẩm, các chương trình truyền hình, các cổng thông tin điện tử chuyên biệt để giới thiệu các cơ hội đầu tư cụ thể trong từng lĩnh vực như đầu tư bất động sản, công nghệ, nông nghiệp sạch... Việc quảng bá một cách chuyên nghiệp và có mục tiêu sẽ giúp các nhà đầu tư kiều bào nhận diện rõ tiềm năng kinh tế và đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác hơn.

V. Top cơ hội đầu tư cho Việt kiều tại thị trường Việt Nam

Với một nền kinh tế năng động và tốc độ tăng trưởng cao, Việt Nam mang đến nhiều cơ hội đầu tư hấp dẫn cho kiều bào. Việc lựa chọn đúng lĩnh vực không chỉ giúp tối đa hóa lợi nhuận mà còn phù hợp với thế mạnh về kiến thức, kinh nghiệm và mạng lưới của nhà đầu tư. Bên cạnh các kênh truyền thống, sự phát triển của công nghệ và quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế đang mở ra những sân chơi mới đầy tiềm năng. Việc nắm bắt các xu hướng này sẽ giúp đầu tư của Việt kiều không chỉ thành công về mặt tài chính mà còn đóng góp trực tiếp vào quá trình hiện đại hóa đất nước, đặc biệt trong các lĩnh vực mà Việt Nam đang có nhu cầu phát triển mạnh mẽ.

5.1. Thị trường bất động sản Kênh đầu tư truyền thống hấp dẫn

Lĩnh vực đầu tư bất động sản luôn là một trong những lựa chọn hàng đầu của kiều bào. Sức hấp dẫn đến từ tâm lý "tấc đất tấc vàng", nhu cầu sở hữu một ngôi nhà tại quê hương và tiềm năng tăng giá trong dài hạn. Với việc Luật Đầu tư và các luật liên quan ngày càng thông thoáng hơn về quyền sở hữu nhà ở cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài, rào cản pháp lý đang dần được gỡ bỏ. Các cơ hội không chỉ giới hạn ở nhà ở mà còn mở rộng sang các phân khúc khác như bất động sản nghỉ dưỡng, văn phòng cho thuê, nhà xưởng công nghiệp. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần có sự tìm hiểu kỹ lưỡng về quy hoạch và pháp lý dự án để tránh rủi ro, đồng thời cần có sự hỗ trợ pháp lý tin cậy.

5.2. Thị trường chứng khoán và các quỹ đầu tư tài chính đa dạng

Đối với các nhà đầu tư ưa thích sự linh hoạt và thanh khoản cao, thị trường chứng khoán Việt Nam là một kênh đầu tư đáng cân nhắc. Sự tăng trưởng ổn định của kinh tế vĩ mô và quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã và đang tạo ra nhiều hàng hóa chất lượng cho thị trường. Thay vì đầu tư trực tiếp, kiều bào có thể tham gia thông qua các quỹ đầu tư chuyên nghiệp. Hình thức này giúp giảm thiểu rủi ro nhờ sự đa dạng hóa danh mục và được quản lý bởi các chuyên gia am hiểu thị trường trong nước. Đây là một cách hiệu quả để thu hút kiều hối và vốn nhàn rỗi từ cộng đồng kiều bào, hướng dòng tiền vào các doanh nghiệp niêm yết có tiềm năng tăng trưởng tốt.

5.3. Khởi nghiệp sáng tạo và các ngành công nghệ cao mũi nhọn

Đây là lĩnh vực đầu tư mang lại giá trị gia tăng cao nhất, phù hợp với thế mạnh của lực lượng trí thức kiều bào. Nhiều người Việt ở nước ngoài là chuyên gia, kỹ sư, nhà khoa học hàng đầu trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo. Việc khuyến khích họ về nước khởi nghiệp sáng tạo hoặc đầu tư vào các startup công nghệ sẽ tạo ra một cú hích lớn cho nền kinh tế tri thức. Mô hình của Ấn Độ trong việc thu hút các nhà khoa học Ấn kiều về nước xây dựng ngành công nghiệp phần mềm là một minh chứng điển hình. Nhà nước cần có những ưu đãi đầu tư đặc biệt, xây dựng các khu công nghệ cao và vườn ươm doanh nghiệp để tạo hệ sinh thái thuận lợi cho dòng vốn và chất xám này phát triển.

VI. Tương lai thu hút vốn đầu tư Hướng đến sự bền vững

Việc thu hút vốn đầu tư từ kiều bào không phải là một chiến dịch ngắn hạn mà là một chiến lược dài hơi, hướng tới sự phát triển bền vững. Nguồn lực này, khi được khai thác và sử dụng hiệu quả, sẽ tạo ra những tác động cộng hưởng to lớn, không chỉ thúc đẩy kinh tế mà còn củng cố sức mạnh mềm và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Tương lai của dòng vốn này phụ thuộc vào khả năng xây dựng và duy trì một môi trường đầu tư thực sự cạnh tranh, minh bạch và một chính sách đối với kiều bào nhất quán, thể hiện sự trân trọng và tinh thần hòa hợp dân tộc. Đây là con đường tất yếu để nguồn lực kiều bào thực sự trở thành động lực quan trọng, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu mạnh.

6.1. Tác động cộng hưởng từ dòng vốn đầu tư của Việt kiều

Giá trị từ đầu tư của Việt kiều vượt xa những con số tài chính đơn thuần. Dòng vốn này mang theo công nghệ mới, mô hình quản trị tiên tiến và kinh nghiệm kinh doanh quốc tế. Các doanh nghiệp do kiều bào thành lập thường có tầm nhìn toàn cầu, dễ dàng kết nối với chuỗi cung ứng và thị trường xuất khẩu, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho cả nền kinh tế. Hơn nữa, sự thành công của họ tại quê nhà còn là nguồn cảm hứng cho thế hệ trẻ trong nước, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và đổi mới. Tác động cộng hưởng này giúp tạo ra một chu kỳ phát triển tích cực: kiều bào đầu tư thành công, kinh tế trong nước phát triển, môi trường đầu tư lại càng trở nên hấp dẫn hơn, tiếp tục thu hút kiều hối và vốn đầu tư mới.

6.2. Kiến nghị chiến lược quốc gia nhằm thu hút nguồn lực kiều bào

Để tối ưu hóa nguồn lực kiều bào, cần xây dựng một chiến lược quốc gia toàn diện và đồng bộ. Chiến lược này phải bao gồm: (1) Hoàn thiện khung pháp lý theo hướng minh bạch, đơn giản hóa thủ tục đầu tư cho người nước ngoài và có chính sách cho kiều bào nhất quán. (2) Thiết kế các gói ưu đãi đầu tư cạnh tranh, đặc biệt cho các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ cao và khởi nghiệp sáng tạo. (3) Tăng cường hoạt động kết nối kiều bào thông qua các kênh ngoại giao, hiệp hội và công nghệ số. (4) Đẩy mạnh công tác truyền thông, quảng bá hình ảnh một môi trường đầu tư Việt Nam an toàn, năng động và giàu tiềm năng. Việc triển khai quyết liệt và đồng bộ chiến lược này sẽ mở ra một kỷ nguyên mới trong việc huy động sức mạnh của cả dân tộc để góp phần xây dựng quê hương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, Luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Khái quát chung về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và kinh nghiệm thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ ngoại kiều của một số nước. Chƣơng 2: Thực trạng thu hút vốn đầu tư từ người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong thời gian qua. Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút vốn đầu tư từ người Việt Nam định cư ở nước ngoài. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ KINH NGHIỆM THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI TỪ NGOẠI KIỀU CỦA MỘT SỐ NƢỚC.

Trước khi Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp được Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29/11/2005 và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2006, người Việt Nam định cư ở nước ngoài đầu tư trực tiếp về Việt Nam có quyền lựa chọn đầu tư theo Luật KKĐTTN hoặc Luật ĐTNN tại Việt Nam nhưng mỗi dự án đầu tư chỉ áp dụng một trong hai luật đó. Do vậy, luận văn sẽ trình bày một số lý luận chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài làm cơ sở nghiên cứu. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 1. Khái niệm vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài là một trong các kênh thu hút vốn ĐTNN chảy vào một quốc gia.

Trên thế giới có nhiều cách diễn giải khái niệm FDI tuỳ theo góc độ tiếp cận của các nhà kinh tế. Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF): Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) là vốn đầu tư thực hiện để thu được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động ở một nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư. Mục đích của nhà đầu tư là giành được tiếng nói có hiệu quả trong việc quản lý doanh nghiệp đó. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khái niệm này nhấn mạnh 3 yếu tố: chủ thể đầu tư phải có yếu tố nước ngoài, tính lâu dài của hoạt động đầu tư và động cơ đầu tư là giành quyền kiểm soát trực tiếp hoạt động quản lý của doanh nghiệp.

Đây là sự phân biệt FDI với đầu tư gián tiếp trên thị trường vốn trong nền kinh tế hiện đại. Các nhà kinh tế học B.O Siderten Geoffrey Reed và Dominick Salvatore cũng có cách tiếp cận tương tự. Trong cuốn International Economics năm 1995, Salvatore đã đưa ra khái niệm: FDI là đầu tư thực (real) vào nhà máy các hàng hoá đầu tư, đất đai, hàng hoá tồn kho, ở đó quyền quản lý và tư bản cùng tồn tại và nhà đầu tư giữ quyền quản lý trong suốt quá trình sử dụng vốn đầu tư đó. Khái niệm này chưa thể hiện mục tiêu lớn nhất của nhà đầu tư là lợi nhuận cao.

Trung Quốc quan niệm FDI là việc người sở hữu tư bản tại nước này mua hoặc kiểm soát một thực thể kinh tế của nước khác. Theo đó, nếu khoản tiền mà nhà đầu tư trả cho thực thể kinh tế này của nước ngoài có “ảnh hưởng quyết định” đối với thực thể kinh tế ấy hoặc tăng thêm “quyền cầm cái” trong thực thể kinh tế mà nó có ảnh hưởng ấy, thì đó là đầu tư trực tiếp. Quyền kiểm soát mà các nhà lý luận Trung Quốc đề cập tới đó là tỷ lệ chiếm hữu cổ phần; khi cổ phần đạt tới tỷ lệ nào đó thì có quyền kiểm soát xí nghiệp và quyền này là vấn đề cốt lõi của đầu tư trực tiếp. Như vậy cách hiểu của Trung Quốc nhấn mạnh đến khía cạnh sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp của chủ đầu tư đối với các hoạt động đầu tư bằng vốn đầu tư của mình.

[1, tr 15] Theo Luật ĐTNN tại Việt Nam năm 2006 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật ĐTNN tại Việt Nam (số 18/2000/QH10) năm 2000 thì: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vốn hoặc bất kỳ tài sản nào để tiến hành hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này. Khái niệm này nhấn mạnh chủ đầu tư là người nước ngoài nhằm xác định được tư bản được chuyển dịch trong đầu tư trực tiếp nước ngoài nhất thiết phải vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia. Nhìn chung, các định nghĩa trên đã nhận dạng đầu tư trực tiếp nước ngoài tập trung vào các tiêu thức sau: - Chủ thể đầu tư có thể là Chính phủ, cá nhân hoặc hỗn hợp (chủ yếu được thực hiện từ nguồn vốn tư nhân) từ một nền kinh tế khác. Nghĩa là chủ sở hữu vốn phải có yếu tố nước ngoài mà thể hiện là sự khác nhau về quốc tịch, lãnh thổ giữa bên đi đầu tư và bên nhận đầu tư.

- Về vốn góp: các chủ đầu tư nước ngoài phải đóng một lượng vốn tối thiểu theo quy định của mỗi nước nhận đầu tư để họ có quyền trực tiếp tham gia quản lý, điều hành sản xuất kinh doanh. Chẳng hạn, tại Mỹ là 10%, các nước kinh tế thị trường Phương Tây nói chung quy định là 20% hoặc 25%. Ở Việt Nam, Luật ĐTNN cũng đưa ra điều kiện “Phần vốn góp của bên nước ngoài vào vốn pháp định của doanh nghiệp liên doanh không bị hạn chế về mức độ cao nhất theo sự thoả thuận của các bên, nhưng không dưới 30% vốn pháp định, trừ những trường hợp do Chính phủ quy định” [27]. Căn cứ vào mức vốn góp, nhà đầu tư nước ngoài có quyền điều hành, quản lý doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Nếu nhà đầu tư nước ngoài đầu tư 100% vốn thì quyền điều hành hoàn toàn thuộc về họ, họ có thể trực tiếp quản lý hoặc thuê người quản lý. Dựa trên kết quả sản xuất kinh doanh, lợi nhuận được phân chia theo tỷ lệ vốn góp trong vốn pháp định sau khi đã trừ các khoản đóng góp. - Loại hình đầu tư: FDI là loại hình đầu tư dài hạn bởi hoạt động đầu tư này gắn liền với việc xây dựng các cơ sở, chi nhánh sản xuất kinh doanh tại nước tiếp nhận đầu tư. Nói cách khác, đây là vốn có tính “bén rễ” ở nước tiếp 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhận nên không thể rút trong một thời gian ngắn.

Do đó, với tư cách là một dòng vốn quốc tế, FDI có bản chất là dòng chu chuyển vốn có thời gian tương đối dài. Dòng vốn này có tính chất khác biệt so với hoạt động đầu tư gián tiếp (mua, bán chứng khoán) hoặc các giao dịch vay nợ giữa các quốc gia, các doanh nghiệp trên thế giới. Do gắn với công trình, dự án đầu tư ở một địa điểm cụ thể, FDI có tính ổn định tương đối cao, dễ theo dõi, dễ kiểm soát, không biến động bất thường như các dòng tiền ngắn hạn hoặc các khoản đầu tư gián tiếp. Qua sự phân tích trên, có thể định nghĩa vốn FDI một cách đầy đủ như sau: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment - FDI) là loại hình đầu tư dài hạn mà trong đó chủ đầu tư là người nước ngoài đưa vốn vào một nước khác và tham gia trực tiếp vào việc quản lý sử dụng vốn theo quy định của Luật đầu tư tại nước sở tại, nhằm mục tiêu thu lợi nhuận cao.

Nguyên nhân cơ bản của di chuyển vốn đầu tư dưới hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài là do có sự chênh lệch về tỷ suất lợi nhuận xuất phát từ lợi thế so sánh khác nhau giữa các quốc gia. Điều kiện thuận lợi cho di chuyển vốn đầu tư là xu thế tự do hoá thương mại, đầu tư và tài chính ngày càng tăng trên thế giới hiện nay. Đầu tư trực tiếp nước ngoài biểu hiện sự gặp nhau giữa "cung và cầu", đó là lợi ích của nhà đầu tư và nhu cầu của nước tiếp nhận đầu tư. Khi việc đầu tư ở trong nước không còn mang lại nhiều lợi nhuận, các nhà đầu tư có sự chuyển hướng đưa vốn đầu tư ra nước ngoài, nơi các yếu tố chi phí sản xuất rẻ hơn, cho phép thu lợi nhận cao hơn hoặc đạt được những mục tiêu quan trọng về mở rộng qui mô, chiếm lĩnh thị phần, tăng sức mạnh so với các đối thủ cạnh tranh.

Thông qua thu hút vốn đầu tư nước ngoài, Việt Nam có điều kiện bổ sung vốn đầu tư phát triển, điều chỉnh cơ cấu kinh tế, đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và hiệu quả của nền kinh tế. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Để duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân từ 7,5 - 8%/năm, từ nay đến năm 2010 nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế Việt Nam lên tới khoảng 136 - 140 tỷ USD. Trong đó 35% là vốn nước ngoài chủ yếu vào Việt Nam qua con đường đầu tư trực tiếp (FDI), đầu tư gián tiếp (FII), viện trợ phát triển chính thức (vốn ODA). Nghiên cứu các đặc điểm của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài giúp chúng ta đưa ra được những biện pháp thu hút nguồn vốn này.

Đặc điểm của đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FDI có những đặc điểm nhất định, phân biệt với các hình thức đầu tư nước ngoài hoặc vay nợ nước ngoài khác. Đặc điểm của FDI cho thấy tính hai mặt của nó đối với nước tiếp nhận đầu tư: cả tích cực và hạn chế * Những mặt tích cực: Thứ nhất, FDI không để lại gánh nặng nợ nần cho chính phủ nước tiếp nhận đầu tư như ODA hoặc các hình thức đầu tư nước ngoài khác như vay thương mại, phát hành trái phiếu ra nước ngoài … Vì chính các nhà đầu tư nước ngoài tự bỏ vốn ra kinh doanh, trực tiếp điều hành sản xuất kinh doanh, làm ăn lâu dài tại nước sở tại, hoàn toàn tự chịu trách nhiệm về kết quả đầu tư (theo nguyên tắc “lời ăn, lỗ chịu”). Thực hiện liên doanh với đối tác đầu tư trong nước, họ cùng chia sẻ rủi ro khi gặp rủi ro về tài chính. So với những điều kiện ràng buộc khắt khe thường đi kèm với nguồn vốn ODA của người cung ứng vốn, lãi suất cao của vay thương mại thì rõ ràng nguồn vốn FDI tương đối ít rủi ro hơn cho nước tiếp nhận đầu tư.

Thứ hai, do đặc điểm và bản chất của FDI, nhà đầu tư nước ngoài không dễ dàng rút vốn khỏi nước sở tại như đầu tư gián tiếp. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Những cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ thường làm nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt rút vốn bằng cách “bán tống, bán tháo” cổ phiếu, trái phiếu đang nắm giữ, làm sụt giá chứng khoán, gây đổ vỡ thị trường chứng khoán.