MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1. Về mặt lý luận Lịch sử nghiên cứu truyền thông đã ghi nhận “thông điệp” (message) là thành tố có vị trí, vai trò quan trọng trong chu trình truyền thông điều đ đƣợc minh chứng ở tất cả các mô hình truyền thông từ Lasswell, Claude Shannon, Weaver, David Berlo, Charles Osgood hay Wilbur Schramm.Lý thuyết báo chí học cũng khẳng định, thông điệp báo chí là một khái niệm cơ ản của báo chí, là nội dung thông tin làm nên sức sống, giá trị sử dụng của tác phẩm/sản phẩm báo chí [105, tr.17], n i lên đồ, mục đ ch ch nh iến của nhà báo và cơ quan truyền thông; tác động, tạo hiệu ứng, hình thành dƣ luận xã hội tích cực, xây dựng thế giới quan khoa học, góp phần nâng cao nhận thức, mở rộng hiểu biết điều chỉnh thái độ và hành vi của công chúng phù hợp với mục tiêu truyền thông và nhu cầu phát triển xã hội [95, tr.6, 8], điều đ cho thấy ngh a lý luận về sứ mệnh và vai trò quan trọng của thông điệp báo chí- truyền thông. Mặt khác, nếu coi thông điệp báo chí có sức mạnh to lớn cả về lý luận và thực tiễn báo chí- truyền thông thì khảo cứu thông điệp báo chí sẽ là một phƣơng pháp tiếp cận khoa học có hiệu quả cao để tìm ra t nh chất của thông điệp mà báo chí muốn gửi tới xã hội thông qua quan hệ biện chứng giữa thông điệp với thực tế ngoài thông điệp đã sản sinh ra thông điệp [81, tr.39], cho thấy động cơ và mục đ ch của nhà truyền thông đối với các sự kiện xã hội đƣợc phản ánh thông qua lăng nh áo ch đồng thời cho phép hiểu rõ về nội dung, hình thức tác phẩm/sản phẩm báo chí, kênh chuyển tải hay quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc, của cơ quan áo ch của tác giả và nhà báo với nội dung truyền tải đ ra sao? Hơn thế kết quả phân tích báo chí còn trợ giúp các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý xã hội có thể nhận biết thực trạng, những tác động, ảnh hƣởng cũng nhƣ xu hƣớng phát triển của HNCYTNN trên cơ sở đ hoạch định các chủ trƣơng ch nh sách chiến lƣợc và bổ sung, hoàn thiện pháp luật về HNCYTNN.
Đồng thời giúp cho các cơ quan áo ch - truyền thông làm tốt hơn việc đăng tải và định hƣớng thông tin về HNCYTNN. luan an 2 Vì vậy nghiên cứu thông điệp HNCYTNN qua lăng nh áo ch nhằm hƣớng đến mối quan tâm này, tiếp cận gợi mở nhận thức nội dung nhận diện các yếu tố xã hội thông qua thông điệp truyền thông về HNCYTNN, ởi lẽ hó c một nhà nghiên cứu hay một công trình nghiên cứu nào c thể đề cập một cách toàn diện đa chiều cạnh về HNCYTNN giống nhƣ áo ch đặc iệt là áo mạng điện tử trong thời ỳ hiện nay. Về mặt thực tiễn Hôn nhân, gia đình c vai trò quan trọng ảnh hƣởng đến mọi mặt trong đời sống sinh tồn và phát triển của xã hội loài ngƣời Hiện nay trong xu thế toàn cầu hoá, hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài (hôn nhân quốc tế ngày càng c xu hƣớng gia tăng đặc iệt là các nƣớc hu vực châu Á (Singapore tăng hoảng Đài Loan 1 Hàn Quốc 11 Nhật Bản Philippines so với tổng số lƣợng hôn nhân trên toàn quốc [118]), trong đ c Việt Nam, với t nh chất phát triển ngày một đa dạng và phức tạp việc quản l nhà nƣớc còn nhiều h hăn. Hơn thế hôn nhân quốc tế hông chỉ đơn thuần là hình thái ết hợp giới t nh mà còn là sự ết nối giữa các quốc gia dân tộc c ảnh hƣởng trực tiếp đến mọi l nh vực của đời sống xã hội và đối ngoại của đất nƣớc.
Ch nh vì vậy vấn đề hôn nhân quốc tế đã sớm đƣợc các nƣớc đặc iệt quan tâm, m i quốc gia đều chú ý đến xây dựng một hệ thống luật pháp c ng với những quy định cách thức riêng iệt để điều chỉnh phân định quyền và ngh a vụ trong hôn nhân quốc tế và đi liền với chiến lƣợc này là mục tiêu truyền thông về HNCYTNN đặc iệt là truyền thông trên áo ch trong đ c áo mạng điện tử. Báo chí đƣa tin nhƣ thế nào? Báo chí có vai trò gì trong việc hiện thực hoá các ch nh sách, pháp luật về HNCYTNN vào thực tiễn? Báo ch thể hiện thành iến thiên vị h ch lệ, động viên hay ỳ thị? Câu trả lời cho tất cả những vấn đề đ là ẩn số thông điệp mà áo ch chuyển tải. Hiện nay cả nƣớc đã c hơn công dân Việt Nam ết hôn với ngƣời nƣớc ngoài trung ình m i năm c hơn 1 ngƣời trong đ hu vực ph a Nam là 8 ngƣời (chiếm 76 [7] c thời điểm hôn nhân nƣớc ngoài trở thành một hiện tƣợng là điểm n ng thu hút sự chú của công luận. luan an 3 Trƣớc thực tế đ nhiều công trình nghiên cứu về HNCYTNN đã đƣợc triển khai ở nhiều chiều cạnh khác nhau, và đây cũng là một mảng đề tài lớn đƣợc các phƣơng tiện truyền thông đại chúng khai thác, trong đ c áo mạng điện tử Tuy nhiên trong môi trƣờng thế giới phẳng hôn nhân quốc tế ngày càng diễn iến phức tạp nhạy cảm và việc quản l của nhà nƣớc còn rất nhiều khó hăn trong khi áo mạng điện tử đã và đang tạo nên một sức mạnh mềm là kênh thông tin quan trọng để công chúng thế giới hiểu về đất nƣớc con ngƣời và văn hoá Việt Nam do vậy truyền thông về HNCYTNN nhƣ thế nào cũng là một điều đáng àn và là điểm thách thức lớn hiện nay.
Chính vì lẽ đ câu hỏi đƣợc đặt ra là thông điệp về HNCYTNN trên các báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay là gì? Khuôn mẫu hôn nhân nƣớc ngoài chứa đựng trong các sản phẩm áo mạng điện tử ra sao? Vai trò của thông điệp và mục đ ch của nhà truyền thông nhằm thực hiện điều gì hi gửi thông điệp này tới công chúng? Phƣơng thức truyền tải thông điệp đ nhƣ thế nào? Liệu các thông điệp đ đã đáp ứng đƣợc mục đ ch của nhà truyền thông và yêu cầu xã hội hay chƣa? Trong ối cảnh hội nhập hiện nay chúng ta c cần thiết phải định hƣớng thông điệp truyền thông về HNCYTNN để xây dựng hình ảnh về đất nƣớc về văn hoá và con ngƣời Việt Nam hay không? Do vậy yêu cầu nghiên cứu tổng ết thực tiễn đánh giá một cách hệ thống về thông điệp HNCYTNN trên áo mạng điện tử Việt Nam hiện nay là vấn đề c t nh l luận và thực tiễn cấp thiết. Mặt hác c thể thấy rõ hơn vai trò và thách thức đặt ra đối với áo ch n i chung và áo mạng điện tử n i riêng trong việc truyền gửi thông điệp về HNCYTNN tới cộng đồng là rất lớn, ởi lẽ các cá nhân trong xã hội đều tiếp nhận thông tin qua các phƣơng tiện truyền thông và chịu ảnh hƣởng từ các thông điệp truyền thông đến việc hình thành thế giới quan, nhân sinh quan và thông điệp đƣợc “ ắn” và “thấm dần” vào tâm tƣởng công chúng theo thời gian vì thế thông điệp trên báo chí nhƣ thế nào tất sẽ ảnh hƣởng tới nhận thức của công chúng nhƣ thế ấy. Những thông điệp mang định iến thiếu t nh hoa học c thể tạo nhận thức thiên iến sai lệch thậm ch làm tổn hại đến hình ảnh quốc gia và hình ảnh con ngƣời Việt Nam, ngƣợc lại những thông điệp hách quan hoa học luan an 4 sẽ giúp cộng đồng hình thành nhận thức đúng xây dựng hành vi t ch cực giảm thiểu rủi ro và những hệ lụy từ hôn nhân ngoại quốc đồng thời g p phần quảng á xây dựng hình ảnh đẹp về đất nƣớc và con ngƣời Việt Nam với cộng đồng thế giới. Góp phần thực hiện mục tiêu đ tác giả đã lựa chọn vấn đề h n i p về h n nh n c ut n c n o i tr n om n i n t ở Vi t N m hi n n làm đề tài nghiên cứu luận án.
Nghiên cứu luận giải các vấn đề về thông điệp báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng; xây dựng các tiêu chí về thông điệp HNCYTNN; cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn khoa học cho việc khảo sát thông điệp và hình thành các giải pháp nâng cao chất lƣợng thông điệp về HNCYTNN trên báo mạng điện tử Việt Nam trong thời gian tới. M c ch n hi n c u Trên cơ sở nghiên cứu l luận, hảo sát phân tích và nhận diện thông điệp về hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài trên áo mạng điện tử ở Việt Nam, từ đ đề xuất các giải pháp nâng cao chất lƣợng thông điệp về hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài trên áo mạng điện tử ở Việt Nam trong thời gian tới 2. Nhi m v n hi n c u Để thực hiện đƣợc mục đ ch trên luận án triển hai một số nhiệm vụ: - Làm rõ cơ sở l luận và thực tiễn nghiên cứu thông điệp về hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài trên áo mạng điện tử - Khảo sát và phân t ch thông điệp về hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài trên các áo mạng điện tử: vnexpress. - Nhận định các vấn đề đặt ra và đề xuất giải pháp nâng cao chất lƣợng thông điệp về hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài trên áo mạng điện tử Việt Nam hiện nay ứ 3.
it n n hi n c u luan an 5 Thông điệp về hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay. h m vi n hi n c u - Không gian nghiên cứu: Nghiên cứu tiến hành khảo cứu các tác phẩm báo chí về đề tài hôn nhân c yếu tố nƣớc ngoài trên trang áo mạng điện tử vnexpress. - Thời gian khảo sát thông điệp: 2010 - 2015 4. G ế ứ và khung phân tích 4.
i thu t n hi n c u - Thông điệp về hôn nhân có yếu tố nƣớc ngoài trên báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay chứa đựng khuôn mẫu hôn nhân mang t nh thƣơng mại hoá và bi kịch hoá; thông điệp phản ánh theo chiều hƣớng tiêu cực nhiều hơn t ch cực, thiếu khách quan, nặng về phê phán; Các tác phẩm áo ch c xu hƣớng quan tâm nhiều hơn đến truyền thông về biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả hơn là những tác nhân gây ra những bất cập, hệ lụy trong hôn nhân có yếu tố nƣớc ngoài.