Chương 1: Thông điệp bằng ảnh báo chí - những vấn đề lý luận cơ bản. - Chương 2: Thực trạng thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ năm 2016. - Chương 3: Giải pháp và khuyến nghị đối với thông điệp bằng ảnh báo chí trên báo Tuổi trẻ. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 THÔNG ĐIỆP BẰNG ẢNH BÁO CHÍ - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1.
Khái niệm “thông điệp” Thông điệp (Message) là nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát (người mang nội dung thông tin) đến đối tượng tiếp nhận (cá nhân hoặc tập thể), được lưu lại trong tâm trí người nhận tin, giúp duy trì hay làm thay đổi nhận thức, cảm xúc và hành vi của đối tượng tiếp nhận. Đây là yếu tố thứ 2, đóng vai trò quan trọng trong quá trình truyền thông. Theo cuốn “Cơ sở Lý luận báo chí và truyền thông” thì: “Thông điệp có thể bằng tín hiệu, kí hiệu, mã số, bằng mực trên giấy, sóng trên không trung hoặc bất cứ tín hiệu nào mà người ta có thể hiểu được và được trình bày ra một cách ý nghĩa. Điều quan trọng là thông điệp phải được diễn tả bằng thứ ngôn ngữ mà người cung cấp (nguồn) và người tiếp nhận đều hiểu được.
Có thể là ngôn ngữ giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày, ngôn ngữ kỹ thuật trong khoa học kỹ thuật, hay ngôn ngữ văn học nghệ thuật …Bằng bất cứ cách nào, một ý nghĩa nào đó thì cũng phải được diễn tả bằng ngôn ngữ hiểu được trong truyền thông” [15, T.14] Thông điệp trong truyền thông phải qua các bước mã hóa, truyền đi, tiếp nhận và giải mã. Mỗi thông điệp chuyển từ người khởi xướng đến người tiếp nhận thường giảm độ chính xác và cường độ, nên phải tìm cách tăng thêm sức mạnh cho thông điệp. Mỗi thông điệp được người tiếp nhận nghiên cứu và chỉ biết được sức mạnh, hiệu quả của nó khi người tiếp nhận có thông tin phản hồi. Thông điệp gồm 2 loại: Thông điệp muốn truyền đạt và thông điệp nhận được.
Thông điệp muốn truyền đạt chính là những ý tưởng, cảm xúc mà người phát muốn cho người nhận biết và hiểu chính xác. Tùy hoàn cảnh, khả năng, trình độ, khả năng truyền đạt của từng người rất khác nhau. Thông điệp nhận được là điều mà người nhận nghe, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thấy, sờ, ngửi hay nếm và giải mã. Do sự khác biệt về nhân cách, khả năng, kinh nghiệm, trình độ của người phát và người nhận, sự khác biệt giữa thông điệp muốn truyền đạt có sự khác nhau.
Thông điệp được truyền đi thông qua ngôn từ, chữ viết, cử chỉ, ánh mắt, nụ cười, đồ vật, cách sử dụng không gian và thời gian. Thông điệp không thể không có thông tin. Thông điệp và thông tin luôn đi kèm với nhau. Nếu như thông điệp là cái bản chất thì thông tin là vỏ bao bọc bản chất đó.
Thông tin càng cụ thể chi tiết, thông điệp có được càng dễ hiểu. Khái niệm “ảnh báo chí” và “thông điệp bằng ảnh báo chí” - Ảnh báo chí Ở Hamburg do một nhiếp ảnh người Đức thể hiện. Nhưng mãi đến cuối thể kỷ XIX, những bức ảnh thời sự phản ánh sinh động tâm tư, cuộc sống của con người mới xuất hiện trên những tờ báo và tạp chí. Từ đó đến nay, ảnh luôn có mặt trên báo in và có ý nghĩa quan trọng đối với việc thực hiện nhiệm vụ thông tin toàn diện của các tờ báo.
Khai sinh từ năm 1842, trải qua 170 năm, ảnh báo chí không ngừng hoàn thiện và phát triển. Tuy nhiên, trong giới lý luận và thực tiễn ảnh báo chí của VN hiện nay vẫn còn tồn tại nhiều khái niệm thiếu nhất quán về loại hình báo chí này. Tác giả Brian Horton trong cuốn “Ảnh báo chí” cho rằng: “Ảnh báo chí kể lại một câu chuyện bằng hình ảnh, tường thuật với chiếc máy ảnh, ghi nhận một khoảnh khắc trong thời gian, cái phút giây điển hình khi một hình ảnh đúc kết câu chuyện” [34, tr. Ở Việt Nam, năm 1999, trong hội thảo của Câu lạc bộ Ảnh báo chí, Hội nhà báo Việt Nam tổ chức có nêu ra khái niệm về ảnh báo chí như sau: “Ảnh báo chí là một loại hình báo chí có chức năng phản ánh, cung cấp thông tin mới, sự việc mới một cách độc lập, có vai trò trong việc ca ngợi con người mới với những hành động đẹp, điển hình, có khả năng phê phán những thiếu sót, phát hiện và phân tích những hiện tượng tiêu cực”.
Năm 2006, trong cuốn “Cơ sở Lý luận ảnh báo chí”, tác giả Nguyễn Tiến Mão cũng nêu khái niệm Ảnh báo chí: “Ảnh báo chí là một trong những hình 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức của thông tin báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn cua đời sống xã hội, bằng những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định” [02, tr. Cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, trình bày báo in” của tác giả Hà Huy Phượng cho rằng ảnh báo chí “là những bức ảnh có nội dung thông tin diễn tả thời sự, khách quan, chân thực các sự kiện, vấn đề của hiện thực bằng hình ảnh và đạt các yêu cầu về chất lượng kỹ thuật, nghệ thuật”[44, tr. Tác giả Phạm Thành Hưng định nghĩa về ảnh báo chí trong cuốn “Thuật ngữ báo chí - truyền thông” như sau: “Ảnh báo chí là một loại hình thông tin thị giác, một thành tố quan trọng đặc biệt của báo in, tạp chí in và báo điện tử. Do tác động bằng con đường thị giác trực tiếp, ghi nhận sự việc cụ thể qua kỹ thuật sử dụng ánh sáng trong không gian ba chiều, ảnh báo chí thường đem lại cho người xem cảm giác là sự vật được mô tả, ghi nhận chính xác hơn, đáng tin hơn lời lẽ, ngôn từ của người viết báo”[28, tr.
Tác giả Hoàng Hòa trong “Nội san nghiệp vụ báo chí” của Thông tấn xã Việt Nam cho rằng: “Ảnh báo chí là những tấm ảnh có khả năng kết hợp với chú thích ngắn gọn cấu thành một tin hoàn chỉnh, cung cấp một lượng thông tin nhất định và được một tin hoàn chỉnh”. Theo quan điểm này, một bức ảnh báo chí luôn có giá trị sử dụng của tự thân nó. Không chỉ đi kèm, bổ sung cho bài viết, mà bản thân một bức ảnh báo chí có thể trở thành một tin tức hoàn chỉnh (cùng với chú thích ngắn gọn). 9] Qua đây, có thể thấy, ảnh báo chí trước tiên phải đảm bảo tính chính trị, tính chân thực, tính thời sự, tính đại chúng và giá trị tài liệu của ảnh.
Thứ hai, ảnh báo chí phải được xã hội hóa - tức là sử dụng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Trên cơ sở của những ý kiến, quan niệm kể trên, trong luận văn này, chúng tôi sử dụng khái niệm về ảnh báo chí trong cuốn Cơ sở Lý luận ảnh báo chí, của tác giả Nguyễn Tiến Mão: “Ảnh báo chí là một trong những hình thức của thông tin báo chí, thông qua việc phản ánh các hoạt động thực tiễn cua đời sống xã hội, bằng 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những hình ảnh cụ thể, chân thực và sinh động, nhằm mang lại cho người xem một lượng thông tin, một giá trị tư tưởng và thẩm mỹ nhất định” [38, tr. Ngày nay, trong điều kiện khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, ảnh báo chí được sử dụng phong phú về số lượng trên báo in, báo trực tuyến. - Thông điệp bằng ảnh báo chí Theo định nghĩa thông điệp đã được đưa ra ở phần trên, thì chúng ta có thể hiểu thông điệp bằng ảnh báo chí chính là cách truyền tải thông tin bằng ngôn ngữ phi văn tự.
Nội dung thông tin được trao đổi từ nguồn phát, sau đó sẽ mã hóa bằng hình ảnh và gửi đến đối tượng tiếp nhận, giúp duy trì hay làm thay đổi nhận thức, cảm xúc và hành vi của đối tượng tiếp nhận. Đây là yếu tố thứ 2, đóng vai trò quan trọng trong quá trình truyền thông. Theo cuốn “Cơ sở Lý luận báo chí và truyền thông” thì thông điệp có thể bằng tín hiệu, kí hiệu, mã số, bằng mực trên giấy, sóng trên không trung hoặc bất cứ tín hiệu nào mà người ta có thể hiểu được và được trình bày ra một cách ý nghĩa. Đặc điểm và vai trò của thông điệp bằng ảnh báo chí 1.
Đặc điểm của thông điệp bằng ảnh báo chí Tận dụng ưu thế của nghệ thuật nhiếp ảnh như tính ghi hình trực tiếp, ra đời nhanh và gây ấn tượng sâu sắc, những người làm báo chí đã sử dụng máy ảnh như một phương tiện thông tin hữu hiệu. Ngoài những đặc trưng của nghệ thuật nhiếp ảnh, ảnh báo chí còn mang một số đặc trưng có tính xã hội rõ rệt. Thứ nhất, ảnh báo chí là thông tin bằng hình ảnh, mang đến cho công chúng những thông tin tương đối trọn vẹn về một sự kiện hoặc vấn đề nào đó đã và đang diễn ra, có thể phần nào trả lời các câu hỏi cơ bản: Ai? Cái gì? Ở đâu? Vì sao? Như thế nào? Yếu tố thông tin sẽ mang đến cho độc giả những thông số, sự nhận biết, những cứ liệu xác định về cuộc sống, con người, sự kiện đang diễn ra trước sự chứng kiến của nhà báo và tái hiện bằng hình ảnh trong tác phẩm. Lượng thông tin được chuyển tải qua nội dung lẫn hình thức thể hiện của bức ảnh, qua hình ảnh và ngôn ngữ của bài báo.
Đối với ảnh báo chí, yếu tố thông tin mang tính trực tiếp và được thể hiện ở ngay tầng nhận thức thứ nhất. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, ảnh báo chí là sự gắn kết giữa yếu tố thông tin và yếu tố nghị luận. Hai yếu tố này được thể hiện chặt chẽ và tập trung nhất ở thể loại ảnh báo chí. Với các loại ảnh sáng tác khác, mục đích của tác giả thường là miêu tả cái đẹp trên một mặt nào đó của đối tượng hoặc khai thác giá trị nhân văn của đối tượng đó, không nhấn mạnh nhiều về mặt thông tin nhưng người xem được dẫn dẵn đến với ý tưởng độc đáo, không có nhiều tính nghị luận.
Đối với ảnh báo chí, mục đích là sự phản ánh hiện tượng nên yếu tố thông tin và nghị luận luôn gắn kết chặt chẽ ngay trong bản thân sự kiện, nhân vật hay hiện tượng.