Thời Điểm Chuyển Quyền Sở Hữu Di Sản Theo Pháp Luật Việt Nam

Thừa kế là một hiện tượng xã hội gắn liền với quyền sở hữu, phản ánh việc chuyển giao tài sản sau khi… 68 trang · Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Hạnh Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Quang
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Thời Điểm Chuyển Quyền Sở Hữu Di Sản Theo Pháp Luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Cử Nhân Luật
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỜI ĐIỂM CHUYỂN QUYỀN SỞ HỮU DI SẢN
• 1.1. Khái quát về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản
• 1.2. Khái niệm về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản
• 1.3. Ý nghĩa của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản
• 1.4. Quy định pháp luật về thời điểm chuyển quyền sở hữu đối di sản
• 1.4.1. Di sản là nhà ở
• 1.4.2. Di sản là quyền sử dụng đất
• 1.4.3. Di sản là tài sản khác
• 1.5. Thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản của một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH VỀ THỜI ĐIỂM CHUYỂN QUYỀN SỞ HỮU DI SẢN
• 2.1. Thực trạng pháp luật về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản
• 2.1.1. Sự thiếu rõ ràng của quy định pháp luật về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản
• 2.1.2. Vướng mắc về hậu quả pháp lý đối với di sản khi người thừa kế từ chối nhận di sản
• 2.1.3. Không xác định được thời điểm mở thừa kế
• 2.1.4. Di chúc chung của vợ, chồng ảnh hưởng tới thời hiệu khởi kiện thừa kế
• 2.1.5. Hết thời hiệu khởi kiện thừa kế di sản không xác lập được quyền sở hữu
• 2.1.6. Tài sản thừa kế chưa đăng ký quyền sở hữu mà người thừa kế chết
• 2.1.7. Người thừa kế định đoạt tài sản thừa kế chưa được đăng ký quyền sở hữu
• 2.2. Những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản
• 2.2.1. Giải pháp hoàn thiện việc xây dựng pháp luật xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản
• 2.2.2. Giải pháp hoàn thiện thực tiễn áp dụng pháp luật về xác định thời điểm mở thừa kế
• 2.2.3. Giải pháp hoàn thiện thực tiễn áp dụng pháp luật về xác lập quyền sở hữu đối với di sản hết thời hiệu
• PHẦN MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thời Điểm Chuyển Quyền Sở Hữu Di Sản

Thừa kế là một hiện tượng xã hội gắn liền với quyền sở hữu, phản ánh việc chuyển giao tài sản sau khi một người qua đời. Thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản đóng vai trò then chốt, xác định thời điểm người thừa kế có quyền lợi và nghĩa vụ đối với tài sản. Việc xác định rõ ràng thời điểm này là vô cùng quan trọng để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan trong các giao dịch dân sự. Tuy nhiên, quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là trong Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015, vẫn còn những điểm chưa rõ ràng và thiếu nhất quán, gây ra nhiều khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Điều này đòi hỏi sự nghiên cứu và phân tích sâu sắc để làm sáng tỏ vấn đề và đưa ra các giải pháp hoàn thiện, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc chuyển giao tài sản thừa kế. Theo Phạm Văn Tuyết, thừa kế là sự tiếp nối của sở hữu, là hệ luận của sở hữu.

1.1. Khái niệm về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản

Trong pháp luật dân sự, 'thời điểm' là một khái niệm quan trọng, gắn liền với việc phát sinh, thay đổi, chấm dứt các quyền và nghĩa vụ. Tuy nhiên, định nghĩa chính thức về 'thời điểm' lại thiếu vắng trong các văn bản pháp luật hiện hành. Từ điển tiếng Việt định nghĩa 'thời điểm' là một khoảng thời gian rất ngắn, một điểm trên trục thời gian. Trong lĩnh vực thừa kế, thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản là mốc thời gian mà quyền sở hữu tài sản từ người chết chuyển sang cho người thừa kế. Xác định chính xác thời điểm này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cũng như giải quyết các tranh chấp phát sinh.

1.2. Tầm quan trọng của việc xác định thời điểm chuyển giao

Xác định chính xác thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn. Về mặt lý luận, nó giúp làm sáng tỏ bản chất của quan hệ thừa kế, phân định rõ quyền và nghĩa vụ của người để lại di sản và người thừa kế. Về mặt thực tiễn, nó giúp giải quyết các tranh chấp phát sinh liên quan đến di sản, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Ví dụ, việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu ảnh hưởng đến việc xác định ai là người có quyền quản lý, sử dụng và định đoạt di sản, ai là người phải chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ khác của người chết để lại. Đồng thời, nó cũng ảnh hưởng đến thời hiệu khởi kiện tranh chấp thừa kế.

II. Pháp Luật Về Thời Điểm Chuyển Quyền Sở Hữu Di Sản VN

Pháp luật Việt Nam hiện hành quy định về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản trong BLDS và các văn bản pháp luật chuyên ngành khác. Tuy nhiên, các quy định này còn nhiều điểm chưa rõ ràng và thiếu thống nhất, gây ra nhiều tranh cãi trong giới học thuật và khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Các quy định liên quan đến thừa kế nhà ở, quyền sử dụng đất và các tài sản khác có sự khác biệt, dẫn đến việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu trở nên phức tạp. Việc thiếu quy định cụ thể về hậu quả pháp lý khi người thừa kế từ chối nhận di sản cũng gây ra nhiều vướng mắc trong quá trình giải quyết các vụ việc thừa kế. Điều này đòi hỏi sự hoàn thiện và đồng bộ hóa các quy định pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

2.1. Di sản thừa kế là nhà ở Quy định và thực tiễn

Đối với di sản là nhà ở, việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu có liên quan đến thủ tục đăng ký quyền sở hữu nhà ở. Theo quy định, quyền sở hữu nhà ở chỉ được xác lập khi đã hoàn thành thủ tục đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về việc liệu thời điểm chuyển quyền sở hữu nhà ở là thời điểm mở thừa kế hay thời điểm hoàn thành thủ tục đăng ký. Thực tiễn xét xử cho thấy có nhiều quan điểm khác nhau, gây ra sự bất ổn trong việc áp dụng pháp luật.

2.2. Di sản thừa kế là quyền sử dụng đất Vướng mắc pháp lý

Tương tự như nhà ở, thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với di sản là quyền sử dụng đất cũng liên quan đến thủ tục đăng ký quyền sử dụng đất. Luật Đất đai quy định quyền sử dụng đất chỉ được xác lập khi đã đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuy nhiên, BLDS lại quy định thời điểm chuyển quyền sở hữu là thời điểm mở thừa kế. Sự mâu thuẫn giữa hai quy định này gây ra nhiều khó khăn trong việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu quyền sử dụng đất, đặc biệt trong các trường hợp có tranh chấp.

2.3. Di sản thừa kế là tài sản khác Xác định thời điểm

Đối với di sản là các tài sản khác ngoài nhà ở và quyền sử dụng đất, việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu cũng không kém phần phức tạp. BLDS quy định chung chung về thời điểm chuyển quyền sở hữu là thời điểm mở thừa kế, nhưng lại không có hướng dẫn cụ thể về cách xác định thời điểm này đối với từng loại tài sản cụ thể. Điều này dẫn đến việc áp dụng pháp luật thiếu thống nhất và gây ra nhiều tranh cãi trong thực tiễn.

III. Vướng Mắc Pháp Lý Về Thời Điểm Chuyển Quyền Sở Hữu

Thực tiễn áp dụng pháp luật về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản cho thấy còn tồn tại nhiều vướng mắc, ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan. Một trong những vướng mắc lớn nhất là sự thiếu rõ ràng và thống nhất trong các quy định pháp luật. Sự mâu thuẫn giữa BLDS và các luật chuyên ngành, sự thiếu hướng dẫn cụ thể về cách xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với từng loại tài sản cụ thể, và sự thiếu quy định về hậu quả pháp lý khi người thừa kế từ chối nhận di sản là những nguyên nhân chính dẫn đến những vướng mắc này. Để giải quyết những vướng mắc này, cần có sự rà soát, sửa đổi, bổ sung và đồng bộ hóa các quy định pháp luật.

3.1. Hậu quả pháp lý khi từ chối nhận di sản thừa kế

Pháp luật hiện hành chưa quy định rõ ràng về hậu quả pháp lý khi người thừa kế từ chối nhận di sản. Điều này gây ra nhiều khó khăn trong việc xác định ai là người có quyền quản lý, sử dụng và định đoạt di sản trong trường hợp này. Một số ý kiến cho rằng di sản sẽ được chia cho những người thừa kế còn lại, trong khi một số ý kiến khác lại cho rằng di sản sẽ thuộc về Nhà nước. Cần có quy định rõ ràng về vấn đề này để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

3.2. Không xác định được thời điểm mở thừa kế chính xác

Việc xác định chính xác thời điểm mở thừa kế là vô cùng quan trọng, bởi đây là căn cứ để xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc xác định thời điểm mở thừa kế gặp nhiều khó khăn, ví dụ như khi không xác định được ngày chết của người để lại di sản, hoặc khi có tranh chấp về việc người để lại di sản đã chết hay chưa. Cần có quy định cụ thể về cách xác định thời điểm mở thừa kế trong những trường hợp này.

3.3. Ảnh hưởng của di chúc chung vợ chồng đến thời hiệu khởi kiện

Di chúc chung của vợ chồng là một vấn đề phức tạp, có thể ảnh hưởng đến thời hiệu khởi kiện tranh chấp thừa kế. Nếu di chúc chung có nội dung trái với quy định của pháp luật, hoặc nếu một trong hai người vợ chồng chết trước, thì việc xác định hiệu lực của di chúc và thời hiệu khởi kiện sẽ gặp nhiều khó khăn. Cần có quy định rõ ràng về vấn đề này để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Định Về Thời Điểm Chuyển Giao

Để hoàn thiện quy định pháp luật về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản, cần có sự kết hợp giữa việc xây dựng pháp luật và việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Về mặt xây dựng pháp luật, cần rà soát, sửa đổi, bổ sung và đồng bộ hóa các quy định pháp luật liên quan đến thừa kế, đặc biệt là các quy định về thời điểm chuyển quyền sở hữu. Về mặt áp dụng pháp luật, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình trong quan hệ thừa kế, đồng thời nâng cao năng lực của các cơ quan nhà nước trong việc giải quyết các vụ việc thừa kế.

4.1. Xây dựng pháp luật xác định thời điểm chuyển quyền

Giải pháp quan trọng nhất là xây dựng một hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch và thống nhất về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản. Cần có quy định cụ thể về cách xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với từng loại tài sản cụ thể, đồng thời quy định rõ hậu quả pháp lý khi người thừa kế từ chối nhận di sản. Bên cạnh đó, cần đồng bộ hóa các quy định giữa BLDS và các luật chuyên ngành để tránh tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo.

4.2. Hoàn thiện thực tiễn xác định thời điểm mở thừa kế

Cần có hướng dẫn cụ thể về cách xác định thời điểm mở thừa kế trong các trường hợp khó khăn, ví dụ như khi không xác định được ngày chết của người để lại di sản, hoặc khi có tranh chấp về việc người để lại di sản đã chết hay chưa. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác giám định pháp y để xác định chính xác thời điểm chết của người để lại di sản.

4.3. Giải pháp về xác lập quyền sở hữu di sản thừa kế

Cần có cơ chế đơn giản, hiệu quả để người thừa kế có thể xác lập quyền sở hữu đối với di sản thừa kế, đặc biệt là trong trường hợp di sản đã hết thời hiệu khởi kiện. Việc xác lập quyền sở hữu đối với di sản thừa kế là cần thiết để đảm bảo quyền lợi của người thừa kế và ổn định trật tự xã hội. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho người thừa kế thực hiện thủ tục đăng ký quyền sở hữu đối với di sản.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong khoa học pháp lý dân sự, thừa kế và sở hữu là hai chế định có mối quan hệ gắn bó hữu cơ và mang tính tiếp nối sâu sắc. Quyền sở hữu là tiền đề làm xuất hiện quan hệ thừa kế, trong khi thừa kế đóng vai trò là phương thức pháp lý nhằm duy trì, củng cố và dịch chuyển quyền sở hữu tài sản từ người đã chết sang người còn sống. Khoản 5 Điều 221 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 đã ghi nhận việc được thừa kế là một trong những căn cứ xác lập quyền sở hữu tài sản. Khi một cá nhân qua đời, cái chết sinh học không làm chấm dứt toàn bộ các quyền và nghĩa vụ tài sản của họ trong lưu thông dân sự.

Tuy nhiên, câu hỏi pháp lý cốt lõi được đặt ra là: Quyền sở hữu di sản được chuyển giao cho người thừa kế tự động ngay tại thời điểm người để lại di sản chết, hay chỉ phát sinh sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý nhất định (như phân chia di sản, đăng ký quyền sở hữu)? Thực tiễn lập pháp tại Việt Nam qua các thời kỳ cho thấy còn tồn tại sự thiếu thống nhất, chưa rõ ràng giữa các quy định của BLDS năm 2015 với hệ thống văn bản pháp luật chuyên ngành như Luật Đất đai năm 2013, Luật Nhà ở năm 2014 và Luật Công chứng năm 2014. Sự thiếu đồng bộ này không chỉ gây khó khăn cho người dân trong việc bảo vệ quyền tài sản mà còn dẫn đến sự lúng túng, thiếu nhất quán trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân các cấp.

Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật của tác giả Nguyễn Hạnh Nguyên (Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, thực hiện năm 2018 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Xuân Quang) đã đi sâu nghiên cứu đề tài "Thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản theo pháp luật Việt Nam hiện hành".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài gồm ba nội dung chính:

1. Phân tích cơ sở lý luận, bản chất pháp lý và các nguyên tắc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản đối với từng loại tài sản cụ thể (nhà ở, quyền sử dụng đất, tài sản khác).
2. Rà soát, chỉ ra những vướng mắc, bất cập trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định và thực tiễn áp dụng pháp luật của Tòa án trong các vụ án tranh chấp thừa kế.
3. Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện quy định pháp luật dân sự và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật liên quan đến thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của khóa luận tập trung vào các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành (trọng tâm là BLDS năm 2015 cùng các văn bản liên quan) và thực tiễn giải quyết tranh chấp dân sự về thời điểm xác lập, chuyển giao quyền sở hữu di sản thừa kế tại Tòa án nhân dân các cấp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và quan điểm học thuật

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên việc hệ thống hóa hai trường phái học thuật chính đang tồn tại trong khoa học pháp lý Việt Nam về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản:

Tiêu chí	Trường phái 1: Chuyển giao theo thủ tục / tiếp nhận thực tế	Trường phái 2: Chuyển giao tự động tại thời điểm mở thừa kế
Thời điểm xác lập quyền sở hữu	Quyền sở hữu chỉ xác lập khi người thừa kế thực tế tiếp nhận di sản hoặc hoàn tất thủ tục đăng ký quyền sở hữu (nếu luật yêu cầu đăng ký).	Quyền sở hữu di sản chuyển giao đương nhiên, tự động sang người thừa kế ngay tại thời điểm mở thừa kế (thời điểm người để lại di sản chết).
Bản chất thời điểm mở thừa kế	Chỉ làm phát sinh "quyền thừa kế" (quyền nhận hoặc từ chối di sản), chưa phát sinh ngay "quyền sở hữu" tài sản.	Quyền thừa kế phái sinh từ quyền sở hữu; thừa kế là sự chuyển giao quyền sở hữu theo chiều dọc liên tục, không có khoảng trống vô chủ.
Đại diện tiêu biểu	Trần Thị Huệ, Phạm Văn Tuyết, Lê Kim Giang, Tưởng Bằng Lượng, Nguyễn Minh Tuấn.	Lê Kim Quế, Hoàng Thế Liên, Nguyễn Ngọc Điện, Đỗ Văn Đại, Nguyễn Thị Quế Anh, Nguyễn Hải An.
Hạn chế / Điểm nghẽn lý luận	Không giải thích thỏa đáng trường hợp thừa kế chuyển tiếp hoặc quyền của chủ nợ yêu cầu phân chia tài sản chung của người thừa kế.	Gặp vướng mắc khi lý giải hành vi từ chối nhận di sản (liệu có phải là hành vi từ bỏ quyền sở hữu tài sản hay không).

Hệ thống văn bản pháp lý làm căn cứ

Nghiên cứu sử dụng hệ thống chuẩn mực pháp lý đa dạng, bao gồm:

• Pháp lệnh Thừa kế năm 1990; BLDS các năm 1995, 2005 và 2015.
• Luật Đất đai năm 2013 và Nghị định số 43/2014/NĐ-CP hướng dẫn thi hành.
• Luật Nhà ở năm 2005, Luật Nhà ở năm 2014 và Nghị định số 71/2010/NĐ-CP.
• Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Luật Công chứng năm 2014, Bộ luật Tố tụng dân sự.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Được sử dụng xuyên suốt để bóc tách từng điều luật trong BLDS 2015 và các luật chuyên ngành, đồng thời tổng hợp các quan điểm từ giáo trình, sách chuyên khảo, bài báo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành luật học.
• Phương pháp so sánh pháp luật: So sánh quy định của BLDS năm 2015 với các văn bản tiền nhiệm (BLDS 1995, 2005); đối chiếu quy định trong luật chung (BLDS) với luật chuyên ngành (Luật Đất đai, Luật Nhà ở); so sánh quy định pháp luật Việt Nam với kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia trên thế giới.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn án lệ và bản án: Trích xuất, phân tích các quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán TANDTC, Tòa Dân sự TANDTC và các bản án sơ thẩm, phúc thẩm của TAND địa phương nhằm đối chiếu giữa lý luận lập pháp và thực tiễn áp dụng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản

Chương 1 tập trung xây dựng nền tảng khái niệm, phân tích ý nghĩa pháp lý và quy định thực định đối với từng loại di sản:

• Khái niệm thời điểm và di sản: "Thời điểm" trong khoa học pháp lý được định nghĩa là một khoảng thời gian cực ngắn do luật định, trong đó xảy ra một sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Di sản (theo Điều 612 BLDS 2015) bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác. Di sản không bao gồm các quyền tài sản gắn liền với nhân thân (như trợ cấp tuất, quyền nuôi dưỡng) hoặc các khoản phát sinh sau khi mở thừa kế không do hành vi trước đó của người chết tạo ra (như tiền phúng điếu).
• Bản chất thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản: Khóa luận phân tích theo hai góc độ:
  • Theo nghĩa chủ quan: Là thời điểm quyền sở hữu của người để lại di sản chấm dứt và được xác lập hợp pháp cho người thừa kế.
  • Theo nghĩa khách quan: Là tổng thể các quy phạm pháp luật xác định mốc thời gian cơ quan nhà nước ghi nhận sự chuyển dịch các quyền năng chiếm hữu, sử dụng, định đoạt từ người chết sang người thừa kế.
• Ý nghĩa của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu:
  1. Xác định thời điểm phát sinh tư cách chủ sở hữu, từ đó trao quyền kiện đòi tài sản từ người thứ ba chiếm hữu bất hợp pháp, quyền khai thác hoa lợi, lợi tức và trách nhiệm chịu rủi ro đối với thiệt hại do tài sản gây ra.
  2. Làm thước đo đánh giá tính hợp pháp của các giao dịch dân sự do người thừa kế thực hiện trước khi phân chia di sản.
  3. Bảo đảm tình trạng pháp lý liên tục của tài sản, tránh việc tài sản rơi vào trạng thái "vô chủ" trong giai đoạn từ khi người để lại di sản chết đến khi hoàn tất thủ tục phân chia.
  4. Phản ánh mối quan hệ chuyển dịch quyền tài sản mang tính bị động của người nhận và ý chí của người để lại tài sản.
• Quy định pháp luật đối với từng loại tài sản:
  • Di sản là nhà ở: So sánh sự chuyển dịch giữa Luật Nhà ở 2005 (khoản 5 Điều 93 quy định trực tiếp quyền sở hữu chuyển giao từ thời điểm mở thừa kế) và Luật Nhà ở 2014 (khoản 4 Điều 12 dẫn chiếu về pháp luật thừa kế). Tác giả phân tích Quyết định số 16/2011/DS-GĐT của TANDTC (vụ tranh chấp nhà 509bis Lý Thường Kiệt) và Bản án số 19/2010/DSST (nhà 130 Hoàng Hoa Thám), qua đó khẳng định xu hướng thực tiễn xét xử công nhận người thừa kế trở thành đồng chủ sở hữu ngay tại thời điểm mở thừa kế mà không phụ thuộc vào việc đã sang tên Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà (GCNQSHN) hay chưa.
  • Di sản là quyền sử dụng đất: Điều 168 Luật Đất đai năm 2013 chỉ quy định điều kiện thực hiện quyền ("khi có Giấy chứng nhận hoặc đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận") mà không trực tiếp quy định thời điểm xác lập quyền sở hữu/sử dụng. Tác giả chứng minh việc công nhận thời điểm chuyển quyền từ thời điểm mở thừa kế là cơ sở lý luận duy nhất bảo vệ được chế định thừa kế chuyển tiếp và cho phép chủ nợ của người thừa kế yêu cầu phân chia tài sản chung theo Điều 219 BLDS năm 2015.

Chương 2: Thực trạng pháp luật và giải pháp hoàn thiện quy định về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản

Chương 2 đi sâu bóc tách các điểm nghẽn pháp lý trong thực tiễn và xây dựng các giải pháp hoàn thiện:

• Vướng mắc về hậu quả pháp lý khi người thừa kế từ chối nhận di sản: Theo khoản 3 Điều 620 BLDS 2015, việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản (không bị giới hạn mốc 06 tháng kể từ ngày mở thừa kế như BLDS 2005). Tác giả phân tích mâu thuẫn lý luận: Nếu người thừa kế đã xác lập quyền sở hữu ngay từ thời điểm mở thừa kế thì việc họ từ chối nhận di sản sau đó thực chất là hành vi từ bỏ quyền sở hữu. Tuy nhiên, nếu coi là từ bỏ quyền sở hữu thì theo Điều 228 BLDS 2015, tài sản đó phải trở thành tài sản vô chủ (thuộc về người phát hiện hoặc Nhà nước), trái với quy định chia phần đó cho các đồng thừa kế khác. Do đó, tác giả chỉ ra rằng quyền định đoạt của người thừa kế trong giai đoạn này là quyền năng bị hạn chế và đề xuất điều chỉnh thuật ngữ thành "từ chối di sản".
• Khó khăn trong việc xác định thời điểm mở thừa kế trên thực tế:
  • Trường hợp cá nhân chết sinh học: Giấy chứng tử không phải là chứng cứ có giá trị tuyệt đối do có thể bị làm giả hoặc cấp sai (dẫn chứng Quyết định tái thẩm số 282/2007/DS-TT của TANDTC liên quan đến vụ án tại huyện Cai Lậy, Tiền Giang). Thực tiễn Tòa án phải dựa vào nhiều nguồn bổ trợ như bia mộ, ngày giỗ truyền thống, phong tục tập quán địa phương để xác định ngày chết thực tế.
  • Trường hợp cá nhân bị Tòa án tuyên bố chết (Điều 71 và Điều 611 BLDS 2015): Tồn tại 3 khuynh hướng xác định ngày chết: (1) Ngày quyết định tuyên bố chết có hiệu lực; (2) Ngày liền sau thời điểm có tin tức cuối cùng; (3) Ngày liền sau thời hạn 5 năm biệt tích hoặc ngày quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực. Mỗi khuynh hướng đều bộc lộ những bất cập riêng về thời hiệu khởi kiện và quyền nhận thừa kế của thế hệ sau.
• Tác động từ việc bãi bỏ chế định di chúc chung của vợ chồng: Phân tích Quyết định Giám đốc thẩm số 106/2013/GĐT-DS của Hội đồng Thẩm phán TANDTC (vụ tranh chấp nhà số 03 Phó Đức Chính, Quận 1, TP.HCM). BLDS 2015 đã loại bỏ toàn bộ quy định về di chúc chung của vợ chồng, tạo ra khoảng trống pháp lý lớn đối với các di chúc chung được lập trước đây hoặc trường hợp người dân tiếp tục lập sau ngày 01/01/2017.
• Hệ thống giải pháp đề xuất:
  • Về mặt lập pháp: Sửa đổi, bổ sung quy định cụ thể tại BLDS theo hướng khẳng định rõ nguyên tắc: Quyền sở hữu đối với tài sản thừa kế được chuyển giao đương nhiên cho người thừa kế kể từ thời điểm mở thừa kế; việc đăng ký quyền sở hữu đối với bất động sản chỉ mang giá trị đối kháng với người thứ ba và là điều kiện để thực hiện trọn vẹn các giao dịch chuyển nhượng, thế chấp.
  • Về áp dụng pháp luật xác định thời điểm chết: Ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất thứ tự ưu tiên của chứng cứ khi xác định ngày chết (Giấy chứng tử -> Lời khai thống nhất của gia đình -> Khắc ghi trên bia mộ -> Tập quán tổ chức ngày giỗ).
  • Về giải quyết di sản khi hết thời hiệu khởi kiện: Áp dụng linh hoạt án lệ và nguyên tắc lẽ công bằng (Điều 14 BLDS 2015) để công nhận quyền sở hữu chung của các đồng thừa kế đối với di sản đã hết thời hiệu yêu cầu chia thừa kế nhưng các bên không có tranh chấp về diện người thừa kế.

---

Kết quả và đóng góp

1. Khẳng định tính ưu việt của mô hình chuyển quyền tự động: Khóa luận chứng minh một cách khoa học rằng việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản trùng với thời điểm mở thừa kế là phương án tối ưu nhất, giải quyết được tính liên tục của quyền sở hữu và làm cơ sở bảo vệ quyền lợi của các chủ thể liên quan (đồng thừa kế, người thừa kế chuyển tiếp, chủ nợ của người thừa kế).
2. Làm rõ sự khác biệt giữa xác lập quyền sở hữu và điều kiện thực hiện giao dịch: Luận giải rành mạch rằng việc đăng ký tài sản (nhà ở, quyền sử dụng đất) không phải là điều kiện để làm phát sinh quyền sở hữu do thừa kế, mà chỉ là thủ tục hành chính - tư pháp nhằm công khai hóa quyền sở hữu và tạo hiệu lực đối kháng với người thứ ba.
3. Chỉ ra các xung đột thực định: Phát hiện các điểm mâu thuẫn giữa quy định dẫn chiếu của Luật Nhà ở năm 2014, Luật Đất đai năm 2013 với các điều khoản chung của BLDS năm 2015, từ đó cung cấp luận cứ cho các nhà lập pháp khi xây dựng nghị định hướng dẫn thi hành.
4. Đề xuất sửa đổi thuật ngữ và cơ chế áp dụng: Kiến nghị thay đổi cụm từ "từ chối nhận di sản" thành "từ chối di sản" trong BLDS; xây dựng tiêu chí xử lý các vụ việc vướng mắc về di chúc chung của vợ chồng và xác định ngày chết trong trường hợp có sự sai lệch về chứng cứ hộ tịch.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do thời điểm hoàn thành đề tài vào năm 2018 (khi BLDS năm 2015 mới có hiệu lực áp dụng được hơn một năm), số lượng án lệ và bản án xét xử thực tế được công bố dựa hoàn toàn trên các quy định mới của BLDS 2015 còn hạn chế. Nhiều phân tích thực tiễn vẫn phải dựa trên các bản án áp dụng BLDS 1995 và BLDS 2005.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục theo dõi thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tối cao liên quan đến thời hiệu thừa kế 30 năm đối với bất động sản theo Điều 623 BLDS năm 2015.
  • Nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế bảo hộ người thứ ba ngay tình trong trường hợp người thừa kế đã định đoạt di sản trước khi có bản án phân chia di sản hoặc trước khi đăng ký biến động quyền sử dụng đất.
  • Đánh giá tác động kinh tế - xã hội của việc bãi bỏ quy định về di chúc chung của vợ chồng sau thời gian dài áp dụng BLDS năm 2015.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên, học viên ngành Luật: Khóa luận là tài liệu tham khảo chi tiết về chế định thừa kế và quyền sở hữu trong Luật Dân sự Việt Nam; cung cấp phương pháp tiếp cận đa chiều giữa lý luận học thuật và bình luận án văn thực tế.
• Đối với nghiên cứu sinh, người làm đề tài liên quan: Cung cấp tổng quan tài liệu phong phú, hệ thống hóa đầy đủ các trường phái tranh luận của các chuyên gia đầu ngành (Nguyễn Ngọc Điện, Đỗ Văn Đại, Trần Thị Huệ, Phạm Văn Tuyết...).
• Đối với thẩm phán, luật sư, công chứng viên: Phần phân tích các quyết định giám đốc thẩm cụ thể (QĐ 16/2011/DS-GĐT, QĐ 282/2007/DS-TT, QĐ 106/2013/GĐT-DS) mang lại giá trị thực tiễn cao trong việc giải quyết tranh chấp phân chia di sản, xác định quyền của các đồng thừa kế khi chưa đăng ký quyền sở hữu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền sở hữu nhà ở được thừa kế chuyển giao cho người thừa kế vào thời điểm nào theo Luật Nhà ở 2014 và BLDS 2015?

Theo phân tích của khóa luận, quyền sở hữu nhà ở được chuyển giao cho người thừa kế kể từ thời điểm mở thừa kế (thời điểm người có di sản chết). Mặc dù Luật Nhà ở 2014 tại khoản 4 Điều 12 dẫn chiếu về pháp luật thừa kế, việc người thừa kế chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở chỉ làm hạn chế một số quyền định đoạt trong giao dịch thông thường, chứ không làm mất đi tư cách chủ sở hữu vốn đã được xác lập ngay khi mở thừa kế.

2. Nếu người thừa kế chưa đăng ký sang tên nhà đất thừa kế thì có được quyền kiện đòi người thứ ba đang chiếm hữu tài sản không?

Có. Xu hướng xét xử của Tòa án (như Quyết định 16/2011/DS-GĐT của Hội đồng Thẩm phán TANDTC) công nhận người thừa kế là đồng chủ sở hữu tài sản kể từ thời điểm mở thừa kế. Do đó, họ có đầy đủ quyền năng của chủ sở hữu để khởi kiện yêu cầu người thứ ba đang chiếm hữu, sử dụng bất hợp pháp phải hoàn trả lại tài sản, ngay cả khi chưa thực hiện xong thủ tục chuyển tên chủ sở hữu.

3. Tại sao tác giả lại kiến nghị đổi thuật ngữ "từ chối nhận di sản" thành "từ chối di sản"?

Bởi vì nếu thừa nhận quyền sở hữu di sản đã chuyển giao tự động cho người thừa kế ngay tại thời điểm mở thừa kế, thì người thừa kế đã đương nhiên có quyền đối với khối tài sản đó. Thuật ngữ "từ chối nhận" gây hiểu nhầm rằng di sản chưa thuộc về họ; trong khi việc từ bỏ tài sản đã thuộc sở hữu lại có nguy cơ biến di sản thành tài sản vô chủ theo Điều 228 BLDS 2015. Việc đổi thành "từ chối di sản" sẽ bao quát được cả việc từ chối quyền hưởng cũng như từ chối nghĩa vụ gắn liền với di sản một cách chính xác về mặt học thuật.

4. Trong trường hợp có sự mâu thuẫn về ngày chết trên Giấy chứng tử và bia mộ, Tòa án xử lý như thế nào?

Theo thực tiễn xét xử được nêu trong khóa luận (như Quyết định tái thẩm số 282/2007/DS-TT), Giấy chứng tử không mang giá trị tuyệt đối nếu có căn cứ cho thấy việc khai báo hộ tịch là sai lệch nhằm mục đích trục lợi hoặc né tránh thời hiệu khởi kiện. Khi đó, Tòa án sẽ ủy thác thu thập chứng cứ từ bia mộ, tập quán tổ chức ngày giỗ truyền thống và lời khai nhân chứng tại địa phương để xác định ngày chết thực tế làm căn cứ mở thừa kế.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hạnh Nguyên đã giải quyết toàn diện vấn đề lý luận và thực tiễn về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản theo pháp luật Việt Nam. Nghiên cứu khẳng định quan điểm tiến bộ rằng quyền sở hữu di sản được chuyển giao tự động cho người thừa kế tại thời điểm mở thừa kế, đồng thời phân định rạch ròi giữa thời điểm xác lập quyền sở hữu với điều kiện thực hiện giao dịch tài sản. Các giải pháp lập pháp và hướng xử lý án lệ được đề xuất trong công trình mang giá trị khoa học cao, đóng góp thiết thực vào việc hoàn thiện chế định thừa kế trong hệ thống pháp luật dân sự hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận gồm hai chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản. Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật và giải pháp hoàn thiện quy định về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản. 7 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỜI ĐIỂM CHUYỂN QUYỀN SỞ HỮU DI SẢN 1. Khái quát về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản 1.

Khái niệm về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản  Khái niệm về thời điểm Trong pháp luật dân sự, khái niệm “thời điểm” xuất hiện rất nhiều lần trong các quy định, ví dụ nhƣ: thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản; thời điểm giao kết hợp đồng; thời điểm phát sinh hiệu lực của hợp đồng,… Hay khái niệm này còn đƣợc dùng để định nghĩa một khái niệm khác trong luật, cụ thể “Thời hạn là một khoảng thời gian đƣợc xác định từ thời điểm này đến thời điểm khác”4. Thời điểm có vị trí quan trọng trong quan hệ dân sự, vì gắn với mỗi thời điểm khác nhau chủ thể tham gia quan hệ có những quyền, nghĩa vụ khác nhau. Việc xác định đúng những mốc thời gian làm phát sinh sự kiện pháp lý liên quan đến quan hệ dân sự mình tham gia luôn đƣợc các chủ thể chú trọng để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của bản thân. Nhƣng thời điểm là gì? Hiện nay trong văn bản pháp luật, từ điển pháp lý chƣa chỉ rõ cách hiểu thế nào là thời điểm.5 Ở góc độ nghiên cứu của từ điển tiếng việt thì thời điểm là “một khoảng thời gian rất ngắn”6, có thể coi là “một điểm trên trục thời gian”7.

Dựa trên khái niệm về thời điểm của từ điển tiếng việt và những quy định pháp luật có liên quan đến thời điểm thì chúng ta có thể hiểu trong khoa học pháp lý: thời điểm chính là khoảng thời gian cực ngắn do luật định trong đó xảy ra một sự kiện pháp lý8.  Khái niệm về di sản Trong pháp luật về thừa kế thì di sản đƣợc hiểu là toàn bộ tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của ngƣời chết để lại, là đối tƣợng của quan hệ pháp luật liên quan đến việc dịch chuyển tài sản của ngƣời đó sang cho những ngƣời hƣởng thừa kế đƣợc nhà nƣớc thừa nhận và bảo đảm thực hiện. Di sản thừa kế là các loại tài sản đƣợc quy định tại Điều 105 BLDS năm 2015 không bị hạn chế về số lƣợng, 4 Khoản 1 Điều 144 BLDS 2015. 5 Trƣơng Thị Thúy Hằng (2011), Thời điểm chuyển quyền sở hữu bất động sản, Khóa luận tốt nghiệp, Đại học Luật Tp.

6 “Thời điểm là một khoảng thời gian rất ngắn trong đó xảy ra một sự kiện quan trọng”– Nguyễn Lân (2000), Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Nxb. 7 “ Thời điểm là một khoảng thời gian cực ngắn được hạn định một cách chính xác, coi như một điểm trên trục thời gian”, Từ điển tiếng việt (2006), Viện ngôn ngữ học, Nxb. Đà Nẵng – Trung tâm từ điển học. 8 Trƣơng Thị Thúy Hằng (2011), tlđd (5), tr.

8 giá trị miễn là thuộc quyền sở hữu của cá nhân, bao gồm: “Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản”9. Theo quy định của pháp luật10, di sản bao gồm:  Tài sản riêng của ngƣời chết: là tài sản do ngƣời đó tạo ra bằng thu nhập hợp pháp của mình lúc còn sống, chẳng hạn nhƣ: tƣ liệu sinh hoạt, tiền, vàng, bạc, nhà ở, vốn cổ phần, tƣ liệu sản xuất mà ngƣời đó sử dụng để tiến hành sản xuất kinh doanh, thành lập doanh nghiệp tƣ nhân, hoặc góp vốn vào công ty11.  Tài sản của ngƣời chết trong khối tài sản chung hợp nhất của vợ chồng: khái niệm về tài sản chung của vợ chồng đã đƣợc quy định cụ thể trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 201412. Tài sản chung của vợ chồng là tài sản chung hợp nhất.

Khi một bên chết trƣớc và có yêu cầu chia di sản thừa kế, khối tài sản chung này đƣợc chia đôi một nửa thuộc sở hữu của ngƣời đang sống, phần còn lại đƣợc xác định là di sản của ngƣời đã chết.  Tài sản của ngƣời chết trong khối tài sản chung với ngƣời khác: sở hữu chung theo phần cho phép xác định phần quyền của mỗi chủ sở hữu. Phần tài sản này có thể do họ góp vốn, góp công sức để cùng kinh doanh; phần vốn góp trong công ty; phần tài sản đƣợc cho chung, đƣợc thừa kế chung của họ trong khối tài sản chung của nhiều ngƣời. Vì vậy, khi ngƣời này chết phần tài sản của họ trong khối tài sản chung theo phần là di sản mà họ để lại.13 Để có cái nhìn rõ hơn về di sản, chúng ta phân chia di sản dựa theo loại tài sản:  Di sản là hiện vật và tiền sẵn có của ngƣời để lại di sản trƣớc khi chết.

 Di sản là tài sản hình thành trong tƣơng lai: có một số trƣờng hợp tài sản có đƣợc sau khi một ngƣời chết cũng đƣợc coi là di sản. Ví dụ: tài sản mà doanh 9 Nguyễn Văn Cừ, Trần Thị Huệ (đồng chủ biên) (2017), Bình luận khoa học BLDS năm 2015 của nước CHXHCN Việt Nam, Nxb. Công an nhân dân, tr. 10 Điều 612 BLDS năm 2015: “Di sản bao gồm tài sản riêng của ngƣời chết, phần tài sản của ngƣời chết trong tài sản chung với ngƣời khác”.

11 Hoàng Thế Liên (2010), Bình luận khoa học BLDS năm 2005 (Tập III), Nxb. Chính trị quốc gia, tr. 12 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014: “Tài sản chung của vợ chồng bao gồm: tài sản do vợ chồng tạo ra; thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh và thu nhập hợp pháp khác nhau của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, tài sản mà vợ chồng đƣợc thừa kế chung hoặc đƣợc tặng, cho chung và những tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung; quyền sử dụng đất mà vợ chồng có đƣợc sau khi kết hôn cũng là tài sản chung của vợ chồng”. 13 Nguyễn Văn Cừ, Trần Thị Huệ (đồng chủ biên) (2017), tlđd (9), tr.

9 nghiệp khuyến mãi cho ngƣời mua hàng bằng việc bốc thăm, mà lúc mua thì chƣa bốc thăm, sau khi chết mới bốc thăm và trúng thƣởng, tiền bảo hiểm, tiền lãi…  Di sản là quyền tài sản phát sinh từ việc Nhà nƣớc giao các quyền tài sản, từ quan hệ hợp đồng hoặc ngoài hợp đồng. Ví dụ: quyền sử dụng đất, quyền đòi nợ về những món tiền mà ngƣời chết đã cho vay khi còn sống, quyền đòi tiền làm thuê chƣa trả hết cho ngƣời chết lúc còn sống, quyền đòi bồi thƣờng thiệt hại do ngƣời khác đã gây thiệt hại cho ngƣời để lại di sản khi ngƣời đó còn sống,…14  Di sản là quyền tài sản phát sinh khi ngƣời quá cố chết và do sự kiện chết đó. Trong hợp đồng bảo hiểm tính mạng hoặc bảo hiểm nhân thọ, nếu khi lập hợp đồng bảo hiểm không nói rõ ai sẽ đƣợc hƣởng số tiền bảo hiểm, thì khi ngƣời mua bảo hiểm chết, quyền đòi số tiền bảo hiểm do cơ quan bảo hiểm trả thuộc di sản của ngƣời mua bảo hiểm và thuộc về tất cả những ngƣời thừa kế theo pháp luật. Còn nếu trong hợp đồng bảo hiểm đã xác định rõ số tiền bảo hiểm thuộc về ai thì chỉ ngƣời đó có quyền yêu cầu chi trả tiền bảo hiểm sau khi ngƣời mua bảo hiểm chết.15 Di sản không bao gồm những quyền tài sản gắn với nhân thân ngƣời để lại di sản.

Ví dụ nhƣ: quyền của ngƣời để lại di sản khi còn sống đƣợc hƣởng lƣơng hƣu, hƣởng trợ cấp thƣơng tật, đƣợc cấp dƣỡng của ngƣời để lại di sản khi còn sống do quan hệ hôn nhân và gia đình. Những quyền tài sản này chấm dứt khi ngƣời để lại di sản chết và không chuyển cho những ngƣời thừa kế. Trong thực tế, còn xuất hiện một loại tranh chấp về tiền phúng điếu. Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về việc liệu tiền phúng điếu có phải là di sản không.

Tác giả cho rằng tiền phúng điếu không phải là di sản vì tiền này không phải là tài sản của ngƣời chết để lại mà có sau thời điểm mở thừa kế, và nó cũng không phải là kết quả của những hành vi có trƣớc của ngƣời chết nhƣ tiền trúng xổ số, tiền lãi,…  Khái niệm về thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản Thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản chƣa có định nghĩa cụ thể trong quy định của pháp luật. Nhƣng có thể hiểu một cách chung nhất thì thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản là thời điểm mà tài sản của ngƣời chết đƣợc chuyển giao cho ngƣời thừa kế (còn sống) kể từ thời điểm ngƣời có tài sản chết. Sau thời điểm này, chủ thể là chủ sở hữu ban đầu sẽ mất quyền sở hữu và chủ thể mới có đƣợc quyền 14 Hoàng Thế Liên (2010), tlđd (11), tr. 15 Hoàng Thế Liên (2010), tlđd (11), tr.

10 sở hữu đối với di sản. Lúc này, các quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu mới đối với di sản cũng phát sinh. Theo nghĩa chủ quan: thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản là thời điểm di sản của ngƣời chết đƣợc xác lập quyền sở hữu cho ngƣời thừa kế. Quyền sở hữu của ngƣời để lại di sản chấm dứt kể từ thời điểm phát sinh quyền sở hữu của ngƣời thừa kế.

Theo nghĩa khách quan: thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản là tổng thể các quy phạm pháp luật về khoảng thời gian rất ngắn có thể coi là một điểm trên trục thời gian trong đó xảy ra sự kiện cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chính thức ghi nhận sự chuyển dịch quyền năng chiếm hữu, sử dụng, định đoạt đối với di sản của chủ thể này cho chủ thể khác thông qua việc để thừa kế. Ý nghĩa của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản Việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản có ý nghĩa rất quan trọng. Vì thừa kế là một loại quan hệ tài sản chỉ phát sinh sau khi ngƣời để lại di sản chết hoặc đƣợc xác định là đã chết theo một bản án tuyên bố cá nhân chết có hiệu lực pháp luật16. Do đó, thời điểm chuyển quyền sở hữu di sản có điểm khác biệt đáng kể so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu của các loại giao dịch dân sự khác.