Chương I: Sự hiểu lầm khởi thủy (1945 - 1957) đề đề cập mối quan hệ giữa Pháp và Việt Nam. Cuốn sách cung cấp những hiểu biết bổ ích về quan hệ giữa hai nước từ 1945 đến 1954. Cuốn sách Hồ Chi Minh cơ hội cuối cùng (Hội nghị Việt - Pháp tại Fontainebleau, tháng 7 năm 1946) cua Henri Azeau, Nha xuat ban Dai hoc Sư phạm (xuất ban năm 2021) tập trung trình bay quan điểm của cả hai bên Việt Nam và Pháp, diễn biến Hội nghị đàm phán ở Fontainebleau (6-7-1946 đến 10-9-1946). Tác giả đã tập trung luận giải diễn biến Hội nghị và đi đến kết luận: chính phủ Pháp đã bỏ lỡ cơ hội cuối cùng duy trì nền hòa bình mong manh cho Việt Nam.
Đồng thời đề cập rõ đến nhận thức và hành động của phía Việt Nam về cơ hội do Hội nghị nay mang lại. 17 Ngoài ra, các tác phâm, Cuộc chiến tranh Đông Dương của Lucien Bodard, do Đoàn Doãn dịch [30]; Nước Mỹ và Đông Dương từ Rudoven đến Nichxon của Pito A.Pulơ, Vũ Bách Hợp dịch [86]; Ghi chép thực về việc đoàn có vấn quân sự Trung Quốc viện trợ Việt Nam chống Pháp (Hồi ky những người trong cuộc), Trần Hữu Nghĩa và Dương Danh Dy dịch và hiệu đính [133]; Thời điểm của những sự thật, Nguyễn Huy Cầu dịch [24]; Đông Dương hấp hối của Navarre, Phan Thanh Toàn dịch [160]; Mot dé chế cáo chung [149], Việt minh địch thu cua tôi [150] cua Raoul Salan. là nguồn tư liệu tham khảo quan trọng để tác giả luận án có sự tiếp cận, luận giải đa chiều, khách quan về cuộc chiến tranh nói chung, quá trình nhận định, lãnh đạo thực hiện thời cơ của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954). Các công trình nghiên cứu liên quan đến quá trình Đảng lãnh đạo thực hiện thời cơ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1.
Các công trình nghiên cứu ở trong nước Các cuốn sách: Sw that về quan hệ Việt Nam - Trung Quốc trong 30 năm qua của Bộ Ngoại giao nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (xuất ban năm 1979) [13] gồm 4 phan, trong đó, toàn bộ Phẩn thứ hai của cuỗn sách dành nói về quan điểm của Trung Quốc trong việc giải quyết van đề Việt Nam tại Hội nghị Gionevo 1954, qua đó khăng định rõ bản chất, lập trường của Trung Quốc trong việc giải quyết cuộc chiến tranh Đông Dương và chủ trương, sách lược của Việt Nam trong nhận định, tranh thủ thực hiện thời cơ tại Hội nghi. Tổng kết 50 năm dau tranh trên mặt trận ngoại giao của Đảng và Nhà nước Việt Nam 1945 - 1995, tập I (1945 - 1975), Học viện Quan hệ quốc tế (xuất bản năm 1997) [83], là công trình mang tính chất tổng kết, nhận xét, đánh giá và rút ra những bài học của đấu tranh ngoại giao. Tập I (1945 - 1975) gồm hai phan, trong đó, Phần I: Ngoại giao trong thời kỳ giữ vững và 18 củng có chỉnh quyên cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp 1945 - 1954 gồm hai chương, từ trang 6 đến trang 73, đã trình bày những nét cơ bản về đặc điểm, tình hình trong nước, quốc tế với những thời cơ thuận lợi nhăm thực hiện sách lược ngoại giao thêm bạn bot thù, triệt dé lợi dụng mâu thuẫn, cô lập kẻ thù, hoà dé tiến, tranh thủ moi thời cơ thuận lợi dé mở rộng quan hệ quốc tế. góp phần quan trọng đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi cudi cùng.
Cuốn May vấn dé chỉ đạo chiến lược trong 30 năm chiến tranh giải phóng (1945 - 1975), Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (xuất bản năm 1999) [17], gồm 4 chương, tập trung trình bày, giải thích tại sao Việt Nam phải tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp, dé quốc My; nghệ thuật chỉ đạo chiến lược của hai cuộc kháng chiến; nghệ thuật chỉ đạo kết thúc chiến tranh. Qua đó cho thấy những nhận thức về thời cơ, thực hiện thời cơ của Đảng ở một số thời điểm cụ thể của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nói riêng, 30 năm chiến tranh cách mạng nói chung. Cuốn Ngoại giao Việt Nam từ Việt Bắc đến Hiệp định Gionevo của Nguyễn Phúc Luân (xuất bản năm 2001) [119], gồm 4 phần: N”ững tién để của chính sách đối ngoại thời chiến; Ngoại giao trong giai đoạn dau của công cuộc Toàn quốc kháng chiến (1947 - 1949); Mặt trận đối ngoại khi cuộc kháng chiến chuyển sang giai đoạn mới (1950 - 1954); Hiệp nghị quốc tế Gionevo về cham dứt chiến tranh lập lại hoà bình ở Đông Dương (1954), góp phần làm rõ hơn các hoạt động ngoại giao giai đoạn 1945 - 1954 nhằm tận dụng các thời cơ quốc tế, trong nước dé từng bước phá vây, xoay chuyền cục diện cuộc chiến, tạo lợi thế cho cách mạng, thêm bạn bớt thù, tranh thủ sự đồng tình giúp đỡ, chi viện cho kháng chiến. Từ những sự kiện lịch sử cụ thé, với cách trình bày hệ thống, khoa học, tác giả thể hiện rõ thiện chí, mong muốn hoà bình của Việt Nam, luôn tranh thủ mọi thời cơ thuận lợi, nỗ lực thực hiện nhằm nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
Cuôn Pau tranh ngoại giao trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dan 19 (1945 - 1954), Học viện Quan hệ quốc tế (xuất bản năm 2002) [85], với độ day gần 700 trang, chia làm hai phần với 7 chương, phân tích khách quan, tỉ mi tình hình quốc tế, trong nước ở từng thời điểm, tái hiện, xâu chuỗi các sự kiện lịch sử liên quan đến cuộc kháng chiến nói chung, hoạt động ngoại giao, các cuộc đàm phán, thái độ, quan điểm của các bên liên quan nói riêng và rút ra những đánh giá, kết luận về chủ trương, đường lối của Đảng trong từng giai đoạn cách mạng cụ thể. Đặc biệt, từ việc trình bày chính sách ngoại giao cua Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, cuốn sách đã nêu bật quá trình nhận định, đánh giá và thực hiện thời cơ về ngoại giao của Đảng trong suốt cuộc kháng chiến. Từ trang 646 đến trang 654, phân tích về bài học “đánh giá đúng tình hình, nhận rõ âm mưu địch” là một ví dụ tiêu biểu cho gia tri của cuốn sách đối với quá trình nghiên cứu sinh luận giải các van đề mà luận án đặt ra. Cuốn Pháp tái chiếm Đông Dương và chiến tranh lạnh của tác giả Lưu Văn Lợi, Nguyễn Hồng Thạch (xuất bản năm 2002) [118]; đề cập tới những cơ sở hình thành, chủ trương, sách lược ngoại giao, quân sự nhằm nắm bắt, thực hiện thời cơ đưa cuộc kháng chiến nhanh đến thắng lợi cuối cùng.
Đây là nguồn tư liệu tham khảo bồ ich để tác giả luận án làm rõ hơn những nội dung, vấn đề cần giải quyết. Cuốn Hồ Chí Minh với quan hệ ngoại giao Việt - Pháp thời kỳ 1945 - 1946 của Lê Kim Hải (xuất bản năm 2005) [68] cũng là công trình nghiên cứu đề cập đến bối cảnh, cơ sở hình thành, nội dung chủ trương, sách lược của Đảng trong đấu tranh ngoại giao, nhận định thời cơ giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Cuốn sách là nguồn tư liệu quý giúp tác giả luận án luận giải các vấn đề liên quan đến nghiên cứu của mình. Cuốn Ngoại giao Việt Nam phương sách và nghệ thuật đàm phán của Nguyễn Khắc Huỳnh (xuất bản năm 2006) [99], đi sâu phân tích những sự kiện, thành tựu, nét đặc sắc, bản lĩnh, trí tuệ và từng chặng đường của ngoại giao Việt Nam.
Đặc biệt các trang từ 61 đến 174, trình bày các nội dung cơ 20 bản, điển hình liên quan đến hoạt động ngoại giao trong kháng chiến chống thực dân Pháp như quá trình dam phán Việt - Pháp 1945 - 1946: Hiệp định Sơ bộ (6-3-1946); Hội nghị trù bị Đà Lạt (17-4-1946 đến 12-5-1946); chuyến thăm Pháp năm 1946 của Hồ Chí Minh và Tạm ước (14-9-1946); ngoại giao pha vây giai đoạn 1947 - 1949; Hiệp định Gionevo. qua đó thể hiện những nỗ lực của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh trong tận dụng, tranh thủ thời cơ và tìm kiếm thời cơ mong tránh chiến tranh. Đó là những gợi mở quan trọng của công trình mà luận án của nghiên cứu sinh có thể tiếp thu, kế thừa. Cuốn Tir tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, Nguyễn Dy Niên (xuất ban năm 2008) [135], gồm 4 chương, trình bày một cách hệ thống nguồn gốc, qua trình hình thành, phát triển và hoàn thiện tư tưởng về ngoại giao của Hồ Chí Minh, các nguyên lý, luận điểm, quan niệm của Người về các vấn đề thế giới, thời đại, quan hệ quốc tế, đường lối, chính sách đối ngoại của Việt Nam.
Qua đó, nêu bật những nét đặc sắc trong hoạt động quốc tế và phong cách ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tác giả cũng đưa ra những ý kiến, suy nghĩ về việc vận dụng tư tưởng, phong cách, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh vào công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước hiện nay. Công trình không đi sâu phân tích quá trình nhận thức và lãnh đạo thực hiện thời cơ của Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn 1945 - 1954, nhưng rải rác ở các chương, nhất là trong chương thứ hai với tiêu đề Những nội dung chủ yếu từ trang 87 đến 193, trong đó tiêu mục Hoà bình và chống chiến tranh xâm lược, từ trang 129 đến 138, với những dẫn chứng tiêu biểu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954), tác giả đã từng bước đề cập, khang định chủ trương, nỗ lực thực hiện sách lược ngoại giao vì hoa bình, ngăn chặn chiến tranh xảy ra trên cơ sở nhận định, đánh giá rõ những yếu tố, thời cơ thuận lợi cho đấu tranh ngoại giao. Trong suốt cuộc kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã luôn phân tích đánh giá tình hình, thái độ của từng đối tượng, lực lượng dé không bỏ qua bắt cứ thời cơ nào nhằm đưa cuộc kháng chiến nhanh 21 chóng đi đến thắng lợi cuối cùng.
Cuốn Lịch sử quan hệ đối ngoại Việt Nam (1940 - 2010), của Vũ Dương Ninh (xuất bản năm 2015) [138], là một trong những công trình nghiên cứu công phu, có giá trị, trình bày có hệ thống, sinh động bức tranh toàn cảnh về lịch sử đối ngoại Việt Nam giai đoạn 1940 - 2010. Cuốn sách gồm bảy chương nội dung được trình bày theo từng giai đoạn lịch sử từ 1940 đến 2010.
