Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp "Thiết kế trang phục dự sự kiện cho nữ từ 25 - 35 tuổi mang phong cách lãng mạn lấy cảm hứng từ bài thơ Thu Điếu" do sinh viên Trần Toại Nhi thực hiện (ngành Thiết kế thời trang, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, năm 2024, dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Luyên) xuất phát từ niềm say mê văn học dân tộc và nhận thức thực tiễn về nhu cầu làm đẹp, tiêu dùng bền vững trong xã hội hiện đại.

Tác giả nhận định bài thơ Thu Điếu (Câu cá mùa thu) của danh sĩ Nguyễn Khuyến là một thi phẩm đặc sắc của văn học Việt Nam thời trung đại, thể hiện vẻ đẹp mộc mạc của làng quê Bắc Bộ đan xen tâm sự u hoài, cốt cách thanh cao của một nhà nho trước thời cuộc. Thay vì lựa chọn dòng thời trang trình diễn mang tính thể nghiệm thuần túy, tác giả định hướng đồ án vào dòng thời trang ứng dụng cao cấp tham dự sự kiện. Giải pháp này nhằm kết hợp giữa phom dáng kinh điển, dễ mặc với các kỹ thuật xử lý bề mặt thủ công, sử dụng bảng màu và chất liệu tự nhiên thân thiện với môi trường.

Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ cụ thể của đồ án được xác định gồm:

  1. Nghiên cứu, phân tích giá trị biểu cảm và không gian hình tượng của thi phẩm Thu Điếu dưới góc nhìn tạo hình thời trang cá nhân.
  2. Nâng cao kiến thức và khảo nghiệm các kỹ thuật xử lý chất liệu bề mặt thủ công mới như nhuộm tự nhiên từ thực vật, in lá cây sinh thái (eco-printing), smocking, dập ly, thêu lắc tay và vẽ cọ thủy mặc.
  3. Thiết kế bộ sưu tập trang phục dự sự kiện phong cách lãng mạn Á Đông, đảm bảo tính cân bằng giữa tính nghệ thuật cá nhân và công năng ứng dụng thực tế.
  4. Hướng tới mục tiêu thị trường dài hạn: đưa sản phẩm tiếp cận phân khúc khách hàng mục tiêu, lan tỏa thông điệp về thời trang bền vững và giá trị nghệ thuật Á Đông.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Trang phục ứng dụng tham dự sự kiện dành cho phái nữ; các phương pháp xử lý chất liệu thủ công trên nền vải tự nhiên; hình tượng cảnh sắc và con người trong bài thơ Thu Điếu.
  • Phạm vi khách hàng và không gian: Nữ giới trong độ tuổi từ 25 đến 35 tuổi, sinh sống tại các đô thị lớn, có lối sống thanh lịch, yêu thích nghệ thuật và thiên nhiên, có mức thu nhập ổn định từ 20 đến 30 triệu đồng/tháng trở lên.
  • Phạm vi thẩm mỹ và thời gian: Phong cách Romantic kết hợp yếu tố tối giản và ngôn ngữ tạo hình tranh thủy mặc Á Đông; định hướng theo xu hướng chất liệu và bảng màu của mùa thời trang Xuân Hè 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án xây dựng khung nghiên cứu dựa trên sự giao thoa giữa lý thuyết phong cách thời trang, kỹ thuật may mặc thủ công và xu hướng phát triển bền vững trong ngành công nghiệp dệt may:

  • Khung lý thuyết và khái niệm chuyên ngành:

    • Phong cách lãng mạn (Romantic style): Khai thác cảm giác bay bổng, nữ tính, mềm mại thông qua các phom dáng suông nhẹ, dáng chữ A, chữ I, Oval, phom xếp nếp không có đường cắt hình học sắc nhọn, phối hợp cấu trúc nhiều lớp (layer).
    • Kỹ thuật Draping: Tạo hình khối và phát triển cấu trúc rập 3D trực tiếp trên ma-nơ-canh bằng vải mộc.
    • Kỹ thuật Smocking: Rút chỉ tạo nếp gấp và cấu trúc bề mặt nổi thủ công theo biểu đồ.
    • Kỹ thuật Eco-printing: Chuyển giao trực tiếp sắc tố và hình thái tự nhiên của lá cây (lá bạch đàn, lá tai voi) lên bề mặt xơ sợi tự nhiên thông qua quá trình xử lý nhiệt và chất cầm màu.
    • Kỹ thuật nhuộm thực vật: Chiết xuất sắc tố từ thảo mộc (vỏ hành tây, củ nâu, tô mộc) kết hợp chất cầm màu vô cơ.
    • Bút pháp tranh thủy mặc Phương Đông: Nguyên lý ước lệ, biểu cảm đường cọ, tạo khoảng trống và tính tĩnh lặng trong không gian nghệ thuật.
  • Khung tham chiếu xu hướng và nghệ thuật:

    • Xu hướng Xuân Hè 2025: Ưu tiên bảng màu trung tính, gam màu đất mát mẻ, chất liệu mỏng nhẹ, xuyên thấu có độ bóng mờ tự nhiên (silk, satin, linen, organza).
    • Bộ sưu tập tham chiếu: BST Uma Wang Spring/Summer 2016 (ảnh hưởng về phom dáng chữ A, chữ I tối giản vượt thời gian, ngôn ngữ giao thoa Á - Âu).
    • Nhà thiết kế ảnh hưởng: Nhà thiết kế Peng Tai (Đài Loan), học hỏi tư duy ứng dụng thảo dược truyền thống vào nhuộm vải thủ công và khai thác vẻ đẹp không hoàn hảo ngẫu nhiên của màu loang tự nhiên.
  • Phương pháp nghiên cứu:

    • Phương pháp phân tích - tổng hợp tư liệu: Phân tích văn bản thi phẩm Thu Điếu, nghiên cứu tài liệu chuyên ngành thời trang qua các kênh Pinterest, Vogue, Google và các đồ án tốt nghiệp tiền nhiệm.
    • Phương pháp trực quan hóa dữ liệu: Xây dựng hệ thống bảng nghiên cứu chuyên ngành bao gồm Bảng nghiên cứu ý tưởng (Research Board), Bảng cảm xúc (Mood Board), Bảng phong cách (Style Board), Bảng khách hàng (Customer Board), Bảng xu hướng (Trend Board) và Bảng ý niệm thiết kế (Concept Board).
    • Phương pháp thực nghiệm vật liệu: Tiến hành thử nghiệm phản ứng nhuộm trên các mẫu vải nhỏ với các điều kiện có/không tẩy khử vải; thử nghiệm chất cầm màu phèn sắt (cho tông màu trầm/đậm) và phèn nhôm (cho tông màu sáng/nhạt); thực nghiệm định hình phom dáng dập ly và smocking.
    • Phương pháp thiết kế và chế tác rập: Phác thảo hệ thống 20 mẫu thiết kế màu, lập bảng vẽ kỹ thuật phẳng, giác sơ đồ rập và may hoàn thiện 5 mẫu thật.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Dẫn nhập

Chương này xác lập bối cảnh hình thành đề tài, nêu bật lý do chuyển hóa một tác phẩm văn học trung đại Việt Nam vào thiết kế thời trang ứng dụng đương đại. Tác giả xác định rõ các giới hạn về đối tượng khách hàng (nữ 25-35 tuổi, thu nhập từ 20-30 triệu đồng/tháng), xác lập phạm vi kỹ thuật (nhuộm tự nhiên, eco-printing, draping, thêu, dập ly, smocking, vẽ tay thủy mặc) và cung cấp định nghĩa chi tiết cho các thuật ngữ chuyên môn: Draping, Smocking, Eco-printing, Layer.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 phân tích sâu 4 cặp câu thơ của bài thơ Thu Điếu để trích xuất các tín hiệu thẩm mỹ thị giác:

  • Hai câu đề ("Ao thu lạnh lẽo nước trong veo / Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo"): Sự tương phản kích thước giữa không gian ao thu bao la và điểm nhấn thuyền câu nhỏ, gợi mở tư duy cân đối tỷ lệ trong trang phục.
  • Hai câu thực ("Sóng biếc theo làn hơi gợn tí / Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo"): Chuyển động vi mô của sóng và cành lá, hình thành ý niệm tạo nếp gấp, dập ly và họa tiết lá rơi.
  • Hai câu luận ("Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt / Ngõ trúc quanh co khách vắng teo"): Cấu trúc tầng lớp của mây trời và đường nét cành trúc thanh cao, định hướng kỹ thuật phối nhiều lớp (layer) và vẽ cọ mảnh.
  • Hai câu kết ("Tựa gối buông cần lâu chẳng được / Cá đâu đớp động dưới chân bèo"): Tư thế tĩnh lặng của người câu và chuyển động của chân bèo, gợi mở cấu trúc nhún bèo, thêu nổi và phom dáng đứng.

Chương này cũng tổng hợp đặc trưng của trang phục sự kiện phong cách lãng mạn (phom chữ A, chữ X, Oval, đầm cúp ngực, đầm hai dây, cổ yếm, chất liệu silk, linen, organza, chiffon). Đồng thời, tác giả nghiên cứu ảnh hưởng từ BST Uma Wang S/S 2016 và NTK Peng Tai để đúc kết bộ concept hoàn chỉnh cho bộ sưu tập mang tên "Điếu tịch câu thanh".

Chương 3: Phương án thiết kế

Chương 3 triển khai ý tưởng từ nghiên cứu sang ngôn ngữ tạo hình thông qua 3 nhóm bảng nghiên cứu nguồn cảm hứng:

  • Nhóm 1 (Ao thu): Khai thác chuyển động mặt nước, sóng và bèo thông qua kỹ thuật thêu viền, đính cườm, draping, dập ly và smocking đính hạt.
  • Nhóm 2 (Bầu trời và cây cỏ): Khai thác cảm giác bồng bềnh bằng kỹ thuật cuốn biên Hongkong, nhuộm màu loang và thêu lắc tay.
  • Nhóm 3 (Vật dụng và người câu cá): Khai thác hình dáng áo tơi, giỏ cá để phát triển cấu trúc phom oval, rút nhún và thắt dây.

Tác giả hoàn thiện bộ sưu tập gồm 20 mẫu phác thảo màu, sau đó tiến hành các thực nghiệm phom chân váy xòe, dập ly tay và quy trình nhuộm tự nhiên 6 bước:

Bước Nội dung thao tác kỹ thuật
Bước 1 Chuẩn bị nguyên liệu thực vật (vỏ hành tây), đun sôi trong 30 phút để chiết xuất nước màu; bổ sung phèn sắt (làm trầm màu) hoặc phèn nhôm (làm sáng màu).
Bước 2 Đưa vải lụa tơ tằm/organza trực tiếp vào dung dịch màu nhuộm từ vỏ hành tây kết hợp phèn sắt.
Bước 3 Luộc vải trực tiếp trong dung dịch nước nhuộm khoảng 30 phút, tắt bếp và ngâm ủ cho đến khi dung dịch nguội hoàn toàn.
Bước 4 Lấy vải ra khỏi nồi ngâm, xả nhẹ nhàng bằng dung dịch dầu gội/sữa tắm dịu nhẹ, không vò vắt mạnh.
Bước 5 Phơi khô vải trong bóng râm, tránh ánh nắng mặt trời trực tiếp để chống bay màu.
Bước 6 Luộc định hình vải lần cuối trong dung dịch nước muối loãng rồi tiến hành xả sạch.

Từ kết quả thử nghiệm, tác giả sàng lọc và chọn ra 5 mẫu thiết kế tiêu biểu để chế tác thực tế.

Chương 4: Vận dụng

Chương 4 ghi lại toàn bộ quy trình gia công từ bản vẽ kỹ thuật phẳng, may đo đến các bước xử lý bề mặt cho 5 mẫu trang phục thật:

Mẫu Cảm hứng & Ý tưởng tạo hình Kỹ thuật xử lý chất liệu chính Cấu trúc trang phục hoàn thiện
Mẫu 1 Câu thơ "Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo", mô tả lá đong đưa. In eco-printing (lá bạch đàn, tai voi), dập ly tay, cuốn biên Hongkong. Chân váy lụa in eco-printing bố cục tự do rủ dài, kết hợp áo dập ly bồng bềnh.
Mẫu 2 Không gian ao thu mờ sương và cảnh sắc tranh thủy mặc. Vẽ tay trực tiếp họa tiết phong cảnh thủy mặc lên vải, may vạt đắp chéo. Chân váy xòe vẽ tranh thủy mặc hoàn chỉnh, thân áo 2 vạt đắp xéo mỏng nhẹ.
Mẫu 3 Hình ảnh lá bèo trôi nổi và làn gió phủ trên mặt ao thu. Thêu lắc tay viền nét mảnh tạo hình lá bèo, nhuộm tự nhiên và dập ly. Đầm trong thêu viền lá bèo cách điệu, khoác ngoài bằng đầm organza dập ly nhuộm tự nhiên.
Mẫu 4 Sự đối lập giữa làn sương khói và nét bút lông thủy mặc ngẫu nhiên. Nhuộm tự nhiên thực vật cho áo, vẽ tay vệt cọ thủy mặc lên chân váy. Áo organza nhuộm tự nhiên phối chân váy phi lụa quét nét cọ ngẫu nhiên.
Mẫu 5 Cấu trúc đứng dáng của dụng cụ câu và hình khối tĩnh tại. In chuyển nhiệt, kỹ thuật đính kết hạt và kỹ thuật xếp nếp smocking biến tấu. Trang phục phom đứng dày dặn, nhấn bề mặt bằng smocking và đính kết.

Chương 5: Kết luận

Chương cuối đúc kết kết quả đạt được của đồ án tốt nghiệp, khẳng định việc hoàn thành bộ sưu tập 5 mẫu trang phục đáp ứng đúng các tiêu chí về tính thẩm mỹ lãng mạn, sự cân bằng giữa dấu ấn văn học dân tộc và công năng ứng dụng trong các sự kiện hiện đại.


Kết quả và đóng góp

  • Kết quả thực nghiệm và chế tác:

    • Hoàn thành bộ concept thiết kế hoàn chỉnh cho BST mang tên "Điếu tịch câu thanh".
    • Phát triển 20 bản phác thảo màu chi tiết và bảng vẽ kỹ thuật phẳng cho toàn bộ sưu tập.
    • Chuẩn hóa quy trình nhuộm màu tự nhiên 6 bước từ vỏ hành tây kết hợp chất cầm màu phèn sắt/nhôm trên lụa tơ tằm và organza.
    • Kiểm nghiệm thành công kỹ thuật in lá cây sinh thái (eco-printing) bằng phương pháp cuộn ống gỗ bọc vải bảo vệ, hấp nhiệt trong 2 tiếng và ủ qua đêm, xả cố định màu bằng giấm.
    • Hoàn thiện 5 bộ trang phục thật với độ hoàn thiện kỹ thuật may cao, kết hợp các phương pháp thủ công: eco-printing, dập ly tay, thêu lắc tay, vẽ cọ thủy mặc, smocking và đính kết.
  • Đóng góp của đồ án:

    • Cung cấp một phương thức tiếp cận thực hành trong việc chuyển dịch các giá trị văn học trung đại và mỹ thuật cổ truyền (bút pháp thủy mặc) sang ngôn ngữ tạo hình thời trang đương đại.
    • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật xử lý chất liệu xanh, ứng dụng nguyên liệu thực vật tự nhiên nhằm thúc đẩy xu hướng thời trang bền vững có khả năng thương mại hóa trong phân khúc trang phục sự kiện.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế được ghi nhận trong đồ án:

    • Kỹ thuật nhuộm tự nhiên từ thực vật có độ biến thiên cao, màu sắc giữa các mẻ nhuộm dễ phát sinh sự khác biệt ngẫu nhiên, khó đạt được sự đồng nhất 100% khi sản xuất hàng loạt.
    • Vải tơ tằm 100% tự nhiên có đặc tính cơ lý mỏng manh, đòi hỏi phải lược bỏ một số bước tẩy khử hóa học ban đầu, dẫn đến hiện tượng ra màu nhẹ trong những lần giặt đầu.
    • Quy trình xử lý thủ công (eco-printing hấp 2 tiếng, ủ qua đêm, dập ly tay, vẽ cọ từng sản phẩm) tốn nhiều thời gian và công sức, làm tăng chi phí sản xuất trên từng đơn vị sản phẩm.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:

    • Tiếp tục thử nghiệm các công thức định lượng chất cầm màu vô cơ và hữu cơ để kiểm soát độ bền màu và độ lặp lại của màu nhuộm thực vật.
    • Mở rộng khảo nghiệm các kỹ thuật bề mặt trên các loại xơ sợi tự nhiên khác (đay, gai, bamboo, tơ chuối).
    • Phát triển thêm các dòng trang phục theo mùa Thu - Đông dựa trên hai thi phẩm còn lại trong chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến (Thu ẩm và Thu vịnh).

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

  1. Sinh viên và giảng viên ngành Thiết kế Thời trang, Công nghệ May: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về quy trình phát triển đồ án từ văn bản văn học, phương pháp lập các bảng nghiên cứu trực quan (Mood Board, Style Board, Customer Board, Trend Board) và lập bản vẽ kỹ thuật.
  2. Nhà thiết kế và xưởng may định hướng thời trang bền vững: Cung cấp các bước thực nghiệm chi tiết về kỹ thuật nhuộm thực vật bằng vỏ hành tây kết hợp phèn sắt/nhôm, kỹ thuật eco-printing lá bạch đàn/tai voi trên nền lụa tơ tằm và kỹ thuật dập ly, smocking thủ công.
  3. Phần có giá trị tham khảo cao nhất: Quy trình 6 bước nhuộm tự nhiên, phương pháp hấp ủ eco-printing trong Chương 3 và phương án kết hợp đa kỹ thuật xử lý bề mặt trên từng mẫu trang phục tại Chương 4.

Câu hỏi thường gặp

1. Tên gọi chính thức của bộ sưu tập trong đồ án là gì và lấy cảm hứng từ tác phẩm nào?
Bộ sưu tập có tên là "Điếu tịch câu thanh", được lấy cảm hứng trực tiếp từ 8 câu thơ trong bài thơ chữ Nôm Thu Điếu (Câu cá mùa thu) của nhà thơ Nguyễn Khuyến.

2. Khách hàng mục tiêu của bộ sưu tập được xác định với các tiêu chí cụ thể nào?
Khách hàng mục tiêu là nữ giới từ 25 đến 35 tuổi, sinh sống tại các thành phố lớn, có thu nhập cố định hàng tháng từ 20 đến 30 triệu đồng trở lên, làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật, truyền thông hoặc kinh doanh, có gu thẩm mỹ thanh lịch, yêu thích thiên nhiên, sản phẩm thủ công và thời trang bền vững.

3. Vai trò của phèn sắt và phèn nhôm trong quy trình nhuộm vải tự nhiên từ vỏ hành tây là gì?
Trong quy trình nhuộm, phèn sắt được sử dụng làm chất cầm màu để hạ tông màu, giúp vải có sắc độ trầm ấm và không bị vàng chói; ngược lại, phèn nhôm được sử dụng khi muốn đạt được gam màu sáng và nhạt hơn.

4. Kỹ thuật Eco-printing trong đồ án được thực hiện với các loại lá và quy trình nhiệt như thế nào?
Kỹ thuật eco-printing sử dụng lá bạch đàn và lá tai voi đã ngâm chất cầm màu (bột sắt), sắp xếp bố cục trên vải lụa tơ tằm, cuộn chặt quanh ống gỗ và bọc lớp vải bảo vệ bên ngoài, sau đó hấp nhiệt trong thời gian khoảng 2 tiếng, ủ qua đêm và xả sạch bằng dung dịch giấm để trung hòa hóa chất.

5. Năm mẫu trang phục được chọn may hoàn thiện sử dụng những phom dáng và chất liệu chủ đạo nào?
Năm mẫu trang phục sử dụng các kiểu bóng chữ A, chữ I, Oval, phom xòe và đầm dài nhiều lớp (layer); được chế tác trên các nền chất liệu tự nhiên và mỏng nhẹ gồm lụa tơ tằm 100%, organza, satin lụa, phi lụa, chiffon và linen.


Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của sinh viên Trần Toại Nhi đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu chuyển hóa thi phẩm Thu Điếu của Nguyễn Khuyến thành bộ sưu tập thời trang dự sự kiện mang tên "Điếu tịch câu thanh". Công trình thể hiện sự kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận thẩm mỹ Á Đông, khảo sát thị hiếu khách hàng nữ 25-35 tuổi và thực nghiệm thành công nhiều kỹ thuật xử lý chất liệu thủ công bền vững. Kết quả nghiên cứu gồm 20 mẫu phác thảo và 5 sản phẩm trang phục thực tế đạt chất lượng cao, đóng góp một giải pháp tạo hình giàu bản sắc văn hóa cho ngành thiết kế thời trang ứng dụng.