CHƯƠNG I ĐỒ HỌA VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NGÔN NGỮ ĐỒ HỌA 1.1 Vài nét về ngôn ngữ và nghệ thuật đồ họa Nghệ thuật hội hoạ đã ra đời rất sớm khi con người vừa thoát ra khỏi thời kỳ “ăn hang ở lỗ”, khi đó con người đã biết làm ra cái đẹp và thưởng thức cái đẹp. Trên các hang động, những nét khắc đã được tìm thấy ở nhiều nước trên thế giới, nó đã chứng minh chức năng của nghệ thuật đồ hoạ trong đời sống xã hội trước khi có các ngành nghệ thuật khác. Vậy đồ hoạ là hình thức đầu tiên về nghệ thuật tạo hình của loài người. Trải qua bao nhiêu thăng trầm với những biến cố trong một quá trình lịch sử lâu dài, đồ hoạ không ngừng phát triển và con người ngày càng dùng nhiều hình thức thể hiện để biểu đạt tâm tư tình cảm của mình với nhiều chất liệu khác nhau.
Từ đó đến nay nghệ thuật tạo hình nói chung và nghệ thuật đồ hoạ nói riêng ngày càng ngày phát triển, người ta đã tìm ra rất nhiều chất liệu để diễn đạt nghệ thuật như : khẵc gỗ, khắc kim loại, cao su, khắc đá, khắc kẽm, in lưới … Nó vẫn được duy trì và phát triển, ngày càng có tiếng nói mạnh mẽ trong đời sống các dân tộc trên thế giới, đây là một ngôn ngữ đặc sắc nhất của đồ hoạ. Ngôn ngữ đặc trưng của đồ hoạ là đường nét chấm phá, mảng miếng, để diễn tả màu sắc khác nhau hay chấm mảng làm phương tiện diễn đạt chủ yếu. Đồ họa ngày càng có những ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống của các dân tộc trên thế giới. Do tốc độ phát triển nhanh chóng cuả khoa học kỹ thuật, sự phát triển thẩm mỹ đã hình thành thẩm mỹ tư duy, tư tưởng thời đại.
Những sản phẩm công nghiệp, chức năng sử dụng còn có ý nghĩa về mặt thẩm mỹ, văn hoá của con người, rộng hơn là văn hoá của một vùng, một miền hay một dân tộc. Sự SVTH: Nguyễn Thị Nguyệt Ánh K15 Đồ họa (2007-2012) 8 Viện Đại Học Mở Khoa Tạo Dáng Công Nghiệp ra đời của nó phải dựa trên cơ sở kế thừa tính dân tộc và phát triển ngang tầm thời đại với cuộc sống khi nó ra đời nhưng chứa đựng trong đó tinh thần dân tộc, cốt lõi dân tộc chứ không phải hình thức dân tộc. Sự ra đời của mỹ thuật công nghiệp là tất yếu của quá trình xã hội loài người khi khoa học kỹ thuật công nghiệp và công nghệ phát triển cao. Mỹ thuật công nghiệp góp phần vô cùng to lớn vào quá trình phát triển của các ngành công nghiệp, dịch vụ, kinh tế, đem lại hiệu quả to lớn về xã hội và làm phong phú, làm giàu cho kho tàng văn hoá nghệ thuật nhân loại.
Tất cả những ai yêu mến cái đẹp đều có thể sáng tạo hay có nhu cầu thưởng thức cái đẹp, cuộc sống luôn cần đến cái đẹp và cái đẹp thúc đẩy cuộc sống phát triển, cái đẹp trong cuộc sống đó là nhu cầu của con người nhân văn Trong quá trình nghiên cứu các chất liệu đồ hoạ người ta đã tìm ra rất nhiều thể loại đồ hoạ khác nhau như : tranh sơn khắc, khắc kẽm, sơn mài… Tranh khắc được thể hiện với nhiều chất liệu và kỹ thuật khắc in khác nha như : khắc đồng, khắc kẽm (khắc kim khô và khắc ăn mòn), khắc gỗ và khắc cao su… Kể cả các loại tranh khắc trên các chất liệu khác nhau, đến nay đã có một kho tàng nghệ thuật tranh khắc khổng lồ với các tên tuổi như Botlicelli, Durer, Rembrandt, Goya, Utamaro, Hokusai, Maserell, Mendes, Korvitxo, Phavoski… Với mỗi nghệ sỹ khác nhau, bằng những thủ pháp khác nhau họ đã chứng minh khả năng to lớn của loại hình nghệ thuật này, đã đem lại nhiều mặt của giá trị thẩm mỹ, ví dụ như do tranh in nhiều lần, theo số lượng của mảng màu, nên có độ đậm nhạt và độ màu đa dạng Đặc trưng của ngôn ngữ đồ họa là sử dụng đường nét, chấm vạch, mảng, màu: Cũng như hội họa, đồ họa cũng sử dụng những đường nét, chấm vạch là ngôn ngữ chính, chủ yếu và cơ bản để thể hiện. Nét trong đồ họa không hoàn toàn là nét vẽ mà có khi là những nhát khắc, những nét vạch, chấm to nhỏ, nông sâu, mau thưa… để dựng lên hình tượng. Mảng trong đồ họa có khi do đường nét bao quanh mà thành, có khi do tập hợp nhiều chấm, nhiều nét tạo nên. Mảng tạo cho hình tượng vững chãi, tạo nên độ đậm nhạt khả năng diễn tả nông, sâu, khả năng tạo khối… và trong nhiều hình tượng, mảng kết hợp với đường, nét tạo ra tiếng nói hình thức cho tác phẩm SVTH: Nguyễn Thị Nguyệt Ánh K15 Đồ họa (2007-2012) 9 Viện Đại Học Mở Khoa Tạo Dáng Công Nghiệp 1.2 Vai trò của đồ hoạ trong đời sống: Đồ họa là ngành nghệ thuật gắn với cuộc sống, gần gũi với cuộc sống.
Đồ họa ra đời từ quá trình lao động và từ nhu cầu nhất thiết của cuộc sống bởi con người có tư duy thẩm mỹ và óc sáng tạo. Đồ họa phục vụ con người một cách hiệu quả từng ngày từng giờ, nó luôn luôn hướng đến các sự kiện đời sống xã hội. Cho đến nay, các tác phẩm đồ họa đã trở thành một bộ phận hữu cơ trong cuộc sống hàng ngày của hết thảy chúng ta mà mỗi cái nhìn chúng ta đều bắt gặp. Bên cạnh đời sống vật chất ngày càng cao con người luôn có nhu cầu thưởng thức đời sống tinh thần ở mức cao nhất, đầy đủ và lành mạnh.
Con người luôn tìm kiếm sáng tạo ra cái đẹp: Cái đẹp trong thơ ca, trong nghệ thuật, điện ảnh, kiến trúc, kể cả trong các phương tiện đi lại, trong tất cả vật dụng hàng ngày. Đồ họa góp phần không nhỏ vào nhiệm vụ nâng cao tinh thần đời sống con người, giáo dục thẩm mỹ. Nếu như cuộc sống con người không có đồ họa thì sẽ buồn tẻ sẽ khô cứng khó mà tưởng tượng. Đồ hoạ của thế giới cũng như của Việt Nam là một trong những loại hình mỹ thuật phục vụ con người một cách hiệu quả hàng ngày, hàng giờ.
Đồ hoạ luôn luôn hướng về các sự kiện của đời sống xã hội. Ngôn ngữ sinh động của nó có tác dụng yêu cầu, kêu gọi cổ vũ con người hành động. Nói cách khác, đồ hoạ không chỉ có ’’người” đề xướng những tư tưởng tiến bộ mà còn là phương tiện biểu hiện rõ nhất những mối rung cảm thân tình và tinh tế của con người. Cho đến nay, các tác phẩm đồ hoạ đã trở thành một bộ phận hữu cơ trong cuộc sống hàng ngày của hết thảy chúng ta – từ những quảng caó hàng hoá, những tranh cổ động chính trị đến những bức tranh vẽ nét trên hàng trăm hàng ngàn dụng cụ sinh hoạt mà mỗi cái nhìn của chúng ta đều bắt gặp.
Nếu như đồ hoạ không có vai trò đặc biệt đối với nhân loại thì làm sao nó có thể tồn tại và phát triển như ngày nay. Bên cạnh đời sống vật chất ngày càng SVTH: Nguyễn Thị Nguyệt Ánh K15 Đồ họa (2007-2012) 10 Viện Đại Học Mở Khoa Tạo Dáng Công Nghiệp cao, con người luôn luôn có nhu cầu thưởng thức đời sống tinh thần ở mức cao nhất, đầy đủ nhất và lành mạnh. Con người luôn tìm kiếm sáng tạo ra những cái đẹp : như cái đẹp trong thơ ca, trong nghệ thuật, trong điện ảnh, kiến trúc, trong những bức tranh …Trong các phương tiện đi lại, trong tất cả các vật dụng hàng ngày để chúng phục vụ con người nhàm hoàn thiện con người hoặc cuộc sống. Đồ hoạ là loại hình nghệ thuật đã góp phần không nhỏ vào nhiệm vụ chung đó và có vị trí xứng đáng trong việc nâng cao tinh thần đời sống của con người.Phân loại đồ họa 1.
Đồ hoạ nghệ thuật Đây là các tác phẩm tranh do các hoạ sỹ sáng tác bằng ngôn ngữ của đồ hoạ. Những đường nét, mảng, miếng được sử dụng một cách tối đa để tạo hiệu quả hấp dẫn đối với người thưởng thức nghệ thuật. Người nghệ sỹ đã không còn phải phụ thuộc vào một khuôn, quy định sẵn có, những đường nét, hình mảng biến đổi linh hoạt vô cùng. Thể loại này gồm có: tranh sơn khắc, khắc gỗ, in đá, in lưới … do người hoạ sỹ tự chế bản và in.
Các loại tranh in và khắc có đặc điểm là có thể làm ra được nhiều bài và phổ cập rộng rãi nên còn được gọi là tranh ấn loát. Đồ họa nghệ thuật chia làm hai lĩnh vực: Đồ họa độc lập (Đồ họa giá vẽ) và Đồ họa ấn loát. * Đồ họa độc lập: Đồ họa độc lập hay còn gọi là Đồ họa giá vẽ là một trong những bộ môn nghệ thuật tạo hình kinh viện. Trong ngành Mỹ thuật người ta thường dùng thuật ngữ "đồ họa" để chỉ Đồ họa độc lập như một khái niệm đồng nhất.Người ta dùng các kỹ thuật in để thể hiện một tác phẩm đồ họa.
Một tranh đồ họa đẹp, ngoài yêu cầu về chủ đề, bố cục và hình, còn phải chú ý tới SVTH: Nguyễn Thị Nguyệt Ánh K15 Đồ họa (2007-2012) 11 Viện Đại Học Mở Khoa Tạo Dáng Công Nghiệp những ký thuật chế bản và in ấn. Tuy nhiên, việc in tranh trong đồ họa độc lập có một vài điểm khác với đồ họa ấn loát. Mỗi tác phẩm được in riêng biệt, được đánh số và ký tên như một tác phẩm nghệ thuật, chứ không phải một bản sao. Mỗi tác phẩm đồ họa có thể được in bởi một hoặc nhiều bản in khác nhau.
Việc tạo ra các bản in này gọi là chế bản. Có ba kỹ thuật chế bản là khắc nổi, khắc lõm và khắc phẳng, phụ thuộc vào phần tác động của bản in lên tranh.Các nghệ sỹ đồ họa làm việc với nhiều chất liệu như mực in, màu nước, màu dầu, màu sáp vân vân. Bề mặt in thường là gỗ, kẽm, đá. Bốn kỹ thuật in chính trong ngành đồ họa là khắc gỗ, khắc kẽm (khắc kim loại), in đá và in lưới.
Ngoài ra còn có chine-collé (kỹ thuật in trên chất liệu giấy mỏng), collography, in độc bản, khắc nguội, chấm và nét, khắc nạo, linocut (in trên ván lót sàn), aquatint (kỹ thuật rắc nhựa thông lên bản in) và in bằng sáp ong (như trên vải hoa của người Mông). * Đồ họa in ấn: Từ vài nghìn năm trước, con người đã sử dụng các hình khắc nét vẽ để ghi lại lịch sử về các pharaong của Ai Cập và tăng lữ ở vùng Lưỡng Hà cổ đại còn có các con dấu bằng đá. Ở La Mã cổ đại còn có các con dấu tròn khắc trên đá và các hình vẽ trên các tài liệu làm bằng da cừu.