MỞ ĐẦU I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Do yêu cầu không ngừng nâng cao chất lƣợng các sản phẩm phục vụ nhu cầu lợi ích cho con ngƣời nhƣ sản phẩm ô tô, xe máy hay các thiết bị gia dụng nhƣ máy giặt, máy vắt… Với mục tiêu ngày càng nâng cao chất lƣợng theo chỉ tiêu về độ rung động, độ ồn, trong khi vẫn nâng cao tốc độ của các thiết bị. Hiện tại trên thế giới đã và đang đƣa vào sử dụng nhiều kết cấu có tác dụng giảm chấn nhƣ: đệm lò xo, lo xo đĩa, lò xo nhíp, lò xo cao su, lò xo không khí, nhƣng xi lanh giảm chấn vẫn đƣợc sử dụng nhiều nhất trong các kết cấu treo của ô tô, xe máy (xem hình 1), hay giảm chấn ma sát của hệ thống treo máy giặt (xem hình 2)… Chú thích: + Loại a, b: Xi lanh giảm chấn trong ô tô + Loại c, d, e: Xi lanh giảm chấn trong xe máy a b c d e Hình 1: Một số xi lanh giảm chấn cỡ nhỏ thông dụng [1] Hình 2: Xi lanh giảm chấn trong máy giặt [2] 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do đã từ lâu xi lanh giảm chấn đã đƣợc chế tạo và sử dụng rộng rãi nên ở hầu hết các nƣớc, nhất là các nƣớc chuyên sản xuất xi lanh giảm chấn đã đầu tƣ nhiều vào công tác nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và thử nghiệm giảm chấn sản phẩm. Việc tiến hành thử nghiệm xi lanh giảm chấn nhằm xác định: khả năng làm việc của giảm chấn sau khi chế tạo hoặc sửa chữa; xác định độ bền của giảm chấn, chuẩn đoán hƣ hỏng của giảm chấn sau một thời gian sử dụng.
Quá trình thí nghiệm tiến hành phân tích đánh giá các đặc tính động lực học của giảm chấn thông qua mối quan hệ giữa lực cản (F); vận tốc chuyển dịch (v); hành trình làm việc của pistong (x). Tất cả những công việc thí nghiệm trên phần lớn đƣợc thực hiện trên các thiết bị chuyên dụng, mà bất cứ nhà chế tạo nào cũng phải có. Cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, máy tính cũng đƣợc đƣa vào ứng dụng trong các thiết bị thử xi lanh giảm chấn để đánh giá chất lƣợng giảm chấn với các mục đích phân tích và xử lý các kết quả do đƣợc nhanh chóng và chính xác hơn. Thực tế trong nhiều năm qua việc chế tạo các thiết bị đánh giá kiểm tra chất lƣợng, độ bền của xi lanh giảm chấn ở nƣớc ta đang còn nhiều hạn chế, các thiết bị kiểm tra đa số đƣợc nhập từ các nƣớc chuyên sản xuất nhƣ: Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Anh, Pháp, Đức…có kính phí đầu tƣ rất lớn.
Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học và dịch vụ thí nghiệm phải thỏa mãn điều kiện đơn giản, hiệu quả và chi phí đầu tƣ thấp, việc triển khai đề tài “Thiết kế, chế tạo thiết bị thí nghiệm xác định đặc tính động lực học của xi lanh giảm chấn thủy lực” là cần thiết, có ý nghĩa thiết thực. Với thiết bị này dùng để khảo sát xác định mối quan hệ giữa lực - chuyển dịch của pistông; hay quan hệ lực - vận tốc dịch 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chuyển từ đó đánh giá và kiểm tra đƣợc chất lƣợng của từng xi lanh giảm chấn, nhất là các Xi lanh giảm chấn cỡ nhỏ trong các thiết bị gia dụng. MỤC TIÊU, Ý NGHĨA VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mục tiêu: Nghiên cứu, thiết kế, chế tạo đƣợc một thiết bị thí nghiệm nhằm kiểm tra, đánh giá xi lanh giảm chấn cỡ nhỏ lắp trên xe máy, ô tô, thiết bị gia dụng.
Đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin sử dụng các phần mềm tính toán, trích xuất dữ liệu đƣa ra các thông số, kết quả thí nghiệm đƣợc chính xác hơn. Kiểm nghiệm và hiệu chỉnh thiết bị dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm đối với xy lanh giảm chấn thủy lực của xe máy. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn: 2. Ý nghĩa khoa học: Tạo ra một thiết bị ứng dụng cho học tập, nghiên cứu, kiểm soát chất lƣợng sản phẩm của quá trình sử dụng.
Tiếp tục góp phần hoàn thiện phƣơng pháp tƣ duy khoa học: từ xây dựng ý tƣởng đến thiết kế, chế tạo, thử nghiệm hoàn thiện sản phẩm nghiên cứu. Góp phần thúc đẩy tƣ duy sáng tạo về tính toán, lựa chọn kết cấu cụ thể của thiết bị thí nghiệm trên cơ sở kiến thức phổ thông sẵn có; khả năng phối hợp các mô đun để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh. Ý nghĩa thực tiễn: Đối với ngành cơ khí nói chung và ngành chế tạo máy nói riêng, các thiết bị thử nghiệm kiểm tra nhƣ trên đang đƣợc sử dụng rất nhiều và đóng vai trò to lớn trong quá trình đánh giá và lựa chọn các thông số hợp lý khi gia công. Đề tài sẽ góp phần quan trọng trong việc thử nghiệm kiểm tra độ bền của xi lanh giảm chấn cỡ nhỏ thông qua việc xác định mối quan hệ giữa lực - vận tốc - chuyển dịch của pistong với kết quả tin cậy, đặc biệt phù hợp với phạm vi phòng thí nghiệm vừa và nhỏ, tiết kiệm thời gian, kinh phí.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với Học viên thực hiện, đề tài có ý nghĩa quan trọng và tính thực tiễn cao, mở ra hƣớng nghiên cứu không chỉ áp dụng đối với hệ thống xi lanh giảm chấn cỡ nhỏ mà nhân rộng trong lĩnh vực cơ khí đặc biệt trong việc đánh giá, xác định và đƣa ra thông số hợp lý khi thiết kế chế tạo các chi tiết máy có nguyên lý tƣơng tự. Phƣơng pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu lý thuyết kết hợp với chế tạo thiết bị và thực nghiệm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ GIẢM CHẤN VÀ THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM 1. TỔNG QUAN VỀ MỘT SỐ LOẠI GIẢM CHẤN 1.
Xi lanh giảm chấn có lực cản hai chiều khác nhau: Ví dụ: xi lanh giảm chấn thủy lực ở giảm xóc sau xe máy. Cao su giảm va 2 2, 19. Ống lọc lò xo ngoài 6 5. Ống lọc lò xo trong 7 8 6.
Vòng đệm piston 12 10. Lò xo chính 16 13. Cao su trên cần piston 18 15.Chân thụt Hình 1. Sơ đồ cấu tạo giảm xóc sau xe máy [3] Hình 1.
Dầu dịch chuyển trong xylanh giảm xóc sau xe máy [3] 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyên lý hoạt động Đặc tính động lực học: M: Là khối lƣợng tác động lên xe B: Hệ số cản nhớt K: Độ cứng của lò xo F(t): Là lực do xóc Y(t): Là dịch chuyển của thân xe V(t): Vận tốc của xe Hình 1.3: Sơ đồ nguyên lý giảm xóc xe máy [3] Bộ giảm xóc làm việc trong hai chu kỳ: chu kỳ nén và chu kỳ giãn nở. - Chu kỳ nén: Khi bánh xe di chuyển lên trên làm cho lò xo bị nén và cần pistong chuyển động lên trên làm cho áp suất trong buồng trên cao hơn áp suất trong buồng dƣới. Vì vậy chất lỏng trong buồng trên bị ép xuống buồng dƣới qua van pistong.
Lúc này lực giảm chấn đƣợc sinh ra do sức cản dòng chảy của van. - Chu kỳ giãn nở: Khi bánh xe bắt đầu di chuyển trở lại xuống, cần pistong chuyển động xuống làm cho áp suất trong buồng dƣới cao hơn áp suất trong buồng trên. Vì vậy chất lỏng trong buồng dƣới bị ép lên buồng trên qua van pistong và sức cản dòng chảy của van có tác dụng nhƣ lực giảm chấn. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Xi lanh giảm chấn có lực cản hai chiều tƣơng đƣơng nhau Ví dụ: xi lanh giảm chấn ma sát trong máy giặt. Ống Xi lanh bọc nhựa 2. Mỡ tạo ma sát Hình 1. Cấu tạo giảm chấn máy giặt [2] b.
Về nguyên lý: Đặc tính động lực học: n - Tốc độ vòng quay của máy giặt n F(t) - Lực cản y(t) v v - Vận tốc chuyển dịch của pistong F(t) y(t): Chuyển dịch của pistong Hình 1.5: Sơ đồ nguyên lý giảm chấn máy giặt Bộ giảm chấn ma sát hoạt động với nguyên lý đơn giản: khi máy giặt ở trạng thái làm việc, lồng bên trong của máy giặt tạo chuyển động quay tăng dần đều theo vận tốc đƣợc lập trình tự động. Khi đó với quán tính ở vận tốc càng cao thì lồng máy giặt sẽ tạo ra rung động càng lớn, và để kiểm soát rung động đó chính là hệ thống giảm chấn ma sát đƣợc bố chí xung quanh máy giặt. Giảm chấn cũng làm việc theo hai chu kỳ giãn và nén. Ở cả hai chu kỳ giãn và nén lực cản đƣợc sinh ra nhờ lực ma sát giữa pistong và xi lanh thông qua đệm ma sát và chất bôi trơn.
Khi ở trạng thái nén, khí bên trong bị ép trong lòng xi lanh và đƣợc thoát ra ngoài qua khe hở thiết kế sẵn trên xi lanh. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngƣợc lại ở trạng thái giãn, lực cản cũng đƣợc sinh ra nhƣ trạng thái nén. Với nguyên lý này khi vận tốc càng lớn thì lực cản càng lớn và lực ma sát phải đƣợc phân bố đều trên hành trình chuyển dịch của pistong. Trong trƣờng hợp lực không đƣợc phân bố đều khi pistong chuyển động ở cùng một vận tốc thì có thể hiểu chất lƣợng và độ bền của giảm chấn ma sát đã bị giảm.
Nhƣ vậy với nguyên lý làm việc của các loại xi lanh giảm chấn đã đƣợc phân tích trên ta thấy để nghiên cứu, thiết kế hoặc kiểm tra, đánh giá độ bền cũng nhƣ tuổi thọ của giảm chấn thì việc xác định các mối quan hệ lực cản - vận tốc chuyển dịch pistong và lực cản - chuyển dịch pistong là hết sức cần thiết. Muốn xác định đƣợc các yếu tố này đòi hỏi phải có các thiết bị kiểm tra. TỔNG QUAN VỀ THIẾT BỊ THÍ NGHIỆM Để kiểm tra xác định đặc tính động lực học cơ bản của xi lanh giảm chấn, ngày nay có rất nhiều thiết bị có thể kiểm tra đƣợc với nhiều nguyên lý, cấu tạo khác nhau do nhiều hãng sản xuất, có độ chính xác rất cao. Tùy theo tính năng sử dụng của các loại giảm chấn thì nhiều hãng sản xuất cũng đã đƣa ra nhiều hình thức kiểm tra, đánh giá chất lƣợng trên các thiết bị chuyên dụng hoặc đƣợc tích hợp trực tiếp trên sản phẩm và cao hơn nữa là đồng bộ trong dây chuyền sản xuất.
Một số thiết bị thí nghiệm giảm chấn thủy lực: a. Hãng Inova của Đức với hơn 30 năm kinh nghiệm, chuyên sản xuất và cung cấp hệ thống thí nghiệm giảm chấn thủy lực hiệu suất cao.