MỞ ĐẦU 1. Cơ sở hình thành đề tài Ô nhiễm nguồn nước do tác động của nước thải sinh hoạt và sản xuất đang là vấn đề bức xúc hiện nay. Việc bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn nước để cung cấp cho các hoạt động sinh hoạt và sản xuất, đáp ứng nhu cầu hiện tại và thỏa mãn nhu cầu tương lai đã và đang là bài toán nan giải đối với Việt Nam nói riêng và cả thế giới nói chung. Đối với các thành phố lớn hiện nay,định hướng phát triển kinh tế sẽ tập trung mạnh vào các ngành dịch vụ như thương mại, tài chính, ngân hàng, du lịch, giao thông vận tải, văn hóa, y tế, đào tạo, công nhân kỹ thuật cao…Dân số tăng lên kéo theo lượng lớn nước thải sinh hoạt xả thải ra môi trường gây nên tình trạng “quá tải” cho hệ thống kênh thoát nước thải và các hồ điều hòa.
Việc xử lý nước thải sinh hoạt của các cụm dân cư sẽ góp phần giảm tải áp lực cho hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt chung của thành phố, góp phần bảo vệ chất lượng nguồn nước cung cấp cho các hoạt động sinh hoạt và sản xuất. Đây cũng chính là lý do đề tài “thiết kế bãi lọc trồng cây dòng chảy ngang xử lý nƣớc thải sinh hoạt “ hình thành. Mục tiêu đề tài Tính toán thiết kế bãi lọc trồng cây dòng chảy ngang xử lý nước thải sinh hoạt. Nội dung đề tài Nội dung khóa luận tập trung vào một số vấn đề sau : Tổng quan về nước thải sinh hoạt.
Tìm hiểu một số phương pháp chính trong xử lý nước thải sinh hoạt. Tìm hiểu về bãi lọc trồng cây trong xử lý nước thải (vùng đất ngập nước). Thiết kế bãi lọc trồng cây dòng chảy ngang và các công trình phụ trợ xử lý nước thải sinh hoạt. SVTH: Nguyễn Quốc Pháp-1112301028 Trang 1 Khóa luận toát nghieäp GVHD: Th.s Tô Thị Lan Phương 1.
Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài Khóa luận này tính toán thiết kế dựa trên số liệu giả định của một khu dân cư với mức xả thải nhỏ và các thông số ở mức độ trung bình của nước thải sinh hoạt, nhằm góp phần bảo vệ môi trường và có thể ứng dụng vào các khu dân cư nhỏ có mức xả thải thấp được hình thành trong tương lai.1 Phƣơng pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết Phương pháp phân loại lý thuyết: là phương pháp sắp xếp các tài liệu khoa học thành hệ thống logic chặt chẽ theo từng mặt,từng đơn vị kiến thức, từng vấn đề khoa học có cùng dấu hiệu bản chất, có cùng hướng phát triển để dễ nhận biết, dễ sử dụng theo mục đích nghiên cứu, giúp phát hiện các quy luật phát triển của đối tượng, sự phát triển của kiến thức khoa học để từ đó dự đoán được các xu hướng phát triển mới của khoa học và thực tiễn. Phương pháp hệ thống hóa lý thuyết: là phương pháp sắp xếp những thông tin đa dạng thu thập được từ các nguồn, các tài liệu khác nhau thành một hệ thống với một kết cấu chặt chẽ (theo quan điểm hệ thống-cấu trúc của việc xây dựng một mô hình lý thuyết trong nghiên cứu khoa học) để từ đó mà xây dựng một lý thuyết mới hoàn chỉnh giúp hiểu biết đối tượng đầy đủ và sâu sắc hơn. Phân loại và hệ thống hóa là hai phương pháp đi liền với nhau. Trong phân loại đã có yếu tố hệ thống hóa.
Hệ thống hóa phải dựa trên cơ sở phân loại và hệ thống hóa làm cho phân loại được hợp lý và chính xác hơn.2 Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp tài liệu Phân tích tài liệu là phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu bằng cách phân tích chúng thành từng mặt, từng bộ phận để hiểu vấn đề một cách đầy đủ và toàn diện, từ đó chọn lọc những thông tin quan trọng cho đề tài nghiên cứu. Phương pháp tổng hợp là phương pháp liên kết từng mặt, từng bộ phận thông tin, từ cái lý thuyết đã thu được để tạo ra một hệ thống lý thuyết mới đầy đủ và sâu sắc hơn về vấn đề nghiên cứu. Phân tích tài liệu đảm bảo cho tổng hợp nhanh và chọn lọc đúng thông tin cần thiết, tổng hợp giúp cho phân tích sâu sắc hơn. SVTH: Nguyễn Quốc Pháp-1112301028 Trang 2 Khóa luận toát nghieäp GVHD: Th.s Tô Thị Lan Phương 1.3 Phƣơng pháp so sánh Phương pháp so sánh là phương pháp xem xét các thông số cần phân tích bằng cách dựa trên việc so sánh số liệu đo được với một quy chuẩn nhất định để từ đó xác định được các thông số cần xem xét có nằm trong giới hạn cho phép hay không.
- So sánh kết quả tính toán của công trình với TCVN 7957:2008 (Thoát nước-Mạng lưới và công trình bên ngoài-Tiêu chuẩn thiết kế), từ đó đánh giá được các thông số thiết kế có phù hợp không. - So sánh các chỉ tiêu nước thải đầu ra với QCVN 14:2008/BTNMT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải sinh hoạt), từ đó có thể xác định chất lượng nước thải đầu ra của công trình thiết kế.4 Phƣơng pháp hệ thống Một số hệ thống là tập hợp các thành tố có mối quan hệ tương tác với nhau. Sự thay đổi một thành tố sẽ dẫn đến sự thay đổi một thành tố khác, từ đó dẫn đến thay đổi một thành tố thứ 3…Bất cứ một tương tác nào trong hệ thống cũng có tính nguyên nhân, vừa có tính điều khiển. Rất nhiều tương tác có thể liên kết với nhau thành một chuỗi tương tác nguyên nhân-kết quả.
Hệ thống luôn có sự học hỏi và rút kinh nghiệm liên tục trong quá trình phát triển. Phƣơng hƣớng phát triển của đề tài Do kiến thức và thời gian có hạn nên khóa luận chỉ tính toán thiết kế bãi lọc trồng cây dòng chảy ngang cùng các công trình phụ trợ cho một cụm dân cư giả định có mức xả thải là 30 m3/ngày chứ không đi vào tính toán chi tiết cho một khu dân cư cụ thể nào. Khi áp dụng tham khảo để xây dựng hệ thống xử lý nước thải cho các cụm dân cư cụ thể cần phải có sự khảo sát và điều chỉnh, bổ sung các thông số phù hợp. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 1.1 Ý nghĩa khoa học + Đề tài góp phần vào việc tìm hiểu và thiết kế hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt cho cụm dân cư vừa và nhỏ bằng phương pháp mới thân thiện với môi SVTH: Nguyễn Quốc Pháp-1112301028 Trang 3 Khóa luận toát nghieäp GVHD: Th.s Tô Thị Lan Phương trường, dễ vận hành mà chi phí thấp.
Từ đó góp phần vào công tác bảo vệ môi trường, cải thiện chất lượng tài nguyên nước để phục vụ cho các nhu cầu sản xuất và sinh hoạt. + Giúp các nhà quản lý làm việc hiệu quả hơn trong việc bảo vệ môi trường.2 Ý nghĩa thực tiễn Đề tài sẽ được nghiên cứu bổ sung để có thể áp dụng đối với các khu dân cư trên trên cả nước. Hạn chế việc xả thải bừa bãi nước thải sinh hoạt ra môi trường, góp phần cải thiện chất lượng môi trường. Giảm áp lực cho hệ thống các hồ điều hòa xử lý nước thải trong thành phố.
SVTH: Nguyễn Quốc Pháp-1112301028 Trang 4 Khóa luận toát nghieäp GVHD: Th.s Tô Thị Lan Phương CHƢƠNG 2 : TỔNG QUAN VỀ NƢỚC THẢI SINH HOẠT VÀ PHƢƠNG PHÁP XỬ LÝ 2.1 Nguồn gốc và đặc tính nƣớc thải sinh hoạt [5] Nước thải sinh hoạt là nước được thải bỏ sau khi sử dụng cho các mục đích sinh hoạt của cộng đồng: tắm, giặt giũ, tẩy rửa, vệ sinh cá nhân,…Chúng thường được thải ra từ các căn hộ, cơ quan, trường học, bệnh viện, chợ, và các công trình khác. Lượng nước thải sinh hoạt của một khu dân cư phụ thuộc vào dân số, vào tiêu chuẩn cấp nước và đặc điểm của hệ thống thoát nước. Tiêu chuẩn cấp nước sinh hoạt cho một khu dân cư phụ thuộc vào khả năng cung cấp nước của nhà máy nước hay các trạm cấp nước hiện có. Các trung tâm đô thị loại 1 có tiêu chuẩn cấp nước (200 l/ngày) cao hơn so với các vùng ngoại thành (150 l/ngày) và nông thôn (100 l/ngày), do đó lượng nước thải sinh hoạt tính trên một đầu người cũng có sự khác biệt giữa thành thị và nông thông (lượng nước thải ≈ 80% lượng nước cấp).
Nước thải sinh hoạt ở các trung tâm đô thị thoát bằng hệ thống thoát nước dẫn ra các sông, rạch, còn các vùng ngoại thành và nông thôn do không có hệ thống thoát nước nên nước thải thường được tiêu thoát tự nhiên vào các ao hồ hoặc thoát bằng biện pháp tự thấm. [10] Khối lượng nước thải của một cộng đồng dân cư phụ thuộc vào: - Quy mô dân số - Tiêu chuẩn cấp nước - Khả năng và đặc điểm của hệ thống thoát nước - Loại hình sinh hoạt - Đặc tính chung của nước thải sinh hoạt thường bị ô nhiễm bởi các chất cặn bã hữu cơ, các chất hữu cơ hòa tan (thông qua chỉ tiêu BOD5/COD), các chất dinh dưỡng (Nitơ, phospho), các vi trùng gây bệnh (E.Coli, coliform…); Mức độ ô nhiễm của nước thải sinh hoạt phụ thuộc vào : - Lưu lượng nước thải - Tải trọng chất bẩn tính theo đầu người SVTH: Nguyễn Quốc Pháp-1112301028 Trang 5 Khóa luận toát nghieäp GVHD: Th.s Tô Thị Lan Phương Trong đó tải trọng chất bẩn tính theo đầu người phụ thuộc vào: - Mức sống, điều kiện sống và tập quán sống - Điều kiện khí hậu Bảng 2.1 Tải trọng chất bẩn theo đầu người. [10] Các đại lƣợng Khối lƣợng (g/ngƣời.ngày) Chất rắn lơ lửng (SS) 60-65 BOD5 nước thải đã lắng 30-35 BOD5 nước thải chưa lắng 65 Chất hoạt động bề mặt 2-2.5 N-NH4+ 8 Phốt phát (P2O5) 3.2 Thành phần và tính chất nƣớc thải 2.1 Thành phần nƣớc thải [5] Thành phần và tính chất nước thải sinh hoạt phụ thuộc rất nhiều vào nguồn gốc nước thải. Đặc điểm chung của nước thải sinh hoạt là thành phần của chúng tương đối ổn định.
Các thành phần này bao gồm 52% chất hữu cơ, 48% chất vô cơ, ngoài ra nước thải sinh hoạt còn chứa nhiều các vi sinh vật gây bệnh và các độc tố của chúng. Phần lớn các vi sinh vật trong nước thải là các vi khuẩn, virut gây bệnh như: các vi khuẩn gây bệnh tả, lỵ, thương hàn… Thành phần nước thải được chia làm 3 nhóm chính: Thành phần vật lý Thành phần hóa học SVTH: Nguyễn Quốc Pháp-1112301028 Trang 6 Khóa luận toát nghieäp GVHD: Th.
