Thị Trường Forex và Các Yếu Tố Tác Động Đến Đầu Tư

Thị trường Forex, hay còn gọi là thị trường ngoại hối, là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi tiền tệ. 56 trang · Trường Đại Học Kinh Tế · 2014.

• Tác giả: Tran The Duyen
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thị Hồng Thắm
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Toán Tài Chính
• Đề tài: Thị Trường Forex: Các Yếu Tố Tác Động và Phân Tích Đầu Tư
• Loại tài liệu: Chuyên Đề Thực Tập Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG FOREX
• 1.1. Tổng quan về thị trường Forex
• 1.2. Lịch sử hình thành
• 1.3. Đối tượng tham gia
• 1.4. Các loại hàng hóa
• 1.5. Loại hình giao dịch
• 1.6. Lịch sử phát triển tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ MỐI LIÊN HỆ VỚI CÁC THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH KHÁC
• 2.1. Các yếu tố tác động
• 2.2. Mối liên hệ với các thị trường tài chính khác
• 2.2.1. Mối liên hệ với thị trường vàng
• 2.2.2. Mối liên hệ với thị trường chứng khoán
• 2.2.3. Mối liên hệ với thị trường trái phiếu
• 2.2.4. Mối liên hệ với thị trường hàng hóa
• 3. CHƯƠNG III: ƯỚC LƯỢNG VÀ PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ VÀ CÁC THỊ TRƯỜNG KHÁC TỚI THỊ TRƯỜNG FOREX
• 3.1. Lựa chọn mô hình VAR
• 3.2. Ước lượng và kiểm định mô hình
• 3.3. Kiểm tra tính dừng và mô tả thống kê
• 3.4. Kiểm tra mối quan hệ nhân quả theo nghĩa Granger
• 3.5. Kết quả hàm phản ứng và phân rã phương sai
• 3.6. Kiểm định đồng tích hợp và cân bằng dài hạn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thị Trường Forex Khám Phá Những Điều Cần Biết

Thị trường Forex, hay còn gọi là thị trường ngoại hối, là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi tiền tệ. Đây là thị trường tài chính lớn nhất thế giới với khối lượng giao dịch hàng ngày lên tới 6 nghìn tỷ USD. Thị trường này không chỉ thu hút các ngân hàng lớn mà còn cả các nhà đầu tư cá nhân. Việc hiểu rõ về thị trường Forex là điều cần thiết để có thể tham gia một cách hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Thị Trường Forex Cơ Bản và Quan Trọng

Thị trường Forex là nơi diễn ra các giao dịch ngoại tệ, xác định giá trị tương đối của các loại tiền tệ khác nhau. Đây là một thị trường phi tập trung, hoạt động 24/5, cho phép các nhà đầu tư giao dịch mọi lúc mọi nơi.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Thị Trường Forex Từ Cổ Đại Đến Hiện Đại

Thị trường Forex đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ thời kỳ cổ đại cho đến nay. Sự hình thành và phát triển của nó gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu và các công nghệ giao dịch hiện đại.

II. Các Yếu Tố Tác Động Đến Thị Trường Forex Phân Tích Chi Tiết

Nhiều yếu tố tác động đến thị trường Forex, bao gồm các yếu tố kinh tế, chính trị và tâm lý thị trường. Việc hiểu rõ những yếu tố này giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn trong giao dịch.

2.1. Yếu Tố Kinh Tế Lãi Suất và Cán Cân Thương Mại

Lãi suất và cán cân thương mại là hai yếu tố kinh tế quan trọng ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái. Sự thay đổi trong lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) có thể làm biến động giá trị đồng USD, từ đó tác động đến các đồng tiền khác.

2.2. Yếu Tố Chính Trị Ảnh Hưởng Từ Các Quyết Định Chính Phủ

Các quyết định chính trị, như chính sách tài khóa và tiền tệ, có thể tạo ra sự biến động lớn trên thị trường Forex. Những thông tin này thường được các nhà đầu tư theo dõi sát sao để đưa ra quyết định giao dịch.

2.3. Tâm Lý Thị Trường Sự Tác Động Của Cảm Xúc

Tâm lý thị trường đóng vai trò quan trọng trong việc xác định xu hướng giá. Các nhà đầu tư thường bị ảnh hưởng bởi cảm xúc, dẫn đến những quyết định không hợp lý trong giao dịch.

III. Phương Pháp Phân Tích Thị Trường Forex Kỹ Thuật và Cơ Bản

Phân tích thị trường Forex có thể được thực hiện thông qua hai phương pháp chính: phân tích kỹ thuật và phân tích cơ bản. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc kết hợp chúng có thể mang lại hiệu quả cao hơn.

3.1. Phân Tích Kỹ Thuật Sử Dụng Biểu Đồ và Chỉ Báo

Phân tích kỹ thuật dựa trên việc sử dụng biểu đồ và các chỉ báo để dự đoán xu hướng giá. Các nhà đầu tư sử dụng các công cụ như đường trung bình động, chỉ số sức mạnh tương đối (RSI) để đưa ra quyết định giao dịch.

3.2. Phân Tích Cơ Bản Theo Dõi Tin Tức Kinh Tế

Phân tích cơ bản tập trung vào việc theo dõi các chỉ số kinh tế và tin tức chính trị. Những thông tin này có thể ảnh hưởng đến tâm lý thị trường và dẫn đến sự thay đổi trong tỷ giá hối đoái.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phân Tích Thị Trường Forex Kinh Nghiệm Thực Tế

Việc áp dụng các phương pháp phân tích vào thực tế giao dịch là rất quan trọng. Các nhà đầu tư cần phải có chiến lược rõ ràng và kiên nhẫn trong việc thực hiện các giao dịch.

4.1. Chiến Lược Giao Dịch Lập Kế Hoạch và Thực Hiện

Một chiến lược giao dịch hiệu quả cần phải được lập kế hoạch kỹ lưỡng. Các nhà đầu tư nên xác định rõ mục tiêu lợi nhuận và mức độ rủi ro mà họ có thể chấp nhận.

4.2. Kinh Nghiệm Thực Tế Học Hỏi Từ Sai Lầm

Học hỏi từ những sai lầm trong quá khứ là một phần quan trọng trong quá trình đầu tư. Các nhà đầu tư nên ghi chép lại các giao dịch của mình để rút ra bài học cho tương lai.

V. Kết Luận Tương Lai Của Thị Trường Forex và Cơ Hội Đầu Tư

Thị trường Forex vẫn tiếp tục phát triển và mở ra nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư. Tuy nhiên, việc nắm vững các yếu tố tác động và phương pháp phân tích là điều cần thiết để thành công.

5.1. Tương Lai Của Thị Trường Forex Xu Hướng và Dự Đoán

Dự đoán tương lai của thị trường Forex phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình hình kinh tế toàn cầu và các chính sách của các ngân hàng trung ương. Sự phát triển của công nghệ cũng sẽ ảnh hưởng đến cách thức giao dịch.

5.2. Cơ Hội Đầu Tư Khám Phá Những Tiềm Năng Mới

Các nhà đầu tư nên luôn tìm kiếm những cơ hội mới trên thị trường Forex. Việc nắm bắt kịp thời các xu hướng và thông tin sẽ giúp tối ưu hóa lợi nhuận.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thị trường ngoại hối (Forex) là thị trường tài chính phi tập trung toàn cầu với quy mô thanh khoản vượt trội, đạt khối lượng giao dịch trung bình khoảng 6 nghìn tỷ USD mỗi ngày. Tại Việt Nam, thị trường Forex bắt đầu xuất hiện và phát triển từ đầu thế kỷ 21 cùng tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và giai đoạn kinh tế suy giảm kéo dài 5 năm tiếp theo, trong bối cảnh thị trường chứng khoán và bất động sản trong nước gặp nhiều khó khăn, Forex thu hút sự chú ý của nhiều nhà đầu tư như một kênh phân bổ vốn thay thế.

Tuy nhiên, phần lớn nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường khi chưa trang bị đầy đủ kiến thức chuyên môn, thiếu kinh nghiệm kiểm soát rủi ro và chủ yếu ra quyết định dựa trên tâm lý thay vì phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật. Bên cạnh đó, các yếu tố kinh tế vĩ mô và sự vận động của các thị trường tài chính liên quan tác động phức tạp đến tỷ giá hối đoái. Xuất phát từ thực tiễn đó, đề tài chuyên đề tốt nghiệp tập trung giải quyết các mục tiêu nghiên cứu cụ thể sau:

1. Phân tích cách thức các yếu tố kinh tế, chính trị và tâm lý thị trường tác động đến thị trường Forex.
2. Kiểm định tính độc lập hoặc mối quan hệ liên thị trường giữa Forex với thị trường chứng khoán và thị trường vàng, xác minh tính chất tác động cùng chiều hay ngược chiều giữa các thị trường này.
3. Đo lường mức độ và thời gian tác động của các chỉ số kinh tế vĩ mô, cụ thể là lãi suất tái cấp vốn của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) và cán cân thương mại của Mỹ, tới sự biến động của tỷ giá.
4. Xác định sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng trong dài hạn giữa thị trường Forex với thị trường chứng khoán, thị trường vàng và các chỉ số kinh tế vĩ mô.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định rõ:

• Đối tượng nghiên cứu: Thị trường Forex, các yếu tố vĩ mô và mối liên hệ liên thị trường, cụ thể đại diện qua cặp tỷ giá USD/JPY cùng các chỉ số tài chính - kinh tế quốc tế.
• Phạm vi dữ liệu: Sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian tổng hợp theo tháng từ tháng 01/2005 đến tháng 02/2014 (tổng cộng 110 quan sát tổng thể; 109 quan sát sau khi lấy sai phân tốc độ tăng trưởng; 108 quan sát đưa vào ước lượng mô hình sau khi hiệu chỉnh độ trễ).
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được trích xuất từ các nguồn fxtop.com và census.gov.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của nghiên cứu dựa trên lý luận tổng quan về thị trường ngoại hối, cơ chế định giá tiền tệ, các hình thức giao dịch phái sinh tiền tệ (giao ngay, kỳ hạn, quyền chọn, hợp đồng tương lai, ký quỹ) và lý thuyết thị trường liên kết (liên thị trường tài chính giữa ngoại hối, vàng, chứng khoán, trái phiếu và hàng hóa).

Về mặt định lượng, nghiên cứu áp dụng mô hình Vectơ tự hồi quy (Vector Autoregression - VAR) 5 biến dạng tổng quát nhằm xem xét động thái và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các biến số kinh tế vĩ mô theo thời gian. Mô hình được ước lượng bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS).

Dạng tổng quát của mô hình được biểu diễn: $$Y_t = S_t + A_1 Y_{t-1} + A_2 Y_{t-2} + \dots + A_p Y_{t-p} + U_t$$

Trong đó, vectơ biến nội sinh gồm 5 chuỗi số ở dạng tốc độ tăng trưởng hàng tháng (%):

• $DUSD_JPY$: Tốc độ tăng trưởng tỷ giá Đô la Mỹ / Yên Nhật.
• $DEX_IM$: Tốc độ tăng trưởng cán cân thương mại của Mỹ.
• $DGI$: Tốc độ tăng trưởng chỉ số giá vàng thế giới.
• $DS_P500$: Tốc độ tăng trưởng chỉ số chứng khoán S&P 500.
• $DUSFF$: Tốc độ tăng trưởng lãi suất tái cấp vốn của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED).

Quy trình nghiên cứu định lượng được thực hiện theo 7 bước chuẩn tắc:

1. Kiểm tra tính dừng: Sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị Tăng cường Dickey-Fuller (ADF Test) để phát hiện và xử lý chuỗi không dừng, tránh hiện tượng hồi quy giả mạo (Spurious Regression).
2. Kiểm định nhân quả Granger (Granger Causality Test): Đánh giá vai trò dự báo và xác định tính nội sinh/ngoại sinh của các biến trong hệ thống.
3. Xác định độ dài trễ tối ưu ($p$): Dựa trên 5 tiêu chuẩn thông tin thống kê: LR (Sequential modified LR test statistic), FPE (Final Prediction Error), AIC (Akaike Information Criterion), SC (Schwarz Information Criterion), và HQ (Hannan-Quinn Information Criterion).
4. Ước lượng mô hình VAR: Hồi quy OLS cho từng phương trình trong hệ thống VAR($p$).
5. Kiểm định chẩn đoán mô hình: Đánh giá tính ổn định của hệ thống thông qua vị trí nghiệm của đa thức đặc trưng (AR Graph Test) và kiểm định phần dư là nhiễu trắng bằng thống kê Portmanteau $Q$ (Box-Pierce) cùng kiểm định tự tương quan nhân tử Lagrange (LM Test).
6. Phân tích động học: Sử dụng hàm phản ứng đẩy (Impulse Response Functions - IRF) theo phương pháp phân rã Cholesky và phân tích phân rã phương sai (Variance Decomposition).
7. Kiểm định đồng tích hợp Johansen (1991): Đánh giá quan hệ cân bằng dài hạn thông qua kiểm định vết (Trace Test) và kiểm định giá trị riêng cực đại (Maximum Eigenvalue / Likelihood Ratio Test).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Tổng quan về thị trường Forex

Chương I trình bày hệ thống hóa cơ sở lý luận về thị trường ngoại hối quốc tế và thực trạng tại Việt Nam:

• Đặc trưng và quy mô: Thị trường ngoại hối là thị trường phi tập trung (OTC) hoạt động 24/5 liên tục thông qua mạng lưới liên ngân hàng toàn cầu (với các hệ thống giao dịch chủ chốt như EBS và Reuters Dealing 3000).
• Lịch sử phát triển: Khái quát từ thời kỳ cổ đại, trung cổ (hệ thống ngân hàng Medici), cận đại (cột mốc năm 1850 của Alexander Brown & Sons), giai đoạn đầu thế kỷ 20 (Luân Đôn trở thành trung tâm lớn), thời kỳ Bretton Woods sau Thế chiến II (biên độ dao động 1%), thỏa thuận Smithsonian, cuộc khủng hoảng năm 1973 dẫn đến sự sụp đổ của tỷ giá cố định và mở ra kỷ nguyên tỷ giá thả nổi tự do.
• Chủ thể tham gia: Phân định rõ hai cấp độ thị trường gồm:
  • Thị trường liên ngân hàng: Ngân hàng trung ương (điều tiết cung tiền, can thiệp tỷ giá), Ngân hàng thương mại (cung cấp thanh khoản, đầu cơ), Các tổ chức tài chính (quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, công ty môi giới).
  • Thị trường bán lẻ: Quỹ tín dụng ủy thác, tập đoàn xuất nhập khẩu (phòng hộ rủi ro) và cá nhân đầu cơ.
• Hàng hóa và cơ cấu tiền tệ: Bảng thống kê tỷ trọng các đồng tiền giao dịch lớn nhất thế giới (dữ liệu tháng 4/2013) ghi nhận đồng USD chiếm 87.0% giao dịch, tiếp theo là EUR, JPY (23.0%), GBP (11.8%), AUD (8.6%), CHF (5.2%), CAD (4.6%), MXN (2.5%), CNY (2.2%), NZD (2.0%), SEK (1.6%), HKD (1.4%), SGD (1.4%), TRY...
• Các loại hình giao dịch: Phân tích cơ chế của 5 công cụ chính: Hợp đồng giao ngay (Spot), Hợp đồng kỳ hạn (Forward), Hợp đồng quyền chọn (Options), Hợp đồng tương lai (Futures) và Giao dịch ký quỹ (Margin Trading với đòn bẩy phổ biến từ 1:100 đến 1:200).
• Thực trạng và ưu thế tại Việt Nam: Thị trường phát triển chủ yếu ở mảng Spot Gold và Forex bán lẻ; tuy nhiên, hành lang pháp lý chưa hoàn thiện, các công ty môi giới hoạt động chưa được cấp phép chính thức hoặc núp bóng tư vấn tài chính, nhà đầu tư thiếu kiến thức bài bản. Chương này cũng phân tích 10 ưu thế vượt trội của Forex so với các kênh đầu tư truyền thống (thanh khoản cao, giao dịch hai chiều, thời gian linh hoạt, đòn bẩy tài chính, tính minh bạch thông tin vĩ mô).

Chương II: Các yếu tố tác động và mối liên hệ với các thị trường tài chính khác

Chương II đi sâu phân tích cơ chế truyền dẫn của các biến số kinh tế, chính trị, tâm lý và mối quan hệ liên thị trường:

• Các yếu tố kinh tế vĩ mô:
  • Chính sách kinh tế: Chính sách tài khóa (thâm hụt ngân sách, chi tiêu công) và chính sách tiền tệ (cung tiền, lãi suất) tác động trực tiếp lên giá trị đồng nội tệ.
  • Cán cân thương mại: Phản ánh năng lực cạnh tranh và nhu cầu chuyển đổi ngoại tệ; xuất siêu làm tăng cầu nội tệ, đẩy tỷ giá tăng và ngược lại.
  • Lãi suất tái cấp vốn: Mức lãi suất của ngân hàng trung ương chi phối chi phí vốn, dòng vốn tiền gửi ngắn hạn và kỳ vọng tỷ giá.
  • Lạm phát, tăng trưởng và sức khỏe nền kinh tế: GDP, tỷ lệ thất nghiệp, doanh số bán lẻ là các chỉ báo nền tảng quyết định sức mạnh dài hạn của đồng tiền.
• Điều kiện chính trị và tâm lý thị trường: Phân tích hành vi "chuyến bay đến chất lượng" (Flight to Quality) khi nhà đầu tư tháo chạy sang các tài sản an toàn (vàng, USD, CHF) trong giai đoạn bất ổn; tâm lý "mua tin đồn, bán thực tế" (Buy the rumor, sell the fact); phản ứng tức thì trước các công bố thống kê vĩ mô và vai trò của phân tích kỹ thuật.
• Mối liên hệ liên thị trường:
  • Thị trường vàng: Mối quan hệ nghịch chiều giữa giá vàng và đồng USD do vàng được định giá bằng USD và đóng vai trò tài sản phòng ngừa rủi ro tiền tệ.
  • Thị trường chứng khoán: Mối quan hệ tương tác hai chiều thông qua dòng luân chuyển vốn đầu tư quốc tế vào thị trường cổ phiếu.
  • Thị trường trái phiếu: Tương quan chặt chẽ giữa lợi suất trái phiếu chính phủ (đặc biệt là trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 2 năm) và cặp tỷ giá USD/JPY.
  • Thị trường hàng hóa: Dòng chảy thương mại hàng hóa quốc tế chi phối trực tiếp cung cầu thanh toán ngoại tệ.

Chương III: Ước lượng và phân tích tác động của các yếu tố và các thị trường khác tới thị trường Forex

Chương III trình bày toàn bộ kết quả thực nghiệm mô hình kinh tế lượng trên phần mềm EViews:

Bảng / Kiểm định	Nội dung thực nghiệm	Kết quả thống kê chính
Kiểm định nghiệm đơn vị ADF (Bảng 2 & 3)	Kiểm tra tính dừng cho chuỗi gốc và chuỗi sai phân/tốc độ tăng trưởng.	Chuỗi mức gốc ($USD_JPY, EX_IM, GI, S_P500, USFF$) không dừng ở mức 5%. Chuỗi tốc độ tăng trưởng ($DUSD_JPY, DEX_IM, DGI, DS_P500, DUSFF$) đều dừng ở mức ý nghĩa 1% (độ tin cậy 99%).
Thống kê mô tả & tương quan (Bảng 4 & 5)	Phân tích phân phối và mức độ tương quan tuyến tính giữa các biến.	$DUSD_JPY$ có độ biến động cao nhất; $DGI$ có độ ổn định cao nhất. $DUSD_JPY$ tương quan âm với $DEX_IM$ và $DGI$; tương quan dương với $DS_P500$ và $DUSFF$.
Kiểm định Granger Causality (Bảng 6)	Xác định quan hệ nhân quả và cấu trúc nội sinh ở độ tin cậy 90%.	Cả 5 biến đều là biến nội sinh trong hệ VAR. $DEX_IM$ chịu ảnh hưởng bởi $DS_P500, DUSD_JPY, DUSFF$; $DUSD_JPY$ giải thích $DGI$; $DUSFF$ giải thích $DUSD_JPY$ và $DS_P500$; $DS_P500$ và $DUSD_JPY$ giải thích $DUSFF$.
Lựa chọn độ trễ VAR (Bảng 7)	Đánh giá độ trễ qua các tiêu chí LR, FPE, AIC, SC, HQ.	Độ trễ tối ưu được xác định là $p = 1$ (đạt giá trị tối ưu tại nhiều tiêu chuẩn kiểm định nhất).
Ước lượng VAR(1) (Bảng 8)	Hồi quy OLS cho 5 phương trình trong hệ thống.	Phương trình tỷ giá cho thấy: khi tốc độ tăng trưởng $DUSFF$ tháng trước tăng 1%, tốc độ tăng trưởng $DUSD_JPY$ tháng này tăng trung bình 3% (tương quan cùng chiều). Các biến khác có $
Kiểm định chẩn đoán (Biểu đồ 4, Bảng 9 & 10)	Đánh giá tính ổn định và tính chất nhiễu trắng của phần dư.	Các nghiệm của đa thức đặc trưng AR đều nằm trong đường tròn đơn vị (hệ VAR ổn định). Kiểm định Portmanteau $Q$ và kiểm định LM đều có $Prob > 0.05$, xác nhận phần dư là nhiễu trắng và không có tự tương quan.
Hàm phản ứng đẩy IRF (Bảng 12 & 13)	Phân tích phản ứng động của tỷ giá trước các cú sốc chuẩn Cholesky.	- Cú sốc cán cân thương mại ($DEX_IM$) làm tỷ giá tăng, tác động giảm dần trong 7 tháng. - Cú sốc giá vàng ($DGI$) làm tỷ giá giảm ngay lập tức, sau đó dần ổn định. - Cú sốc chứng khoán ($DS_P500$) làm tỷ giá tăng nhẹ kéo dài 9 tháng. - Cú sốc lãi suất ($DUSFF$) tác động từ từ nhưng duy trì lâu dài, sau 10 tháng chưa tắt hẳn.
Phân rã phương sai (Bảng 14)	Đo lường tỷ trọng đóng góp vào biến động của $DUSD_JPY$.	Biến động tỷ giá chủ yếu do nội tại biến sinh ra (>70%, giảm dần qua các thời kỳ); giá vàng đóng góp khoảng 15.7% (giảm dần); chứng khoán đóng góp khoảng 4% (tăng dần); lãi suất tái cấp vốn đóng góp 3.2% - 5.8% (tăng dần); cán cân thương mại đóng góp 1.3% (ổn định).
Kiểm định đồng tích hợp Johansen (Bảng 15)	Kiểm định vết (Trace) và giá trị riêng (Max-Eigen).	Cả hai kiểm định đều xác nhận không tồn tại vectơ đồng tích hợp nào giữa 5 biến số ở mức ý nghĩa 5%, chứng minh không có mối quan hệ cân bằng dài hạn.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về tác động của các biến số kinh tế vĩ mô và các thị trường tài chính lên thị trường Forex:

Kết quả định lượng chính

• Tác động của chính sách tiền tệ (FED): Lãi suất tái cấp vốn ($USFF$) có tác động cùng chiều mạnh mẽ và bền bỉ nhất tới tỷ giá $USD/JPY$. Tác động này không diễn ra đột ngột mà ngấm dần vào thị trường, kéo dài trên 10 tháng và đóng góp từ 3.2% đến 5.8% vào phương sai sai số dự báo của tỷ giá.
• Tương quan nghịch với thị trường vàng: Giá vàng ($GI$) tác động ngược chiều tức thì lên tỷ giá $USD/JPY$ khi xuất hiện cú sốc, giải thích tới 15.7% biến động của tỷ giá trong các kỳ đầu trước khi hiệu ứng tự điều chỉnh đưa thị trường về trạng thái cân bằng.
• Tác động của thị trường chứng khoán và cán cân thương mại: Thị trường chứng khoán ($S&P500$) tạo ra tác động cùng chiều nhẹ kéo dài trong khoảng 9 tháng (chiếm khoảng 4% biến động phương sai). Thặng dư cán cân thương mại ($EX_IM$) củng cố giá trị đồng USD với tác động duy trì ổn định trong khoảng 7 tháng (đóng góp ~1.3%).
• Bản chất động học ngắn hạn: Kiểm định Johansen bác bỏ sự tồn tại của quan hệ đồng tích hợp, khẳng định mối liên hệ giữa Forex và các thị trường tài chính khác mang tính chất điều chỉnh động trong ngắn và trung hạn, không duy trì trạng thái cân bằng tuyến tính cố định trong dài hạn.

Đóng góp của đề tài

• Chuyển hóa các nhận định lý thuyết định tính và trực quan liên thị trường thành các kết quả ước lượng định lượng cụ thể, có kiểm định thống kê nghiêm ngặt trên chuỗi dữ liệu thực tế giai đoạn 2005–2014.
• Làm rõ cấu trúc nội sinh giữa các thị trường tài chính quốc tế và các chỉ số kinh tế vĩ mô của Mỹ thông qua kiểm định nhân quả Granger và phân rã phương sai.
• Cung cấp cơ sở khoa học giúp các nhà đầu tư và nhà phân tích hiểu rõ độ trễ và thời gian suy giảm của các cú sốc vĩ mô (lãi suất, vàng, xuất nhập khẩu, chứng khoán) lên biến động tỷ giá.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung thực hiện, đề tài có các hạn chế và hướng mở rộng sau:

• Hạn chế về phạm vi mẫu và biến số: Nghiên cứu chỉ tập trung vào một cặp tiền tệ đại diện là USD/JPY và các chỉ số kinh tế của Mỹ trong giai đoạn từ tháng 01/2005 đến tháng 02/2014; chưa bao quát các cặp tiền tệ chủ chốt khác (EUR/USD, GBP/USD) hoặc các chỉ báo vĩ mô từ các khu vực kinh tế lớn khác (Châu Âu, Nhật Bản).
• Hạn chế về tần suất dữ liệu: Dữ liệu sử dụng là số liệu tổng hợp theo tháng, do đó chưa phản ánh được các biến động tần suất cao (dữ liệu theo ngày hoặc trong ngày) vốn là đặc trưng nổi bật của giao dịch Forex ngắn hạn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu áp dụng mô hình VAR cấu trúc (SVAR) hoặc mô hình hiệu chỉnh sai số (VECM) trên tập dữ liệu tần suất cao hơn (theo tuần, theo ngày) và mở rộng phạm vi sang nhiều cặp tiền tệ khác nhằm so sánh mức độ nhạy cảm của từng đồng tiền trước các cú sốc vĩ mô toàn cầu.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp này là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên ngành Toán kinh tế, Toán tài chính, Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Cung cấp tài liệu mẫu về quy trình nghiên cứu thực nghiệm chuỗi thời gian nhiều chiều hoàn chỉnh, từ bước xử lý tính dừng, kiểm định Granger, xác định độ trễ, ước lượng hệ phương trình VAR, kiểm tra tính ổn định, kiểm định nhiễu trắng phần dư đến phân tích IRF, Variance Decomposition và Johansen Cointegration.
• Nhà đầu tư và chuyên viên phân tích thị trường ngoại hối: Giúp hiểu rõ cơ chế liên thị trường, bản chất tác động nghịch chiều của giá vàng, vai trò chi phối có độ trễ của lãi suất FED và tầm quan trọng của việc kết hợp phân tích cơ bản vĩ mô với phân tích kỹ thuật trong quản trị rủi ro giao dịch.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài sử dụng những biến số kinh tế vĩ mô cụ thể nào để đưa vào mô hình định lượng?

Nghiên cứu sử dụng 5 chuỗi số liệu theo tháng (từ tháng 01/2005 đến tháng 02/2014) được chuyển đổi sang dạng tốc độ tăng trưởng hàng tháng (%):

• $DUSD_JPY$: Tỷ giá Đô la Mỹ / Yên Nhật.
• $DEX_IM$: Cán cân thương mại của Mỹ.
• $DGI$: Chỉ số giá vàng thế giới.
• $DS_P500$: Chỉ số chứng khoán S&P 500.
• $DUSFF$: Lãi suất tái cấp vốn của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED).

2. Tại sao các chuỗi dữ liệu gốc phải chuyển đổi sang dạng tốc độ tăng trưởng trước khi ước lượng VAR?

Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị ADF trên các chuỗi mức gốc ($USD_JPY, EX_IM, GI, S_P500, USFF$) cho thấy tất cả đều là chuỗi không dừng ở mức ý nghĩa 5%. Việc đưa trực tiếp chuỗi không dừng vào mô hình VAR sẽ dẫn đến hiện tượng hồi quy giả mạo (Spurious Regression). Sau khi biến đổi sang dạng tốc độ tăng trưởng/sai phân, các chuỗi đều dừng ở mức ý nghĩa 1%, đảm bảo điều kiện hồi quy OLS hợp lệ.

3. Cú sốc lãi suất tái cấp vốn của FED ($USFF$) tác động tới tỷ giá $USD/JPY$ như thế nào theo kết quả thực nghiệm?

Kết quả ước lượng VAR(1) và hàm phản ứng cho thấy cú sốc tăng lãi suất tái cấp vốn có mối quan hệ cùng chiều rõ rệt với tỷ giá $USD/JPY$ (tháng trước $USFF$ tăng 1% thì tháng này tỷ giá tăng trung bình khoảng 3%). Tác động của lãi suất diễn ra từ từ, kéo dài bền bỉ nhất trong các nhân tố (sau 10 tháng tác động vẫn chưa tắt hẳn) và đóng góp từ 3.2% đến 5.8% vào phân rã phương sai của tỷ giá.

4. Kết quả kiểm định đồng tích hợp Johansen chỉ ra điều gì về mối quan hệ dài hạn giữa các biến số?

Cả hai tiêu chuẩn kiểm định vết (Trace Test) và tỷ số hàm hợp lý (Max-Eigen Test) trong kiểm định Johansen đều xác nhận không có vectơ đồng tích hợp nào ở mức ý nghĩa 5%. Điều này chứng minh không tồn tại mối quan hệ cân bằng dài hạn cố định giữa tỷ giá USD/JPY, giá vàng, chứng khoán S&P 500, cán cân thương mại và lãi suất FED; các tác động quan sát được chủ yếu là các phản ứng điều chỉnh động trong ngắn và trung hạn.

5. Kết quả phân rã phương sai cho biết tỷ trọng tác động của từng yếu tố lên biến động của tỷ giá USD/JPY ra sao?

Biến động của tỷ giá $USD/JPY$ chủ yếu xuất phát từ nội tại biến sinh ra (>70%, có xu hướng giảm dần qua các thời kỳ). Trong các yếu tố bên ngoài, giá vàng có ảnh hưởng lớn nhất trong ngắn hạn (~15.7%), tiếp theo là lãi suất tái cấp vốn (3.2% - 5.8%), chỉ số chứng khoán S&P 500 (~4%) và cán cân thương mại (~1.3%).

---

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp đã thực hiện hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thị trường ngoại hối và các yếu tố liên thị trường tác động đến tỷ giá. Bằng việc ứng dụng mô hình Vectơ tự hồi quy VAR 5 biến trên chuỗi dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2005–2014, tác giả đã chứng minh tỷ giá USD/JPY chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi sự vận động của giá vàng (nghịch chiều), lãi suất FED (cùng chiều, tác động lâu dài), chứng khoán và cán cân thương mại trong ngắn và trung hạn. Nghiên cứu cũng xác nhận không tồn tại mối quan hệ đồng tích hợp dài hạn giữa các biến số, khẳng định tính chất biến động phức tạp và sự cần thiết của việc kết hợp phân tích cơ bản vĩ mô trong hoạt động đầu tư tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo hướng dẫn thực tập của em Thạc Sỹ Phạm Thị Hồng Thăm vì thời gian qua đã hướng dẫn nhiệt tình giúp đỡ và động viên dé em có thé hoàn thành được chuyên dé thực tập của mình một cách tốt nhất. Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới tất cả các thầy cô giảng dạy bộ môn Toán tài chính đã trang bị kiến thức kinh tế giúp em hoàn thiện bản thân và tự tin hơn. Em đặc biệt cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên, tạo mọi điều kiện và là chỗ dựa tinh thần cho em trong suốt thời gian em học tập và thực hiện chuyên đề. SVTH: Tran Thế Duyên Lép: Toán Tài Chính 52B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Hồng Thắm TÓM TAT Lý do chọn dé tài: Trên thị trường tài chính thế giới, khái niệm thị trường Forex không còn xa lạ với các nhà đầu tư, nếu như không muốn nói đây là một kênh đầu tư hiệu quả và có khối lượng giao dịch bậc nhất.

Forex đến với Việt Nam từ đầu từ thế kỷ 21, song những lợi ích mà nó mang lại chưa thực sự làm thỏa lòng các nhà đầu tư. Trải qua cuộc đại khủng hoảng tài chính vào năm 2008 và sau đó là 5 năm kinh tế am đạm, với sự sụp đồ và đóng băng của thị trường chứng khoán và bat động sản, so với thị trường vàng bap bênh khó đoán, Forex han là luồng gió mới an toàn và hiệu quả hơn cho các nhà đầu tư. Nhưng đúng là cái gì mới cũng chưa chắc đã tốt, các nhà đầu tư tham gia vào thị trường Forex khi còn chưa biết rõ cũng như thiếu kinh nghiệm đầu tư; họ vào thị trường với lời hứa về một mức lợi suất cao ngất, mà không màng tới những rủi ro hay làm thế nào dé kiểm soát rủi ro trên thị trường này; họ chưa thấy được tầm quan trọng của việc phân tích thị trường, phân tích những yêu tố tác động tới sản phẩm mà họ lựa chọn, quyết định đầu tư được đưa một cách tùy tiện, chủ yếu dựa vào tâm lý chứ không phải kiến thức và phân tích. Thị trường nào cũng vậy, cũng đều có quy luật của nó, Forex cũng không ngoại lệ, để có thê đầu tư và kiếm lời trên thị trường này, các nhà đầu tư không chỉ cần bám sát các phân tích kỹ thuật mà còn phải nắm rõ các phân tích cơ bản, cụ thể ở đây là các yếu tô tác động tới thị trường này, chúng tác động, liên hệ và có mối quan hệ với nhau như thế nào.

Thị trường Forex không thê tồn tại độc lập, nó có mỗi liên hệ với các thị trường khác, cụ thê là thị trường vàng, thị trường chứng khoán. Mỗi quyết định của Cục dự trữ liên bang Mỹ- FED- cụ thé là những thông tin về mức lãi suất tái cấp vốn lại khiến thị trường Forex, cụ thể là đồng Đô la Mỹ- đồng tiền có sức mạnh nhất chao dao, các nhà dau tư vì thế mà có thé kiếm lời hoặc mất tat cả. Hay mỗi công bố của chính phủ về cán cân thương mai của nước này cũng làm thay đổi túi tiền của rất nhiều người. Các van đề này không chi thu hút các nhà đầu tư mà đứng trên phương diện kinh tế vĩ mô cũng rất thú vị, vì thế người viết đã lựa chọn nghiên cứu van đề này dé hoàn thành chuyên đề thực tập của mình.

Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu chính của bài viết tập trung đi trả lời các câu hỏi sau: (1) Những yếu tố kinh tế, chính trị và tâm lý thị trường tác động tới thị trường Forex như thế nào? SVTH: Tran Thế Duyên Lép: Toán Tài Chính 52B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Hồng Thắm (2) Thị trường Forex tồn tại độc lập hay có mối liên hệ với các thị trường khác như thị trường chứng khoán, thị trường vàng và mối quan hệ đó có thật là ngược chiều? (3) Thị trường Forex chịu ảnh hưởng của các chỉ số kinh tế như thế nào, cụ thể là lãi suất tái cấp vốn và cán cân thương mại tác động ngay hay tác động từ từ tới tỷ giá? (4) Cuối cùng, có mối qua hệ dài hạn giữa thị trường Forex với các thị trường chứng khoán, thị trường vàng và các chỉ số kinh tế hay không? Phạm vi nghiên cứu: Bài viết sử dụng số liệu tông hợp theo tháng của các chỉ số thị trường bao gồm giá trị cán cân thương mại của Mỹ(EX_IM), chỉ số giá vàng(GI), ty giá đồng Đô la Mỹ/Yên Nhat(USD_JPY), lãi suất tái cap vốn của Cục dự trữ Liên bang Mỹ-FED(USFF) và chi số chứng khoán S&P500(S_ P500). Số liệu được lấy từ tháng 1/2005 đến tháng 2/2014, với 110 quan sát. Và các số liệu này được lây chính thức từ các nguôn fxtop.com và census.gov SVTH: Tran Thế Duyên Lép: Toán Tài Chính 52B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 1 GVHD: Th.S Phạm Thị Hồng Tham CHUONG I TONG QUAN VE THI TRUONG FOREX 1.Téng quan về thi trường Forex 1.Định nghĩa Thị trường Forex hay thị trường ngoại hối phi tập trung là thị trường diễn ra các hoạt động trao đôi ngoại tệ, xác định giá tri tương đối của các loại tiền tệ khác nhau, đây được coi là thị trường tài chính có khối lượng giao dịch bậc nhất trên thé giới, hăng ngày đạt khoảng 6 nghìn tỷ USD. Các trung tâm tài chính trên khắp thế giới đóng vai trò như những điểm chốt trên mạng lưới toàn cầu, mà ở đó các ngân hàng quốc tế là những người mua và bán chủ yếu, họ giao dịch suốt ngày đêm trong tuần, trừ ngày cuối tuần.

EBS và Reuter’s dealing 3000 được coi là hai ông chùm Forex trong mạng lưới liên ngân hàng này. Thị trường ngoại hối hoạt động thông qua các tổ chức tài chính và hoạt động trên nhiều cấp độ. Đăng sau các ngân hàng trung ương là các ngân hàng thương mại, tiếp đến là một số các công ty tài chính được gọi là "đại lý", người tích cực tham gia với số lượng lớn các giao dịch ngoại hối. Thành phần chủ yếu trong chuỗi dây chuyền này là các ngân hàng, vì vậy thị trường này đôi khi được gọi là "thị trường liên ngân hàng", mặc dù vẫn có một vài công ty bảo hiểm và các loại khác các công ty tài chính có liên quan.Lịch sử hình thành e Thời kì cổ đại: Vào thời kỳ cô đại, việc trao đồi tiền diễn ra do nhu cầu trong việc mua bán hàng hóa của những thương gia đến từ những nước khác nhau.

Khi đó việc trao đổi tiền còn rất đơn giản nhưng việc đổi tiền hay nhờ người khác đổi tiền giúp cũng sẽ mất một khoản chi phí hay hoa hồng nhỏ. e Thời trung cô: Vào thế ky mười năm, việc trao đổi tiền diễn ra mạnh hơn, chủ yếu là trong ngành dệt may, khi đó ông chùm ngân hàng nồi tiếng là Medici đã mở rất nhiều ngân hàng tại nước ngoải để thuận lợi cho việc trao đôi. đến thế kỷ mười bảy, một thị trường Forex đã được nhen nhóm và được điều hành bởi Amsterdam. Vào năm 1704, việc trao đối tiền chính thức diễn ra giữa các đại lý vì lợi ích của Anh và Hà Lan.

SVTH: Tran Thế Duyên Lép: Toán Tài Chính 52B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 2_ GVHD: Th.S Phạm Thị Hồng Thắm e Thời cận dai: Vào năm 1850, hãng Alexander Brown & Sons đã tiên phong thực hiện các trao đổi ngoại tệ tại Mỹ. do Espirito Santo de Silva được phép bắt đầu thu hút các doanh nghiệp giao dịch tiền tệ, đây cũng được coi là cột mốc của giao dịch tiền tệ hiện đại. e Hiện dai: Từ 1899 tới 1913 việc nắm giữ ngoại hối của các nước tăng 10,8%, trong đó gần một nửa ngoại tệ được giao dịch là đồng Bảng Anh, số lượng các ngân hàng hoạt động tại ranh giới Luân Đôn đã tăng từ 3 lên 71 ngân hàng, đồng thời cũng bắt đầu xuất hiện những nhà môi giới tài chính. Trong những năm đầu thế kỷ hai mươi, hoạt động giao dịch ngoại tệ diễn ra sôi nồi hơn, nỗi bật là ở Paris, New York va Berlin, vì thế mà số hãng cũng như lao động hoạt động trong lĩnh vực này cũng tăng lên đắng kể.

Đến năm 1920, giao dịch ngoại tệ ở Luân Đôn đã gần giống với hình thái giao dịch ngày nay, thời điểm đó hãng Kleinwort được biết đến là hãng đứng đầu thị trường, trong khi Japhets, S, Montagu & Co và Seligmans là những hãng di sau với những đóng góp đáng kẻ. e Sau chiến tranh thé giới thứ hai: Sau chiến tranh thế giới thứ hai, việc giao dịch ngoại tệ bi kiểm soát hơn, cụ thể bản Bretton Woods Accord ra đời chỉ cho phép tiền tệ biến động trong phạm vi 1% mệnh giá. Vào năm 1954, bản đồ tài chính thế giới tiếp tục xuất hiện thêm trung tâm ngoại hồi Tokyo với sự linh hoạt hơn trong giao dịch ngoại tệ. Tổng thống Nixon là người đã chấm dứt việc kí kết Bretton Woods Accord và tỷ giá hồi đoái cố định, dẫn đến sự ra đời của hệ thong tiền tệ thả nồi tự do.

Nhưng ngay sau đó, thỏa thuận Smithsonian lại cố định việc trao đổi đao động trong khoảng 2%, hệ quả là trong hai năm 1961-1962 các hoạt động ngoại hối của Cục dự trữ liên bang Mỹ diễn ra tương đối thấp. Chính vì tính kém hiệu quả và không thực tế nên thỏa thuận này đã dược cham dứt vào tháng 3 năm 1973. e Thời kỳ thị trường đóng cửa Do sự thiếu hiệu quả của Bretton Woods Accord và European Joint Float cuối cùng các thị trường ngoại hối đã buộc phải đóng cửa trong năm 1973. Vụ lớn nhất trong lịch sử giao dịch phải kế đến là vào năm 1976 khi chính phủ Tây Đức mua lại gần 3 ty USD, sự kiện này đã cho thay sự bất ôn định và phi hiệu quả trong giao dich do SVTH: Tran Thế Duyên Lép: Toán Tài Chính 52B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 3_ GVHD: Th.S Pham Thị Hong Thắm các biện pháp kiểm soát lúc bay giờ, sẽ không khó đoán khi hàng loạt các hệ thống ngoại hối tại "Tây" Đức và các nước khác ở châu Âu bị đóng cửa trong hai tuần.

e Sau năm 1973: Năm 1973 đánh dấu thời điểm kết thức việc ngoại hối bị nhà nước, ngân hang kiểm soát và thả nổi hoàn toàn, lần đầu tiên một cặp tiền tệ được đưa ra như một lựa chọn giao dịch cho các thương nhân Hoa Kỳ là trong năm 1982, và tiếp tục được bé sung trong năm tiếp theo. Cùng trong năm 1981, Ngân hàng trung ương Trung Quốc và Hàn Quốc cho phếp tham gia và tự do giao dịch ngoại tệ.