PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Giao thông công cộng đang là vấn đề được các cơ quan hữu trách ở Thành phố Hồ Chí Minh quan tâm chú ý. Đặc biệt khi các phương tiện cá nhân tham gia lưu thông với mật độ dày đặc trong thành phố làm cho giao thông của thành phố gặp rất nhiều vấn đề khó khăn, chất lượng của một số tuyến đường bị xuống cấp, kẹt xe xảy ra thường xuyên. Trong bối cảnh giao thông đó và trong chiến lược phát triển của thành phố, thì vận tải hành khách công cộng được xác định là hệ thống giao thông dễ tiếp cận, an toàn và thân thiện với môi trường để người dân tự nguyện chuyển từ sử dụng phương tiện cá nhân sang sử dụng phương tiện công cộng.
Để làm được điều này thì xe buýt là một giải pháp được nhắc tới nhiều nhất. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được như phương tiện được cải tiến, một số tuyến đường được mỡ rộng thì giao thông công cộng hiện nay cũng có những hạn chế như chất lượng của một số phương tiện kém, ùn tắc giao thông xảy ra thường xuyên và những vấn đề liên quan đến thái độ của cả người phục vụ và người tham gia. Điều này cho thấy vấn đề về giao thông công cộng đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của người dân thành phố trong thời kỳ hiện nay, đặc biệt là đối với người khuyết tật. Với những nhu cầu như đi lại, giao tiếp, tham gia vào các hoạt động xã hội.thì người khuyết tật cần phải tham gia giao thông công cộng, đó cũng là phương tiện giúp cho họ hòa nhập vào cộng đồng, đóng góp sức mình vào sự phát triển của xã hội.
Nhưng với môi trường giao thông công cộng hiện nay với nạn kẹt xe, đường sá ngập nước, tai nạn giao thông, người không khuyết tật tham gia đã khó khăn thì đối với người khuyết tật lại càng khó khăn nhiều hơn. Hiện Việt Nam có khoảng 5,3 triệu người khuyết tật, chiếm 6,34% dân số 1, đây cũng là con số không nhỏ. Phần lớn đối tượng này vẫn phải nhờ sự trợ giúp của người thân, hay một số người có thể tự mình tham gia giao thông trên xe lăn 1 Theo People with Disability, ngày 30/4/2008 3 song khá nguy hiểm. Họ rất cần được hoà nhập cộng đồng, được đi trên các phương tiện có tính năng phù hợp.
Thế nhưng, các phương tiện giao thông công cộng đều chưa phù hợp cho người khuyết tật sử dụng như cửa xe hẹp, gầm xe cao, không có tay vịn, điểm dừng xe buýt không có đường tiếp cận để người khuyết tật có thể lên xe một cách thuận tiện. Người ngồi xe lăn có thể “chết dí” ở một bến xe cách nhà vài cây số nếu xe buýt hỗ trợ xe lăn không tới. Người khiếm thị có thể lạc đường trong khi cố gắng lên tàu hỏa mà không có người giúp đỡ. Chính vì vậy, nhiều người khuyết tật ngại sử dụng phương tiện giao thông công cộng khiến họ không thể hoà nhập cộng đồng một cách tốt nhất, và quyền lợi của họ không được đảm bảo.
Qua thông tin báo đài gần đây chúng ta thấy rằng vấn đề khó khăn của người khuyết tật được nêu lên như một vấn đề cần được giải quyết và là mối quan tâm không chỉ của người khuyết tật mà của cả xã hội. Bên cạnh đó chúng ta cũng nhận thấy rằng nguy cơ gia tăng số lượng người khuyết tật đang là một thực tế đáng báo động bởi tai nạn giao thông, tai nạn lao động, mất an toàn vệ sinh thực phẩm, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh.Vậy việc hỗ trợ để người khuyết tật tham gia giao thông công cộng là rất cần thiết Từ năm 2006, thành phố đã có những biện pháp cụ thể hỗ trợ người khuyết tật đi xe buýt, cụ thể là việc miễn phí đi xe buýt, cải tạo và lắp đặt thiết bị hỗ trợ ở một số xe buýt để phục vụ người khuyết tật. Nhưng đến thời điểm hiện nay, thành phố chỉ đưa vào sử dụng hệ thống phục vụ người đi xe lăn trên một số tuyến xe buýt như tuyến Sài Gòn – Bình Tây; Lê Hồng Phong – Thủ Đức. Sở Giao thông vận tải cũng nhìn nhận, người khuyết tật tại thành phố hiện còn gặp nhiều trở ngại trong việc sử dụng các công trình xây dựng và giao thông công cộng.
Đối với sinh viên khuyết tật do việc học tập họ phải di chuyển nhiều và phương tiện giao thông công cộng trở thành phương tiện lựa chọn của phần lớn sinh viên khuyết tật, đặc biệt là xe buýt nhưng trong quá trình tham gia các bạn gặp không ít khó khăn ( trong đón xe, lên xuống xe, sử dụng thẻ xe buýt.), khiến cho sức khỏe cũng như 4 việc học tập bị ảnh hưởng rất nhiều. Bản thân tác giả là một người khuyết tật đã nhận thấy được những khó khăn của chính mình khi tham gia giao thông công cộng. Do vậy nghiên cứu đề tài này, tôi muốn chia sẻ những suy nghĩ của chính mình cũng như nhiều người khuyết tật có chung hoàn cảnh khác. Khi tham gia giao thông công cộng, chúng tôi gặp những khó khăn, trở ngại gì? Xã hội đã quan tâm đến chúng tôi ra sao? Và chúng tôi mong muốn gì từ các cơ quan tổ chức của nhà nước để chúng tôi có thể phát huy khả năng của mình, đóng góp vào sự phát triển của xã hội? Đó chính là lý do tôi chọn đề tài này để nghiên cứu.
ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu: Sinh viên khuyết tật với việc tham gia dịch vụ giao thông công cộng. Khách thể nghiên cứu: Sinh viên khuyết tật trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh. Phạm vi nghiên cứu: không gian: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian: từ tháng 7/2009 đến tháng 4/2010 3.
MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3. Mục đích Đề tài nghiên cứu này được tiến hành với mục đích nhằm nắm bắt thực trạng khó khăn của sinh viên khuyết tật trong việc tiếp cận dịch vụ giao thông công cộng, đặc biệt là xe buýt, và nguyên nhân của khó khăn từ đó đưa ra những kiến nghị khả khi trong thực tiễn và trong công tác tuyên truyền để góp phần giảm bớt khó khăn của sinh viên khuyết tật nói riêng và người khuyết tật nói chung trong tham gia dịch vụ giao thông công cộng. Nhiệm vụ nghiên cứu 5 Với mục đích nghiên cứu như vậy, cuộc nghiên cứu thực hiện những nhiệm vụ sau đây: Tìm hiểu nhu cầu của sinh viên khuyết tật đối với dịch vụ giao thông xe buýt. Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn của sinh viên khuyết tật trong việc tiếp cận dịch vụ giao thông xe buýt.
Phân tích những nguyên nhân khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến khó khăn của sinh viên khuyết tật trong viêc tiếp cận dịch vụ giao thông xe buýt. Tìm hiểu thái độ của xã hội đối với những khó khăn của người khuyết tật trong tham gia dịch vụ giao thông xe buýt, cụ thể trong đề tài là sinh viên khuyết tật. Tìm hiểu chính sách về người khuyết tật liên quan tới vấn đề này và việc thực hiện các chính sách trên thực tế 4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 4.
Câu hỏi nghiên cứu a. Trong tham gia giao thông công cộng đặc biệt là xe buýt sinh viên khuyết tật gặp những thuận lợi và khó khăn nào? b. Nguyên nhân của những thuận lợi và khó khăn trong tham gia giao thông xe buýt của sinh viên khuyết tật? c. Nhu cầu sử dụng dịch vụ giao thông xe buýt của sinh viên khuyết tật như thế nào? d.
Các chính sách về giao thông xe buýt cho người khuyết tật được thực hiện trên thực tế ra sao? 4. Giả thuyết nghiên cứu 6 a. Bên cạnh những thuận lợi được sự quan tâm giúp đỡ của bạn bè, nhà trường, và của xã hội trong quá trình tham gia giao thông công cộng thì sinh viên khuyết tật cũng gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình tham gia tiếp cận các phương tiện giao thông công cộng như đón xe lên xuống xe. Các chính sách về giao thông công cộng cho người khuyết tật chưa được thực hiện chặt chẽ trên thực tế.
Nguyên nhân của những khó khăn của sinh viên khuyết tật khi tham gia dịch vụ giao thông công cộng xuất phát từ nhiều phía: thái độ của nhân viên và tài xế xe buýt, bản thân người khuyết tật, sự quan tâm của xã hội. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Bài nghiên cứu này sử dụng phương pháp tiếp cận định tính (phỏng vấn sâu, quan sát). Tiến hành phỏng vấn đối sâu với các bạn sinh viên khuyết tật tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh (Cơ sờ 2 - Thủ Đức). Tiến hành phỏng vấn sâu những người phục vụ trên xe buýt (tại bến xe buýt Đại Học Quốc Gia), tìm hiểu về suy nghĩ, và cách nhìn của họ đối với người khuyết tật tham gia giao thông xe buýt.
Phỏng vấn sâu những sinh viên không khuyết tật, qua đây nhằm so sánh đối chiếu và đưa ra cái nhìn khách quan. Ngoài ra bài nghiên cứu còn sử dụng phương pháp phân tích tư liệu sẵn có: phân tích, tìm hiểu thông tin trên báo, đài, ti vi… Tiến hành quan sát có tham dự những sinh viên khuyết tật khi tham gia giao thông xe buýt. MẪU NGHIÊN CỨU: 9 sinh viên khuyết tật trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh. 7 4 tài xế và nhân viên phục vụ tại bến xe buýt Đại Học Quốc Gia.
5 bạn sinh viên không khuyết tật tại trường Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh 7. Ý NGHĨA CỦA CUỘC NGHIÊN CỨU 7. Ý nghĩa khoa học Ngoài ý nghĩa thực tiển, đề tài còn có những đóng góp thiết thực về mặt lý luận, khoa học, cụ thể: Bổ sung tài liệu tham khảo về người khuyết tật. Cung cấp kiến thức lý luận về người khuyết tật.Ý nghĩa thực tiễn Nghiên cứu đề tài này, tác giả hy vọng rằng những kết quả nghiên cứu sẽ: - Phản ánh khó khăn và nguyên nhân khó khăn của sinh viên khuyết tật nói riêng và người khuyết tật nói chung trong tham gia dịch vụ giao thông công cộng, đặc biệt là xe buýt.
Từ đó đề xuất những biện pháp khả khi trong thực tiển. - Nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc tạo điều kiện để người khuyết tật tham gia dịch vụ giao thông công cộng và hiểu biết về người khuyết tật. - Góp phần vào việc tuyên truyền ý thức tham gia giao thông cho người dân nói chung. 8 PHẦN NỘI DUNG I.