Tổng quan nghiên cứu

Huyện Kim Bôi là địa bàn miền núi trọng điểm thuộc tỉnh Hòa Bình với diện tích tự nhiên 681 km2 và quy mô dân số trên 114.000 người, trong đó đồng bào dân tộc Mường chiếm tới 83%, người Kinh chiếm 14% và người Dao chiếm 3%. Dù sở hữu nguồn lực lao động dồi dào với 62.453 người trong độ tuổi lao động (chiếm 55% dân số toàn huyện), khu vực này vẫn đối mặt với nhiều rào cản phát triển khi thu nhập bình quân đầu người duy trì ở mức thấp, xấp xỉ 13 triệu đồng/năm tại thời điểm khảo sát. Tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên cao gấp 3 lần tỷ lệ thất nghiệp chung của toàn huyện, đồng thời hơn 53% lao động trẻ vẫn làm việc trong điều kiện bấp bênh tại khu vực nông nghiệp truyền thống.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là đánh giá mức độ và phương thức tham gia của tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng tham gia của đoàn viên thanh niên giai đoạn 2013 - 2017, nhận diện các yếu tố cản trở và kiến tạo khung giải pháp chiến lược có giá trị ứng dụng đến năm 2025.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được thể hiện qua các chỉ số đo lường cụ thể: nâng cao tỷ lệ giải quyết việc làm cho thanh niên nông thôn, củng cố 100% cơ sở Đoàn xã, thị trấn và chuyển hóa các phong trào xung kích thành mô hình sinh kế bền vững. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực chứng giúp cấp ủy, chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách hỗ trợ thanh niên lập thân, lập nghiệp trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết về sự tham gia cộng đồng của Oakley (năm 1989) kết hợp với khung phân tích 7 mức độ tham gia của tác giả Nguyễn Ngọc Hợi (năm 2003). Khung lý thuyết này tiếp cận sự tham gia từ trạng thái tiếp nhận thông tin thụ động, tham gia tư vấn, đóng góp nguồn lực cho đến mức độ tự vận động và trao quyền kiểm soát việc ra quyết định.

Mô hình nghiên cứu cốt lõi được xây dựng dựa trên 6 hình thức tham gia của thanh niên do Ban Bí thư Trung ương Đoàn xác lập năm 2011, bao gồm: Thanh niên biết, Thanh niên bàn, Thanh niên đóng góp, Thanh niên làm, Thanh niên kiểm tra, Thanh niên quản lý và Thanh niên hưởng lợi. Ba khái niệm trung tâm chi phối toàn bộ luận văn gồm: Tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh với tư cách lực lượng nòng cốt chính trị; Sự tham gia của thanh niên trong phát triển kinh tế; và Tiến bộ xã hội gắn liền với xây dựng nông thôn mới.

Đồng thời, luận văn kế thừa đường lối chỉ đạo tại Nghị quyết số 25-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên và Nghị quyết số 04-NQ/HNTW khóa VII. Cơ sở thực tiễn được mở rộng qua bài học quốc tế từ phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc (đã thay đổi diện mạo hơn 16.000 làng quê nhờ 3 trụ cột: Chăm chỉ - Tự lực - Hợp tác) và kinh nghiệm quản lý nguồn vốn tín dụng chính sách ủy thác trên 250 tỷ đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội cho thanh niên của tỉnh Bắc Giang.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa kết hợp điều tra xã hội học với quy mô mẫu 155 phiếu khảo sát sơ cấp. Đối tượng điều tra gồm lãnh đạo cấp huyện, cán bộ Đoàn chuyên trách từ cấp huyện đến cơ sở, đoàn viên thanh niên trực tiếp tham gia sản xuất và đại diện các ban ngành phối hợp tại Kim Bôi trong năm 2017. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh chính xác cơ cấu dân tộc và đặc thù địa bàn phân bố từ các xã vùng cao đến trung tâm thị trấn Bo.

Dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện trong giai đoạn 2013 - 2017 từ Chi cục Thống kê huyện Kim Bôi, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng hệ thống văn kiện của Huyện đoàn Kim Bôi. Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tổ thống kê và thống kê so sánh. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm lượng hóa rõ nét mức độ biến động của các chỉ tiêu kinh tế, phân tách các nhóm nhân tố tác động và làm sáng tỏ mối liên hệ giữa năng lực cán bộ Đoàn với kết quả triển khai các chương trình kinh tế - xã hội tại địa bàn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về tham gia phát triển hạ tầng và xây dựng nông thôn mới: Đoàn thanh niên huyện Kim Bôi đã phát huy vai trò xung kích thông qua việc đảm nhận hàng trăm công trình thanh niên. Toàn tỉnh Hòa Bình trong giai đoạn khảo sát đã xây dựng 14 chiếc cầu nông thôn, trên 300 Ngôi nhà Nhân ái và 1.626 phần việc thanh niên. Riêng tại Kim Bôi, lực lượng thanh niên đã đóng góp hàng nghìn ngày công nạo vét kênh mương nội đồng, bê tông hóa đường liên thôn và lắp đặt các tuyến đường thắp sáng làng quê.

Thứ hai, về chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đào tạo nghề: Huyện đoàn đã phối hợp tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi cho hàng trăm lượt đoàn viên. Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi còn chưa đồng đều khi tỷ lệ lao động thanh niên nông thôn chưa qua đào tạo nghề chuyên sâu vẫn chiếm trên 70%. Tình trạng thiếu việc làm mang tính thời vụ diễn ra phổ biến do diện tích canh tác lúa chỉ đạt 10.611 ha trên tổng diện tích tự nhiên 681 km2.

Thứ ba, về công tác xây dựng Đảng và tổ chức Đoàn: Giai đoạn 2012 - 2017, Đoàn thanh niên huyện Kim Bôi đã giới thiệu 943 đoàn viên ưu tú cho Đảng xem xét, trong đó có 809 đoàn viên ưu tú được kết nạp Đảng, đạt tỷ lệ chuyển hóa thành công 85,8%. Điều này khẳng định tổ chức Đoàn là nguồn bổ sung nhân lực chất lượng cao cho hệ thống chính trị cơ sở.

Thứ tư, về phát triển mô hình kinh tế tập thể: Số lượng hợp tác xã và tổ hợp tác thanh niên tại huyện còn rất hạn chế. Phần lớn các mô hình kinh tế do thanh niên làm chủ hoạt động ở quy mô kinh tế hộ gia đình nhỏ lẻ, chưa tiếp cận sâu chuỗi giá trị và thiếu hụt nguồn vốn đầu tư mở rộng quy mô sản xuất.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chỉ ra rằng sự tham gia của thanh niên Kim Bôi mới dừng lại chủ yếu ở khâu tham gia làm và đóng góp sức lao động, trong khi khâu tham gia bàn, kiểm tra và quản lý dự án phát triển kinh tế còn mờ nhạt. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc hơn 83% dân số là người Mường sinh sống tại các xã vùng sâu có địa hình chia cắt phức tạp, hạn chế về thông tin thị trường và kiến thức quản trị kinh doanh.

Khi so sánh với kinh nghiệm của tỉnh Bắc Giang (duy trì 139 câu lạc bộ, tổ hợp tác thanh niên với 155 mô hình làm kinh tế giỏi đạt doanh thu bình quân 200 triệu đồng/năm) và tỉnh Cao Bằng (giải quyết việc làm cho 25.000 hội viên), huyện Kim Bôi còn khoảng cách rất lớn về quy mô vốn ủy thác và mức độ liên kết doanh nghiệp. Dữ liệu khảo sát 155 đối tượng phản ánh năng lực cán bộ Đoàn cơ sở về kiến thức kinh tế nông nghiệp còn yếu, đòi hỏi các cấp ủy Đảng phải nhìn nhận thanh niên không chỉ là lực lượng thực thi phong trào bề nổi mà phải là chủ thể kinh tế độc lập. Kết quả nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua biểu đồ cơ cấu lao động theo ngành nghề và bảng phân tích mức độ hài lòng của người dân về các công trình thanh niên.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao năng lực quản trị kinh tế cho đội ngũ cán bộ Đoàn cơ sở. Ban Thường vụ Huyện đoàn Kim Bôi chủ trì phối hợp với Trung tâm Chính trị huyện tổ chức định kỳ 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng lập dự án kinh doanh, phân tích chuỗi giá trị nông sản và quản lý tài chính cho 100% bí thư chi đoàn thôn, xóm từ nay đến năm 2025.

Thứ hai, mở rộng quy mô vốn tín dụng chính sách hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp. Huyện đoàn cần ký kết chương trình phối hợp liên ngành với Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Kim Bôi nhằm nâng hạn mức vốn vay ủy thác lên trên 50 tỷ đồng giai đoạn 2020 - 2025, phấn đấu hỗ trợ ít nhất 30 dự án khởi nghiệp sáng tạo và giúp đỡ 100 hộ thanh niên nghèo thoát nghèo bền vững mỗi năm.

Thứ ba, phát triển các hình thức kinh tế tập thể và tổ hợp tác thanh niên. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Huyện đoàn hỗ trợ thành lập tối thiểu 15 tổ hợp tác và 5 hợp tác xã thanh niên chuyên canh cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc và du lịch sinh thái gắn với nguồn khoáng nóng Kim Bôi đến năm 2025.

Thứ tư, đổi mới phương thức tuyên truyền và tư vấn hướng nghiệp. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội để cung cấp thông tin thị trường lao động, tổ chức mỗi năm 4 ngày hội tư vấn việc làm, định hướng nghề nghiệp cho hơn 3.000 học sinh trung học phổ thông và đoàn viên thanh niên nông thôn trên toàn địa bàn huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ Đoàn - Hội các cấp: Tài liệu cung cấp phương pháp tổ chức phong trào hành động cách mạng gắn liền với bài toán kinh tế, giúp nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn và thúc đẩy công tác phát triển đoàn viên, giới thiệu kết nạp Đảng tại cơ sở.

Thứ hai, các nhà hoạch định chính sách địa phương: Luận văn là cơ sở thực chứng giúp Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã tại các vùng trung du miền núi xây dựng đề án hỗ trợ việc làm, giảm nghèo và phân bổ nguồn lực xây dựng nông thôn mới.

Thứ ba, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý kinh tế, Phát triển nông thôn: Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp định tính, cung cấp bộ chỉ tiêu đánh giá sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội.

Thứ tư, đoàn viên thanh niên và doanh nhân trẻ khởi nghiệp nông thôn: Cung cấp góc nhìn thực tế về các mô hình liên kết sản xuất, cách thức tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội và giải pháp khắc phục rủi ro trong quản trị nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Đóng góp thực tiễn lớn nhất của Đoàn thanh niên huyện Kim Bôi trong giai đoạn nghiên cứu là gì?

Tổ chức Đoàn đã làm tốt vai trò nòng cốt chính trị và phát huy tinh thần xung kích cộng đồng. Nổi bật nhất là việc tham gia xây dựng hạ tầng nông thôn mới, hiến đất làm đường và bồi dưỡng, giới thiệu 943 đoàn viên ưu tú cho Đảng, trong đó có 809 đoàn viên được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Rào cản lớn nhất đối với thanh niên Kim Bôi khi phát triển kinh tế là gì?

Thanh niên địa phương đối mặt với tình trạng thiếu vốn sản xuất, thiếu kỹ năng quản trị kinh doanh và thiếu thông tin thị trường. Thêm vào đó, hơn 53% lao động tập trung trong khu vực nông nghiệp manh mún, khiến năng suất lao động và thu nhập bình quân đầu người duy trì ở mức thấp, khoảng 13 triệu đồng/năm.

Luận văn sử dụng cỡ mẫu bao nhiêu và phương pháp chọn mẫu như thế nào?

Tác giả đã tiến hành điều tra sơ cấp với cỡ mẫu 155 phiếu khảo sát trực tiếp lãnh đạo huyện, cán bộ Đoàn các cấp, đoàn viên thanh niên và các đơn vị phối hợp. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng kinh tế của huyện.

Tác giả đã rút ra bài học kinh nghiệm quốc tế nào để ứng dụng cho Kim Bôi?

Nghiên cứu vận dụng kinh nghiệm từ phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc, nhấn mạnh vào việc cải cách tư duy, khơi dậy tinh thần tự lực của người dân và áp dụng cơ chế nhà nước hỗ trợ vật tư ban đầu để kích thích tinh thần thi đua giữa các thôn bản.

Giải pháp tài chính nào được đề xuất nhằm tháo gỡ khó khăn về vốn cho thanh niên?

Luận văn đề xuất tăng cường nhận ủy thác vay vốn qua Ngân hàng Chính sách xã hội, củng cố hoạt động của các tổ tiết kiệm và vay vốn do Đoàn thanh niên quản lý, đồng thời kiến nghị thành lập quỹ hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp cấp huyện với quy chế giải ngân minh bạch.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thang đo về sự tham gia của tổ chức Đoàn Thanh niên trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội tại huyện miền núi.
  • Phân tích thực trạng tại huyện Kim Bôi giai đoạn 2013 - 2017 cho thấy vai trò xung kích rõ rệt trong xây dựng hạ tầng nhưng còn hạn chế trong phát triển mô hình kinh tế tập thể và nâng cao thu nhập.
  • Khảo sát 155 đối tượng đã lượng hóa các nhân tố ảnh hưởng chính: sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, năng lực cán bộ Đoàn cơ sở, trình độ nhận thức của thanh niên và cơ chế chính sách tín dụng.
  • Đề xuất 2 nhóm giải pháp đồng bộ đến năm 2025 nhằm nâng cao vai trò "thắp lửa" của tổ chức Đoàn và đổi mới phương thức liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.
  • Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà quản lý trong việc hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực trẻ tại các địa bàn khó khăn.

Để phát huy tối đa tiềm năng của thế hệ trẻ trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, các cấp ủy Đảng, chính quyền và tổ chức Đoàn cần nhanh chóng hiện thực hóa các giải pháp nêu trên, chuyển hóa tinh thần xung kích thành hiệu quả kinh tế cụ thể cho từng đoàn viên và địa phương.